Lesson: 12
জোন আৰু জোনাকী
ক্ৰিয়া-কলাপ
১। অতি চমু উত্তৰ দিয়া
(ক) ‘জোন আৰু জোনাকী’ কবিতাটি কবিৰ কোনখন পুথিৰ অন্তৰ্গত?
উত্তৰঃ ‘জোন আৰু জোনাকী’ কবিতাটি ৰঘুনাথ চৌধাৰীৰ ‘মনাই বৰাগী’ পুথিৰ অন্তৰ্গত।
(খ) কোন সময়ত জোনাকী পৰুৱাই পাখি মেলি খেলি ফুৰিছিল?
উত্তৰঃ সন্ধিয়াৰ সময়ত জোনাকী পৰুৱাই পাখি মেলি খেলি ফুৰিছিল।
(গ) জোনাকীৰ ওপৰত কোনে নাচে বুলি কৈছে?
উত্তৰঃ জোনাকীৰ ওপৰত তৰাবোৰে নাচে বুলি কোৱা হৈছে।
(ঘ) জোনাকীৰ ক্ষুদ্ৰ প্ৰাণ কিয় বিচলিত হৈছিল?
উত্তৰঃ প্ৰচণ্ড বতাহৰ আগমন দেখি জোনাকীৰ ক্ষুদ্ৰ প্ৰাণ বিচলিত হৈছিল।
(ঙ) জোনাকীক ক্ষুদ্ৰ প্ৰাণী বুলি কোনে উপহাস কৰিছিল?
উত্তৰঃ জোনে জোনাকীক ক্ষুদ্ৰ প্ৰাণী বুলি উপহাস কৰিছিল।
(চ) জোনাকীক কিয় নিঠৰুৱা প্ৰাণী বুলি কৈছে?
উত্তৰঃ জোনাকীৰ স্থায়ী ঘৰ-বাৰী নাই বুলি জোনে তাক নিঠৰুৱা প্ৰাণী বুলি উপহাস কৰিছিল।
(ছ) ‘ভ্ৰূকুটি’ মানে কি?
উত্তৰঃ ‘ভ্ৰূকুটি’ মানে ভ্ৰূ কোঁচাই অসন্তোষ, খং বা কুটিল দৃষ্টি প্ৰকাশ কৰা।
(জ) পথভুলা পথিকক কোনে বাট দেখুৱায়?
উত্তৰঃ পথভুলা পথিকক জোনাকীয়ে নিজৰ ক্ষুদ্ৰ জেউতিৰে বাট দেখুৱায়।
(ঝ) “মিছাতেই ওফন্দিছা যৌৱন ভেমত”—কথাষাৰ কোনে কাক কৈছিল?
উত্তৰঃ কথাষাৰ জোনাকীয়ে জোনক কৈছিল।
(ঞ) জোনৰ দৰ্প-অহংকাৰ শেষত কোনে চূৰ্ণ কৰিব বুলি কৈছে?
উত্তৰঃ জোনৰ দৰ্প-অহংকাৰ শেষত মহাকালৰূপী ৰাহুৱে চূৰ্ণ কৰিব বুলি জোনাকীয়ে কৈছে।
(ট) জোনাকী পৰুৱাই জোনক পৰিণাম সোঁৱৰাই দিয়া মৰমৰ বস্তু দুটি কি?
উত্তৰঃ জোনাকীয়ে জোনক সোঁৱৰাই দিয়া মৰমৰ বস্তু দুটি হ’ল ৰূপ আৰু যৌৱন।
(ঠ) জোন আৰু জোনাকীৰ কোন সৰু, কোন বৰ—সমিধান ওলালনে?
উত্তৰঃ জোন আৰু জোনাকীৰ তৰ্কত পোনপটীয়া মীমাংসা নোলাল যদিও কবিয়ে ইঙ্গিতৰ মাজেৰে স্বাধীন আৰু কৰ্তব্যনিষ্ঠ জীৱনক অধিক মহৎ বুলি দেখুৱাইছে।
২। জোন আৰু জোনাকীৰ তৰ্ক-যুদ্ধখন তোমাৰ ভাষাত চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ এদিন সন্ধিয়া জোনাকী পৰুৱাই আকাশৰ তলত নিজৰ ক্ষুদ্ৰ জেউতি বিলাই আনন্দেৰে উৰি ফুৰিছিল। হঠাৎ প্ৰবল বতাহ আহি তাক বিপাঙত পেলায়। বতাহৰ কোবত সি কেতিয়াবা ওপৰলৈ, কেতিয়াবা তললৈ উৰি শেষত আঘাত পাই মাটিত পৰে।
এই অৱস্থা দেখি জোনে জোনাকীক উপহাস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। জোনে কয় যে জোনাকী অতি ক্ষুদ্ৰ জীৱ; তাৰ দৰে লাখ লাখ জোনাকী একেলগ হ’লেও জোনৰ দৰে পোহৰ দিব নোৱাৰে। তাৰ ঘৰ-বাৰীও নাই আৰু জগতত তাৰ অস্তিত্বৰ খবৰো কোনেও নলয়।
জোনাকীয়ে ইয়াৰ উচিত উত্তৰ দিয়ে। সি কয় যে ক্ষুদ্ৰ হ’লেও নিজৰ শক্তিৰে সি কৰ্তব্য পালন কৰে, পথভুলা পথিকক বাট দেখুৱায় আৰু স্বাধীনভাৱে জীৱন যাপন কৰে। আনহাতে জোনে নিজৰ ৰূপ আৰু যৌৱনক লৈ অহংকাৰ কৰিলেও সেই সৌন্দৰ্য চিৰস্থায়ী নহয়। আঁউসী, ৰাহু আৰু মহাকালৰ আগত এদিন তাৰ দৰ্পো ম্লান হ’ব।
এনেদৰে দুয়োৰে মাজত সৰু-ডাঙৰ, শক্তি, অহংকাৰ, স্বাধীনতা আৰু কৰ্তব্যক লৈ তৰ্ক হয়।
৩। কোন সৰু, কোন ডাঙৰ—এই সম্পৰ্কে কবিয়ে শেষত কি সমিধান দিলে?
