SEBA Class 10 Science Chapter 13 Answer 2026 | বিদ্যুত-প্ৰবাহৰ চুম্বকীয় ক্ৰিয়া । Chapter 13 | Class 10 General Science Question and Answer | Class 10 General Science Suggestion and Notes Assam | Class 10 General Science SEBA Question and Answer Assam | দ্বাদশ শ্ৰেণী প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ

বিদ্যুত – প্ৰবাহৰ চুম্বকীয় ক্ৰিয়া

A. অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ

1. বিদ্যুৎ প্ৰৱাহৰ চৌম্বকীয় প্ৰভাৱ প্ৰথমে কোনে আৱিষ্কাৰ কৰিছিল?

উত্তৰঃ ডেনিছ বিজ্ঞানী হান্স খ্ৰীষ্টিয়ান অ’ৰষ্টেডে।

2. চৌম্বক ক্ষেত্ৰ কি?

উত্তৰঃ চুম্বক এডালৰ চাৰিওফালৰ যি অঞ্চলত চৌম্বক বল অনুভৱ কৰিব পাৰি, সেই অঞ্চলক চৌম্বক ক্ষেত্ৰ বোলে।

3. চৌম্বক ক্ষেত্ৰৰেখা কি?

উত্তৰঃ চৌম্বক ক্ষেত্ৰত এটা কাল্পনিক মুক্ত উত্তৰ মেৰুৱে যি পথ অনুসৰণ কৰিব, সেই পথক সূচোৱা কাল্পনিক ৰেখাবোৰক চৌম্বক ক্ষেত্ৰৰেখা বোলে।

4. কোনো বিন্দুত চৌম্বক ক্ষেত্ৰৰ দিশ কেনেকৈ নিৰ্ণয় কৰা হয়?

উত্তৰঃ সেই বিন্দুত ৰখা দিগদৰ্শন যন্ত্ৰৰ কাঁটাৰ উত্তৰ মেৰুৱে যি দিশ দেখুৱায়, সেই দিশেই চৌম্বক ক্ষেত্ৰৰ দিশ।

5. দণ্ডচুম্বকৰ কাষলৈ আনিলে দিগদৰ্শন যন্ত্ৰৰ কাঁটাডাল কিয় বিক্ষেপিত হয়?

উত্তৰঃ দণ্ডচুম্বকৰ চাৰিওফালে চৌম্বক ক্ষেত্ৰ থাকে। এই ক্ষেত্ৰই দিগদৰ্শন যন্ত্ৰৰ কাঁটাৰ ওপৰত বল প্ৰয়োগ কৰা বাবে কাঁটাডাল বিক্ষেপিত হয়।

6. বিদ্যুৎ প্ৰৱাহী তাঁৰৰ ওচৰলৈ চুম্বকশলা আনিলে কিয় বিক্ষেপিত হয়?

উত্তৰঃ বিদ্যুৎ প্ৰৱাহী তাঁৰৰ চাৰিওফালে চৌম্বক ক্ষেত্ৰ সৃষ্টি হয়। সেই ক্ষেত্ৰৰ প্ৰভাৱত চুম্বকশলাৰ বিক্ষেপণ ঘটে।

7. পোন প্ৰৱাহযুক্ত পৰিবাহীৰ চাৰিওফালে চৌম্বক ক্ষেত্ৰৰেখাৰ আকৃতি কেনেকুৱা?

উত্তৰঃ পৰিবাহীডালক কেন্দ্ৰ কৰি গঠিত সমকেন্দ্ৰিক বৃত্তৰ দৰে।

8. পোন প্ৰৱাহযুক্ত পৰিবাহীৰ চৌম্বক ক্ষেত্ৰৰ দিশ কিহৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে?

উত্তৰঃ পৰিবাহীৰ মাজেৰে যোৱা বিদ্যুৎ প্ৰৱাহৰ দিশৰ ওপৰত।

9. চৌম্বক ক্ষেত্ৰৰ দিশ নিৰ্ণয় কৰিবলৈ কোনটো নিয়ম ব্যৱহাৰ কৰা হয়?

উত্তৰঃ সোঁহাতৰ বুঢ়া আঙুলিৰ নিয়ম।

10. প্ৰৱাহ বৃদ্ধি কৰিলে পোন পৰিবাহীৰ চৌম্বক ক্ষেত্ৰৰ প্ৰাবল্য কি হয়?

উত্তৰঃ বৃদ্ধি পায়।

11. পৰিবাহীৰ পৰা দূৰত্ব বাঢ়িলে চৌম্বক ক্ষেত্ৰৰ প্ৰাবল্য কি হয়?

উত্তৰঃ কমি যায়।

12. চ’লেনইড কি?

উত্তৰঃ অন্তৰিত তাঁৰক বহুতো বৃত্তাকাৰ পাকত একে অক্ষৰ চাৰিওফালে মেৰিয়াই গঠন কৰা দীঘল কুণ্ডলীক চ’লেনইড বোলে।

13. প্ৰৱাহযুক্ত চ’লেনইডে কেনে আচৰণ কৰে?

উত্তৰঃ দণ্ডচুম্বকৰ দৰে আচৰণ কৰে।

14. বিদ্যুৎ চুম্বক কি?

উত্তৰঃ বিদ্যুৎ প্ৰৱাহৰ সহায়ত সাময়িকভাৱে চুম্বকিত কৰা কোমল লোহাৰ মজ্জাযুক্ত চ’লেনইডক বিদ্যুৎ চুম্বক বোলে।

15. বিদ্যুৎ চুম্বকৰ মজ্জা হিচাপে কি ব্যৱহাৰ কৰা হয়?

উত্তৰঃ কোমল লোহা।

16. বিদ্যুৎ চুম্বকৰ মেৰু কেনেকৈ সলনি কৰিব পাৰি?

উত্তৰঃ কুণ্ডলীৰ মাজেৰে যোৱা বিদ্যুৎ প্ৰৱাহৰ দিশ ওলোটাই।

17. চুম্বক ক্ষেত্ৰত স্থিৰ আধানৰ ওপৰত বল ক্ৰিয়া কৰেনে?

উত্তৰঃ নকৰে।

18. চুম্বক ক্ষেত্ৰত চলন্ত নিউট্ৰনৰ ওপৰত চৌম্বক বল ক্ৰিয়া কৰেনে?

উত্তৰঃ নকৰে, কাৰণ নিউট্ৰন আধানহীন।

19. চুম্বক ক্ষেত্ৰত চলন্ত আধানৰ ওপৰত বল কেতিয়া সৰ্বাধিক হয়?

উত্তৰঃ যেতিয়া আধানৰ গতিৰ দিশ আৰু চৌম্বক ক্ষেত্ৰৰ দিশ পৰস্পৰ লম্ব হয়।

20. প্ৰৱাহযুক্ত পৰিবাহী চৌম্বক ক্ষেত্ৰৰ সমান্তৰাল হ’লে বল কিমান?

উত্তৰঃ শূন্য।

---

21. চৌম্বক ক্ষেত্ৰৰেখাৰ ধৰ্মসমূহ লিখা।

উত্তৰঃ

1. চুম্বকৰ বাহিৰত ক্ষেত্ৰৰেখাবোৰ উত্তৰ মেৰুৰ পৰা দক্ষিণ মেৰুলৈ যায়।
2. চুম্বকৰ ভিতৰত দক্ষিণ মেৰুৰ পৰা উত্তৰ মেৰুলৈ যায়।
3. সেয়ে ক্ষেত্ৰৰেখাবোৰ বন্ধ আৰু অবিচ্ছিন্ন বক্ৰৰেখা।
4. দুডাল ক্ষেত্ৰৰেখাই কেতিয়াও পৰস্পৰ কটাকটি নকৰে।
5. য’ত ক্ষেত্ৰৰেখা অধিক ঘন, তাত চৌম্বক ক্ষেত্ৰ অধিক শক্তিশালী।
6. ক্ষেত্ৰৰেখাৰ কোনো বিন্দুত অংকন কৰা স্পৰ্শকে সেই বিন্দুত ক্ষেত্ৰৰ দিশ সূচায়।

22. চৌম্বক ক্ষেত্ৰৰেখা কিয় বন্ধ বক্ৰ?

উত্তৰঃ চুম্বকৰ বাহিৰত উত্তৰ মেৰুৰ পৰা দক্ষিণ মেৰুলৈ আৰু ভিতৰত দক্ষিণ মেৰুৰ পৰা উত্তৰ মেৰুলৈ ক্ষেত্ৰৰেখা অবিৰতভাৱে চলি থাকে। সেয়ে ইহঁতে সম্পূৰ্ণ বন্ধ বক্ৰ গঠন কৰে।

23. দুডাল চৌম্বক ক্ষেত্ৰৰেখাই কিয় কটাকটি কৰিব নোৱাৰে?

উত্তৰঃ যদি দুটা ক্ষেত্ৰৰেখা কটাকটি কৰিলেহেঁতেন, কটাকটি বিন্দুত চৌম্বক ক্ষেত্ৰৰ দুটা পৃথক দিশ হ’লহেঁতেন। কিন্তু এটা বিন্দুত চৌম্বক ক্ষেত্ৰৰ কেৱল এটা নিৰ্দিষ্ট দিশহে থাকিব পাৰে। সেয়ে ক্ষেত্ৰৰেখা কটাকটি নকৰে।

24. সুষম চৌম্বক ক্ষেত্ৰ কেনেকৈ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়?

