Lesson 13
ভাৰতত ইংৰাজ শাসন প্ৰতিষ্ঠা, সম্প্ৰসাৰণ আৰু দৃঢ়ীকৰণ
১। এটা শব্দ বা বাক্যত উত্তৰ লিখা
(ক) প্ৰথম কৰ্ণাটক যুদ্ধৰ সময়ত ফৰাচী গৱৰ্ণৰ কোন আছিল?
উত্তৰঃ জোচেফ ফ্ৰান্সোৱা ডুপ্লে।
(খ) পলাশীৰ যুদ্ধৰ সময়ত বংগদেশৰ নৱাবজনৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ চিৰাজউদ্দৌলা।
(গ) কোন চনত ৰেগুলেটিং এক্ট প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৭৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত।
(ঘ) বশ্যতামূলক মিত্ৰতা নীতি কোনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল?
উত্তৰঃ লৰ্ড ৱেলেছলিয়ে এই নীতিক সুসংগঠিত কৰি ভাৰতত ব্যাপকভাৱে প্ৰয়োগ কৰিছিল।
(ঙ) স্বত্ব বিলোপ নীতি প্ৰয়োগ কৰি ভাৰতত ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য সম্প্ৰসাৰণ ঘটোৱা গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলজনৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ লৰ্ড ডেলহাউছি।
২। খালী ঠাই পূৰণ কৰা
(ক) কৰ্ণাটকৰ যুদ্ধ ইংৰাজ আৰু ______ৰ মাজত সংঘটিত হৈছিল।
উত্তৰঃ ফৰাচীসকলৰ।
(খ) ______ ১৭৪৪ চনত ইংৰাজ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ কৰ্মচাৰী হিচাপে মাদ্ৰাজলৈ আহিছিল।
উত্তৰঃ ৰবাৰ্ট ক্লাইব।
(গ) ৰেগুলেটিং এক্টৰ দ্বাৰা বংগৰ গৱৰ্ণৰ পদটো ______ পদলৈ উন্নীত কৰা হৈছিল।
উত্তৰঃ বংগৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল।
(ঘ) ৰেগুলেটিং এক্ট অনুসৰি কলকাতাত স্থাপন কৰা উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ প্ৰথম মুখ্য ন্যায়াধীশ আছিল ______।
উত্তৰঃ ছাৰ এলিজা ইম্পে।
(ঙ) ৰেগুলেটিং এক্ট অনুসৰি বংগৰ প্ৰথম গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল আছিল ______।
উত্তৰঃ ৱাৰেন হেষ্টিংছ।
৩। চমুটোকা লিখা
(ক) পলাশীৰ যুদ্ধ
উত্তৰঃ ১৭৫৭ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ২৩ জুন তাৰিখে বংগৰ পলাশী নামৰ ঠাইত বংগৰ নৱাব চিৰাজউদ্দৌলা আৰু ৰবাৰ্ট ক্লাইবৰ নেতৃত্বত ইংৰাজ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ সৈন্যবাহিনীৰ মাজত পলাশীৰ যুদ্ধ সংঘটিত হৈছিল।
ইংৰাজসকলে বংগত নিজৰ বাণিজ্যিক আৰু ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱ বৃদ্ধি কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। এই কাৰণে নৱাব আৰু কোম্পানীৰ মাজত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়।
ইংৰাজসকলে নৱাবৰ সেনাপতি মীৰজাফৰ আৰু আন কিছুমান প্ৰভাৱশালী ব্যক্তিৰ সৈতে গোপনে ষড়যন্ত্ৰ কৰিছিল। যুদ্ধৰ সময়ত মীৰজাফৰে নিজৰ সৈন্যবাহিনীৰ সৈতে সক্ৰিয়ভাৱে অংশগ্ৰহণ নকৰাত নৱাবৰ বাহিনী দুৰ্বল হৈ পৰে।
অৱশেষত চিৰাজউদ্দৌলা পৰাজিত হয় আৰু ইংৰাজসকলে মীৰজাফৰক বংগৰ নৱাব পাতিছিল।