উত্তৰঃ কবিয়ে পোনপটীয়াকৈ জোন বা জোনাকীৰ কোনো এটাক ডাঙৰ বুলি ঘোষণা কৰা নাই। কিন্তু কবিতাৰ অন্তৰ্নিহিত ভাবৰ পৰা বুজা যায় যে আকাৰ বা বাহ্যিক শক্তিতকৈ স্বাধীনতা, আত্মমৰ্যাদা আৰু কৰ্তব্যনিষ্ঠাই অধিক মূল্যবান।
ক্ষুদ্ৰ হৈয়ো যিজন স্বাধীনভাৱে নিজৰ কৰ্তব্য পালন কৰে, তেওঁ পৰাধীন অথচ বাহ্যিকভাৱে শক্তিশালী বা আড়ম্বৰপূৰ্ণ জীৱনতকৈ মহৎ। এই ইঙ্গিতৰ মাজেৰেই কবিয়ে সমিধান দিছে।
৪। তোমাৰ মতে জোন আৰু জোনাকীৰ কোনজনক ডাঙৰ বুলি ভাবা?
উত্তৰঃ মোৰ মতে নৈতিক আৰু আদৰ্শগত দিশৰ পৰা জোনাকীয়েই ডাঙৰ। কাৰণ সি ক্ষুদ্ৰ জীৱ হ’লেও নিজৰ সীমিত শক্তিক অৱহেলা নকৰি কৰ্তব্য পালন কৰে। পথভুলা পথিকক বাট দেখুৱায় আৰু নিজৰ শক্তিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি স্বাধীনভাৱে জীৱন যাপন কৰে।
আনহাতে জোনে নিজৰ ৰূপ আৰু উজ্জ্বলতাক লৈ অহংকাৰ কৰে আৰু আনক হীন বুলি ভাবে। সেয়েহে কবিতাটোৰ মূল বক্তব্য অনুসৰি জোনাকীৰ স্বাধীনতা, আত্মমৰ্যাদা আৰু কৰ্তব্যবোধ অধিক মহৎ।
৫। জোনৰ ৰূপ-যৌৱন কোনে, কেতিয়া নাশ কৰে বুলি কৈছে?
উত্তৰঃ জোনাকীয়ে কৈছে যে ভৰপূৰ যৌৱনতে মহাকালৰূপী ৰাহুৱে জোনৰ ৰূপ, যৌৱন আৰু অহংকাৰ চূৰ্ণ কৰিব পাৰে।
৬। বতাহত জোনাকীৰ কেনে বিলাই হৈছিল বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ হঠাৎ প্ৰবল বতাহ আহি জোনাকীক অস্থিৰ কৰি তুলিছিল। আগন্তুক বিপদ অনুভৱ কৰি তাৰ ক্ষুদ্ৰ প্ৰাণ বিচলিত হৈছিল।
বতাহৰ কোবত সি কেতিয়াবা ওপৰলৈ আৰু কেতিয়াবা তললৈ উৰি ঘূৰি ফুৰিছিল। বতাহৰ সৈতে যুঁজ দি থাকোঁতে সি আঘাত পাই অৱশেষত মাটিত বাগৰি পৰে। ক্ষুদ্ৰ পাখি দুখনেৰে সি পুনৰ উৰিবলৈ বহু চেষ্টা কৰিলেও সহজে উঠিব পৰা নাছিল।
এই বৰ্ণনাৰ মাজেৰে জোনাকীৰ ক্ষুদ্ৰতা আৰু বিপদৰ সন্মুখতো তাৰ চেষ্টা কৰাৰ মনোভাৱ প্ৰকাশ পাইছে।
৭। জোনাকীয়ে কি কৰ্তব্য সাধন কৰে বুলি কৈছে?
উত্তৰঃ জোনাকীয়ে নিজৰ ক্ষুদ্ৰ শক্তি আৰু জেউতিৰে পথভুলা পথিকক বাট দেখুৱাই উপকাৰ কৰে বুলি কৈছে। সি নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসৰি জগতৰ হিত সাধন কৰে আৰু বিবেকক আগত ৰাখি আনন্দ মনে নিজৰ কৰ্তব্য পালন কৰে।
৮। জোনে কি বুলি জোনাকীক উপহাস কৰিছিল?
উত্তৰঃ জোনে জোনাকীক অতি ক্ষুদ্ৰ আৰু তুচ্ছ প্ৰাণী বুলি উপহাস কৰিছিল। সি কৈছিল যে জোনাকীৰ দৰে লাখ লাখ প্ৰাণী একেলগ হ’লেও জোনৰ দৰে পোহৰ সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰে।
জোনে লগতে কৈছিল যে জোনাকী যে সংসাৰত আছে, তাৰ খবৰো কোনেও নলয়। তাৰ নিজা ঘৰ-বাৰী নাই; তৃণ-পাতেই তাৰ আশ্ৰয়। এইদৰে নিজৰ বিশালতা আৰু উজ্জ্বলতাক লৈ গৰ্ব কৰি জোনে জোনাকীৰ ক্ষুদ্ৰতা আৰু নিঠৰুৱা অৱস্থাক লৈ কটাক্ষ কৰিছিল।
৯। “মায়াবিনী আঁউসীৰ কুহক জালত / বান্ধ খাই পৰিবা যিদিনা”—কথাষাৰৰ অন্তৰ্নিহিত ভাব বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ কথাষাৰ জোনাকীয়ে জোনৰ অহংকাৰৰ উত্তৰত কৈছে।
জোনে নিজৰ ৰূপ, পোহৰ আৰু যৌৱনক লৈ গৰ্ব কৰি জোনাকীক হেয় কৰিছিল। জোনাকীয়ে তাক সোঁৱৰাই দিছে যে বাহ্যিক ৰূপ আৰু যৌৱন চিৰস্থায়ী নহয়। আঁউসীৰ নিশা জোনৰ উজ্জ্বলতা নাথাকে; তাৰ ৰূপ যেন অন্ধকাৰৰ মাজত লুকাই যায়।
সেয়েহে জোনে বৰ্তমানৰ সৌন্দৰ্য আৰু পোহৰক লৈ অহংকাৰ কৰা উচিত নহয়। কথাষাৰৰ অন্তৰ্নিহিত শিক্ষা হৈছে—জীৱনত ৰূপ, যৌৱন, শক্তি বা ঐশ্বৰ্য কোনো এটিয়েই চিৰস্থায়ী নহয়; সেয়েহে মানুহ অহংকাৰী হ’ব নালাগে।
১০। ৰঘুনাথ চৌধাৰীক কিয় ‘বিহগী কবি’ বোলা হয়?