উত্তৰঃ সমান দূৰত্বত থকা সমান্তৰাল সৰল চৌম্বক ক্ষেত্ৰৰেখাৰে সুষম চৌম্বক ক্ষেত্ৰ দেখুওৱা হয়।

---

25. সোঁহাতৰ বুঢ়া আঙুলিৰ নিয়ম লিখা।

উত্তৰঃ পোন প্ৰৱাহযুক্ত পৰিবাহীডাল সোঁহাতেৰে এনেদৰে মুঠি মাৰি ধৰা বুলি কল্পনা কৰা হয় যাতে বুঢ়া আঙুলিয়ে বিদ্যুৎ প্ৰৱাহৰ দিশ দেখুৱায়। তেতিয়া বাকী আঙুলিবোৰে যি দিশত পাক খায়, সেই দিশেই পৰিবাহীডালৰ চাৰিওফালৰ চৌম্বক ক্ষেত্ৰৰ দিশ।

26. বৃত্তাকাৰ কুণ্ডলীত ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত প্ৰৱাহ গ’লে ক্ষেত্ৰৰ দিশ কি?

উত্তৰঃ কুণ্ডলীটোক ওপৰৰ পৰা চাই প্ৰৱাহ যদি ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত হয়, তেন্তে কুণ্ডলীৰ কেন্দ্ৰৰ চৌম্বক ক্ষেত্ৰ টেবুলৰ ভিতৰলৈ হয়। কুণ্ডলীৰ বাহিৰত ক্ষেত্ৰৰেখা উভতি আহি বিপৰীত দিশে যায়।

27. বৃত্তাকাৰ কুণ্ডলীৰ কেন্দ্ৰত চৌম্বক ক্ষেত্ৰ কিয় শক্তিশালী হয়?

উত্তৰঃ কুণ্ডলীৰ প্ৰতিটো অংশে সৃষ্টি কৰা চৌম্বক ক্ষেত্ৰ কেন্দ্ৰত একে দিশত যোগ হয়। ফলত মুঠ ক্ষেত্ৰ অধিক শক্তিশালী হয়।

---

D. চ’লেনইড আৰু বিদ্যুৎ চুম্বক

28. দীঘল প্ৰৱাহযুক্ত চ’লেনইডৰ ভিতৰৰ চৌম্বক ক্ষেত্ৰ কেনেকুৱা?

উত্তৰঃ প্ৰায় সুষম আৰু সকলো ভিতৰুৱা বিন্দুত প্ৰায় একে।

29. চ’লেনইডে দণ্ডচুম্বকৰ দৰে কেনেকৈ আচৰণ কৰে?

উত্তৰঃ চ’লেনইডৰ মাজেৰে বিদ্যুৎ প্ৰৱাহ গ’লে ইয়াৰ এটা মূৰ উত্তৰ মেৰু আৰু আনটো দক্ষিণ মেৰুৰ দৰে আচৰণ কৰে। ইয়াৰ বাহিৰ আৰু ভিতৰৰ ক্ষেত্ৰৰেখাৰ আৰ্হিও দণ্ডচুম্বকৰ ক্ষেত্ৰৰেখাৰ সৈতে সাদৃশ্যপূর্ণ।

30. চ’লেনইডৰ মেৰু কেনেকৈ নিৰ্ণয় কৰিবা?

উত্তৰঃ কোনো এটা মূৰৰ পৰা চাই কুণ্ডলীত প্ৰৱাহ যদি—

• ঘড়ীৰ কাঁটাৰ বিপৰীত দিশত হয়, সেই মূৰ উত্তৰ মেৰু।
• ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত হয়, সেই মূৰ দক্ষিণ মেৰু।

সোঁহাতৰ grip rule-ৰ সহায়তো মেৰু নিৰ্ণয় কৰিব পাৰি।

31. দণ্ডচুম্বকৰ সহায়ত চ’লেনইডৰ মেৰু নিৰ্ণয় কৰিব পাৰিনে?

উত্তৰঃ পাৰি। দণ্ডচুম্বকৰ জনা উত্তৰ মেৰু চ’লেনইডৰ এটা মূৰৰ কাষলৈ আনিলে বিকৰ্ষণ ঘটিলে সেই মূৰটো উত্তৰ মেৰু; আকৰ্ষণ ঘটিলে সেই মূৰটো দক্ষিণ মেৰু।

32. কোমল লোহা বিদ্যুৎ চুম্বকৰ মজ্জা হিচাপে কিয় ব্যৱহাৰ কৰা হয়?

উত্তৰঃ কোমল লোহা সহজে চুম্বকিত হয় আৰু বিদ্যুৎ প্ৰৱাহ বন্ধ কৰিলে সহজে চুম্বকত্ব হেৰুৱায়। সেয়ে সাময়িক শক্তিশালী বিদ্যুৎ চুম্বক তৈয়াৰ কৰিবলৈ ই উপযোগী। তীখাই চুম্বকত্ব বহু সময় ধৰি ৰাখে, সেয়ে বিদ্যুৎ চুম্বকৰ বাবে তীখা কম উপযোগী।

---

E. চৌম্বক ক্ষেত্ৰত প্ৰৱাহযুক্ত পৰিবাহীৰ ওপৰত বল

33. চৌম্বক ক্ষেত্ৰত প্ৰৱাহযুক্ত পৰিবাহীৰ ওপৰত বল কিয় ক্ৰিয়া কৰে?

উত্তৰঃ পৰিবাহীৰ মাজেৰে প্ৰৱাহ গ’লে তাৰ নিজা চৌম্বক ক্ষেত্ৰ সৃষ্টি হয়। বাহ্যিক চৌম্বক ক্ষেত্ৰৰ সৈতে এই ক্ষেত্ৰৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ ফলত পৰিবাহীৰ ওপৰত বল ক্ৰিয়া কৰে।

34. বলৰ মান কি কি কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে?

উত্তৰঃ

1. প্ৰৱাহৰ মান।
2. চৌম্বক ক্ষেত্ৰৰ শক্তি।
3. ক্ষেত্ৰত থকা পৰিবাহীৰ দৈৰ্ঘ্য।
4. প্ৰৱাহ আৰু ক্ষেত্ৰৰ মাজৰ কোণ।

$$F=BIL\sin\theta$$

35. AB দণ্ডৰ সৰণ কেনেকৈ সলনি হ’ব যদি—

(i) প্ৰৱাহ বৃদ্ধি কৰা হয়?
উত্তৰঃ সৰণ বৃদ্ধি হ’ব।

(ii) অধিক শক্তিশালী চুম্বক ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
উত্তৰঃ সৰণ বৃদ্ধি হ’ব।

(iii) ক্ষেত্ৰত থকা AB দণ্ডৰ দৈৰ্ঘ্য বৃদ্ধি কৰা হয়?
উত্তৰঃ সৰণ বৃদ্ধি হ’ব।

36. প্ৰটন চৌম্বক ক্ষেত্ৰত গতি কৰিলে কি কি ৰাশি সলনি হ’ব পাৰে?

উত্তৰঃ চৌম্বক বলে প্ৰটনৰ গতিৰ দিশ সলনি কৰিব পাৰে। সেয়ে বেগ আৰু ভৰবেগ সলনি হ’ব পাৰে। আদৰ্শ অৱস্থাত দ্ৰুতি আৰু ভৰ সলনি নহয়।

37. পশ্চিমমুখী ধনাত্মক আধান উত্তৰমুখী বিচ্যুত হ’লে চৌম্বক ক্ষেত্ৰৰ দিশ কি?

উত্তৰঃ উৰ্ধমুখী।

---

38. ফ্লেমিঙৰ বাওঁহতীয়া নিয়ম লিখা।

উত্তৰঃ বাওঁহাতৰ তৰ্জনী, মধ্যমা আৰু বুঢ়া আঙুলি পৰস্পৰ লম্বকৈ মেলিলে—

• তৰ্জনী = চৌম্বক ক্ষেত্ৰৰ দিশ,
• মধ্যমা = বিদ্যুৎ প্ৰৱাহৰ দিশ,
• বুঢ়া আঙুলি = পৰিবাহীৰ ওপৰত ক্ৰিয়া কৰা বল বা গতিৰ দিশ দেখুৱায়।

39. এই নিয়ম ক’ত ব্যৱহাৰ কৰা হয়?

উত্তৰঃ চৌম্বক ক্ষেত্ৰত প্ৰৱাহযুক্ত পৰিবাহীৰ ওপৰত ক্ৰিয়া কৰা বলৰ দিশ নিৰ্ণয় কৰিবলৈ।

40. উৰ্ধমুখী প্ৰৱাহ থকা পৰিবাহীত চৌম্বক ক্ষেত্ৰ পশ্চিমৰ পৰা পূবলৈ হ’লে বল কোন দিশত?

উত্তৰঃ ফ্লেমিঙৰ বাওঁহতীয়া নিয়ম অনুসৰি বল উত্তৰ দিশলৈ হ’ব।

41. কোঠাত ইলেক্ট্ৰনৰ কিৰণ পিছৰ বেৰৰ পৰা সমুখলৈ আহি সোঁফালে বিক্ষেপিত হ’লে চৌম্বক ক্ষেত্ৰৰ দিশ কি?

উত্তৰঃ তলমুখী।

---

42. বৈদ্যুতিক মটৰ কি?