পলাশীৰ যুদ্ধৰ ফলত বংগত ইংৰাজ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ ৰাজনৈতিক আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পথ মুকলি হয়।
(খ) মীৰজাফৰ
উত্তৰঃ মীৰজাফৰ বংগৰ নৱাব চিৰাজউদ্দৌলাৰ সেনাপতি আছিল। তেওঁ ইংৰাজ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ সৈতে গোপন ষড়যন্ত্ৰ কৰি নৱাবৰ বিৰুদ্ধে অৱস্থান গ্ৰহণ কৰিছিল।
১৭৫৭ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পলাশীৰ যুদ্ধত মীৰজাফৰে নৱাবৰ পক্ষত সক্ৰিয়ভাৱে যুদ্ধ নকৰাত চিৰাজউদ্দৌলাৰ পৰাজয় ঘটে।
ইয়াৰ পাছত ইংৰাজসকলে মীৰজাফৰক বংগৰ নৱাব পাতে। কিন্তু তেওঁ স্বাধীনভাৱে শাসন কৰিব নোৱাৰি কোম্পানীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হৈ পৰে।
পাছলৈ কোম্পানীৰ সৈতে মতভেদ হোৱাত ১৭৬০ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁক নৱাবৰ পদৰ পৰা আঁতৰাই মীৰকাছিমক বংগৰ নৱাব পতা হয়।
(গ) মীৰকাছিম
উত্তৰঃ মীৰকাছিম আছিল মীৰজাফৰৰ জোঁৱায়েক। ১৭৬০ খ্ৰীষ্টাব্দত ইংৰাজ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে তেওঁক বংগৰ নৱাব পাতিছিল।
নৱাব হোৱাৰ পাছত মীৰকাছিমে স্বাধীনভাৱে শাসন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। তেওঁ ৰাজধানী মুৰ্ছিদাবাদৰ পৰা মুংগেৰলৈ স্থানান্তৰ কৰিছিল আৰু ইউৰোপীয় পদ্ধতিৰে সৈন্যবাহিনী শক্তিশালী কৰিছিল।
ইংৰাজ কোম্পানীৰ দস্তক ব্যৱস্থাৰ অপব্যৱহাৰৰ বিৰোধিতা কৰি তেওঁ আভ্যন্তৰীণ বাণিজ্যৰ শুল্ক উঠাই দিছিল। ইয়াৰ ফলত কোম্পানীৰ সৈতে তেওঁৰ সংঘাত বৃদ্ধি পায়।
ইংৰাজৰ হাতত পৰাজিত হৈ মীৰকাছিমে অযোধ্যাৰ নৱাব চুজাউদ্দৌলা আৰু মোগল সম্ৰাট দ্বিতীয় শ্বাহ আলমৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰে। কিন্তু ১৭৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বক্সাৰৰ যুদ্ধত তেওঁলোকৰ সন্মিলিত বাহিনী পৰাজিত হয়।
(ঘ) অন্ধকূপ হত্যা
উত্তৰঃ ১৭৫৬ খ্ৰীষ্টাব্দত বংগৰ নৱাব চিৰাজউদ্দৌলাই কলকাতাৰ ফৰ্ট উইলিয়াম দুৰ্গ দখল কৰাৰ পাছত সংঘটিত হোৱা বুলি ব্ৰিটিছ বিৱৰণত উল্লেখ কৰা এক ঘটনাক অন্ধকূপ হত্যা বা Black Hole of Calcutta বুলি জনা যায়।
জন জেফানিয়া হলৱেলৰ বিৱৰণ অনুসৰি, দুৰ্গ দখলৰ পাছত ১৪৬ জন বন্দীক এটা সৰু কোঠাত আবদ্ধ কৰি ৰখা হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ ভিতৰত ১২৩ জনৰ মৃত্যু হৈছিল।
কিন্তু আধুনিক ইতিহাসবিদসকলে এই সংখ্যা আৰু ঘটনাৰ বিৱৰণৰ বিশ্বাসযোগ্যতা সম্পৰ্কে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছে। ঘটনাৰ প্ৰকৃত পৰিসৰ আৰু মৃত্যুৰ সংখ্যা নিশ্চিতভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত হোৱা নাই।
সেয়ে এই ঘটনাক ব্ৰিটিছ ঐতিহাসিক বিৱৰণত উল্লিখিত আৰু বিতৰ্কিত ঘটনা হিচাপে বিবেচনা কৰা হয়।
(ঙ) বক্সাৰৰ যুদ্ধ
উত্তৰঃ ১৭৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ২২ অক্টোবৰত বিহাৰৰ বক্সাৰ নামৰ ঠাইত ইংৰাজ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী আৰু ভাৰতীয় শাসকসকলৰ সন্মিলিত বাহিনীৰ মাজত বক্সাৰৰ যুদ্ধ সংঘটিত হৈছিল।