উত্তৰঃ ৰঘুনাথ চৌধাৰীয়ে চৰাই আৰু প্ৰকৃতিক বিষয়বস্তু হিচাপে লৈ বহু কবিতা ৰচনা কৰিছিল। চৰাইৰ জীৱন, সৌন্দৰ্য আৰু আচৰণ তেওঁৰ কবিতাত বিশেষ স্থান লাভ কৰিছে। এই গভীৰ বিহগ-প্ৰীতিৰ বাবেই তেওঁক ‘বিহগী কবি’ বুলি জনা যায়।
১১। জোনে জোনাকীক ক্ষুদ্ৰ প্ৰাণী বুলি যি উপহাস কৰিছে তাৰ উচিত উত্তৰ জোনাকী পৰুৱাই দিছে। এই কথা কোনটো দফাত প্ৰকটভাৱে প্ৰকাশ পাইছে বুলি তুমি ভাবা? যুক্তি দৰ্শোৱা।
উত্তৰঃ জোনাকীয়ে জোনৰ উপহাসৰ উচিত উত্তৰ দিয়া কথাটো কবিতাৰ সেই অংশত বিশেষভাৱে প্ৰকাশ পাইছে, য’ত সি কয়—
“ক্ষুদ্ৰ হৈ চিৰকাল স্বাধীন যি জন
দুখতেই থাকে প্ৰাণধৰি,
ভাৱি চোৱা সেইজন কিমান মহৎ
পৰাধীন জীৱনত কৰি।”
ইয়াত জোনাকীয়ে নিজৰ ক্ষুদ্ৰতাক অস্বীকাৰ কৰা নাই। কিন্তু সি স্পষ্টকৈ দেখুৱাইছে যে ক্ষুদ্ৰ হ’লেও স্বাধীন হৈ নিজৰ শক্তিৰে কৰ্তব্য পালন কৰা জীৱন অধিক মৰ্যাদাপূৰ্ণ। বাহ্যিক আকাৰ বা পোহৰে জীৱৰ মহত্ত্ব নিৰ্ধাৰণ নকৰে। স্বাধীনতা, আত্মমৰ্যাদা আৰু কৰ্তব্যবোধেই প্ৰকৃত মহত্ত্বৰ পৰিচয়।
১২। প্ৰসংগ-সংগতি দেখুৱাই ব্যাখ্যা কৰা
(ক)
“যদিওবা ক্ষুদ্ৰ জীৱ ক্ষুদ্ৰ শক্তি মোৰ
নাই কিন্তু দুৰাশা মনত,
বিবেক আগত ৰাখি চলোঁ ৰং মনে
কৰ্তব্যৰ সাধন পথত।”
উত্তৰঃ উদ্ধৃত কবিতাফাঁকি বিহগী কবি ৰঘুনাথ চৌধাৰী ৰচিত ‘জোন আৰু জোনাকী’ কবিতাৰ পৰা লোৱা হৈছে।
ইয়াত জোনাকীয়ে জোনৰ উপহাসৰ উত্তৰ দি নিজৰ জীৱনদৰ্শন প্ৰকাশ কৰিছে।
জোনে জোনাকীক ক্ষুদ্ৰ আৰু তুচ্ছ প্ৰাণী বুলি উপলুঙা কৰিছিল। তাৰ উত্তৰত জোনাকীয়ে স্বীকাৰ কৰিছে যে তাৰ দেহ আৰু শক্তি অতি ক্ষুদ্ৰ। কিন্তু তাৰ মনত অসৎ আশা বা অহংকাৰ নাই। সি নিজৰ বিবেক অনুসৰি আনন্দ মনে নিজৰ সাধ্য অনুযায়ী কৰ্তব্য পালন কৰে।
ইয়াৰ মাজেৰে কবিয়ে বুজাইছে যে মানুহৰ মহত্ত্ব আকাৰ বা বাহ্যিক শক্তিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰে; সৎ মন, বিবেক আৰু কৰ্তব্যনিষ্ঠাই মানুহক মহান কৰে।
(খ)
“তোৰ দৰে লক্ষ প্ৰাণী লগ হয় যদি
তথাপিত পোহৰ নহয়,
সংসাৰত আছ বুলি কোনেও নাজানে
কোনো তোৰ বাতৰি নলয়।”
উত্তৰঃ উদ্ধৃত কবিতাফাঁকি ৰঘুনাথ চৌধাৰী ৰচিত ‘জোন আৰু জোনাকী’ কবিতাৰ পৰা লোৱা হৈছে।
জোনে নিজৰ পোহৰ আৰু বিশালতাক লৈ গৰ্ব কৰি জোনাকীক উপহাস কৰাৰ সময়ত এই কথাখিনি কৈছিল।
জোনৰ মতে জোনাকী ইমানেই ক্ষুদ্ৰ যে তাৰ দৰে লাখ লাখ জোনাকী একেলগ হ’লেও জগতখন জোনৰ দৰে আলোকিত কৰিব নোৱাৰে। আনকি জোনাকীৰ অস্তিত্বৰ প্ৰতিও মানুহৰ বিশেষ দৃষ্টি নাই।
এই কথাৰ মাজেৰে জোনৰ আত্মগৰ্ব, অহংকাৰ আৰু আনক হীন জ্ঞান কৰাৰ স্বভাৱ প্ৰকাশ পাইছে।
(গ)
“ক্ষুদ্ৰ হৈ চিৰকাল স্বাধীন যি জন
দুখতেই থাকে প্ৰাণধৰি,
ভাৱি চোৱা সেইজন কিমান মহৎ
পৰাধীন জীৱনত কৰি।”
উত্তৰঃ উদ্ধৃত কবিতাফাঁকি ‘জোন আৰু জোনাকী’ কবিতাৰ পৰা লোৱা হৈছে।
ইয়াত জোনাকীয়ে স্বাধীন জীৱনৰ মহত্ত্ব প্ৰকাশ কৰিছে। জোনে তাক ক্ষুদ্ৰ বুলি অপমান কৰাত জোনাকীয়ে কয় যে ক্ষুদ্ৰ হোৱাটো লাজৰ কথা নহয়।
সি নিজৰ শক্তিৰে স্বাধীনভাৱে জীৱন যাপন কৰে। দুখ-কষ্ট থাকিলেও নিজৰ স্বাধীনতা অক্ষুণ্ণ ৰাখে। আনহাতে বাহ্যিকভাৱে ডাঙৰ হ’লেও পৰাধীন জীৱন মহৎ নহয়।
কবিয়ে ইয়াৰ মাজেৰে স্বাধীনতা, আত্মমৰ্যাদা আৰু স্বাৱলম্বিতাক বাহ্যিক আড়ম্বৰ আৰু শক্তিতকৈ ওপৰত স্থান দিছে।
(ঘ)
“ৰূপত বলিয়া হই কিয় জগতৰ
সকলোকে হীন যেন দেখা,
ভাল কৰি মনি চোৱা নিজ শৰীৰত
আছে দেখোঁ কলঙ্কৰ ৰেখা?”
