SEBA Class 10 Science Chapter 14 Answer 2026 | শক্তিৰ উৎসসমূহ । Chapter 14 | Class 10 General Soultion | Class 10 General Science Suggestion and Notes Assam | Class 10 General Science SEBA Question and Answer Assam | দশম শ্ৰেণী প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ

শক্তিৰ উৎসসমূহ

A. শক্তিৰ উৎস আৰু ইন্ধন

1. শক্তিৰ ভাল উৎস কাক বোলে? এটা আদৰ্শ শক্তিৰ উৎসৰ গুণসমূহ লিখা।

উত্তৰঃ যি উৎসৰ পৰা সুবিধাজনকভাৱে অধিক পৰিমাণৰ ব্যৱহাৰযোগ্য শক্তি লাভ কৰিব পাৰি, তাক ভাল শক্তিৰ উৎস বোলে।

এটা আদৰ্শ শক্তিৰ উৎসৰ গুণসমূহ হ’ল—

1. প্ৰতি একক ভৰ বা আয়তনৰ পৰা অধিক শক্তি দিব লাগে।
2. সহজলভ্য হ’ব লাগে।
3. কম খৰচী হ’ব লাগে।
4. সঞ্চয় আৰু পৰিবহণ সহজ হ’ব লাগে।
5. ব্যৱহাৰ কৰোঁতে সহজে নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পৰা হ’ব লাগে।
6. পৰিৱেশৰ ওপৰত ক্ষতিকাৰক প্ৰভাৱ অতি কম হ’ব লাগে।

---

2. ইন্ধন কি?

উত্তৰঃ যি পদাৰ্থ দহন কৰিলে ব্যৱহাৰযোগ্য পৰিমাণৰ তাপ শক্তি উৎপন্ন হয়, তাক ইন্ধন বোলে।

উদাহৰণ— কাঠ, কয়লা, পেট্ৰ’ল, ডিজেল, LPG, প্ৰাকৃতিক গেছ আদি।

---

3. ভাল বা আদৰ্শ ইন্ধনৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ কি কি?

উত্তৰঃ

1. কেলৰিমান বা তাপ উৎপাদন ক্ষমতা অধিক হ’ব লাগে।
2. উপযুক্ত জ্বলন উষ্ণতা থাকিব লাগে।
3. দহন নিয়ন্ত্ৰিতভাৱে হ’ব লাগে।
4. ধোঁৱা, ছাই আৰু ক্ষতিকাৰক গেছ কম উৎপন্ন কৰিব লাগে।
5. সহজলভ্য আৰু কম দামৰ হ’ব লাগে।
6. সঞ্চয় আৰু পৰিবহণ সহজ হ’ব লাগে।
7. দহনৰ পাছত অতি কম অৱশিষ্ট পদাৰ্থ থাকিব লাগে।

---

4. আহাৰ গৰম কৰিবলৈ যিকোনো শক্তিৰ উৎস বাছিব পাৰিলে কোনটো বাছিবা? কিয়?

উত্তৰঃ আহাৰ গৰম কৰিবলৈ LPG ব্যৱহাৰ কৰাটো সুবিধাজনক। কাৰণ—

1. ইয়াৰ তাপ উৎপাদন ক্ষমতা অধিক।
2. তুলনামূলকভাৱে পৰিষ্কাৰভাৱে জ্বলে।
3. ধোঁৱা আৰু ছাই কম উৎপন্ন কৰে।
4. ব্যৱহাৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা সহজ।
5. ঘৰুৱা ব্যৱহাৰৰ বাবে সহজে উপলব্ধ।

---

5. ইন্ধনক ভৌতিক অৱস্থাৰ ভিত্তিত কেইটা শ্ৰেণীত ভাগ কৰিব পাৰি?

উত্তৰঃ তিনিটা শ্ৰেণীত—

1. কঠিন ইন্ধন — কাঠ, কয়লা।
2. তৰল ইন্ধন — পেট্ৰ’ল, ডিজেল, কেৰাচিন।
3. গেছীয় ইন্ধন — LPG, প্ৰাকৃতিক গেছ, বায়’গেছ।

---

6. মুখ্য আৰু গৌণ ইন্ধন কাক বোলে? উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰঃ

মুখ্য ইন্ধনঃ প্ৰকৃতিৰ পৰা প্ৰত্যক্ষভাৱে পোৱা আৰু শক্তিৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা ইন্ধনক মুখ্য ইন্ধন বোলে।
উদাহৰণ— কাঠ, কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম।

গৌণ ইন্ধনঃ মুখ্য ইন্ধনৰ সংসাধন বা পৰিশোধনৰ ফলত পোৱা ইন্ধনক গৌণ ইন্ধন বোলে।
উদাহৰণ— পেট্ৰ’ল, ডিজেল, কেৰাচিন, ক’ক।

---

7. শক্তিৰ উৎসসমূহক কেনেকৈ শ্ৰেণীবিভাজন কৰা হয়?

উত্তৰঃ শক্তিৰ উৎসসমূহক প্ৰধানকৈ দুটা শ্ৰেণীত ভাগ কৰা হয়—

1. নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ উৎস।
2. অনৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ উৎস।

---

8. নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ উৎস কি? উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰঃ যিবোৰ শক্তিৰ উৎস প্ৰাকৃতিকভাৱে পুনৰ পূৰণ হয় আৰু ব্যৱহাৰ কৰি থাকিলেও সহজে নিঃশেষ নহয়, সেইবোৰক নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ উৎস বোলে।

উদাহৰণ— সৌৰশক্তি, বায়ুশক্তি, জলশক্তি, জোৱাৰ শক্তি, ভূ-তাপীয় শক্তি, জৈৱভৰ শক্তি।

---

9. অনৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ উৎস কি? উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰঃ যিবোৰ শক্তিৰ উৎস সীমিত আৰু এবাৰ ব্যৱহাৰ কৰিলে মানৱীয় সময়সীমাৰ ভিতৰত পুনৰ সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰি, সেইবোৰক অনৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ উৎস বোলে।

উদাহৰণ— কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম, প্ৰাকৃতিক গেছ আৰু নিউক্লীয় ইন্ধন।

---

10. ক্ষয়িষ্ণু আৰু অক্ষয়িষ্ণু শক্তিৰ উৎস বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰঃ

ক্ষয়িষ্ণু উৎসঃ ব্যৱহাৰৰ ফলত ধীরে ধীরে নিঃশেষ হৈ যোৱা শক্তিৰ উৎস। যেনে— কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম।

অক্ষয়িষ্ণু উৎসঃ প্ৰাকৃতিকভাৱে অবিৰতভাৱে উপলব্ধ বা পুনৰ পূৰণ হোৱা শক্তিৰ উৎস। যেনে— সৌৰশক্তি, বায়ুশক্তি।

নৱীকৰণযোগ্য–অক্ষয়িষ্ণু আৰু অনৱীকৰণযোগ্য–ক্ষয়িষ্ণু এই শ্ৰেণীবিভাজন দুয়োটা প্ৰায় একে ধাৰণাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰে।

---

11. দুটা নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ উৎস লিখি পছন্দৰ কাৰণ দৰ্শোৱা।

উত্তৰঃ সৌৰশক্তি আৰু বায়ুশক্তি।

এই দুয়োটা উৎস প্ৰাকৃতিকভাৱে পুনৰ লাভ কৰা যায়, ব্যৱহাৰ কৰি থাকিলেও সহজে নিঃশেষ নহয় আৰু ইহঁতৰ ব্যৱহাৰত জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ তুলনাত বায়ু প্ৰদূষণ কম হয়।

---

12. দুটা ক্ষয়িষ্ণু শক্তিৰ উৎসৰ নাম লিখা।

উত্তৰঃ কয়লা আৰু পেট্ৰ’লিয়াম। এইবোৰৰ ভাণ্ডাৰ সীমিত আৰু সৃষ্টি হ’বলৈ লাখ লাখ বছৰ লাগে।

---

13. জীৱাশ্ম ইন্ধন কি?