এই যুদ্ধত ইংৰাজৰ বিৰুদ্ধে মীৰকাছিম, অযোধ্যাৰ নৱাব চুজাউদ্দৌলা আৰু মোগল সম্ৰাট দ্বিতীয় শ্বাহ আলমে মিত্ৰতা কৰিছিল।
ইংৰাজ বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিছিল হেক্টৰ মনৰোৱে। যুদ্ধত সন্মিলিত ভাৰতীয় বাহিনী পৰাজিত হয়।
বক্সাৰৰ যুদ্ধৰ পাছত ইংৰাজসকলৰ ৰাজনৈতিক আৰু সামৰিক শক্তি বৃদ্ধি পায়। ১৭৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এলাহাবাদ সন্ধিৰ ফলত কোম্পানীয়ে বংগ, বিহাৰ আৰু উৰিষ্যাৰ দেৱানী অধিকাৰ লাভ কৰে।
(চ) চিৰস্থায়ী বন্দবস্ত
উত্তৰঃ ১৭৯৩ খ্ৰীষ্টাব্দত লৰ্ড কৰ্ণৱালিছে বংগ, বিহাৰ আৰু উৰিষ্যাৰ কিছুমান অঞ্চলত চিৰস্থায়ী বন্দবস্ত প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল।
এই ব্যৱস্থা অনুসৰি জমিদাৰসকলে কৃষকৰ পৰা খাজনা সংগ্ৰহ কৰি কোম্পানী চৰকাৰক নিৰ্দিষ্ট পৰিমাণৰ ৰাজহ দিব লাগিছিল।
চৰকাৰলৈ দিবলগীয়া ভূমি ৰাজহ স্থায়ীভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল। সময়মতে ৰাজহ দিব নোৱাৰিলে জমিদাৰৰ সম্পত্তি নিলাম কৰিব পৰা হৈছিল।
এই ব্যৱস্থাৰ ফলত জমিদাৰসকল লাভান্বিত হোৱাৰ সুযোগ পাইছিল যদিও বহু কৃষক অধিক খাজনা আৰু শোষণৰ সন্মুখীন হৈছিল।
(ছ) দস্তক
উত্তৰঃ দস্তক আছিল ইংৰাজ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে ব্যৱহাৰ কৰা এক বিশেষ বাণিজ্যিক অনুমতিপত্ৰ। ইয়াৰ সহায়ত কোম্পানীৰ অনুমোদিত সামগ্ৰী নিৰ্দিষ্ট শুল্কৰ ৰেহাই লৈ পৰিবহণ কৰিব পৰা গৈছিল।
কিন্তু কোম্পানীৰ বহু কৰ্মচাৰীয়ে ব্যক্তিগত বাণিজ্যতো দস্তকৰ অপব্যৱহাৰ কৰিছিল। ফলত বংগৰ নৱাবৰ ৰাজহৰ ক্ষতি হৈছিল।
মীৰকাছিমে এই বৈষম্য দূৰ কৰিবলৈ আভ্যন্তৰীণ বাণিজ্যৰ শুল্ক উঠাই দিছিল। ইয়াকে কেন্দ্ৰ কৰি ইংৰাজ কোম্পানী আৰু মীৰকাছিমৰ মাজত সংঘাত বৃদ্ধি পাইছিল।
(জ) স্বত্ব বিলোপ নীতি
উত্তৰঃ স্বত্ব বিলোপ নীতি আছিল ভাৰতত ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য সম্প্ৰসাৰণৰ বাবে লৰ্ড ডেলহাউছিয়ে ব্যাপকভাৱে প্ৰয়োগ কৰা এক ৰাজনৈতিক নীতি।
এই নীতি অনুসৰি কোম্পানীৰ অধীনস্থ কোনো দেশীয় ৰাজ্যৰ ৰজাই স্বীকৃত উত্তৰাধিকাৰী নথকাকৈ মৃত্যু বৰণ কৰিলে, তেওঁৰ তোলনীয়া পুত্ৰক ৰাজসিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে স্বীকাৰ নকৰি সেই ৰাজ্য ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব পৰা হৈছিল।
এই নীতিৰ সহায়ত সাতাৰা, ঝাঁসী, নাগপুৰ আদি ৰাজ্য ব্ৰিটিছৰ অধীনলৈ অনা হৈছিল।
এই নীতিয়ে দেশীয় ৰজাসকলৰ মাজত অসন্তোষ বৃদ্ধি কৰিছিল আৰু ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ পটভূমি গঠনত ভূমিকা লৈছিল।
৪। শুদ্ধ উত্তৰ বাছি উলিওৱা
(ক) কৰ্ণাটকৰ যুদ্ধ সংঘটিত হৈছিল—
ইংৰাজ আৰু পৰ্তুগীজ / পৰ্তুগীজ আৰু ফ্ৰান্স / ইংৰাজ আৰু ফ্ৰান্সৰ মাজত।