উত্তৰঃ যি সঁজুলিয়ে বৈদ্যুতিক শক্তিক যান্ত্ৰিক শক্তিলৈ ৰূপান্তৰ কৰে, তাক বৈদ্যুতিক মটৰ বোলে।

43. বৈদ্যুতিক মটৰৰ মূলনীতি কি?

উত্তৰঃ চৌম্বক ক্ষেত্ৰত ৰখা প্ৰৱাহযুক্ত পৰিবাহীৰ ওপৰত বল ক্ৰিয়া কৰে। এই নীতিৰ ওপৰত বৈদ্যুতিক মটৰ কাম কৰে।

44. বৈদ্যুতিক মটৰৰ মুখ্য অংশসমূহ কি কি?

উত্তৰঃ

1. আয়তাকাৰ কুণ্ডলী বা armature
2. শক্তিশালী চুম্বক
3. split ring বা ফলা আঙঠি
4. দুটা carbon brush
5. DC উৎস বা বেটাৰী
6. ঘূৰ্ণন অক্ষ

45. বৈদ্যুতিক মটৰৰ কাৰ্যপ্ৰণালী ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰঃ চুম্বকৰ N আৰু S মেৰুৰ মাজত ABCD কুণ্ডলী স্থাপন কৰা হয়। কুণ্ডলীৰ মাজেৰে প্ৰৱাহ চলালে AB আৰু CD বাহুৰ ওপৰত বিপৰীত দিশত বল ক্ৰিয়া কৰে। এই বলযুগ্মৰ বাবে কুণ্ডলীটো ঘূৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।

আধা পাক ঘূৰাৰ পিছত split ring আৰু brush-ৰ সহায়ত কুণ্ডলীৰ প্ৰৱাহৰ দিশ ওলোটাই দিয়া হয়। ফলত AB আৰু CD-ৰ ওপৰত ক্ৰিয়া কৰা বলৰ দিশো ওলোটে, কিন্তু কুণ্ডলীটো আগৰ ঘূৰ্ণন দিশতেই ঘূৰি থাকে। এই প্ৰক্ৰিয়া পুনৰাবৃত্তি হৈ কুণ্ডলীটোৱে অবিৰত ঘূৰ্ণন কৰে।

46. বৈদ্যুতিক মটৰত split ring-ৰ ভূমিকা কি?

উত্তৰঃ প্ৰতি আধা পাকত কুণ্ডলীৰ বিদ্যুৎ প্ৰৱাহৰ দিশ ওলোটাই দিয়ে, যাতে কুণ্ডলীটো সদায় একে দিশত ঘূৰি থাকে।

47. মটৰত brush-ৰ কাম কি?

উত্তৰঃ স্থিৰ বৈদ্যুতিক উৎসৰ পৰা ঘূৰ্ণনশীল split ring আৰু কুণ্ডলীলৈ বিদ্যুৎ প্ৰৱাহ যোগান ধৰে।

48. বৈদ্যুতিক মটৰ ব্যৱহৃত কেইটামান সঁজুলিৰ নাম লিখা।

উত্তৰঃ বৈদ্যুতিক পাংখা, পানীৰ পাম্প, মিক্সাৰ, ৱাশ্বিং মেচিন, ৰেফ্ৰিজাৰেটৰৰ compressor, খেলনা মটৰ আদি।

49. মটৰ আৰু জেনেৰেটৰৰ মূল পাৰ্থক্য কি?

উত্তৰঃ

• মটৰ: বৈদ্যুতিক শক্তি → যান্ত্ৰিক শক্তি।
• জেনেৰেটৰ: যান্ত্ৰিক শক্তি → বৈদ্যুতিক শক্তি।

---

50. বিদ্যুৎ-চুম্বকীয় আৱেশ কি?

উত্তৰঃ বন্ধ কুণ্ডলীৰ মাজেৰে পাৰ হোৱা চৌম্বক flux বা চৌম্বক ক্ষেত্ৰৰ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত কুণ্ডলীত আৱিষ্ট বিভৱভেদ আৰু প্ৰৱাহ সৃষ্টি হোৱা পৰিঘটনাক বিদ্যুৎ-চুম্বকীয় আৱেশ বোলে।

51. ফেৰাডেৰ বিদ্যুৎ-চুম্বকীয় আৱেশৰ নীতি লিখা।

উত্তৰঃ কুণ্ডলীৰ সৈতে সংযুক্ত চৌম্বক flux সলনি হ’লে কুণ্ডলীত আৱিষ্ট বিভৱভেদ সৃষ্টি হয়। flux যিমান দ্ৰুতগতিত সলনি হয়, আৱিষ্ট বিভৱভেদ তিমান বেছি হয়।

52. কুণ্ডলীত আৱিষ্ট প্ৰৱাহ সৃষ্টি কৰাৰ উপায় কি কি?

উত্তৰঃ

1. চুম্বকক কুণ্ডলীৰ ভিতৰলৈ বা বাহিৰলৈ গতি কৰোৱা।
2. কুণ্ডলীক চুম্বকৰ সাপেক্ষে গতি কৰোৱা।
3. কাষৰ আন এটা কুণ্ডলীৰ প্ৰৱাহ অন-অফ বা সলনি কৰি চৌম্বক ক্ষেত্ৰ পৰিৱৰ্তন কৰা।

53. দণ্ডচুম্বক কুণ্ডলীৰ ভিতৰলৈ ঠেলিলে কি হয়?

উত্তৰঃ গেলভেন’মিটাৰৰ কাঁটা এটা দিশত বিক্ষেপিত হয়; অৰ্থাৎ কুণ্ডলীত আৱিষ্ট প্ৰৱাহ সৃষ্টি হয়।

54. চুম্বক কুণ্ডলীৰ পৰা আঁতৰালে কি হয়?

উত্তৰঃ আৱিষ্ট প্ৰৱাহৰ দিশ ওলোটে, সেয়ে গেলভেন’মিটাৰৰ কাঁটা আগৰ বিপৰীত দিশত বিক্ষেপিত হয়।

55. চুম্বক কুণ্ডলীৰ ভিতৰত স্থিৰকৈ ৰাখিলে কি হয়?

উত্তৰঃ চৌম্বক flux সলনি নহয়, সেয়ে কোনো আৱিষ্ট প্ৰৱাহ সৃষ্টি নহয়।

56. A আৰু B কুণ্ডলী ওচৰা-ওচৰিকৈ থাকিলে A-ৰ প্ৰৱাহ সলনি কৰিলে B-ত প্ৰৱাহ সৃষ্টি হ’বনে?

উত্তৰঃ হ’ব। A-ৰ প্ৰৱাহ সলনি হ’লে A-ৰ চৌম্বক ক্ষেত্ৰ সলনি হয়। এই সলনি হোৱা চৌম্বক flux B কুণ্ডলীৰ মাজেৰে পাৰ হৈ B-ত আৱিষ্ট বিভৱভেদ আৰু প্ৰৱাহ সৃষ্টি কৰে।

57. এটা বৰ্তনীত switch অন বা অফ কৰিলে কাষৰ কুণ্ডলীত ক্ষণস্থায়ী প্ৰৱাহ কিয় সৃষ্টি হয়?

উত্তৰঃ switch অন বা অফ কৰাৰ মুহূৰ্তত প্ৰথম কুণ্ডলীৰ প্ৰৱাহ সলনি হয়। ফলত চৌম্বক ক্ষেত্ৰও সলনি হয়। এই পৰিৱৰ্তিত ক্ষেত্ৰ কাষৰ কুণ্ডলীত আৱিষ্ট প্ৰৱাহ সৃষ্টি কৰে। প্ৰৱাহ স্থিৰ হ’লে আৱিষ্ট প্ৰৱাহ নাথাকে।

---

58. ফ্লেমিঙৰ সোঁহতীয়া নিয়ম লিখা।

উত্তৰঃ সোঁহাতৰ বুঢ়া, তৰ্জনী আৰু মধ্যমা আঙুলি পৰস্পৰ লম্বকৈ মেলিলে—

• তৰ্জনী = চৌম্বক ক্ষেত্ৰৰ দিশ,
• বুঢ়া আঙুলি = পৰিবাহীৰ গতিৰ দিশ,
• মধ্যমা = আৱিষ্ট প্ৰৱাহৰ দিশ।

59. এই নিয়ম ক’ত ব্যৱহাৰ কৰা হয়?

উত্তৰঃ জেনেৰেটৰত বা চৌম্বক ক্ষেত্ৰত গতি কৰা পৰিবাহীত সৃষ্টি হোৱা আৱিষ্ট প্ৰৱাহৰ দিশ নিৰ্ণয় কৰিবলৈ।

60. তলৰ তিনিটা ক্ষেত্ৰত কোনটো নিয়ম ব্যৱহাৰ কৰা হয়?

উত্তৰঃ

1. পোন প্ৰৱাহযুক্ত পৰিবাহীৰ চৌম্বক ক্ষেত্ৰ → সোঁহাতৰ বুঢ়া আঙুলিৰ নিয়ম
2. চৌম্বক ক্ষেত্ৰত প্ৰৱাহযুক্ত পৰিবাহীৰ বল → ফ্লেমিঙৰ বাওঁহতীয়া নিয়ম
3. আৱিষ্ট প্ৰৱাহৰ দিশ → ফ্লেমিঙৰ সোঁহতীয়া নিয়ম

---

61. বৈদ্যুতিক জেনেৰেটৰ কি?