উত্তৰঃ অতীতৰ উদ্ভিদ আৰু জীৱ-জন্তুৰ মৃত অৱশিষ্ট বহু লাখ বছৰ ধৰি মাটিৰ তলত উচ্চ চাপ, তাপ আৰু ভূ-ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তনৰ ফলত যি ইন্ধনত পৰিণত হয়, তাক জীৱাশ্ম ইন্ধন বোলে।

উদাহৰণ— কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ।

---

14. জীৱাশ্ম ইন্ধন কেনেকৈ সৃষ্টি হয়?

উত্তৰঃ বহু লাখ বছৰ আগতে উদ্ভিদ আৰু জীৱ-জন্তুৰ মৃত অৱশিষ্ট মাটি বা জলাশয়ৰ তলত পোত খাইছিল। অক্সিজেনৰ অভাৱ, উচ্চ চাপ, তাপ আৰু দীঘলীয়া ভূ-ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তনৰ ফলত এই জৈৱ পদাৰ্থসমূহ কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।

---

15. জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ অসুবিধাসমূহ কি কি?

উত্তৰঃ

1. ই অনৱীকৰণযোগ্য; ভাণ্ডাৰ সীমিত।
2. দহনত কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড উৎপন্ন হয়, যিয়ে সেউজগৃহ প্ৰভাৱ আৰু গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধিত অৰিহণা যোগায়।
3. কয়লা আৰু কিছুমান পেট্ৰ’লিয়ামজাত ইন্ধনৰ দহনত ছালফাৰ আৰু নাইট্ৰ’জেনৰ অক্সাইড উৎপন্ন হয়।
4. এই গেছসমূহে বায়ু প্ৰদূষণ আৰু এছিড বৰষুণৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
5. কয়লা জ্বলালে ছাই আৰু ধোঁৱাও উৎপন্ন হয়।

---

16. জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ দহনৰ ফলত হোৱা প্ৰদূষণ কেনেকৈ কমাব পাৰি?

উত্তৰঃ

1. অধিক দক্ষ দহন ব্যৱস্থা ব্যৱহাৰ কৰি।
2. তুলনামূলক পৰিষ্কাৰ ইন্ধন ব্যৱহাৰ কৰি।
3. কাৰখানা আৰু শক্তি প্ৰকল্পত ধোঁৱা, ছাই আৰু ক্ষতিকাৰক গেছ নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থা কৰি।
4. জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ সলনি নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি কৰি।

---

17. আমি শক্তিৰ বিকল্প উৎস বিচাৰো কিয়?

উত্তৰঃ কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ দৰে জীৱাশ্ম ইন্ধন অনৱীকৰণযোগ্য আৰু সীমিত। ইয়াৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে ভাণ্ডাৰ হ্ৰাস পাইছে। তদুপৰি ইহঁতে পৰিৱেশ প্ৰদূষিত কৰে। সেয়ে সৌৰ, বায়ু, জৈৱভৰ, জল আৰু অন্যান্য বিকল্প শক্তিৰ উৎসৰ প্ৰয়োজন।

---

D. তাপ বিদ্যুৎ আৰু জলবিদ্যুৎ

18. তাপ বিদ্যুৎ প্ৰকল্প কি?

উত্তৰঃ যি বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰত কয়লা বা আন জীৱাশ্ম ইন্ধন জ্বলাই পানী গৰম কৰি বাষ্প উৎপন্ন কৰা হয় আৰু সেই বাষ্পে টাৰ্বাইন ঘূৰাই বিদ্যুৎ উৎপন্ন কৰে, তাক তাপ বিদ্যুৎ প্ৰকল্প বোলে।

---

19. তাপ বিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ অসুবিধা কি কি?

উত্তৰঃ

1. জীৱাশ্ম ইন্ধন ব্যৱহাৰ কৰে; সেয়ে উৎস সীমিত।
2. কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড উৎপন্ন কৰে।
3. ছালফাৰ আৰু নাইট্ৰ’জেনৰ অক্সাইডৰ ফলত বায়ু প্ৰদূষণ হয়।
4. কয়লা ব্যৱহাৰ কৰিলে ছাইৰ সমস্যা সৃষ্টি হয়।

---

20. জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প কি?

উত্তৰঃ নদীত বান্ধ নিৰ্মাণ কৰি উচ্চতাত পানী সঞ্চয় কৰা হয়। এই পানী তললৈ নামোঁতে ইয়াৰ স্থিতিশক্তি গতিশক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত হয় আৰু টাৰ্বাইন ঘূৰাই জেনেৰেটৰৰ সহায়ত বিদ্যুৎ উৎপন্ন কৰা হয়। এই ব্যৱস্থাক জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প বোলে।

---

21. জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ সুবিধাসমূহ কি?

উত্তৰঃ

1. পানী নৱীকৰণযোগ্য উৎস।
2. বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ সময়ত ইন্ধন জ্বলাব নালাগে।
3. বায়ু প্ৰদূষণ তুলনামূলকভাৱে কম।
4. বান্ধৰ পানী জলসিঞ্চন আৰু পানী যোগানতো ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।

---

22. নদীবান্ধ কি? ইয়াৰ দুটা সুবিধা লিখা।

উত্তৰঃ নদীৰ পানীৰ প্ৰবাহ বাধা দি বৃহৎ জলাধাৰত পানী সঞ্চয় কৰিবলৈ নিৰ্মাণ কৰা সুউচ্চ গঠনক নদীবান্ধ বোলে।

সুবিধা—

1. জলবিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিব পাৰি।
2. কৃষিক্ষেত্ৰত জলসিঞ্চনৰ বাবে পানী যোগান ধৰিব পাৰি।

---

23. তাপ বিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ তুলনাত জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ সুবিধা কি?

উত্তৰঃ

জলবিদ্যুৎ	তাপ বিদ্যুৎ
পানী নৱীকৰণযোগ্য উৎস।	জীৱাশ্ম ইন্ধন অনৱীকৰণযোগ্য।
ইন্ধন জ্বলাব নালাগে।	কয়লা/গেছ আদি জ্বলাব লাগে।
বায়ু প্ৰদূষণ তুলনামূলক কম।	CO₂ আৰু অন্যান্য গেছ উৎপন্ন হয়।
চলন্ত খৰচ তুলনামূলক কম।	নিৰন্তৰ ইন্ধনৰ প্ৰয়োজন হয়।

---

24. বায়ু আৰু জলশক্তিৰ পৰম্পৰাগত ব্যৱহাৰত কি উন্নতি কৰা হৈছে?