উত্তৰঃ উদ্ধৃত কবিতাফাঁকি ৰঘুনাথ চৌধাৰী ৰচিত ‘জোন আৰু জোনাকী’ কবিতাৰ পৰা লোৱা হৈছে।
ইয়াত জোনাকীয়ে জোনৰ অহংকাৰৰ তীব্ৰ উত্তৰ দিছে।
জোনে নিজৰ সৌন্দৰ্য আৰু পোহৰক লৈ গৰ্ব কৰি আন সকলোকে তুচ্ছ বুলি ভাবিছিল। জোনাকীয়ে তাক নিজৰ দোষৰ ফালেও এবাৰ চাবলৈ কৈছে। জোনৰ শৰীৰতো কলঙ্কৰ ৰেখা আছে; অৰ্থাৎ কোনো সত্তাই সম্পূৰ্ণ নিখুঁত নহয়।
সেয়েহে নিজৰ ৰূপ বা গুণৰ বাবে অহংকাৰ কৰি আনক হীন বুলি ভবা উচিত নহয়। কবিতাফাঁকিয়ে আত্মসমালোচনা, বিনয় আৰু সমতাৰ শিক্ষা দিয়ে।
(ঙ)
“এনেতে পুৱাল ৰাতি আঁতৰিল
জোন জোনাকীও হ’ল অন্তৰ্ধান,
কোন সৰু কোন বৰ দুয়োৰো মীমাংসা
ইঙ্গিততে দিলে সমিধান।”
উত্তৰঃ উদ্ধৃত কবিতাফাঁকি ‘জোন আৰু জোনাকী’ কবিতাৰ শেষৰ অংশৰ পৰা লোৱা হৈছে।
জোন আৰু জোনাকীৰ মাজত কোন ডাঙৰ আৰু কোন সৰু তাক লৈ বহু সময় ধৰি তৰ্ক চলিছিল। কোনেও কাকো কথাৰে হৰুৱাব পৰা নাছিল।
এনেতে ৰাতি পুৱাল আৰু সূৰ্যৰ পোহৰ বিয়পি পৰিল। তেতিয়া জোন আৰু জোনাকী দুয়ো অন্তৰ্ধান হ’ল। ফলত বাহ্যিক পোহৰ বা আকাৰৰ ভিত্তিত ডাঙৰ-সৰু নিৰ্ণয়ৰ তৰ্ক অৰ্থহীন হৈ পৰিল।
কবিয়ে ইঙ্গিতৰ মাজেৰে বুজাইছে যে প্ৰকৃত মহত্ত্ব বাহ্যিক আকাৰ বা পোহৰত নহয়; স্বাধীনতা, কৰ্তব্যনিষ্ঠা, বিবেক আৰু আত্মমৰ্যাদাতহে নিহিত।
১৩। খালী ঠাই পূৰ্ণ কৰা
(ক)
আকাশী কোলাত থাকি ______ কৰি
নাচি নাচি উৰি উৰি যায়,
কেতিয়াবা ______ উঠে ______
সন্ধিয়াৰ ______ বঢ়াই।
উত্তৰঃ
আকাশী কোলাত থাকি চিকমিক কৰি
নাচি নাচি উৰি উৰি যায়,
কেতিয়াবা জ্বলি উঠে ঢিমিক-ঢামাক
সন্ধিয়াৰ জেউতি বঢ়াই।
(খ)
লঘু ______ হাত নোৱৰা সাৰিব
জীৱনত আছে ______ বহু,
______ যৌৱনতে অহংকাৰ চূৰ্ণ
কৰিবহি ______ ৰাহু।
উত্তৰঃ
লঘু লাঞ্ছনাৰো হাত নোৱৰা সাৰিব
জীৱনত আছে দুখ বহু,
ভৰপূৰ যৌৱনতে অহংকাৰ চূৰ্ণ
কৰিবহি মহাকাল ৰাহু।
ভাষা-বিচাৰ
১। তলৰ শব্দসমূহক কি শব্দ বুলি কোৱা হয়?
ঢিমিক-ঢামাক, লঘু-লাঞ্ছনা, ছাৰখাৰ, আলাই-বিলাই আদি।
উত্তৰঃ এইধৰণৰ শব্দক সাধাৰণতে যুৰীয়া শব্দ বুলি কোৱা হয়।
আন চাৰিটা যুৰীয়া শব্দ লিখা।
উত্তৰঃ কাকূতি-মিনতি, অনাই-বনাই, আঁকোৰ-গোঁজালি, ঘৰ-দুৱাৰ।
২। তলৰ শব্দবোৰৰ ব্যাসবাক্যসহ সমাসৰ নাম লিখা
জোনাকী পৰুৱা
উত্তৰঃ জোনাকী নামৰ পৰুৱা — কৰ্মধাৰয় সমাস।
ঘনেপতি
উত্তৰঃ ঘনে ঘনে বা প্ৰতি ঘন মুহূৰ্তত — অব্যয়ীভাবধর্মী সমাসৰূপে ব্যৱহৃত।
জীৱজগত
উত্তৰঃ জীৱৰ জগত — ষষ্ঠী তৎপুৰুষ সমাস।
পৰাধীন
উত্তৰঃ পৰৰ অধীন — ষষ্ঠী তৎপুৰুষ সমাস।
চাৰিপৰ
উত্তৰঃ চাৰি পৰৰ সমাহাৰ — দ্বিগু সমাস।
৩। এটা শব্দত প্ৰকাশ কৰা
(ক) যি এবাৰ জ্বলি উঠে, এবাৰ নুমাব খোজে
উত্তৰঃ ঢিমিক-ঢামাক।
(খ) পথৰ পৰা ভ্ৰষ্ট
উত্তৰঃ পথভ্ৰষ্ট।
(গ) যাৰ কোনো আশ্ৰয় নাই
উত্তৰঃ আশ্ৰয়হীন / নিৰাশ্ৰয়।
(ঘ) যি আনৰ অধীন
উত্তৰঃ পৰাধীন।
(ঙ) মায়াৰে মোহিত কৰা স্ত্ৰীশক্তি
উত্তৰঃ মায়াবিনী।
বহুবিকল্পীয় প্ৰশ্ন (MCQ)
১। ‘জোন আৰু জোনাকী’ কবিতাৰ ৰচয়িতা কোন?
A. ৰঘুনাথ চৌধাৰী
B. নলিনীবালা দেৱী
C. যতীন্দ্ৰনাথ দুৱৰা
D. হেম বৰুৱা
উত্তৰঃ A. ৰঘুনাথ চৌধাৰী
২। ৰঘুনাথ চৌধাৰীক কি কবি বুলি জনা যায়?
A. অগ্নিকবি
B. বিহগী কবি
C. বনকোঁৱৰ
D. সাহিত্যৰথী
উত্তৰঃ B. বিহগী কবি
৩। জোনাকীক ক্ষুদ্ৰ প্ৰাণী বুলি কোনে উপহাস কৰিছিল?