উত্তৰঃ যি সঁজুলিয়ে যান্ত্ৰিক শক্তিক বৈদ্যুতিক শক্তিলৈ ৰূপান্তৰ কৰে, তাক বৈদ্যুতিক জেনেৰেটৰ বোলে।

62. জেনেৰেটৰৰ মূলনীতি কি?

উত্তৰঃ বিদ্যুৎ-চুম্বকীয় আৱেশৰ নীতি। চৌম্বক ক্ষেত্ৰত কুণ্ডলী ঘূৰালে কুণ্ডলীৰ মাজেৰে পাৰ হোৱা চৌম্বক flux সলনি হয় আৰু আৱিষ্ট বিদ্যুৎ প্ৰৱাহ সৃষ্টি হয়।

63. AC জেনেৰেটৰৰ মুখ্য অংশসমূহ কি?

উত্তৰঃ

1. ঘূৰ্ণনশীল কুণ্ডলী বা armature
2. শক্তিশালী চুম্বক
3. দুটা slip ring
4. দুটা carbon brush
5. বাহ্যিক বৰ্তনী
6. ঘূৰ্ণন অক্ষ

64. AC জেনেৰেটৰৰ কাৰ্যপ্ৰণালী লিখা।

উত্তৰঃ ABCD কুণ্ডলীটো চুম্বকৰ N আৰু S মেৰুৰ মাজত ঘূৰোৱা হয়। কুণ্ডলী ঘূৰাৰ সময়ত তাৰ মাজেৰে পাৰ হোৱা চৌম্বক flux সলনি হয়। ফলত Faraday-ৰ নীতি অনুসৰি কুণ্ডলীত আৱিষ্ট প্ৰৱাহ সৃষ্টি হয়।

প্ৰথম আধা পাকত প্ৰৱাহ এটা দিশত যায় আৰু দ্বিতীয় আধা পাকত বিপৰীত দিশত যায়। সেয়ে উৎপন্ন প্ৰৱাহ পৰিৱৰ্তী প্ৰৱাহ বা AC।

65. জেনেৰেটৰত brush-ৰ কাম কি?

উত্তৰঃ ঘূৰ্ণনশীল slip ring-ৰ সৈতে সংযোগ বজাই ৰাখি কুণ্ডলীত সৃষ্টি হোৱা বিদ্যুৎ বাহ্যিক বৰ্তনীলৈ সৰবৰাহ কৰে।

66. AC আৰু DC জেনেৰেটৰৰ মূল পাৰ্থক্য কি?

উত্তৰঃ

• AC জেনেৰেটৰত slip ring ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
• DC জেনেৰেটৰত split-ring commutator ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

67. চৌম্বক ক্ষেত্ৰত কুণ্ডলী ঘূৰালে আৱিষ্ট প্ৰৱাহৰ দিশ কিমান সময়ৰ পিছত সলনি হয়?

উত্তৰঃ প্ৰতি আধা পাকৰ পিছত।

68. প্রত্যক্ষ প্ৰৱাহৰ কিছুমান উৎস লিখা।

উত্তৰঃ বৈদ্যুতিক কোষ, বেটাৰী, সৌৰ কোষ আৰু DC generator।

69. পৰিৱৰ্তী প্ৰৱাহৰ উৎস কি?

উত্তৰঃ AC generator বা alternator। বিদ্যুৎ উৎপাদন কেন্দ্ৰত মূলত alternator-ৰ সহায়ত AC উৎপন্ন কৰা হয়।

---

K. ঘৰুৱা বৈদ্যুতিক বৰ্তনী আৰু নিৰাপত্তা

70. বৈদ্যুতিক বৰ্তনীত ব্যৱহাৰ কৰা দুটা নিৰাপত্তা ব্যৱস্থা কি?

উত্তৰঃ

1. ফিউজ বা MCB।
2. ভূমি সংযোগী তাঁৰ বা earthing।

71. হ্ৰস্ববৰ্তনী বা short circuit কি?

উত্তৰঃ live আৰু neutral তাঁৰ অনিচ্ছাকৃতভাৱে প্ৰায় প্ৰত্যক্ষ সংযোগত আহিলে বৰ্তনীৰ ৰোধ অতি কমি যায় আৰু প্ৰৱাহ হঠাতে বহু বৃদ্ধি পায়। এই অৱস্থাক হ্ৰস্ববৰ্তনী বোলে।

72. short circuit-ৰ সময়ত প্ৰৱাহ কি হয়?

উত্তৰঃ বহু পৰিমাণে বৃদ্ধি পায়।

73. overloading কি?

উত্তৰঃ একেটা বৰ্তনীৰ পৰা তাৰ নিৰ্ধাৰিত ক্ষমতাতকৈ অধিক প্ৰৱাহ ল’লে বা একেলগে বহু উচ্চ ক্ষমতাৰ সঁজুলি চলালে বৰ্তনী অত্যধিক বোজাগ্ৰস্ত হয়। ইয়াকে overloading বোলে।

74. ঘৰুৱা বৰ্তনীক overloading-ৰ পৰা কেনেকৈ ৰক্ষা কৰিব পাৰি?

উত্তৰঃ

1. উপযুক্ত rating-ৰ fuse বা MCB ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
2. একেটা socket-ত বহু উচ্চ ক্ষমতাৰ সঁজুলি একেলগে লগাব নালাগে।
3. ক্ষতিগ্ৰস্ত তাঁৰ আৰু plug ব্যৱহাৰ নকৰিব।
4. সঠিক মানৰ wiring ব্যৱহাৰ কৰিব।
5. বৈদ্যুতিক ত্ৰুটি হ’লে মূল switch বন্ধ কৰিব।

75. ভূমি সংযোগী তাঁৰৰ কাম কি?

উত্তৰঃ সঁজুলিৰ ধাতৱ দেহত leakage current আহিলে earth wire-এ কম ৰোধৰ পথেদি সেই প্ৰৱাহ মাটিলৈ লৈ যায়। ফলত ধাতৱ দেহৰ বিভৱ প্ৰায় শূন্য থাকে আৰু বৈদ্যুতিক আঘাতৰ আশংকা কমে।

76. ধাতুৰ সঁজুলি earth কৰা কিয় প্রয়োজন?

উত্তৰঃ insulation নষ্ট হ’লে live wire ধাতৱ দেহৰ লগত লাগিব পাৰে। earthing থাকিলে leakage current মাটিলৈ যায় আৰু fuse/MCB-ও সক্ৰিয় হ’ব পাৰে। ফলত ব্যৱহাৰকাৰীৰ সুৰক্ষা বৃদ্ধি পায়।

77. 2 kW oven-এ 220 V-ত কিমান প্ৰৱাহ ল’ব?

$$P=VI$$$$I=\frac PV =\frac{2000}{220} \approx9.09A$$

বৰ্তনীৰ ক্ষমতা 5 A। কিন্তু oven-এ প্ৰায় 9.1 A ল’ব।

উত্তৰঃ 5 A বৰ্তনীটোৰ নিৰাপদ সীমা অতিক্ৰম কৰিব। উপযুক্ত fuse থাকিলে fuse গলি যাব বা MCB trip কৰিব।

---

78. অ’ৰষ্টেডৰ পৰীক্ষা বৰ্ণনা কৰা।

উত্তৰঃ এটা পোন তামৰ তাঁৰ উত্তৰ-দক্ষিণ দিশত ৰাখি তাৰ তলত এখন দিগদৰ্শন যন্ত্ৰ ৰখা হয়। তাঁৰটো বেটাৰী আৰু switch-ৰ সৈতে সংযোগ কৰা হয়।

switch অন কৰি তাঁৰৰ মাজেৰে প্ৰৱাহ পঠিয়ালে compass-ৰ কাঁটা উত্তৰ-দক্ষিণ অৱস্থানৰ পৰা বিক্ষেপিত হয়। প্ৰৱাহ বন্ধ কৰিলে কাঁটা আগৰ অৱস্থানলৈ উভতি আহে। প্ৰৱাহৰ দিশ ওলোটাই দিলে কাঁটাৰ বিক্ষেপণৰ দিশো ওলোটে।

সিদ্ধান্তঃ বিদ্যুৎ প্ৰৱাহযুক্ত পৰিবাহীৰ চাৰিওফালে চৌম্বক ক্ষেত্ৰ সৃষ্টি হয় আৰু তাৰ দিশ প্ৰৱাহৰ দিশৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।

79. বিদ্যুৎ প্ৰৱাহী পৰিবাহীৰ ওপৰত চৌম্বক বলে ক্ৰিয়া কৰে—পৰীক্ষাৰে বুজোৱা।

উত্তৰঃ এটা হালকা পৰিবাহী দণ্ড শক্তিশালী অশ্বখুৰা চুম্বকৰ N আৰু S মেৰুৰ মাজত এনেদৰে ৰখা হয় যাতে দণ্ডটো মুক্তভাৱে গতি কৰিব পাৰে। দণ্ডটোৰ মাজেৰে বিদ্যুৎ প্ৰৱাহ পঠিয়ালে দণ্ডটো এটা দিশত সৰি যায়।

প্ৰৱাহৰ দিশ ওলোটাই দিলে দণ্ডৰ গতিৰ দিশো ওলোটে। চুম্বকৰ মেৰু ওলোটাই দিলেও দণ্ডৰ গতি ওলোটে।

ইয়াৰ পৰা প্ৰমাণ হয় যে চৌম্বক ক্ষেত্ৰত প্ৰৱাহযুক্ত পৰিবাহীৰ ওপৰত বল ক্ৰিয়া কৰে।