উত্তৰঃ

বায়ুশক্তিঃ আগতে বায়ুকলে পানী তোলা বা শস্য পিহাৰ দৰে কাম কৰিছিল। বৰ্তমান বৃহৎ wind turbine-ৰ সহায়ত বায়ুৰ গতিশক্তি বিদ্যুৎ শক্তিলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হয়। একেলগে বহু turbine স্থাপন কৰা অঞ্চলক wind farm বোলে।

জলশক্তিঃ আগতে বোৱতী পানীৰ শক্তি প্ৰত্যক্ষ যান্ত্ৰিক কামত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। বৰ্তমান নদীত বান্ধ নিৰ্মাণ কৰি উচ্চতাত পানী সঞ্চয় কৰি টাৰ্বাইন আৰু জেনেৰেটৰৰ সহায়ত বিদ্যুৎ উৎপন্ন কৰা হয়।

---

25. বায়ুশক্তিৰ সুবিধাসমূহ কি?

উত্তৰঃ

1. নৱীকৰণযোগ্য।
2. ইন্ধন জ্বলাব নালাগে।
3. বায়ু প্ৰদূষণ কম।
4. বায়ু অধিক থকা অঞ্চলত বৃহৎ পৰিমাণে বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিব পাৰি।

---

26. বায়ুশক্তিৰ সীমাবদ্ধতা কি কি?

উত্তৰঃ

1. বায়ুৰ গতি নিয়মিত নহয়।
2. বায়ু প্ৰবাহ পৰ্যাপ্ত নোহোৱা ঠাইত কাৰ্যকৰ নহয়।
3. wind farm স্থাপনৰ বাবে বৃহৎ ভূমিৰ প্ৰয়োজন।
4. প্ৰাৰম্ভিক স্থাপন ব্যয় অধিক।
5. বিদ্যুৎ উৎপাদন বায়ুৰ গতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।

---

27. সৌৰশক্তি কি?

উত্তৰঃ সূৰ্যৰ পৰা বিকিৰণৰ ৰূপত পোৱা পোহৰ আৰু তাপ শক্তিক সৌৰশক্তি বোলে।

---

28. সৌৰশক্তিৰ সুবিধাসমূহ কি?

উত্তৰঃ

1. নৱীকৰণযোগ্য।
2. প্ৰচুৰ পৰিমাণে উপলব্ধ।
3. ব্যৱহাৰৰ সময়ত বায়ু প্ৰদূষণ কম।
4. দূৰৱৰ্তী অঞ্চলতো সৌৰকোষ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
5. দৈনন্দিন জীৱনত heating আৰু বিদ্যুৎ উৎপাদন দুয়োটাতে ব্যৱহাৰযোগ্য।

---

29. সৌৰশক্তিৰ অসুবিধাসমূহ কি?

উত্তৰঃ

1. ৰাতি সূৰ্যৰ পোহৰ পোৱা নাযায়।
2. ডাৱৰীয়া বা বৰষুণৰ দিনত শক্তি উৎপাদন কমে।
3. শক্তি সঞ্চয়ৰ বাবে বেটাৰীৰ প্রয়োজন হ’ব পাৰে।
4. বৃহৎ শক্তিৰ বাবে বৃহৎ এলেকা প্রয়োজন।

---

30. সৌৰশক্তি ব্যৱহাৰৰ দুটা কৌশলৰ নাম লিখা।

উত্তৰঃ

1. সৌৰকোষ বা photovoltaic cell।
2. সৌৰ তাপীয় সঁজুলি— যেনে সৌৰ কুকাৰ বা সৌৰ জল উত্তাপক।

---

31. সৌৰ কুকাৰত কোন ধৰণৰ দাপোণ ব্যৱহাৰ উপযোগী? কিয়?

উত্তৰঃ অৱতল দাপোণ উপযোগী। কাৰণ অৱতল দাপোণে সূৰ্যৰ প্ৰায় সমান্তৰাল ৰশ্মিবোৰক এটা সৰু অঞ্চলত অভিসাৰী কৰিব পাৰে। ফলত সেই স্থানত অধিক তাপ উৎপন্ন হয়।

---

32. সৌৰ কুকাৰৰ সুবিধা কি কি?

উত্তৰঃ

1. ইন্ধনৰ প্ৰয়োজন নহয়।
2. ধোঁৱা উৎপন্ন নকৰে।
3. সৌৰশক্তি বিনামূল্যে পোৱা যায়।
4. জ্বালানীৰ খৰচ কমায়।

---

33. সৌৰ কুকাৰৰ অসুবিধা কি কি?

উত্তৰঃ

1. ৰন্ধন তুলনামূলক ধীৰ।
2. ডাৱৰীয়া আৰু বৰষুণৰ দিনত কাৰ্যকৰ নহয়।
3. ৰাতি ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি।
4. সূৰ্যালোক কম পোৱা অঞ্চলত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ সীমিত।

---

34. সৌৰ জল হীটাৰ কোন দিনত ভালদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি?

(a) ৰৌদ্ৰোজ্জ্বল দিন
(b) ডাৱৰীয়া দিন
(c) গৰম দিন
(d) বতাহে কোবোৱা দিন

উত্তৰঃ (b) ডাৱৰীয়া দিন।

---

35. জৈৱভৰ শক্তি কি?

উত্তৰঃ উদ্ভিদ, কাঠ, কৃষিজ অৱশিষ্ট, গোবৰ আৰু অন্যান্য জৈৱ পদাৰ্থৰ পৰা আহৰণ কৰা শক্তিক জৈৱভৰ শক্তি বোলে।

---

36. বায়’গেছ কি?

উত্তৰঃ গোবৰ আৰু অন্যান্য জৈৱ পদাৰ্থ অক্সিজেনৰ অনুপস্থিতিত অণুজীৱৰ দ্বাৰা পচি যোৱাৰ ফলত উৎপন্ন হোৱা দাহ্য গেছৰ মিশ্ৰণক বায়’গেছ বোলে। ইয়াৰ প্ৰধান দাহ্য উপাদান মিথেন।

---

37. গৰুৰ গোবৰক বায়’গেছলৈ কোন ধৰণৰ অণুজীৱে ৰূপান্তৰ কৰে?

উত্তৰঃ অক্সিজেনৰ অনুপস্থিতিত কাম কৰা অবায়বীয় বা anaerobic অণুজীৱে।

---

38. বায়’গেছৰ ব্যৱহাৰ কি?

উত্তৰঃ ৰন্ধন, তাপ আৰু পোহৰৰ বাবে ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।

---

39. জৈৱভৰ আৰু জলবিদ্যুতৰ তুলনা কৰা।

জৈৱভৰ	জলবিদ্যুৎ
উদ্ভিদ আৰু জৈৱ অৱশিষ্টৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।	পানীৰ স্থিতিশক্তিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।
দহন কৰিলে ধোঁৱা উৎপন্ন হ’ব পাৰে।	বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ সময়ত ইন্ধন দহন নহয়।
ক্ষুদ্ৰ পৰিসৰত সহজে ব্যৱহাৰযোগ্য।	বৃহৎ প্ৰকল্পৰ বাবে বান্ধ আৰু অধিক মূলধনৰ প্রয়োজন।
নৱীকৰণযোগ্য।	নৱীকৰণযোগ্য।

---

40. মহাসাগৰৰ পৰা কি কি ধৰণৰ শক্তি পোৱা যায়?

উত্তৰঃ

1. জোৱাৰ-ভাটা শক্তি।
2. তৰংগ শক্তি।
3. মহাসাগৰীয় তাপ শক্তি।

---

41. জোৱাৰ-ভাটা শক্তিৰ সীমাবদ্ধতা কি?

উত্তৰঃ

1. উপযুক্ত সমুদ্ৰতীৰৰ স্থান সীমিত।
2. জোৱাৰ-ভাটা দিনটোত নিৰ্দিষ্ট সময়তহে ঘটে।
3. প্ৰকল্প স্থাপন ব্যয়বহুল।
4. সামুদ্ৰিক পৰিৱেশত প্ৰভাৱ পৰিব পাৰে।

---

42. তৰংগ শক্তিৰ সীমাবদ্ধতা কি?