উত্তৰঃ ইংৰাজ আৰু ফ্ৰান্সৰ মাজত।
(খ) পলাশীৰ যুদ্ধৰ সময়ত বংগৰ নৱাব আছিল—
মীৰজাফৰ / মীৰকাছিম / চিৰাজউদ্দৌলা।
উত্তৰঃ চিৰাজউদ্দৌলা।
(গ) ৰেগুলেটিং এক্ট প্ৰণয়ন কৰিছিল—
ৰবাৰ্ট ক্লাইব / ডুপ্লে / ব্ৰিটিছ সংসদে।
উত্তৰঃ ব্ৰিটিছ সংসদে।
(ঘ) দ্বিতীয় বাজীৰাওৰ তোলনীয়া পুত্ৰৰ বছৰেকীয়া পেন্সন বন্ধ কৰিছিল—
ৰবাৰ্ট ক্লাইব / ৱেলেছলি / ডেলহাউছিয়ে।
উত্তৰঃ ডেলহাউছিয়ে।
৫। ভাৰতত ইংৰাজ আৰু ফৰাচীসকলৰ মাজত হোৱা যুদ্ধত ফৰাচীসকলে কিয় পৰাজয় বৰণ কৰিলে? কাৰণসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতত ইংৰাজ আৰু ফৰাচীসকলৰ মাজত আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে কৰ্ণাটকৰ যুদ্ধসমূহ সংঘটিত হৈছিল। এই যুদ্ধসমূহৰ অন্তত ইংৰাজসকলে অধিক শক্তিশালী অৱস্থান লাভ কৰিছিল।
ফৰাচীসকলৰ পৰাজয়ৰ প্রধান কাৰণসমূহ হ’ল—
১। নৌবাহিনীৰ দুৰ্বলতাঃ ইংৰাজসকলৰ নৌবাহিনী ফৰাচীসকলৰ তুলনাত অধিক শক্তিশালী আছিল।
২। নেতৃত্বৰ সমস্যাঃ ফৰাচী সেনাপতি আৰু কৰ্মচাৰীসকলৰ মাজত বহু সময়ত মতভেদ হৈছিল।
৩। আৰ্থিক সংকটঃ ফৰাচী কোম্পানীয়ে পৰ্যাপ্ত অৰ্থ আৰু সামৰিক সামগ্ৰী লাভ কৰাত অসুবিধাৰ সন্মুখীন হৈছিল।
৪। ইংৰাজৰ শক্তিশালী ঘাটিঃ ইংৰাজসকলে মাদ্ৰাজ, বোম্বাই আৰু কলকাতাত শক্তিশালী বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ গঢ়ি তুলিছিল।
৫। দক্ষ সামৰিক নেতৃত্বঃ ৰবাৰ্ট ক্লাইব আৰু অন্যান্য ইংৰাজ সেনাপতিয়ে সফল সামৰিক কৌশল গ্ৰহণ কৰিছিল।
৬। ইউৰোপীয় যুদ্ধৰ প্ৰভাৱঃ ইউৰোপত ইংৰাজ আৰু ফৰাচীসকলৰ মাজত চলা প্ৰতিযোগিতাৰ প্ৰভাৱ ভাৰতৰ যুদ্ধসমূহতো পৰিছিল।
এই কাৰণসমূহৰ ফলত ফৰাচীসকলে ভাৰতত ৰাজনৈতিক আধিপত্য স্থাপন কৰিব নোৱাৰিলে আৰু ইংৰাজসকলৰ শক্তি বৃদ্ধি পালে।
৬। ৰেগুলেটিং এক্টৰ বিধি-বিধানসমূহ কি কি আছিল? লিখা।
উত্তৰঃ ১৭৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছ সংসদে ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ ভাৰতীয় শাসন ব্যৱস্থা নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ ৰেগুলেটিং এক্ট প্ৰণয়ন কৰিছিল।
এই আইনৰ প্রধান বিধানসমূহ আছিল—
১। গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলৰ পদঃ বংগৰ গৱৰ্ণৰ পদটো বংগৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল পদলৈ উন্নীত কৰা হৈছিল।
২। প্ৰথম গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলঃ ৱাৰেন হেষ্টিংছক বংগৰ প্ৰথম গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল নিযুক্ত কৰা হৈছিল।
৩। কাৰ্যনিৰ্বাহক পৰিষদঃ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলক সহায় কৰিবলৈ চাৰিজন সদস্যৰে এখন পৰিষদ গঠন কৰা হৈছিল।
৪। মাদ্ৰাজ আৰু বোম্বাইৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণঃ বিশেষকৈ যুদ্ধ আৰু কূটনৈতিক বিষয়ত মাদ্ৰাজ আৰু বোম্বাই প্ৰেছিডেন্সীক বংগৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলৰ নিয়ন্ত্ৰণাধীন কৰা হৈছিল।