A. তৰাই
B. ৰাহুৱে
C. জোনে
D. বতাহে
উত্তৰঃ C. জোনে
৪। জোনাকীৰ ক্ষুদ্ৰ প্ৰাণ কিহৰ বাবে বিচলিত হৈছিল?
A. বৰষুণৰ বাবে
B. জোনৰ পোহৰৰ বাবে
C. ৰাহুৰ বাবে
D. প্ৰবল বতাহৰ বাবে
উত্তৰঃ D. প্ৰবল বতাহৰ বাবে
৫। পথভুলা পথিকক কোনে বাট দেখুৱায়?
A. জোনাকীয়ে
B. জোনে
C. তৰাই
D. ৰাহুৱে
উত্তৰঃ A. জোনাকীয়ে
৬। ‘ভ্ৰূকুটি’ৰ অৰ্থ কি?
A. হাঁহি
B. ভ্ৰূ কোঁচাই খং বা অসন্তোষ প্ৰকাশ কৰা
C. কান্দোন
D. ভয়
উত্তৰঃ B. ভ্ৰূ কোঁচাই খং বা অসন্তোষ প্ৰকাশ কৰা
৭। জোনাকীয়ে নিজৰ কোন গুণক বিশেষভাৱে মূল্য দিছে?
A. ৰূপ
B. যৌৱন
C. স্বাধীনতা
D. আকাৰ
উত্তৰঃ C. স্বাধীনতা
৮। জোনৰ অহংকাৰ কোনে চূৰ্ণ কৰিব বুলি কোৱা হৈছে?
A. বতাহে
B. তৰাই
C. সূৰ্যই
D. মহাকাল ৰাহুৱে
উত্তৰঃ D. মহাকাল ৰাহুৱে
৯। জোনাকীয়ে নিজৰ কৰ্তব্য কিদৰে পালন কৰে?
A. নিজৰ ক্ষুদ্ৰ জেউতিৰে আনক সহায় কৰি
B. আনৰ পোহৰ লৈ
C. আকাশত স্থিৰ হৈ
D. সকলোকে উপহাস কৰি
উত্তৰঃ A. নিজৰ ক্ষুদ্ৰ জেউতিৰে আনক সহায় কৰি
১০। জোনাকীক জোনে কিয় নিঠৰুৱা বুলি কৈছিল?
A. তাৰ পাখি নাছিল বাবে
B. তাৰ ঘৰ-বাৰী নাই বুলি
C. সি পোহৰ নিদিয়ে বাবে
D. সি ৰাতি নুফুৰে বাবে
উত্তৰঃ B. তাৰ ঘৰ-বাৰী নাই বুলি
১১। “মিছাতেই ওফন্দিছা যৌৱন ভেমত”—কোনে কৈছিল?
A. জোনে
B. কবিয়ে
C. জোনাকীয়ে
D. পথিকে
উত্তৰঃ C. জোনাকীয়ে
১২। আঁউসীৰ নিশা কিহৰ প্ৰতীক হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছে?
A. স্থায়ী আনন্দ
B. চিৰযৌৱন
C. স্বাধীনতা
D. ৰূপ-যৌৱনৰ অস্থায়িত্ব
উত্তৰঃ D. ৰূপ-যৌৱনৰ অস্থায়িত্ব
১৩। কবিতাটোৰ মতে কোন জীৱন অধিক মহৎ?
A. স্বাধীন আৰু কৰ্তব্যনিষ্ঠ জীৱন
B. পৰাধীন অথচ বিলাসী জীৱন
C. অহংকাৰী জীৱন
D. কেৱল শক্তিশালী জীৱন
উত্তৰঃ A. স্বাধীন আৰু কৰ্তব্যনিষ্ঠ জীৱন
১৪। ‘পৰাধীন’ শব্দৰ অৰ্থ কি?
A. যি সকলোৰে ওপৰত
B. যি আনৰ অধীন
C. যি স্বাধীন
D. যি আশ্ৰয়হীন
উত্তৰঃ B. যি আনৰ অধীন
১৫। জোন আৰু জোনাকীৰ তৰ্কৰ মূল বিষয় কি?
A. কোনে বেছি সময় জীয়াই থাকে
B. কোনে বেছি দ্ৰুত উৰে
C. সৰু-ডাঙৰ, শক্তি, স্বাধীনতা আৰু মহত্ত্ব
D. কোনে বেছি দূৰ যায়
উত্তৰঃ C. সৰু-ডাঙৰ, শক্তি, স্বাধীনতা আৰু মহত্ত্ব
১৬। কবিতাটোৰ মূল শিক্ষা কি?
A. কেৱল ডাঙৰজনেই শ্ৰেষ্ঠ
B. ৰূপেই জীৱনৰ মূল সম্পদ
C. ক্ষুদ্ৰ শক্তিৰ কোনো মূল্য নাই
D. আকাৰতকৈ স্বাধীনতা, কৰ্তব্য আৰু আত্মমৰ্যাদা অধিক মূল্যবান
উত্তৰঃ D. আকাৰতকৈ স্বাধীনতা, কৰ্তব্য আৰু আত্মমৰ্যাদা অধিক মূল্যবান
Teacher Generate Question Answer
জোন আৰু জোনকী
ক্ৰিয়া কলাপ
১। অতি চমু উত্তৰ দিয়া
(ক) “জোন আৰু জোনাকী’ কবিতাটি কবিৰ কোনখন পুথিৰ অন্তৰ্গত।
উত্তৰঃ জোন আৰু জোনাকী কবিতাটি কবিৰ মনাই বৰাগী পুথিৰ অন্তগৰ্ত।
(খ) কোন সময়ত জোনাকী পৰুৱাই পাখি মেলি খেলি ফুৰিছিল?
উত্তৰঃ সন্ধিয়াৰ সময়ত জোনাকী পৰুৱাই পাখি মেলি ফুৰিছিল।
(গ) জোনাকীৰ ওপৰত কোনে নাচে বুলি কৈছে?
উত্তৰঃ জোনাকীৰ ওপৰত তৰা নাচে বুলি কৈছে।
(ঘ) জোনাকীৰ ক্ষুদ্র প্রাণ কিয় বিচলিত হৈছিল?
উত্তৰঃ জোনাকীৰ ক্ষুদ্ৰ প্ৰাণ বিপদৰ আগন্তুক দেখি বিচলিত হৈছিল।
(ঙ) জোনাকীক ক্ষুদ্র প্রাণী বুলি কোনে উপহাস কৰিছিল?