উত্তৰঃ

1. শক্তিশালী আৰু নিয়মিত ঢৌ থকা অঞ্চলতহে কাৰ্যকৰ।
2. উৎপাদন অনিয়মিত।
3. প্ৰকল্প স্থাপন আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণ ব্যয়বহুল।

---

43. মহাসাগৰীয় তাপ শক্তি আহৰণৰ সীমাবদ্ধতা কি?

উত্তৰঃ মহাসাগৰৰ ওপৰৰ উষ্ণ পানী আৰু গভীৰতাৰ ঠাণ্ডা পানীৰ মাজত যথেষ্ট উষ্ণতাৰ পাৰ্থক্য থকা অঞ্চলতহে এই পদ্ধতি কাৰ্যকৰ হয়। এনে স্থান সীমিত আৰু প্ৰকল্প স্থাপন ব্যয়বহুল।

---

44. ভূ-তাপীয় শক্তি কি?

উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ অভ্যন্তৰৰ উত্তপ্ত শিলাস্তৰ বা hot spot-ৰ পৰা পোৱা তাপৰ সহায়ত ভূগৰ্ভস্থ পানী গৰম হৈ বাষ্প সৃষ্টি হয়। সেই বাষ্প বা গৰম পানীৰ পৰা আহৰণ কৰা শক্তিক ভূ-তাপীয় শক্তি বোলে।

---

45. নিউক্লীয় শক্তি কি?

উত্তৰঃ পৰমাণুৰ নিউক্লিয়াছত হোৱা বিভাজন বা সংযোজন প্ৰক্ৰিয়াত মুক্ত হোৱা বিপুল শক্তিক নিউক্লীয় শক্তি বোলে।

---

46. নিউক্লীয় শক্তিৰ সুবিধাসমূহ কি?

উত্তৰঃ

1. অতি কম পৰিমাণৰ নিউক্লীয় ইন্ধনৰ পৰা বিপুল শক্তি পোৱা যায়।
2. বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ সময়ত কয়লাৰ দৰে বৃহৎ পৰিমাণৰ ইন্ধন দহন কৰিব নালাগে।
3. ইন্ধন পৰিবহণৰ পৰিমাণ তুলনামূলক কম।
4. বৃহৎ পৰিমাণৰ বিদ্যুৎ উৎপাদনত ব্যৱহাৰযোগ্য।

---

47. সূৰ্যত শক্তি কেনেকৈ উৎপন্ন হয়?

উত্তৰঃ সূৰ্যত হাইড্ৰ’জেন নিউক্লিয়াছসমূহৰ নিউক্লীয় সংযোজন বা fusion বিক্ৰিয়াৰ ফলত বিপুল শক্তি নিৰ্গত হয়।

---

48. শক্তিৰ কোনো উৎস সম্পূৰ্ণ প্ৰদূষণমুক্ত হ’ব পাৰেনে?

উত্তৰঃ ব্যৱহাৰৰ সময়ত সৌৰ বা বায়ুশক্তিৰ দৰে কিছুমান উৎসে অতি কম প্ৰদূষণ সৃষ্টি কৰে। তথাপি কোনো শক্তি ব্যৱস্থাক সম্পূৰ্ণভাৱে পৰিৱেশ-প্ৰভাৱমুক্ত বুলি কোৱা কঠিন, কাৰণ সঁজুলি নিৰ্মাণ, স্থাপন, ভূমি ব্যৱহাৰ, পৰিবহণ বা বর্জ্য ব্যৱস্থাপনৰ সময়ত কিবা নহয় কিবা প্ৰভাৱ থাকিব পাৰে।

---

49. হাইড্ৰ’জেনক CNG-তকৈ পৰিষ্কাৰ ইন্ধন বুলি ক’ব পাৰিনে?

উত্তৰঃ হাইড্ৰ’জেন দহন কৰিলে মূলত পানী উৎপন্ন হয়, আনহাতে CNG-ৰ দহনত কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড উৎপন্ন হয়। সেই দিশৰ পৰা হাইড্ৰ’জেন অধিক পৰিষ্কাৰ হ’ব পাৰে। কিন্তু হাইড্ৰ’জেন উৎপাদনত কোন শক্তিৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে তাৰ ওপৰত সামগ্ৰিক পৰিৱেশগত প্ৰভাৱ নিৰ্ভৰ কৰে।

---

50. শক্তিৰ বৰ্ধিত চাহিদাই পৰিৱেশত কি প্ৰভাৱ পেলায়?

উত্তৰঃ

1. প্ৰাকৃতিক শক্তিসম্পদৰ অধিক আহৰণ হয়।
2. বনাঞ্চল আৰু ভূমিৰ ওপৰত চাপ বাঢ়ে।
3. জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পালে বায়ু প্ৰদূষণ বাঢ়ে।
4. সেউজগৃহ গেছৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পাব পাৰে।
5. বৃহৎ শক্তি প্ৰকল্পে স্থানীয় পৰিৱেশ আৰু জীৱবৈচিত্ৰ্য প্ৰভাৱিত কৰিব পাৰে।

---

51. শক্তিৰ ব্যয় বা অপচয় কমাবলৈ কি কৰিব পাৰি?

উত্তৰঃ

1. প্রয়োজন নথকা বৈদ্যুতিক সঁজুলি বন্ধ ৰাখিব লাগে।
2. শক্তি-দক্ষ সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
3. গণপৰিবহণ বা ভাগ-বতৰা কৰা যাত্ৰা ব্যৱস্থা উৎসাহিত কৰিব লাগে।
4. সৌৰ আৰু বায়ুশক্তিৰ দৰে নৱীকৰণযোগ্য উৎস ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি কৰিব লাগে।
5. অযথা ইন্ধন আৰু বিদ্যুৎ অপচয় নকৰিব লাগে।
6. শক্তি সংৰক্ষণৰ বিষয়ে জনসচেতনতা বৃদ্ধি কৰিব লাগে।

---

52. LPG কি?

উত্তৰঃ LPG-ৰ সম্পূৰ্ণ নাম Liquefied Petroleum Gas বা তৰলীকৃত পেট্ৰ’লিয়াম গেছ। পেট্ৰ’লিয়াম শোধনৰ পৰা পোৱা প্ৰ’পেন আৰু বিউটেন আদি গেছক চাপৰ অধীনত তৰল অৱস্থাত সংৰক্ষণ কৰা হয়।

---

53. LPG-ৰ প্ৰধান উপাদান কি কি?

উত্তৰঃ প্ৰধানকৈ প্ৰ’পেন আৰু বিউটেন।

---

54. LPG-ৰ ব্যৱহাৰ লিখা।

উত্তৰঃ

1. ঘৰুৱা ৰন্ধনৰ ইন্ধন।
2. হোটেল আৰু খাদ্য প্ৰস্তুতকৰণত।
3. কিছুমান ক্ষেত্ৰত যানবাহনৰ ইন্ধন হিচাপে।

---

55. LPG-ৰ গেছ নিঃসৰণ সহজে চিনাক্ত কৰিবলৈ কি কৰা হয়?

উত্তৰঃ LPG স্বাভাৱিকভাৱে প্ৰায় গন্ধহীন। সেয়ে নিঃসৰণ চিনাক্ত কৰিবলৈ তীব্ৰ গন্ধযুক্ত যৌগ, যেনে ethyl mercaptan, অতি সামান্য পৰিমাণে যোগ কৰা হয়।

---

56. LPG ব্যৱহাৰত সাধাৰণ সুৰক্ষাৰ বাবে কি মনত ৰাখিব লাগে?

উত্তৰঃ LPG ব্যৱহাৰত অনুমোদিত সঁজুলি ব্যৱহাৰ, ভাল বায়ু চলাচল আৰু ত্ৰুটি ধৰা পৰিলে প্ৰশিক্ষিত ব্যক্তি বা দায়িত্বশীল প্ৰাপ্তবয়স্কৰ সহায় লোৱাটো প্ৰয়োজন।

---

57. পেট্ৰ’লিয়ামক “জুলীয়া সোণ” কিয় বোলা হয়?