80. বিদ্যুৎ-চুম্বকীয় আৱেশ পৰীক্ষাৰে বৰ্ণনা কৰা।

উত্তৰঃ অন্তৰিত তামৰ তাঁৰেৰে গঠিত কুণ্ডলী এটা গেলভেন’মিটাৰৰ সৈতে সংযোগ কৰা হয়। দণ্ডচুম্বকৰ এটা মেৰু কুণ্ডলীৰ ভিতৰলৈ সুমুৱালে গেলভেন’মিটাৰৰ কাঁটা বিক্ষেপিত হয়। চুম্বক স্থিৰ কৰিলে বিক্ষেপণ বন্ধ হয়।

চুম্বক আঁতৰালে কাঁটা বিপৰীত দিশত বিক্ষেপিত হয়। চুম্বক অধিক দ্ৰুতগতিত চলালে বিক্ষেপণ অধিক হয়।

সিদ্ধান্তঃ কুণ্ডলীৰ সৈতে সংযুক্ত চৌম্বক flux সলনি হ’লেহে আৱিষ্ট প্ৰৱাহ সৃষ্টি হয়।

---

M. MCQ

1. পোন প্ৰৱাহযুক্ত পৰিবাহীৰ ওচৰৰ চৌম্বক ক্ষেত্ৰ—

(a) তাঁৰৰ লম্ব সৰল ৰেখা
(b) তাঁৰৰ সমান্তৰাল ৰেখা
(c) radial ৰেখা
(d) তাঁৰক কেন্দ্ৰ কৰি সমকেন্দ্ৰিক বৃত্ত

উত্তৰঃ (d)

2. বিদ্যুৎ-চুম্বকীয় আৱেশ হৈছে—

(a) বস্তু আহিত কৰা প্ৰক্ৰিয়া
(b) প্ৰৱাহে চৌম্বক ক্ষেত্ৰ সৃষ্টি কৰা প্ৰক্ৰিয়া
(c) চৌম্বক flux-ৰ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত কুণ্ডলীত আৱিষ্ট প্ৰৱাহ সৃষ্টি হোৱা প্ৰক্ৰিয়া
(d) মটৰৰ কুণ্ডলী ঘূৰা প্ৰক্ৰিয়া

উত্তৰঃ (c)

3. বৈদ্যুতিক প্ৰৱাহ উৎপন্ন কৰা সঁজুলি—

(a) জেনেৰেটৰ
(b) গেলভেন’মিটাৰ
(c) এমিটাৰ
(d) মটৰ

উত্তৰঃ (a) জেনেৰেটৰ

4. দীঘল প্ৰৱাহযুক্ত চ’লেনইডৰ ভিতৰৰ ক্ষেত্ৰ—

(a) শূন্য
(b) প্ৰান্তৰ ফালে সদায় কমে
(c) প্ৰান্তৰ ফালে সদায় বাঢ়ে
(d) প্ৰায় সকলো ভিতৰুৱা বিন্দুত একে

উত্তৰঃ (d)

5. চৌম্বক ক্ষেত্ৰত চলন্ত প্ৰটনৰ কোনবোৰ সলনি হ’ব পাৰে?

(a) ভৰ
(b) দ্ৰুতি
(c) বেগ
(d) ভৰবেগ

উত্তৰঃ (c) আৰু (d)

6. পশ্চিমমুখী ধনাত্মক আধান উত্তৰমুখী বিচ্যুত হ’লে চৌম্বক ক্ষেত্ৰ—

(a) দক্ষিণমুখী
(b) পূবমুখী
(c) নিম্নমুখী
(d) উৰ্ধমুখী

উত্তৰঃ (d) উৰ্ধমুখী

7. জেনেৰেটৰত আৱিষ্ট প্ৰৱাহৰ দিশ প্ৰতি—

(a) দুই পাকত সলনি হয়
(b) এক পাকত সলনি হয়
(c) আধা পাকত সলনি হয়
(d) এক-চতুৰ্থাংশ পাকত সলনি হয়

উত্তৰঃ (c)

8. AC আৰু DC জেনেৰেটৰৰ মূল পাৰ্থক্য—

(a) AC-ত slip ring, DC-ত split ring commutator থাকে
(b) দুয়োটাতে কেৱল split ring থাকে
(c) দুয়োটাতে কেৱল slip ring থাকে
(d) কোনো পাৰ্থক্য নাই

উত্তৰঃ (a)

9. Short circuit হ’লে প্ৰৱাহ—

(a) বহুত কমে
(b) সলনি নহয়
(c) বহুত বৃদ্ধি পায়
(d) শূন্য হয়

উত্তৰঃ (c)

10. বৈদ্যুতিক মটৰে—

(a) যান্ত্ৰিক শক্তি → বৈদ্যুতিক শক্তি
(b) বৈদ্যুতিক শক্তি → যান্ত্ৰিক শক্তি
(c) তাপ শক্তি → বৈদ্যুতিক শক্তি
(d) ৰাসায়নিক শক্তি → তাপ শক্তি

উত্তৰঃ (b)

11. বৈদ্যুতিক জেনেৰেটৰে—

(a) বৈদ্যুতিক শক্তি → যান্ত্ৰিক শক্তি
(b) যান্ত্ৰিক শক্তি → বৈদ্যুতিক শক্তি
(c) পোহৰ → তাপ
(d) তাপ → শব্দ

উত্তৰঃ (b)

12. সেউজীয়া অন্তৰকযুক্ত তাঁৰ সাধাৰণতে—

(a) live wire
(b) neutral wire
(c) earth wire
(d) fuse wire

উত্তৰঃ (c)

13. প্ৰৱাহযুক্ত পৰিবাহীৰ ওপৰত বল সৰ্বাধিক হয় যেতিয়া—

(a) $I\parallel B$
(b) $I\perp B$
(c) প্ৰৱাহ শূন্য
(d) ক্ষেত্ৰ শূন্য

উত্তৰঃ (b)

14. বিদ্যুৎ চুম্বকৰ মজ্জা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা উত্তম পদাৰ্থ—

(a) তীখা
(b) কোমল লোহা
(c) তাম
(d) এলুমিনিয়াম

উত্তৰঃ (b)

---

N. শুদ্ধ–ভুল

1. বৈদ্যুতিক মটৰে যান্ত্ৰিক শক্তিক বৈদ্যুতিক শক্তিলৈ ৰূপান্তৰ কৰে।

উত্তৰঃ ভুল।
শুদ্ধঃ মটৰে বৈদ্যুতিক শক্তিক যান্ত্ৰিক শক্তিলৈ ৰূপান্তৰ কৰে।

2. বৈদ্যুতিক জেনেৰেটৰ বিদ্যুৎ-চুম্বকীয় আৱেশৰ নীতিত কাম কৰে।

উত্তৰঃ শুদ্ধ।

3. বৃত্তাকাৰ প্ৰৱাহযুক্ত কুণ্ডলীৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলত ক্ষেত্ৰৰেখা প্ৰায় সমান্তৰাল হয়।

উত্তৰঃ শুদ্ধ।

4. সেউজীয়া তাঁৰ সাধাৰণতে live wire।

উত্তৰঃ ভুল।
ই earth wire।

5. চুম্বক ক্ষেত্ৰত স্থিৰ আধানৰ ওপৰত চৌম্বক বল ক্ৰিয়া কৰে।

উত্তৰঃ ভুল।

6. প্ৰৱাহৰ দিশ ওলোটাই দিলে বিদ্যুৎ চুম্বকৰ মেৰু ওলোটে।

উত্তৰঃ শুদ্ধ।

---

Human Generate Question Answer

প্ৰশ্নাৱলীঃ

1. দণ্ডচুম্বকৰ কাষলৈ আনিলে দিগদৰ্শন যন্ত্ৰৰ কাঁটাডাল কিয় বিক্ষেপিত হয়?
   উত্তৰঃ- দণ্ডচুম্বকৰ এখন নিজা চুম্বক ক্ষেত্ৰ থাকে। এই চুম্বকক্ষেত্ৰৰ প্ৰভাৱতেই কাঁটাডাল বিক্ষেপিত হয়।

প্ৰশ্নাৱলীঃ

1. এডাল দণ্ড চুম্বকৰ কেউকাষৰ চৌম্বক বলৰেখাবোৰ অংকন কৰা।
   উত্তৰঃ-
2. চৌম্বক বলৰেখাৰ ধৰ্মসমূহ তালিকাভূক্ত কৰা।
   উত্তৰঃ- (i) প্ৰত্যেক ক্ষেত্ৰৰেখাই উত্তৰ মেৰুত উৎপন্ন হৈ দক্ষিণ মেৰুত শেষ হয়।
   (ii) চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰৰেখাবোৰ অৱিচ্ছিন্ন ৰেখা।
   (iii) ক্ষেত্ৰৰেখা দুডালে কেতিয়াও কটাকটি নকৰে।
3. দুডাল চৌম্বক বলৰেখাই কিয় পৰস্পৰ কটাকটি কৰিব নোৱাৰে?
   উত্তৰঃ- এডাল চুম্বকৰ ক্ষেত্ৰ এখনত যদি দুডাল ক্ষেত্ৰৰেখাই কটাকটি কৰে, তেতিয়া দুখন চুম্বকক্ষেত্ৰ থকা বুজাব আৰু চুম্বকৰ দুখন ক্ষেত্ৰ থাকিব নোৱাৰে।