উত্তৰঃ জোনাকীক ক্ষুদ্ৰ প্ৰাণী বুলি জোনে উপহাস কৰিছিল।
(চ) জোনাকীক কিয় নিঠৰুৱা প্রাণী বুলি কৈছে?
উত্তৰঃ জোনাকীৰ ঘৰদুৱা নাই কাৰণে নিঠৰুৱা প্ৰাণী বুলি কৈছেো।
(ছ) ভ্ৰূকটি’ মানে কি?
উত্তৰঃ ভ্ৰূকটি মানে হৈছে কুটিল দৃষ্টি।
(জ) পথভুলা পথিকক কোনে বাট দেখুৱায়?
উত্তৰঃ পথভুলা পথিকক জোনাকীয়ে বাট দেখুৱাই।
(ঝ) “মিছাতেই ওফন্দিছা যৌৱন ভেমত”- কথাষাৰ কোনে কাক কৈছিল?
উত্তৰঃ মিছাতেই ওফন্দিছা যৌৱন ভেমত- কথাষাৰ জোনাকীয়ে জোনক কৈছিল।
(ঞ) জোনৰ দৰ্প অহংকাৰ শেষত কোনে চুৰ্ণ কৰিব বুলি কৈছে?
উত্তৰঃ জোনৰ দৰ্প অহংকাৰ শেষত মহাকাল ৰাহুয়ে চূৰ্ণ কৰিব বুলি কৈছে।
(ট) জোনাকী পৰুৱাই জোনক পৰিণাম সোঁৱৰাই দিয়া মৰমৰ বস্তু দুটি কি?
উত্তৰঃ জোনাকী পৰুৱাই জোনক পৰিণাম সোঁৱৰাই দ্য়া মৰমৰ বস্তু দুটি হৈছে-ৰুপ আৰু যৌৱন।
(ঠ) জোন আৰু জোনাকীৰ কোন সৰু, কোন বৰ সমিধান ওলালনে?
উত্তৰঃ জোন আৰু জোনাকীৰ কোন সৰু, কোন বৰ সমিধান নোলাল।
২। জোন আৰু জোনাকীৰ তর্ক যুদ্ধখন তােমাৰ ভাষাত চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ জোনাকী পৰুৱাই সন্ধিয়াৰ পৰত খেলি ফুৰিছিল। তেনেতে বতাহ এছাতি অহাত জোনাকীৰ পৰুৱাই আঘাত পাইছিল। আঘাত পাই যেতিয়া মাটি পৰা উঠিব পৰা নাছিল তেতিয়া জোনে কৈছিল জগতৰ পৰু প্ৰাণী হৈ মোক উপহাস কৰা , এতিয়া তোমাৰ দুষ্টালি মই দুৰৰ পৰা চাই থাকো। তোৰদৰে লক্ষ প্ৰাণী লগ হলেও এই জগতত পোহৰ নহয়, সংসাৰত যে আছা কোনেও নাজানে, ঘৰ-দুৱা নাই বুলি উপলুঙা কৰিছিল। জোনাকীয়েও তাৰ উত্তৰ দিছিল মই ক্ষুদ্ৰ হলেও মোৰ ক্ষুদ্ৰ শক্তিৰে কৰ্তব্য সাধন কৰো, আৰু মই নিজ স্বাধীন। তুমি যে তোমাৰ দুখ নাই বুলি ভাৱিছা তোমাৰো এদিন দুখ আহিব যেতিয়া মহাকাল ৰাহু ৱে তোমাৰ ভৰপূৰ যৌৱন অহংকাৰ চূৰ্ণ কৰিবহি। এনেদৰে দুয়ো মাজত তৰ্ক হৈছিল।
৩। কোন সৰু, কোন ডাঙৰ— এই সম্পর্কে কবিয়ে শেষত কি সমিধান দিলে?
উত্তৰঃ কোন সৰু, কোন ডাঙৰ- এই সম্পৰ্কে কবিয়ে শেষত কৈছে যে ক্ষুদ্ৰ হৈয়ো চিৰকাল যিজন স্বাধীন, সেইজন দুখত প্ৰাণধাৰি পৰাধীন জীৱনতকৈও মহৎ।
৪। তােমাৰ মতে জোন আৰু জোনাকীৰ কোনজনক ডাঙৰ বুলি ভাবা?
উত্তৰঃ মোৰ মতে জোন আৰু জোনাকীৰ ভিতৰত জোন ডাঙৰ।
৫। জোনৰ ৰূপ যৌৱন কোনে, কেতিয়া নাশ কৰে বুলি কৈছে?
উত্তৰঃ জোনৰ ৰুপ যৌৱন মহাকাল ৰাহুয়ে, ভৰপূৰ যৌৱনতে নাশ কৰে বুলি কৈছে।
৬। বতাহত জোনাকীৰ কেনে বিলাই হৈছিল বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ বতাহ অহাত জোনাকীয়ে বিপদৰ আগন্তুক দেখি ক্ষুদ্ৰ প্ৰাণ বিচলিত হৈছিল আৰু বতাহত এবাৰ ওপৰলৈ আৰু এবাৰ তললৈ ঘনে ঘনে ঘুৰি ফুৰিছিল, এনেদৰে ঘুৰি ফুৰোতে বহুত আঘাত পাইছিল আৰু মাটিত বাগৰি পৰিছিল।সৰু পাখি দুখনেৰে উঠিবলৈ বহুত যত্ন কৰিছিল যদিও উঠিব পৰা নাছিল।
৭। জোনাকীয়ে কি কর্তব্য সাধন কৰে বুলি কৈছে?
উত্তৰঃ জোনাকীয়ে পথ ভুলা পথিকক ক্ষুদ্ৰ জেউতিৰে গন্তব্য পথত থৈ আৰু জগতৰ হিতৰ কাম সাধি কৰ্তব্য সাধন কৰে বুলি কৈছে।
৮। জোনে কি বুলি জোনাকীক উপহাস কৰিছিল?
উত্তৰঃ জোনে জোনাকীক জীৱজগতৰ এটি ক্ষুদ্ৰ মোক তই উপহাস কৰৰ,আৰু মই দূৰৰ পৰাই তোৰ দুষ্টালি দেখি মনে মনে হাঁহো, তোৰ দৰে লক্ষ প্ৰাণী লগ হলেও পোহৰ নহয় আৰু সংসাৰত আছ বুলি কোনেও তোৰ বাতৰি নলয় আৰু তোৰ ঘৰ-বাৰী নাই নিঠৰুৱা প্ৰাণী তৃণইহে আশ্ৰয় স্থল বুলি কৈ উপহাস কৰিছিল।
৯। “মায়াবিনী আঁউসীৰ কুহক জালত
বান্ধ খাই পৰিবা যিদিনা” – কথাষাৰৰ অন্তর্নিহিত ভাব বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ উক্ত কথাষাৰৰ অন্তৰ্নিহিত ভাব টো হৈছে- যেতিয়া জোনটো আঁউসীৰ এন্ধাৰৰ মায়াত বান্ধ খাই নিজৰ ৰূপটো নেদেখা হব তেতিয়াহে ৰূপ আৰু যৌৱনৰ কথা ভাৱিব বুলি কৈছে।
১০। ৰঘুনাথ চৌধাৰীক কিয় বিহগী কবি বােলা হয়?