উত্তৰঃ পেট্ৰ’লিয়ামৰ বাণিজ্যিক মূল্য অতি অধিক আৰু ইয়াৰ পৰা বহু মূল্যবান ইন্ধন আৰু পেট্ৰ’ৰাসায়নিক পদাৰ্থ পোৱা যায়। সেয়ে ইয়াক “জুলীয়া সোণ” বোলা হয়।

---

58. পেট্ৰ’লিয়াম কেনেকৈ সৃষ্টি হয়?

উত্তৰঃ প্ৰাচীন সামুদ্ৰিক জীৱ আৰু উদ্ভিদৰ অৱশিষ্ট সাগৰৰ তলত পলসৰ সৈতে পোত খাই বহু লাখ বছৰ ধৰি উচ্চ চাপ, তাপ আৰু অক্সিজেনৰ অভাৱত ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তনৰ ফলত পেট্ৰ’লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছত পৰিণত হয়।

---

59. পেট্ৰ’লিয়াম শোধনৰ পৰা কি কি দ্ৰব্য পোৱা যায়?

উত্তৰঃ

1. পেট্ৰ’লিয়াম গেছ
2. পেট্ৰ’ল বা গেছ’লিন
3. কেৰাচিন
4. ডিজেল
5. পিছলকাৰী তেল
6. পেৰাফিন ম’ম
7. বিটুমেনজাত অৱশিষ্ট

---

60. পেট্ৰ’লিয়ামজাত দ্ৰব্যৰ কেইটামান ব্যৱহাৰ লিখা।

দ্ৰব্য	ব্যৱহাৰ
LPG	ৰন্ধনৰ ইন্ধন
পেট্ৰ’ল	যানবাহনৰ ইন্ধন
কেৰাচিন	ইন্ধন
ডিজেল	ডিজেল ইঞ্জিন
পিছলকাৰী তেল	যন্ত্ৰপাতিৰ lubrication
পেৰাফিন ম’ম	মমবাতি, প্ৰসাধন সামগ্ৰী
বিটুমেন	পথ নিৰ্মাণ

---

61. কয়লা কেনেকৈ উৎপন্ন হয়?

উত্তৰঃ অতীতৰ ঘন বনাঞ্চলৰ উদ্ভিদসমূহ মাটিৰ তলত পোত খাই বহু লাখ বছৰ ধৰি উচ্চ চাপ আৰু তাপৰ প্ৰভাৱত কাৰ্বনসমৃদ্ধ কয়লালৈ পৰিণত হয়। এই প্ৰক্ৰিয়াক অংগাৰীকৰণ বা carbonisation বোলে।

---

62. কয়লাৰ বিভিন্ন শ্ৰেণীৰ নাম লিখা।

উত্তৰঃ

1. লিগনাইট
2. ছাব-বিটুমিনাছ
3. বিটুমিনাছ
4. এনথ্ৰাচাইট

---

63. বায়ুৰ অনুপস্থিতিত বিটুমিনাছ কয়লা উত্তপ্ত কৰিলে কি পোৱা যায়?

উত্তৰঃ বায়ুৰ অনুপস্থিতিত কয়লা উত্তপ্ত কৰিলে উদ্বায়ী পদাৰ্থ আঁতৰি যায় আৰু কাৰ্বনসমৃদ্ধ ক’ক পোৱা যায়।

---

64. প্ৰাকৃতিক গেছৰ প্ৰধান উপাদান কি?

উত্তৰঃ মিথেন $(CH_4)$।

---

65. প্ৰাকৃতিক গেছৰ ব্যৱহাৰ লিখা।

উত্তৰঃ

1. ঘৰুৱা আৰু ঔদ্যোগিক ইন্ধন।
2. বিদ্যুৎ উৎপাদন।
3. ৰাসায়নিক উদ্যোগৰ কেঁচামাল।
4. CNG ৰূপত যানবাহনৰ ইন্ধন।

---

66. দুটা গেছীয় ইন্ধনৰ নাম লিখা।

উত্তৰঃ প্ৰাকৃতিক গেছ আৰু বায়’গেছ।

---

67. জীৱাশ্ম ইন্ধন আৰু সৌৰশক্তিৰ তুলনা কৰা।

জীৱাশ্ম ইন্ধন	সৌৰশক্তি
অনৱীকৰণযোগ্য	নৱীকৰণযোগ্য
ভাণ্ডাৰ সীমিত	সূৰ্যৰ পোহৰ উপলব্ধ থাকিলে পুনৰ পোৱা যায়
দহনত CO₂ উৎপন্ন হয়	ব্যৱহাৰৰ সময়ত দহন নহয়
সঞ্চয় আৰু পৰিবহণ সহজ	সূৰ্যালোকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল
দিন-ৰাতি ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি	প্ৰত্যক্ষভাৱে দিনৰ ভাগত পোৱা যায়

---

68. সৌৰশক্তি আৰু বায়ুশক্তিৰ সুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতা তুলনা কৰা।

সৌৰশক্তি	বায়ুশক্তি
সূৰ্যালোকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল	বায়ুৰ গতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল
ৰাতি প্ৰত্যক্ষভাৱে উপলব্ধ নহয়	বায়ু নাথাকিলে উৎপাদন নহয়
সৰু ঘৰতেও panel ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি	বৃহৎ wind farm-ৰ বাবে ডাঙৰ এলেকা লাগে
নৱীকৰণযোগ্য	নৱীকৰণযোগ্য
বায়ু প্ৰদূষণ কম	বায়ু প্ৰদূষণ কম

---

P. খালী ঠাই পূৰ কৰা

1. ইন্ধনৰ পৰা ______ আৰু ______ উৎপন্ন কৰিব পাৰি।

উত্তৰঃ তাপ আৰু পোহৰ।

2. এটা ভাল ইন্ধনৰ উপযুক্ত ______ উষ্ণতা থকা উচিত।

উত্তৰঃ জ্বলন।

3. উদ্ভিদৰ অৱশিষ্টৰ পৰা কয়লা সৃষ্টি হোৱা প্ৰক্ৰিয়াক ______ বোলে।

উত্তৰঃ অংগাৰীকৰণ।

4. পেট্ৰ’লিয়ামৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াক ______ বোলে।

উত্তৰঃ ভগ্নাংশীয় পাতন বা refining।

5. খাৰুৱা তেলৰ পৰা অধিক পেট্ৰ’ল উৎপন্ন কৰিবলৈ ______ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

উত্তৰঃ cracking বা তাপভংগন।

6. LPG-ৰ নিঃসৰণ চিনাক্ত কৰিবলৈ ______ যোগ কৰা হয়।

উত্তৰঃ ethyl mercaptan।

7. সূৰ্যৰ শক্তিৰ মূল উৎস ______ বিক্ৰিয়া।

উত্তৰঃ নিউক্লীয় সংযোজন।

8. LPG-ৰ প্ৰধান উপাদান দুটা ______ আৰু ______।

উত্তৰঃ প্ৰ’পেন আৰু বিউটেন।

9. প্ৰাকৃতিক গেছৰ প্ৰধান উপাদান ______।

উত্তৰঃ মিথেন।

10. বহুতো wind turbine একেলগে স্থাপন কৰা অঞ্চলক ______ বোলে।

উত্তৰঃ wind farm বা বায়ু পাম।

---

Q. MCQ

1. সৌৰ জল হীটাৰ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰা দিনটো—

(a) ৰৌদ্ৰোজ্জ্বল
(b) ডাৱৰীয়া
(c) গৰম
(d) বতাহে কোবোৱা

উত্তৰঃ (b) ডাৱৰীয়া দিন।

---

2. তলৰ কোনটো জৈৱভৰ শক্তিৰ উৎস নহয়?