প্ৰশ্নাৱলীঃ

1. এখন টেবুলৰ সমতলত তাঁৰৰ বৃত্তকাৰ কুণ্ডলী এটা বিবেচনা কৰা। ধৰা হওঁক, ঘড়ীৰ কাটাৰ দিশত ইয়াৰ মাজেৰে প্ৰবাহ চালিত হৈছে। কুণ্ডলীটোৰ ভিতৰত আৰু বাহিৰত চৌম্বক ক্ষেত্ৰৰ দিশ উলিয়াবলৈ সোঁহাতৰ নীতি প্ৰয়োগ কৰা।
   উত্তৰঃ- বৰ্তনীটোৰ ভিতৰত চুম্বকক্ষেত্ৰৰ দিশ টেবুলখনৰ পৃষ্ঠৰ পৰা বাহিৰলৈ উলম্ব দিশত উৰ্ধমুখে হ’ব। কুণ্ডলীৰ বাহিৰত চুম্বক ক্ষেত্ৰৰ দিশ টেবুলৰ পৃষ্ঠৰ ভিতৰলৈ উলম্বভাৱে নিম্ন দিশত হ’ব।
2. এটা প্ৰদত্ত অঞ্চলত চৌম্বক ক্ষেত্ৰৰ প্ৰকৃতি সুষম। ইয়াক প্ৰদৰ্শন কৰি চিত্ৰ অংকন কৰা।
   উত্তৰঃ-
3. শুদ্ধ উত্তৰ বাছি উলিওৱা।
   প্ৰবাহযুক্ত দীঘল চ’লেনইড এটাৰ ভিতৰত চৌম্বক ক্ষেত্ৰ
   (a) শূন্য়
   (b) ইয়াৰ প্ৰান্তৰ ফালে ক্ৰমে কমি যায়।
   (c) ইয়াৰ প্ৰান্তৰ ফালে ক্ৰমে বাঢ়ি যায়।
   (d) সকলো বিন্দুতে একে থাকে।
   উত্তৰঃ- (d) সকলো বিন্দুতে একে থাকে।

প্ৰশ্নাৱলীঃ

1. চৌম্বক ক্ষেত্ৰত মুক্তভাৱে গতি কৰা অৱস্থাত প্ৰ’টন এটাৰ নিম্নোক্ত কোনটো ধৰ্ম সলনি হ’ব পাৰে? (ইয়াত এটাতকৈ বেছি শুদ্ধ উত্তৰ থাকিব পাৰে)
   (a) ভৰ (b) দ্ৰুতি (c) বেগ (d) ভৰবেগ।
   উত্তৰঃ- (a) ভৰ আৰু (d) ভৰবেগ।
2. কাৰ্যকলাপ 13.7 ত AB দণ্ডৰ সৰন কেনেদৰে প্ৰভাবিত হ’ব যদি (i) AB দণ্ডত প্ৰবাহ বৃদ্ধি কৰা হয়, (ii) পূৰ্বতকৈ অধিক শক্তিশালী অশ্ব-খুৰা চুম্বক ব্যৱহাৰ কৰা হয়, আৰু (iii) AB দণ্ডৰ দৈৰ্ঘ্য বৃদ্ধি কৰা হয়?
   উত্তৰঃ- (i) AB দণ্ডত প্ৰবাহ বৃদ্ধি কৰিলে, সৰনো বৃদ্ধি হ’ব।
   (ii) অশ্ব-খুৰা চুম্বক ব্যৱহাৰ কৰিলেও সৰন বৃদ্ধি হ’ব।
   (iii) AB দণ্ডৰ দৈৰ্ঘ্য বৃদ্ধি হ’লেও সৰন বৃদ্ধি হয়।
3. পশ্চিম দিশলৈ উৎক্ষেপিত ধনাত্মক আধানেৰে আহিত কণা এটা (আলফা-কণা) চৌম্বক ক্ষেত্ৰ এখনত উত্তৰ দিশলৈ বিচ্যুত হ’ল। চুম্বক ক্ষেত্ৰৰ দিশ হ’ব一
   (a) দক্ষিণমুৱা (b) পূৰ্ৱমুৱা (c) নিম্নমুখী (d) উৰ্দ্ধমুখী।
   উত্তৰঃ- (c) নিম্নমুখী।

প্ৰশ্নাৱলীঃ

1. ফ্লেমিঙৰ বাওঁহতীয়া নিয়মটো লিখা।
   উত্তৰঃ- নীতিঃ বাওঁ হাতৰ তৰ্জনী, মধ্যমা আৰু বুঢ়া আঙুলি তিনিটা দিশত প্ৰসাৰ কৰি দিয়া হ’ল। যদি তৰ্জনী আঙুলিটোৱে চুম্বক ক্ষেত্ৰৰ দিশ, মধ্যমা আঙুলিয়ে বিদ্যুৎ প্ৰৱাহৰ দিশ নিৰ্দেশ কৰে, তেন্তে বুঢ়া আঙুলিয়ে পৰিৱাহী দণ্ডৰ বিক্ষেপনৰ দিশ দেখুৱায়।
2. বৈদ্যুতিক মটৰৰ মূলনীতিটো কি?
   উত্তৰঃ- বৈদ্যুতিক মটৰৰ মূল নীতি হ’ল যে, সুষম চুম্বক ক্ষেত্ৰত স্থাপন কৰা বিদ্যুৎ পৰিবাহী এডাল ৰাখিলে ইয়াৰ বিক্ষেপণ ঘটে।
3. বৈদ্যুতিক মটৰত ফলা আঙঠিৰ ভূমিকা কি?
   উত্তৰঃ- বৈদ্যুতিক মটৰত স্পিলট ৰিঙৰ সহায়ত ইয়াৰ কুণ্ডলীৰ মাজেৰে যোৱা প্ৰবাহৰ দিশ পৰ্যায়ক্ৰমে বিপৰীতমুখী কৰা হয়। ফলত কুণ্ডলীটো সদায় একে দিশত ঘূৰি থাকে।

প্ৰশ্নাৱলীঃ

1. কুণ্ডলীত প্ৰবাহ আৱিষ্ট কৰা বিভিন্ন উপায়বোৰ ব্যাখ্যা কৰা।
   উত্তৰঃ- উপায় দুটা হ’ল 一
   (i) কুণ্ডলী আৰু চুম্বকঃ- এডাল দণ্ড চুম্বকৰ এটা মূৰ কুণ্ডলীৰ কাষলৈ নিয়া আৰু তাৰ পৰা আঁতৰাই অনা কাৰ্যটো পুনৰাবৃত্তি কৰিলে কুণ্ডলীত আৱিষ্ট বিদ্যুৎৰ সৃষ্টি হয়।
   (ii) কুণ্ডলী-কুণ্ডলীঃ- যদি এটা কুণ্ডলীত এটা বিদ্যুৎ কোষ আৰু ছাবি লগাই তাৰ কাষতে থকা আন এটা বন্ধ কুণ্ডলীৰ ওচৰত অন-অফ কৰা হয়, তেতিয়া কাষত থকা কুণ্ডলীটোত আৱিষ্ট বিদ্যুৎ প্ৰৱাহৰ সৃষ্টি হয়।

প্ৰশ্নাৱলীঃ

1. এটা বৈদ্যুতিক জেনেৰেটৰৰ মূলনীতি লিখা।
   উত্তৰঃ- মূলনীতিঃ বিদ্যুৎ-চুম্বকীয় আৱেশ সূত্ৰ প্ৰয়োগ কৰি বিদ্যুৎ উৎপাদকত যান্ত্ৰিক শক্তি বিদ্যুৎ শক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।
2. প্ৰত্যক্ষ প্ৰবাহৰ উৎস কেইটামানৰ নাম লিখা।
   উত্তৰঃ- ডি.চি জেনেৰেটৰ, বেটাৰী, সৌৰ কোষ।
3. পৰিৱৰ্তী প্ৰবাহ কোনবিলাক উৎসই উৎপাদন কৰে।
   উত্তৰঃ- এ.চি জেনেৰেটৰ, জল বিদ্যুৎ প্ৰকল্প আদিয়ে উৎপাদন কৰে।
4. শুদ্ধটো বাছি উলিওৱা।
   তামৰ তাঁৰৰ আয়তাকাৰ কুণ্ডলী এটা চৌম্বক ক্ষেত্ৰ এখনত ঘূৰোৱা হৈছে। আৱিষ্ট প্ৰবাহৰ দিশ প্ৰতি 一
   (a) দুপাকত সলনি হ’ব।
   (b) এপাকত সলনি হ’ব।
   (c) আধা পাকত সলনি হ’ব।
   (d) এপাকৰ চাৰি ভাগৰ এভাগত সলনি হ’ব।
   উত্তৰঃ- (c) আধা পাকত সলনি হ’ব।

প্ৰশ্নাৱলীঃ

1. বৈদ্যুতিক বৰ্তনী আৰু সঁজুলিত সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ হোৱা দুটা নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাৰ নাম লিখা।
   উত্তৰঃ- বৈদ্যুতিক ফিউজ আৰু বৈদ্যুতিক ভূ-সংযোগ (earthing wiring)।
2. এটা বৈদ্যুতিক ওভেনৰ ক্ষমতা 2 KW আৰু ইয়াক 5 A প্ৰবাহ ক্ষমতাৰ ঘৰুৱা বৰ্তনী এটাৰ (220V ৰ) লগত সংযোগ কৰা হৈছে। কি ফলাফল তুমি আশা কৰিবা? আলোচনা কৰা।
   উত্তৰঃ- দিয়া আছে,
3. ঘৰুৱা বৈদ্যুতিক বৰ্তনীবিলাক অত্যাধিক বোজাৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ কি সাৱধানতা ল’বা?
   উত্তৰঃ- (i) বৈদ্যুতিক ফিউজ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
   (ii) একেটা খাজতে বহুসংখ্যক বৈদ্যুতিক সঁজুলি সংযোগ কৰিব নালাগে।