উত্তৰঃ ৰঘুনাথ চৌধাৰীয়ে চৰাই বিষয়ক লৈ কেইবাটাও কবিতা লিখিছিল।চৰাই প্ৰীতিৰ বাবে তেওঁক বিহগী কবি বুলি জনা যায়।
১১। জোনে জোনাকীক ক্ষুদ্র প্রাণী বুলি যি উপহাস কৰিছে তাৰ উচিত উত্তৰ জোনাকী পৰুৱাই দিছে। এই কথা কোনটো দফাত প্রকট ভাৱে প্ৰকাশ পাইছে বুলি তুমি ভাবা? যুক্তি দর্শোৱা।
উত্তৰঃ জোনে জোনাকীক ক্ষুদ্র প্রাণী বুলি যি উপহাস কৰিছে তাৰ উচিত উত্তৰ জোনাকী পৰুৱাই দিছে। এই কথা কবিতাটি ১৩ নং দফাত প্ৰকট ভাৱে প্ৰকাশ পাইছে। কিয়নো জোনাকী ক্ষুদ্ৰ প্ৰাণী যদিও জীৱনটো স্বাধীন। জোনৰ আকাৰ ডাঙৰ হলেও জীৱনটো পৰাধীন সদায় আনৰ তলত থাকিব লাগিব।
১২। প্রসঙ্গ – সংগতি দর্শাই ব্যাখ্যা কৰা
(ক) যদিওবা ক্ষুদ্র জীৱ ক্ষুদ্র শক্তি মােৰ
নাই কিন্তু দুৰাশা মনত,
বিবেক আগত ৰাখি চলোঁ ৰং মনে
কর্তব্যৰ সাধন পথত।
উত্তৰঃ উক্ত কবিতা ফাকি ” ভাৰতী সাহিত্য চয়ন” পাঠ্য পুথিৰ অন্তৰ্গত জোন আৰু জোনাকীৰ কবিতাটি পৰা তুলি লোৱা হৈছে।
উক্ত কবিতাটি ৰঘুনাথ চৌধাৰীৰ দেৱৰ দ্বাৰা ৰচিত মনাই বৰাগী পুথিৰ অন্তৰ্গত।
জোন আৰু জোনাকী কবিতাটিত জোন আৰু জোনাকী মাজত দুয়োৰে নিজৰ শক্তিক লৈ বাক যুদ্ধ হৈছিল। উক্ত বাক যুদ্ধ খনত জোনে যেতিয়া জোনাকীক তাৰ ক্ষুদ্ৰ পোহৰ আৰু প্ৰাণী বুলি কৈ উপহাস কৰিছিল তেতিয়া জোনাকীয়ে কৈছিল যে এই সংসাৰত মই যদিও ক্ষুদ্ৰ প্ৰাণী আৰু মোৰ ক্ষুদ্ৰ শক্তি তথাপিও মোৰ মনত কোনো দুৰাশা নাই, মই মোৰ বিবেকৰ মতে চলা-ফুৰা কৰি ৰং মনেৰে মোৰ নিজৰ কৰ্তৱ্য সাধন কৰো।(খ) তােৰ দৰে লক্ষ প্রাণী লগ হয় যদি
তথাপিত পােহৰ নহয়,
সংসাৰত আছ বুলি কোনেও নাজানে
কোনাে তােৰ বাতৰি নলয়।
উত্তৰঃ উক্ত কবিতা ফাকি ” ভাৰতী সাহিত্য চয়ন” পাঠ্য পুথিৰ অন্তৰ্গত জোন আৰু জোনাকীৰ কবিতাটি পৰা তুলি লোৱা হৈছে।
উক্ত কবিতাটি ৰঘুনাথ চৌধাৰীৰ দেৱৰ দ্বাৰা ৰচিত মনাই বৰাগী পুথিৰ অন্তৰ্গত।
জোন আৰু জোনাকীৰ দুয়োৰ প্ৰকৃতি অৱদান। নিজৰ শক্তিক লৈ দুয়োৰে গৰ্ব অহংকাৰ। উক্ত কবিতা ফাকিত জোনে জোনাকীক উপহাস কৰি কৈছিল যে তোৰ দৰে ক্ষুদ্ৰ ক্ষুদ্ৰ লক্ষ প্ৰাণী লগ হলেও এই জগতত কেতিয়াও পোহৰ নহয়, তই ইমানেই সৰু প্ৰাণী তই যে এই সংসাৰত আছ কোনেও নাজানে আৰু কোনেও তোৰ খবৰ নলয়।
(গ) ক্ষুদ্ৰ হৈ চিৰকাল স্বাধীন যি জন
দুখতেই থাকে প্রাণধৰি,
ভাৱি চোৱা সেইজন কিমান মহৎ
পৰাধীন জীৱনত কৰি।
উত্তৰঃ উক্ত কবিতা ফাকি ” ভাৰতী সাহিত্য চয়ন” পাঠ্য পুথিৰ অন্তৰ্গত জোন আৰু জোনাকীৰ কবিতাটি পৰা তুলি লোৱা হৈছে।
উক্ত কবিতাটি ৰঘুনাথ চৌধাৰীৰ দেৱৰ দ্বাৰা ৰচিত মনাই বৰাগী পুথিৰ অন্তৰ্গত।
জোন আৰু জোনাকী কবিতাটিত জোন আৰু জোনাকী মাজত দুয়োৰে নিজৰ শক্তিক লৈ বাক যুদ্ধ হৈছিল। উক্ত বাক যুদ্ধ খনত জোনাকীয়ে জোনক কৈছিল যে এই সংসাৰত সকলোৱে নিজৰ জীৱনটো নিজ স্বাধীন মতে চলিব বিচাৰে।ঠিক তেনেদৰে জোনাকীয়েও নিজৰ জীৱনটো স্বাধীন ভাৱে চলিছিল। আৰু জোনৰ যে নিজৰ পোহৰ নাই, বেলেগৰ পোহৰ দ্বাৰা উজ্জ্বলি থাকিও ইমান গৰ্ব-অহংকাৰ কৰে সেইকাৰণে কৈছে মই ক্ষুদ্ৰ প্ৰাণী হলেও মই চিৰকাল স্বাধীন, আৰু মই দুখত প্ৰাণধিৰ থাকিলেও তোমাৰ পৰাধীন জীৱনতকৈও মহৎ।
(ঘ) ৰূপত বলিয়া হই কিয় জগতৰ
সকলােকে হীন যেন দেখা,
ভাল কৰি মনি চোৱা নিজ শৰীৰত
আছে দেখাে কলঙ্কৰ ৰেখা?