(a) খৰি
(b) গোবৰ গেছ
(c) নিউক্লীয় শক্তি
(d) জৈৱ অৱশিষ্ট

উত্তৰঃ (c) নিউক্লীয় শক্তি।

---

3. তলৰ কোনটো সৌৰশক্তিৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে সম্পৰ্কিত নহয়?

(a) বায়ুশক্তি
(b) জৈৱভৰ
(c) নিউক্লীয় শক্তি
(d) সৌৰ তাপ

উত্তৰঃ (c) নিউক্লীয় শক্তি।

---

4. খাৰুৱা তেলৰ cracking কৰা হয়—

(a) পৰিবহণ সহজ কৰিবলৈ
(b) ছাই আঁতৰাবলৈ
(c) পেট্ৰ’লৰ উৎপাদন বৃদ্ধি কৰিবলৈ
(d) পানী উৎপন্ন কৰিবলৈ

উত্তৰঃ (c)

---

5. LPG সাধাৰণতে সংৰক্ষণ কৰা হয়—

(a) উচ্চ চাপত
(b) খোলা পাত্ৰত
(c) সাধাৰণ বায়ুচাপত গেছীয় ৰূপত
(d) পানীত

উত্তৰঃ (a) উচ্চ চাপত।

---

6. প্ৰাকৃতিক গেছৰ প্ৰধান উপাদান—

(a) ইথেন
(b) মিথেন
(c) বিউটেন
(d) হাইড্ৰ’জেন

উত্তৰঃ (b) মিথেন।

---

7. নিউক্লীয় শক্তি লাভ কৰা যায়—

(a) কেৱল দহনৰ পৰা
(b) নিউক্লিয়াছৰ পৰিৱৰ্তনৰ পৰা
(c) বাষ্পীভৱনৰ পৰা
(d) পানীৰ গতিৰ পৰা

উত্তৰঃ (b)

---

8. সৌৰ কুকাৰত অধিক তাপ কেন্দ্ৰীভূত কৰিবলৈ কোন দাপোণ ব্যৱহাৰ কৰা হয়?

(a) উত্তল
(b) সমতল
(c) অৱতল
(d) কোনো দাপোণ নহয়

উত্তৰঃ (c) অৱতল দাপোণ।

---

9. তলৰ কোনটো অনৱীকৰণযোগ্য?

(a) বায়ু
(b) সূৰ্যৰ পোহৰ
(c) কয়লা
(d) বোৱতী পানী

উত্তৰঃ (c) কয়লা।

---

10. তলৰ কোনটো নৱীকৰণযোগ্য?

(a) পেট্ৰ’লিয়াম
(b) কয়লা
(c) বায়ুশক্তি
(d) প্ৰাকৃতিক গেছ

উত্তৰঃ (c) বায়ুশক্তি।

---

Human Generate Question Answer

1. শক্তিৰ ভাল উৎস কি?

উত্তৰঃ– শক্তিৰ ভাল উৎসৰ বাবে কিছুমান বৈশিষ্ট্যৰ প্ৰয়োজন। বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল 一

(a) ই প্ৰতি একক আয়তন বা ভৰ সাপেক্ষে অতি বেছি কাৰ্য কৰিব লাগিব।

(b) ই সহজলভ্য হ’ব লাগিব।

(c) উপযুক্ত জ্বলন উষ্ণতা থকা উচিত।

(d) ই সহজতে সঞ্চয় আৰু পৰিবহণ কৰিব পৰা হ’ব লাগিব।

2. ভাল ইন্ধন কি?

উত্তৰঃ– ভাল ইন্ধনৰ চৰ্তসমূহ হ’ল 一

(a) ই দহনৰ দ্বাৰা অতি বেছি পৰিমানৰ তাপ নিৰ্গত কৰিব লাগিব।

(b) ই সহজলভ্য হ’ব লাগিব।

(c) ই কম পৰিমাণৰ ধোৱা উৎপন্ন কৰিব লাগিব।

3. যদি তুমি আহাৰ গৰম কৰিবলৈ যিকোনো শক্তিৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ সক্ষম, তেন্তে কোনটো কৰিবা আৰু কিয়?

উত্তৰঃ– ৰন্ধনৰ বাবে তৰলীকৃত পেট্ৰ’লিয়াম গেছ ব্যৱহাৰ কৰিম। কিয়নো 一

(i) ই সহজলভ্য।

(ii) ই কম পৰিমাণৰ ধোঁৱা উৎপন্ন কৰে।

(iii) ই দহনৰ দ্বাৰা উচ্চ পৰিমাণৰ তাপ উৎপন্ন কৰে।

প্ৰশ্নাৱলীঃ

1. জীৱাশ্মজাত ইন্ধনৰ অসুবিধাসমূহ কি কি?

উত্তৰঃ– (i) জীৱাশ্মজাত ইন্ধন অনৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ উৎস। গতিকে, ইহঁতৰ ভাণ্ডাৰো সীমিত।

(iii) জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ দহনৰ ফলত নাইট্ৰ’জেন আৰু ছালফাৰ ডাই অক্সাইড উৎপন্ন হয়। যি এছিডে বৰষুণৰ সৃষ্টি কৰি মাটি আৰু জলসম্পদৰ ক্ষতিসাধন কৰে।

2. আমি শক্তিৰ বিকল্প উৎস বিচাৰো কিয়?

উত্তৰঃ– জীৱাশ্ম ইন্ধনবোৰ অনৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ উৎস। পৃথিৱীত এই ইন্ধনবোৰৰ ভাণ্ডাৰ খুব দ্ৰুত গতিত হ্ৰাস পাই আছে আৰু এদিন শেষ হৈ যাব। সেয়েহে শক্তিৰ বিকল্প উৎসৰ দৰকাৰ।

3. আমাৰ সুবিধাৰ বাবে বায়ু আৰু জল শক্তিৰ পৰম্পৰাগত ব্যৱহাৰৰ কি পৰিবৰ্তন অনা হৈছে?