অনুশীলনীঃ

1. তলৰ কোনটোৱে এডাল পোন, দীঘল পৰিবাহীৰ ওচৰৰ চৌম্বক ক্ষেত্র শুদ্ধভাৱে বর্ণনা কৰে?
   (a) ক্ষেত্ৰখন তাঁৰডালৰ লম্ব সৰল ৰেখাৰে গঠিত।
   (b) ক্ষেত্ৰখন তাঁৰডালৰ সমান্তৰাল সৰল ৰেখাৰে গঠিত।
   (c) ক্ষেত্ৰখন তাঁৰডালৰ পৰা ওলোৱা কিছুমান পৰিধিমুখী (radial) ৰেখাৰে গঠিত।
   (d) ক্ষেত্ৰখন তাঁৰডালত কেন্দ্ৰ থকা এককেন্দ্রীক বৃত্তৰে গঠিত।
   উত্তৰঃ- (d) ক্ষেত্ৰখন তাঁৰডালত কেন্দ্ৰ থকা এককেন্দ্ৰীক বৃত্তৰে গঠিত।
2. বিদ্যুৎ আৱেশৰ পৰিঘটনা হৈছে 一
   (a) বস্তু আহিতকৰণৰ প্রক্রিয়া
   (b) কুণ্ডলীত চালিত প্রবাহে চৌম্বক ক্ষেত্র সৃষ্টি কৰা প্রক্রিয়া।
   (c) চুম্বক আৰু কুণ্ডলীৰ মাজৰ আপেক্ষিক গতিৰ বাবে এটা কুণ্ডলীত আৱিষ্ট প্রবাহ সৃষ্টি হোৱাৰ প্রক্রিয়া।
   (d) বৈদ্যুতিক মটৰৰ কুণ্ডলীৰ ঘূর্ণনৰ প্রক্রিয়া।
   উত্তৰঃ- (d) বৈদ্যুতিক মটৰৰ কুণ্ডলীৰ ঘূৰ্ণনৰ প্ৰক্ৰিয়া।
3. বৈদ্যুতিক প্রবাহ উৎপন্ন সঁজুলিক 一
   (a) জেনেৰেটৰ বোলা হয়।
   (b) গেলভেন’মিটাৰ বোলা হয়।
   (c) এমিটাৰ বোলা হয়।
   (d) মটৰ বোলা হয়।
   উত্তৰঃ- (a) জেনেৰেটৰ বোলা হয়।
4. পৰিৱর্তী প্রবাহ জেনেৰেটৰ আৰু প্রত্যক্ষ প্রবাহ জেনেৰেটৰৰ মাজৰ আৱশ্যকীয় পার্থক্যটো হৈছে 一
   (a) পৰিবর্তী প্রবাহ জেনেৰেটৰত বিদ্যুৎ চুম্বক থাকে কিন্তু প্রত্যক্ষ প্রবাহ জেনেৰেটৰত স্থায়ী চুম্বক থাকে।
   (b) প্রত্যক্ষ প্রবাহ জেনেৰেটৰে উচ্চ বিভৱ ভেদ উৎপন্ন কৰে।
   (c) পৰিৱর্তী প্রবাহ জেনেৰেটৰে উচ্চ বিভৱ ভেদ উৎপন্ন কৰে।
   (d) পৰিৱর্তী প্রবাহ জেনেৰেটৰত ফলা আঙঠি থাকে কিন্তু প্রত্যক্ষ প্রবাহ জেনেৰেটৰত এটা দিক্ পৰিবৰ্ত্তক থাকে।
   উত্তৰঃ- (d) পৰিৱর্তী প্রবাহ জেনেৰেটৰত ফলা আঙঠি থাকে কিন্তু প্রত্যক্ষ প্রবাহ জেনেৰেটৰত এটা দিক্ পৰিবৰ্ত্তক থাকে।
5. হ্রস্ববর্তনী (Short Circuit) হোৱাৰ সময়ত বৰ্ত্তনীটোত প্রবাহ 一
   (a) বুজন পৰিমানে কমি যায়
   (b) সলনি নহয়।
   (c) বুজন পৰিমাণে বৃদ্ধি পায়।
   (d) অবিৰতভাৱে সলনি হয়।
   উত্তৰঃ- (c) বুজন পৰিমাণে বৃদ্ধি পায়।
6. তলৰ উক্তিসমূহ শুদ্ধ নে ভুল কোৱা
   (a) এটা বৈদ্যুতিক মটৰে যান্ত্রিক শক্তিক বৈদ্যুতিক শক্তিলৈ ৰূপান্তৰ কৰে।
   উত্তৰঃ- ভুল।
   (b) এটা বৈদ্যুতিক জেনেৰেটৰে বিদ্যুৎ-চুম্বকীয় আৱেশৰ মূলনীতি অনুসৰি কার্য সম্পাদন কৰে।
   উত্তৰঃ- শুদ্ধ।
   (c) এডাল দীঘল বৃত্তাকাৰ প্রবাহযুক্ত পৰিবাহীৰ কেন্দ্ৰত ক্ষেত্ৰখন সমান্তৰাল সৰল ৰেখা হ’ব।
   উত্তৰঃ- শুদ্ধ।
   (d) সেউজীয়া অন্তৰকৰ তাঁৰক সাধাৰণতে বৈদ্যুতিক যোগানৰ সজীৱ তাঁৰ বোলে।
   উত্তৰঃ- ভুল।
7. চৌম্বক ক্ষেত্র উৎপন্ন কৰা দুটা পদ্ধতি উল্লেখ কৰা।
   উত্তৰঃ- (a) দুডাল দণ্ড চুম্বকৰ বিপৰীত মেৰু (N আৰু S) দুটা কিছু আঁতৰত মুখামুখিকৈ ৰাখিলে তাৰ মাজৰ ঠাইত চুম্বক সুষম ক্ষেত্ৰৰ সৃষ্টি হয়।
   (b) বিদ্যুৎ পৰিৱাহী কুণ্ডলী এটাৰ কেন্দ্ৰত চুম্বক ক্ষেত্ৰৰ সৃষ্টি হয়।
   ৪. চ’লেনইডে কেনেদৰে চুম্বকৰ দৰে আচৰণ কৰে? এডাল দণ্ড চুম্বকৰ সহায়ত তুমি প্রবাহযুক্ত চ’লেনইড এটাৰ উত্তৰ মেৰু আৰু দক্ষিণ মেৰু নির্ণয় কৰিব পাৰিবানে? ব্যাখ্যা কৰা।
   উত্তৰঃ- চ’লেনইডৰ মাজেৰে বিদ্যুৎ চালিত হ’লে ই দণ্ড চুম্বকৰ দৰে আচৰণ কৰে।
   চ’লেনইডৰ যিটো মূৰৰ তাঁৰৰ মাজেৰে বিদ্যুৎ ওলাই যোৱাৰ নিৰ্দেশ কৰে সেই মূৰটো উত্তৰ মেৰু আৰু বিদ্যুৎ প্ৰবাহ যিটো মূৰেৰে সোমায় সেই মূৰটো দক্ষিণ মেৰু হয়। দণ্ড চুম্বকৰ উত্তৰ মেৰুটো যদি চ’লেনইডৰ বিদ্যুৎ ওলাই যোৱা মূৰৰ ফালে নিয়া হয় তেন্তে ইয়াৰ বিকৰ্ষণ ঘটিব। আনহাতে, চুম্বকৰ দক্ষিণ মেৰুৰ ফালে আনিলে চ’লেনইডটো আকৰ্ষিত হয়। এনেকৈ মেৰু নিৰ্ণয় কৰিব পাৰি।
8. চৌম্বক ক্ষেত্রত স্থাপন কৰা প্রবাহযুক্ত পৰিবাহী এডালে অনুভৱ কৰা বল কেতিয়া সৰ্ব্বোচ্চ হয়?
   উত্তৰঃ- যেতিয়া বিদ্যুৎ পৰিৱাহীডাল চুম্বকক্ষেত্ৰৰ দিশৰ লগত ঠিক পৰস্পৰ লম্ব দিশত স্থাপন কৰা হয়, তেতিয়া পৰিৱাহীডালে সৰ্বোচ্চ বল লাভ কৰে।
9. ধৰা হওঁক তুমি কোঠা এটাত বেৰৰ ফালে পিঠি দি বহি আছা। ইলেকট্রনৰ কিৰণ এটা পিছফালৰ বেৰৰ পৰা সমুখৰ বেৰলৈ অনুভূমিকভাৱে আহিছে। এই কিৰণ ডাল শক্তিশালী চুম্বকৰ দ্বাৰা সোঁফাললৈ বিচ্যুত হৈছে। চৌম্বক ক্ষেত্ৰৰ দিশ কি হ’ব?
   উত্তৰঃ- বিদ্যুৎপ্রবাহৰ ফ্লেমিঙৰ বাঁওহতীয়া নীতি (ওপৰত চোৱা) অনুযায়ী চুম্বক ক্ষেত্ৰৰ দিশ তলৰ পিনে (downwards) হ’ব।