উত্তৰঃ উক্ত কবিতা ফাকি ” ভাৰতী সাহিত্য চয়ন” পাঠ্য পুথিৰ অন্তৰ্গত জোন আৰু জোনাকীৰ কবিতাটি পৰা তুলি লোৱা হৈছে।
উক্ত কবিতাটি ৰঘুনাথ চৌধাৰীৰ দেৱৰ দ্বাৰা ৰচিত মনাই বৰাগী পুথিৰ অন্তৰ্গত।
জোনৰ যেতিয়া নিজৰ ৰূপটো আনৰ পোহৰ দ্বাৰা উজ্জ্বল হোৱা দেখে তেতিয়া আনন্দত মতলীয়া হৈ বলিয়া হই জগতৰ সকলোকে হীন দৃষ্টিৰে চাইছিল, কিন্তু নিজৰ শৰীৰটোত যে কলঙ্কৰ ৰেখা আছে সেইটো ভালদৰে চোৱা নাছিল। সেয়েহে জোনাকীয়ে জোনৰ ৰূপক লৈ অহংকাৰ দেখি উক্ত কথাষাৰ কৈছিল।(ঙ) এনেতে পুৱাল ৰাতি আঁতৰিল
জোন জোনাকীও হ’ল অন্তর্ধান,
কোন সৰু কোন বৰ দুয়ােৰাে মীমাংসা
ইঙ্গিততে দিলে সমিধান।
উত্তৰঃ উক্ত কবিতা ফাকি ” ভাৰতী সাহিত্য চয়ন” পাঠ্য পুথিৰ অন্তৰ্গত জোন আৰু জোনাকীৰ কবিতাটি পৰা তুলি লোৱা হৈছে।
উক্ত কবিতাটি ৰঘুনাথ চৌধাৰীৰ দেৱৰ দ্বাৰা ৰচিত মনাই বৰাগী পুথিৰ অন্তৰ্গত।
জোন আৰু জোনাকী দুয়োটা প্ৰকৃতিৰ অৱদান। নিজৰ শক্তিক লৈ দুয়োৰে গৰ্ব-অহংকাৰ। দুয়োটাই কথাত কেৱে কাকো হৰুৱাব পৰা নাছিল। দুয়ো তৰ্ক লাগি থাকোতে ৰাতি পুৱাল তেতিয়াই দুয়ো সূৰ্যৰ পোহৰত অন্তৰ্ধান হল।কিন্তু কোন সৰু, কোন বৰ সমিধান নোলাল। কবিয়ে ইঙ্গিততে সমিধান দিছে এনেদৰে- ক্ষুদ্ৰ হৈয়ো চিৰকাল যিজন স্বাধীন, সেইজন দুখত প্ৰাণধাৰী থাকিলেও পৰাধীন জীৱনতকৈও মহৎ।
১৩। খালী ঠাই পূর্ণ কৰা।
(ক) আকাশী কোলাত থাকি কৰি
নাচি নাচি উৰি উৰি যায়,
কেতিয়াবা উঠে
সন্ধিয়াৰ বঢ়াই।
উত্তৰঃ আকাশী কোলাত থাকি চিক মিক কৰি
নাচি নাচি উৰি উৰি যায,
কেতিয়াবা জ্বলি উঠে ঢিমিকঢামাক
সন্ধিয়াৰ জেউতি বঢ়াই।
(খ) লঘু হাত নােৱৰা সাৰিব
জীৱনত আছে বহু,
যৌৱনতে অহঙ্কাৰ চূর্ণ
কৰিবহি ৰাহু।
উত্তৰঃ লঘু লাঞ্ছনাৰো হাত নােৱৰা সাৰিব
জীৱনত আছে দুখ বহু,
ভৰপূৰ যৌৱনতে অহঙ্কাৰ চূর্ণ
কৰিবহি মহাকাল ৰাহু।
ভাষা বিচাৰ
১। তলৰ শব্দ সজ্জা সমূহক কি শব্দ বুলি কোৱা হয়—
ঢিমিক-ঢামাক, লঘু-লাঞ্চনা, ভৰপুৰ, ছাৰখাৰ, আলাই-বিলাই ।
উত্তৰঃ এই শব্দ সমূহক যূৰীয়া শব্দ বুলি কোৱা হয়।
তুমি জানা আৰু চাৰিটা এনে প্ৰকাৰৰ শব্দ লিখা।
উত্তৰঃ কাকূতি-মিনতি, আঁকোৰ-গোজালি, অনাই-বনাই, অকাজ-ভাগী।
২। তলৰ শব্দবােৰৰ ব্যাস বাক্য সহ সমাসৰ নাম লিখা—
জোনাকী পৰুৱা, ঘনেপতি, জীৱজগত, পৰাধীন, চাৰিপৰ ।
উত্তৰঃ জোনাকী পৰুৱা- জোনাকী নামৰ পৰুৱা যাৰ ( বহুব্ৰীহি সমাস)
ঘনেপতি- ঘন যি পতি ( কৰ্মধাৰয় সমাস)
জীৱজগত- জীৱৰ জগত (তৎপুৰুষ সমাস)
পৰাধীন- আনৰ অধীন (তৎপুৰুষ সমাস)
চাৰিপৰ– চাৰি পৰৰ সমাহাৰ। ( দ্বিগু সমাস)।
৩। এটা শব্দত প্ৰকাশ কৰা—
(ক) যি এবাৰ জ্বলি উঠে এবাৰ নুমাব খােজে
উত্তৰঃ ঢিমিকঢামাক।
(খ) পথৰ পৰা ভ্রষ্ট
উত্তৰঃ পথভ্ৰষ্ট।
(গ) যাৰ কোনাে আশ্রয় নাই—
উত্তৰঃ আশ্ৰয়হীন।
(ঘ) যি আনৰ অধীন–
উত্তৰঃ পৰাধীন
(ঙ) মায়াৰে মােহিত কৰা স্ত্রীশক্তি
উত্তৰঃ মায়াবিনী।
প্ৰকল্প
জোন আৰু জোনাকী’ৰ দৰে তুমি জনা আন কবিতা বা কাহিনী এটি নিজৰ ভাষাৰে লিখা।
উত্তৰঃ
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post