উত্তৰঃ– বায়ুকলৰ উদ্ভৱনৰ দ্বাৰা বায়ু শক্তিৰ পৰম্পৰাগত ব্যৱহাৰৰ উন্নতি সাধন কৰা হৈছে। বায়ুকল এটাত ডাঙৰ বিজুলী পাংখাৰ দৰে এক গঠন থাকে। যাক কিছু উচ্চতাত এক দৃঢ় আধাৰৰ ওপৰত স্থাপন কৰা হয়। বতাহৰ গতি শক্তিক বায়ুকলৰ দ্বাৰা আৱদ্ধ কৰি তাৰ সহায়ত বায়ুকলৰ পাংখা ঘুৰোৱা হয় আৰু এই ঘূৰ্ণন গতিয়ে টাৰ্বাইন ঘূৰাই বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰে।

            এনেদৰে জলশক্তিৰ পৰম্পৰাগত ব্যৱহাৰৰ উন্নতি সাধনৰ বাবে বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হয়। নদীত সু-উচ্চ বান্ধ নিৰ্মাণ কৰি নদীৰ পানীক ভেটা দিয়া হয় আৰু এনেদৰে বৃহৎ জলঘৰত পানী সংগ্ৰহ কৰা হয়। পানীৰ স্তৰ ওপৰলৈ উঠাৰ ফলত বোৱতী পানীৰ গতি শক্তি স্থিতি শক্তিলৈ পৰিৱৰ্তিত হয়। বান্ধৰ পৰা পানী পাইপেৰে বোৱাই নি বান্ধৰ তলৰফালে থকা টাৰ্বাইললৈ নিয়া হয়। এনেদৰে জলশক্তিক বান্ধবোৰত ব্যৱহাৰ কৰি টাৰ্বাইন ঘুৰোৱা হয় আৰু এনেকৈ বিদ্যুৎ উৎপাদন হয়।

প্ৰশ্নাৱলীঃ

1. কোন ধৰণৰ দাপোন 一 অৱতল, উত্তল নে সমতল সৌৰ কুকাৰত ব্যৱহাৰৰ বাবে উৎকৃষ্ট? কিয়?

উত্তৰঃ– অৱতল দাপোন উৎকৃষ্ট।

         কিয়নো, অৱতল দাপোণৰ প্ৰকৃতি অভিসাৰী। অৰ্থাৎ, ই সমান্তৰাল ৰশ্মিক মুখ্য ফ’কাচলৈ অভিসাৰী কৰে। সেয়ে, এখন অৱতল দাপোণে বেছিভাগ সূৰ্যৰ ৰশ্মিকে সৌৰ কুকাৰৰ পিনে অভিসাৰী কৰে। সেয়ে, সৌৰ কুকাৰটোৱে সৰ্বোচ্চ তাপ লাভ কৰে।

2. মহাসমুদ্ৰৰ পৰা পাব পৰা শক্তিৰ সীমাবদ্ধতা কি কি?

উত্তৰঃ– সীমাৱদ্ধতাসমূহ 一

(i) জোৱাৰ শক্তিৰ আহৰণৰ বাবে সমুদ্ৰ-তীৰত বান্ধ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ উপযুক্ত স্থান সীমিত।

(ii) যিবিলাক অঞ্চলত মহাসাগৰৰ ঢৌবোৰ অতি শক্তিশালী তেনে অঞ্চলতহে তৰংগ শক্তি আহৰণ কৰিব পাৰি।

(iii) মহাসাগৰৰ পৃষ্ঠৰ আৰু 2 km পৰ্যন্ত গভীৰতাৰ পানীৰ উষ্ণতাৰ পাৰ্থক্য 293 k বা বেছি হ’লেহে মহাসাগৰৰ তাপ শক্তি ৰূপান্তৰণ প্ৰকল্পসমূহে ঠিকমতে কাম কৰিব পাৰে।

3. তাপীয় শক্তি কি?

উত্তৰঃ– ভূ-পৃষ্ঠৰ অভ্যন্তৰ ভাগত থকা হটস্পট সংস্পৰ্শত অহা জলীয় বাষ্পৰে পোৱা শক্তিক ভূ-তাপ শক্তি বোলে।

4. নিউক্লীয় শক্তিৰ সুবিধাসমূহ কি কি?

উত্তৰঃ– (i) নিউক্লীয় শক্তিৰ ব্যৱহাৰ পৰিৱেশৰ বাবে ক্ষতিকাৰক নহয়।

(ii) ইউৰেনিয়ামৰ এটা নিউক্লিয়াচৰ নিউক্লীয় বিযোজনত, কয়লাৰ পৰা পোৱা কাৰ্বন নিউক্লিয়াচ এটাৰ দহনৰ তুলনাত 10 নিযুত গুণ শক্তি উৎপন্ন হয়। বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা নিউক্লীয় ৰিয়েক্টৰত নিয়ন্ত্ৰিত হাৰত শক্তি নিৰ্গত কৰা স্বপোষী নিউক্লীয় বিযোজন শৃংখল বিক্ৰিয়াত এনে নিউক্লীয় ‘ইন্ধন’ ব্যৱহাৰ হয়।

প্ৰশ্নাৱলীঃ

1. শক্তিৰ উৎস এটা প্ৰদূষণমুক্ত হ’ব পাৰেনে? কিয় পাৰে বা কিয় নোৱাৰে?

উত্তৰঃ– শক্তিৰ যিকোনো উৎসই পৰিৱেশৰ ওপৰত কিবা নহয় কিবা প্ৰকাৰে প্ৰভাৱ পেলায়। গতিকে, শক্তিৰ উৎস প্ৰদূৰ্ষণমুক্ত হ’ব নোৱাৰে।

2. ৰকেটৰ ইন্ধন হিচাপে হাইড্ৰ’জেন ব্যৱহাৰ হয়। তোমালোকে ইয়াক চি এন জি (CNG) তকৈ পৰিষ্কাৰ ইন্ধন বুলি গণ্য কৰিবা নেকি? কিয় কৰিবা বা কিয় নকৰা?

উত্তৰঃ– হাইড্ৰ’জেন CNG তকৈ পৰিষ্কাৰ ইন্ধন নহয়। কাৰণ হাইড্ৰ’জেন দহনৰ ফলত কোনো হানিকাৰক পদাৰ্থ সৃষ্টি নহ’লেও হাইড্ৰ’জেন প্ৰস্তুতকাৰী শক্তিৰ উৎসসমূহ পৰিষ্কাৰ নহয়। ইয়াৰ বিপৰীতে CNG প্ৰাকৃতিকভাৱে আহৰণ কৰা হয় আৰু ই কম মাত্ৰাত প্ৰদূষণ কৰে।

প্ৰশ্নাৱলীঃ

1. তুমি নবীকৰণযোগ্য বুলি বিবেচনা কৰা শক্তিৰ দুটা উৎসৰ নাম লিখা। তোমাৰ পছন্দৰ কাৰণ দৰ্শোৱা।

উত্তৰঃ– নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ দুটা উৎস হ’ল 一 (i) সৌৰশক্তি আৰু (ii) বায়ু শক্তি। 

            এই শক্তিৰ পছন্দৰ কাৰণ হ’ল এই দুয়োটা শক্তিৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি থকাৰ ফলতো ই শেষ নহয়। এই দুটা শক্তিৰ উৎসক সেয়ে নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ উৎস ক’ব পাৰি।

2. তুমি ক্ষয়িষ্ণু বুলি বিবেচনা কৰা শক্তিৰ দুটা উৎসৰ নাম উল্লেখ কৰা। তোমাৰ পছন্দৰ কাৰণ দৰ্শোৱা।

উত্তৰঃ– দুটা ক্ষয়িষ্ণু শক্তিৰ উৎস হ’ল জীৱাশ্ম ইন্ধন আৰু নিউক্লীয় শক্তি।

            ইয়াৰ কাৰণ হ’ল এই উৎস দুটা অনৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ উৎস। ইহঁতক নিৰৱচ্ছিন্নভাৱে ব্যৱহাৰ কৰি থকাৰ ফলত ইহঁত এদিন পৃথিৱীৰ পৰা শেষ হৈ যাব।

অনুশীলনীঃ

1. পানী গৰম কৰিবলৈ সৌৰ জল হীটাৰ এটা ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰা দিনটো হৈছে এটা 一

(a) ৰৌদ্ৰোজ্বল দিন (b) ডাৱৰীয়া দিন 

(c) গৰম দিন (d) বতাহে কোবোৱা দিন।

উত্তৰঃ– (b) ডাৱৰীয়া দিন।

2. তলৰ কোনটো জীৱ ভৰ শক্তিৰ উৎসৰ উদাহৰণ নহয়?  