৫। উচ্চতম ন্যায়ালয়ঃ কলকাতাত এখন উচ্চতম ন্যায়ালয় স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। ১৭৭৪ চনত স্থাপিত এই ন্যায়ালয়ত এজন মুখ্য ন্যায়াধীশ আৰু তিনিজন সহকাৰী ন্যায়াধীশ আছিল।
৬। প্ৰথম মুখ্য ন্যায়াধীশঃ ছাৰ এলিজা ইম্পেক কলকাতাৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ প্ৰথম মুখ্য ন্যায়াধীশ নিযুক্ত কৰা হৈছিল।
৭। কৰ্মচাৰীৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণঃ কোম্পানীৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ ব্যক্তিগত বাণিজ্য আৰু উপহাৰ গ্ৰহণৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা হৈছিল।
এই আইনৰ জৰিয়তে ব্ৰিটিছ সংসদে ভাৰতত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ শাসনৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ স্থাপনৰ প্ৰথম গুৰুত্বপূর্ণ পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছিল।
৭। পিটৰ ভাৰত শাসন আইনৰ ওপৰত চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ ১৭৭৩ চনৰ ৰেগুলেটিং এক্টত কিছুমান আসোঁৱাহ থকাৰ বাবে ১৭৮৪ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছ সংসদে পিটৰ ভাৰত শাসন আইন প্ৰণয়ন কৰিছিল।
এই আইনখন ব্ৰিটিছ প্ৰধানমন্ত্ৰী উইলিয়াম পিটৰ শাসনকালত প্ৰণীত হোৱা বাবে ইয়াক পিটৰ ভাৰত শাসন আইন বোলা হয়।
এই আইনৰ প্রধান বিধানসমূহ হ’ল—
১। নিয়ন্ত্ৰণ পৰিষদ গঠনঃ কোম্পানীৰ ভাৰতীয় ৰাজনৈতিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ ছয়জন সদস্যৰে Board of Control গঠন কৰা হৈছিল।
২। দ্বৈত নিয়ন্ত্ৰণ ব্যৱস্থাঃ কোম্পানীৰ বাণিজ্যিক কাৰ্য পৰিচালনাৰ দায়িত্ব Court of Directors-ৰ হাতত থাকে। আনহাতে ৰাজনৈতিক আৰু প্ৰশাসনিক বিষয়ত ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ নিয়ন্ত্ৰণ বৃদ্ধি পায়।
৩। পৰিষদৰ সদস্য হ্ৰাসঃ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলৰ কাৰ্যনিৰ্বাহক পৰিষদৰ সদস্য সংখ্যা চাৰিজনৰ পৰা তিনিজনলৈ হ্ৰাস কৰা হয়।
৪। প্ৰেছিডেন্সীসমূহৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণঃ মাদ্ৰাজ আৰু বোম্বাই প্ৰেছিডেন্সীক যুদ্ধ, কূটনীতি আৰু ৰাজনৈতিক বিষয়ত বংগৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলৰ অধীনত অধিক দৃঢ়ভাৱে ৰখা হয়।
৫। ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধিঃ কোম্পানীৰ ৰাজনৈতিক কাৰ্যকলাপৰ ওপৰত ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ অধিক নিয়ন্ত্ৰণ প্ৰতিষ্ঠিত হয়।
এইদৰে পিটৰ ভাৰত শাসন আইনে ভাৰতত ব্ৰিটিছ শাসনৰ কেন্দ্ৰীয় নিয়ন্ত্ৰণ শক্তিশালী কৰিছিল।
৮। চিৰস্থায়ী বন্দবস্ত কি আৰু কোনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল? চিৰস্থায়ী বন্দবস্তৰ ফলাফল সম্পর্কে লিখা।