10. বৈদ্যুতিক মটৰৰ চিহ্নিত চিত্র অংকন কৰা। ইয়াৰ মূলনীতি আৰু কার্যপ্রণালী ব্যাখ্যা কৰা। বৈদ্যুতিক মটৰত ফলা আঙঠিৰ কাম কি?
    উত্তৰঃ- বৈদ্যুতিক মটৰ হ’ল বৈদ্যুতিক শক্তিৰ যান্ত্ৰিক শক্তিলৈ ৰূপান্তৰ কৰা ব্যৱস্থা। চুম্বকক্ষেত্ৰত ৰখা বিদ্যুৎত প্ৰৱাহী পৰিৱাহী এডালৰ ওপৰত চুম্বকক্ষেত্ৰই ক্ৰিয়া কৰা বলৰ প্ৰয়োগ কৰি বিদ্যুৎ শক্তিক যান্ত্ৰিক শক্তিলৈ এই আহিলাত ৰূপান্তৰ কৰা হয়। অৰ্থাৎ, বিদ্যুৎ পৰিৱাহীৰ ওপৰত চুম্বকৰ ক্ৰিয়া হ’ল বৈদ্যুতিক মটৰৰ কাৰ্যনীতি। বৈদ্যুতিক মটৰত ফলা আঙঠিৰ সহায়ত ইয়াৰ কুণ্ডলীৰ মাজেৰে যোৱা প্ৰৱাহৰ দিশ পৰ্যায়ক্ৰমে বিপৰীতমুখী কৰা হয়। ফলত কুণ্ডলীটো সদায় একে দিশত ঘূৰি থাকে।
11. বৈদ্যুতিক মটৰ ব্যৱহৃত হোৱা কেইবিধমান সঁজুলীৰ নাম লিখা।
    উত্তৰঃ- বৈদ্যুতিক পাংখা, ৰেফ্ৰিজাৰেটৰ, টেপ ৰেকৰ্ডাৰ, ৱাশ্বিং মেচিন আদি।
12. অন্তৰিত তামৰ তাঁৰৰ কুণ্ডলী এটা গেলভেন’মিটাৰ এটাৰ লগত সংযোগ কৰা হৈছে । যদি এডাল দণ্ড চুম্বক (i) কুণ্ডলীৰ ভিতৰলৈ ঠেলি দিলে (ii) কুণ্ডলীৰ ভিতৰৰ পৰা আঁতৰাই আনিলে (iii) কুণ্ডলীৰ অন্তভাগত স্থিতিশীত অৱস্থাত ৰাখিলে কি হ’ব?
    উত্তৰঃ- (i) গেলভেন’মিটাৰৰ কাটাৰ এফালে বিক্ষেপন ঘাটিব।
    (ii) কাটাৰ বিক্ষেপন আগৰ বিপৰীত দিশত হ’ব।
    (iii) কাটাৰ কোনো বিক্ষেপন নঘটিব।
13. দুটা বৃত্তাকাৰ কুণ্ডলী A আৰু B পৰস্পৰ ওচৰা ওচৰিকৈ ৰখা হৈছে। A কুণ্ডলীত প্রবাহ পৰিবর্তন হ’লে B কুণ্ডলীত প্রবাহ আৱিষ্ট হ’বনে? কাৰণ দর্শোৱা।
    উত্তৰঃ- A কুণ্ডলীত বিদ্যুৎ প্ৰৱাহৰ পৰিৱৰ্তন ঘটালে B কুণ্ডলীত আৱিষ্ট বিদ্যুৎ প্ৰৱাহৰ সৃষ্টি হ’ব। কাৰণ A কুণ্ডলীত বিদ্যুতৰ পৰিৱৰ্তন ঘটাৰ বাবে তাত সৃষ্টি হোৱা চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰ ৰেখাৰ সলনি ঘটে আৰু এই ক্ষেত্ৰৰেখা যিহেতু ওচৰতে ৰখা কুণ্ডলীৰ B কুণ্ডলীৰ মাজেৰে যায়, গতিকে ক্ষেত্ৰৰেখাৰ সলনি B কুণ্ডলীটো ঘটে। চুম্বক ক্ষেত্ৰৰেখাৰ B কুণ্ডলীত পৰিৱৰ্তন ঘটা বাবে B কুণ্ডলীত আৱিষ্ট বিদ্যুৎ প্ৰৱাহৰ সৃষ্টি হয়।
14. (i) প্রবাহযুক্ত পোন পৰিবাহীৰ কেউকাষে সৃষ্টি হোৱা চৌম্বক ক্ষেত্ৰৰ, (ii) চৌম্বক ক্ষেত্র এখনৰ লম্বভাবে স্থাপন কৰা প্রবাহযুক্ত পোন পৰিবাহী এডালে অনুভৱ কৰা বল আৰু (iii) চৌম্বক ক্ষেত্র এখনত ঘূৰাওঁতে কুণ্ডলীত আৱিষ্ট হোৱা প্ৰবাহৰ দিশ নির্ণয় কৰাৰ নিয়ম উল্লেখ কৰা।
    উত্তৰঃ- (i) এই ক্ষেত্ৰত মেক্সৱেলৰ সোঁহাতৰ বুঢ়া আঙুলিৰ নিয়ম ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
    (ii) ফ্লেমিঙৰ বাওঁহতীয়া নিয়ম ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
    (iii) ফ্লেমিঙৰ সোঁহাতৰ নিয়ম ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
15. চিহ্নিত চিত্ৰৰ সহায়ত এটা বৈদ্যুতিক মটৰৰ মূলনীতি আৰু কার্যপ্রণালী বর্ণনা কৰা। ইয়াত ব্রাচদুডালৰ কাম কি?
    উত্তৰঃ- বৈদ্যুতিক মটৰ হ’ল বৈদ্যুতিক শক্তিৰ যান্ত্ৰিক শক্তিলৈ ৰূপান্তৰ কৰা ব্যৱস্থা। চুম্বকক্ষেত্ৰত ৰখা বিদ্যুৎত প্ৰৱাহী পৰিৱাহী এডালৰ ওপৰত চুম্বকক্ষেত্ৰই ক্ৰিয়া কৰা বলৰ প্ৰয়োগ কৰি বিদ্যুৎত শক্তিক যান্ত্ৰিক শক্তিলৈ এই আহিলাত ৰূপান্তৰ কৰা হয়। অৰ্থাৎ, বিদ্যুৎ পৰিৱাহীৰ ওপৰত চুম্বকৰ ক্ৰিয়া হ’ল বৈদ্যুতিক মটৰৰ কাৰ্যনীতি। বৈদ্যুতিক মটৰত ফলা আঙঠিৰ সহায়ত ইয়াৰ কুণ্ডলীৰ মাজেৰে যোৱা প্ৰৱাহৰ দিশ পৰ্যায়ক্ৰমে বিপৰীতমুখী কৰা হয়। ফলত কুণ্ডলীটো সদায় একে দিশত ঘূৰি থাকে। ব্ৰাচৰ কাৰ্যঃ বিদ্যুৎ উৎপাদনত ব্যৱহৃত ব্ৰাচ দুটা ABCD কুণ্ডলীৰ পৰা আৱিষ্ট বিদ্যুৎ বৰ্হিৰ্তনীত সৰবৰাহ কৰে।
16. এটা বৈদ্যুতিক হ্রস্ববর্তনী (Short Circuit) কেতিয়া সংঘটিত হয়?
    উত্তৰঃ- যেতিয়া কোনো দোষমুক্ত বৈদ্যুতিক আহিলা ব্যৱহাৰ কৰা হয় বা বৰ্তনীত ব্যৱহাৰ কৰা তাঁৰৰ প্লাষ্টিক আৱৰণৰ ক্ষয় হৈ তাৰ ভিতৰৰ তাঁৰ উন্মুক্ত হয়, তেতিয়া ‘লাইভ’ আৰু ‘নিউট্ৰেল’ তাঁৰৰ মাজত ঠাইতে সংযোগ ঘটে বা হ্রস্ববর্তনী ঘটে।
17. ভূমি সংলগ্ন তাঁৰৰ কাম কি? ধাতুৰ সঁজুলিবোৰ ভূমি সংলগ্ন কৰাৰ প্রয়োজন কিয়?
    উত্তৰঃ- মাটিৰ লগত সংযোগ কৰা তাঁৰৰ ব্যৱহাৰ বৈদ্যুতিক সঁজুলিৰ সুৰক্ষাৰ বাবে কৰা হয়।
    সঁজুলি ধাতুৰ শাৰীৰ ভূমি সংযোগী তাঁৰৰ লগত সংলগ্ন কৰা হ’ব। ই প্ৰবাহক ভূমিলৈ কম ৰোধৰ পৰিৱাহী পথ এটাৰ যোগান ধৰে। সঁজুলি ধাতুৰ শৰীৰলৈ এই প্ৰবাহ নিঃসাৰিত হ’লে এই ব্যৱস্থা ধাতুৰ শৰীৰৰ বিভৱ ভূমিৰ সৈতে একে কৰি ৰাখে। ফলত ব্যৱহাৰকৰীয়ে অনুভৱ কৰা বৈদ্যুতিক আঘাত সিমান প্ৰচণ্ড নহ’ব পাৰে।