(a) খৰি          (b) গোবৰ গেছ  

(c) নিউক্লীয় শক্তি  (d) কয়লা।  

উত্তৰঃ– (c) নিউক্লীয় শক্তি।   

3. আমি ব্যৱহাৰ কৰা শক্তিৰ সৰহ সংখ্যক উৎসৰ শক্তি হ’ল সঞ্চিত সৌৰশক্তি। তলৰ কোনটো সৌৰ শক্তি আধাৰিত নহয়? 

(a) ভূ-তাপীয় শক্তি  (b) বায়ু শক্তি 

(c) নিউক্লীয় শক্তি  (d) জৈৱ উপাদান। 

উত্তৰঃ– (c) নিউক্লীয় শক্তি।

4. শক্তিৰ প্রত্যক্ষ উৎস হিচাপে জীৱাশ্মজাত ইন্ধন আৰু সৌৰশক্তিৰ তুলনা কৰা আৰু সিহঁতৰ পার্থক্য দেখুওৱা।

উত্তৰঃ–

5. শক্তিৰ উৎস হিচাপে জৈৱ উপাদান জলবিদ্যুতৰ তুলনা কৰা আৰু সিহঁতৰ পার্থক্য দেখুওৱা। 

উত্তৰঃ–

6. তলত দিয়া উৎসসমূহৰ পৰা শক্তি আহৰণ কৰাৰ সীমাবদ্ধতা কি কি? 

(a) বতাহ  (b) তৰংগ  (c) জোৱাৰ – ভাতা 

উত্তৰঃ– (a) বতাহৰ পৰা শক্তি আহৰণ কৰাৰ সীমাৱদ্ধতা 一

(i) বায়ুপামসমূহ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ বাবে বহু ডাঙৰ অঞ্চলৰ মাটিৰ প্ৰয়োজন হয়।

(ii) বায়ুপামসমূহ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ বাবে প্ৰাৰম্ভিক খৰচৰ পৰিমাণ অতি বেছি।

(iii) বায়ুশক্তি বায়ু প্ৰৱাহৰ প্ৰৱলতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।

(b) তৰংগ শক্তি উৎপাদনৰ সীমাৱদ্ধতা 一

এনে শক্তি কেৱল তেনে অঞ্চলতহে আহৰণ কৰা সম্ভৱ য’ত সাগৰ বা মহাসাগৰ ঢৌবোৰ অতি শক্তিশালী।

(c) জোৱাৰৰ পৰা শক্তি আহৰণ কৰাৰ মুখ্য অসুবিধাটো হ’ল যে এই শক্তি আহৰণ কৰাৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা সমুদ্ৰতীৰত সুবিধাজনক স্থানৰ অভাৱ।

7. কি আধাৰত শক্তিৰ উৎসসমূহ 

(a) নবীকৰণযোগ্য আৰু অনবীকৰণযোগ্য 

(b) ক্ষয়িষ্ণু যোৱা আৰু অক্ষয়িষ্ণু 

বুলি শ্রেণীভুক্ত কৰিবা? (a) আৰু (b) ত উল্লেখ কৰা বাছন (option) একেই নে? 

উত্তৰঃ– (a) আৰু (b)ত উল্লেখ কৰা বাছন একেই। নৱীকৰণযোগ্য আৰু অক্ষষিষ্ণু শক্তিৰ উৎসসমূহ ব্যৱহাৰৰ ফলত শেষ হৈ গ’লেও ইয়াক পুনৰ উদ্ধাৰ কৰিব পাৰি। যেনেঃ সৌৰশক্তি।

অনৱীকৰণযোগ্য আৰু ক্ষষিষ্ণু শক্তিৰ উৎসসমূহ ব্যৱহাৰৰ দ্ধাৰা পুনৰুদ্ধাৰ কৰিব নোৱাৰি। যেনেঃ জীৱাশ্ম ইন্ধন।

৪. এটা আদর্শশক্তি উৎসৰ গুণসমূহ কি কি? 

উত্তৰঃ– (i) ই প্ৰতি একক আয়তন বা ভৰ সাপেক্ষে এক বৃহৎ পৰিমাণৰ কাৰ্য কৰে।

(ii) ই সহজলভ্য হয়।

(iii) ই সঞ্চয় আৰু পৰিবহণৰ বাবে সুবিধাজনক হয়।

9. সৌৰ চুলা ব্যৱহাৰৰ সুবিধা আৰু অসুবিধাসমূহ কি কি? এনে স্থান আছেনে য’ত সৌৰ চুলাৰ ব্যৱহাৰ সীমিত? 

উত্তৰঃ– সৌৰ চুলা ব্যৱহাৰৰ সুবিধাসমূহ হ’ল一

(i) সৌৰ চুলা সৌৰ শক্তিৰ সহায়ত চলে। সেয়ে ই কোনো ধৰণৰ প্ৰদূষণৰ সৃষ্টি নকৰে। 

(ii) ই সুলভ আৰু বহণ কৰা সুবিধাজনক।

        অসুবিধাসমূহ হ’ল一

(i) ই ৰন্ধনৰ বাবে বেছি সময় লয়।

(ii) যিহেতু সৌৰ চুলা সৌৰ শক্তিৰ দ্বাৰা চলে, এনে আহিলা ডাৱৰীয়া বা বৰষুণৰ দিনত কাৰ্যক্ষম নহয়।

সৌৰ চুলাৰ প্ৰয়োগ সেইবিলাক স্থানত সীমিত হ’ব য’ত সূৰ্যৰ তীৰ্ব্ৰতা কম বা য’ত দিনবোৰ অতিকৈ চুটি।

10. পৰিবেশৰ ওপৰত শক্তিৰ বৰ্দ্ধিত চাহিদাৰ প্ৰভাৱ কি কি? শক্তিৰ ব্যয় হ্রাস কৰিবৰ বাবে তুমি কি কি পদক্ষেপ লোৱাৰ পৰামর্শ দিবা?

উত্তৰঃ– শক্তিৰ বৰ্দ্ধিত চাহিদাৰ প্ৰভাৱ 一

(i) আমি অতি উচ্চ হাৰত পৰিৱেশৰ পৰা শক্তিৰ উৎসসমূহ আহৰণ কৰাৰ ফলত, পৰিৱেশৰ সমতা বিনষ্ট হৈছে।

(ii) শক্তিৰ চাহিদা বৃদ্ধিৰ ফলত পৰিৱেশ প্ৰদূষিত হৈছে।

শক্তিৰ ব্য়য় হ্ৰাস কৰিব বাবে 一

        শক্তিৰ অপব্যৱহাৰৰ বাবে শক্তিৰ চাহিদা বৃদ্ধি হৈছে। সেয়ে প্ৰতিজন ব্যক্তিয়ে শিক্ষিত, সচেতন আৰু সজাগ হোৱাটো দৰকাৰ। যাতে শক্তিৰ অপচয় নহয় আৰু প্ৰয়োজনতহে ব্যৱহৃত হয়।