উত্তৰঃ ১৭৯৩ খ্ৰীষ্টাব্দত লৰ্ড কৰ্ণৱালিছে বংগ, বিহাৰ আৰু উৰিষ্যাৰ কিছুমান অঞ্চলত প্ৰৱৰ্তন কৰা ভূমি ৰাজহ ব্যৱস্থাক চিৰস্থায়ী বন্দবস্ত বোলে।
এই ব্যৱস্থা অনুসৰি জমিদাৰসকলক ভূমিৰ ৰাজহ সংগ্ৰহৰ অধিকাৰ দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকে কৃষকৰ পৰা খাজনা সংগ্ৰহ কৰি চৰকাৰক নিৰ্দিষ্ট পৰিমাণৰ ৰাজহ দিব লাগিছিল। চৰকাৰক দিবলগীয়া ৰাজহৰ পৰিমাণ স্থায়ীভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।
চিৰস্থায়ী বন্দবস্তৰ ফলাফলসমূহ হ’ল—
১। জমিদাৰসকলে ভূমিৰ ওপৰত অধিক শক্তিশালী অধিকাৰ লাভ কৰিলে।
২। চৰকাৰে নিৰ্দিষ্ট পৰিমাণৰ ভূমি ৰাজহ লাভ কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰিলে।
৩। বহু জমিদাৰে কৃষকৰ পৰা অত্যধিক খাজনা আদায় কৰিবলৈ ধৰিলে।
৪। কৃষকসকল অৰ্থনৈতিক শোষণৰ সন্মুখীন হ’ল।
৫। সময়মতে চৰকাৰী ৰাজহ দিব নোৱাৰা জমিদাৰৰ সম্পত্তি নিলাম কৰা হৈছিল।
৬। কৃষকৰ ভূমি অধিকাৰ দুৰ্বল হৈ পৰিল।
৭। জমিদাৰ আৰু কৃষকৰ মাজত অৰ্থনৈতিক বৈষম্য বৃদ্ধি পালে।
সেয়ে চিৰস্থায়ী বন্দবস্তই কোম্পানীৰ ৰাজহ ব্যৱস্থা সংগঠিত কৰাত সহায় কৰিলেও বহু কৃষকৰ অৱস্থা সংকটজনক কৰি তুলিছিল।
৯। লৰ্ড ৱেলেছলিৰ দিনত ভাৰতত ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰ সম্পর্কে চমুকৈ বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ লৰ্ড ৱেলেছলি ১৭৯৮ খ্ৰীষ্টাব্দত ভাৰতৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল নিযুক্ত হৈছিল। তেওঁৰ শাসনকালত ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ উদ্দেশ্যে এক শক্তিশালী সাম্ৰাজ্যবাদী নীতি গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।
তেওঁ বশ্যতামূলক মিত্ৰতা নীতিক সুসংগঠিত কৰি ব্যাপকভাৱে প্ৰয়োগ কৰিছিল।
এই নীতিৰ প্রধান চৰ্তসমূহ আছিল—
১। চুক্তিবদ্ধ দেশীয় ৰাজ্যত ইংৰাজ সৈন্যবাহিনী ৰখা হ’ব।
২। এই সৈন্যবাহিনীৰ ব্যয় দেশীয় ৰজাই বহন কৰিব লাগিব।
৩। ইংৰাজৰ অনুমতি নোহোৱাকৈ দেশীয় ৰজাই অন্য কোনো শক্তিৰ সৈতে যুদ্ধ বা সন্ধি কৰিব নোৱাৰিব।
৪। ইংৰাজৰ অনুমতি অবিহনে অন্য ইউৰোপীয় শক্তিৰ লোকক সৈন্য বা প্ৰশাসনিক কামত নিযুক্তি দিব নোৱাৰিব।
৫। ইংৰাজ কোম্পানীয়ে দেশীয় ৰাজ্যখনক বাহ্যিক আক্ৰমণৰ পৰা সুৰক্ষা দিয়াৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল।
বশ্যতামূলক মিত্ৰতা নীতিৰ ফলাফল—
এই নীতিৰ অধীনত হায়দৰাবাদৰ নিজাম প্ৰথমে ১৭৯৮ চনত ৱেলেছলিৰ নতুন ব্যৱস্থাৰ সৈতে চুক্তিবদ্ধ হয়।
পাছলৈ মহীশূৰ, অযোধ্যা আৰু মাৰাঠা শক্তিৰ কিছুমান অংশ ব্ৰিটিছ প্ৰভাৱৰ অধীনলৈ আহে।
ইয়াৰ ফলত দেশীয় ৰজাসকলৰ স্বাধীন সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষমতা হ্ৰাস পায় আৰু ভাৰতত ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ বিস্তাৰ ঘটে।
১০। লৰ্ড ডেলহাউছিয়ে কি কি নীতি অৱলম্বন কৰি ভাৰতত ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল? তেওঁৰ সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰ সম্পর্কে বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ লৰ্ড ডেলহাউছি ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা ১৮৫৬ খ্ৰীষ্টাব্দলৈ ভাৰতৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল আছিল। তেওঁৰ শাসনকালত ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ বিস্তাৰ অধিক দ্রুত হয়।
ডেলহাউছিয়ে বিভিন্ন নীতি আৰু সামৰিক অভিযানৰ সহায়ত দেশীয় ৰাজ্যসমূহ ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।
(ক) স্বত্ব বিলোপ নীতি
এই নীতি অনুসৰি কোনো দেশীয় ৰজাৰ স্বীকৃত উত্তৰাধিকাৰী নাথাকিলে তেওঁৰ তোলনীয়া পুত্ৰক ৰাজসিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে স্বীকাৰ নকৰাকৈ ৰাজ্যখন ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।
এই নীতিৰ সহায়ত ব্ৰিটিছৰ অধীনলৈ অহা উল্লেখযোগ্য ৰাজ্যসমূহ হ’ল—
১। সাতাৰা — ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দ।
২। জৈতপুৰ — ১৮৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ।
৩। সম্বলপুৰ — ১৮৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ।
৪। ঝাঁসী — ১৮৫৩–৫৪ খ্ৰীষ্টাব্দ।
৫। নাগপুৰ — ১৮৫৪ খ্ৰীষ্টাব্দ।
(খ) অপশাসনৰ অজুহাতত ৰাজ্য দখল
ডেলহাউছিয়ে কোনো দেশীয় ৰাজ্যত শাসন ব্যৱস্থা দুৰ্বল বা অপশাসন চলি থকা বুলি অভিযোগ উত্থাপন কৰি সেই ৰাজ্য ব্ৰিটিছৰ অধীনলৈ অনাৰ নীতি গ্ৰহণ কৰিছিল।
এই নীতিৰ সহায়ত ১৮৫৬ খ্ৰীষ্টাব্দত অযোধ্যা ৰাজ্য ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।
(গ) সামৰিক বিজয়ৰ জৰিয়তে সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰ
ডেলহাউছিয়ে সামৰিক অভিযানৰ জৰিয়তেও ব্ৰিটিছৰ অধীনস্থ অঞ্চল বৃদ্ধি কৰিছিল।
১। দ্বিতীয় ইংৰাজ-শিখ যুদ্ধৰ পাছত ১৮৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দত পঞ্জাব ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।
২। দ্বিতীয় ইংৰাজ-বাৰ্মা যুদ্ধৰ পাছত ১৮৫২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিম্ন বাৰ্মাৰ পেগু অঞ্চল ব্ৰিটিছৰ অধীনলৈ যায়।
(ঘ) উপাধি আৰু পেন্সন বন্ধ কৰাৰ নীতি
ডেলহাউছিয়ে দেশীয় শাসকসকলৰ কিছুমান উপাধি আৰু পেন্সন অব্যাহত ৰাখিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল।
দ্বিতীয় বাজীৰাওৰ তোলনীয়া পুত্ৰ নানাচাহেবৰ পেন্সন বন্ধ কৰাৰ সিদ্ধান্ত ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য উদাহৰণ।
ইয়াৰ ফলত দেশীয় ৰাজপৰিয়ালসমূহৰ মাজত ব্ৰিটিছৰ প্ৰতি অসন্তোষ বৃদ্ধি পায়।
ডেলহাউছিৰ সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ ফলাফল
১। ভাৰতত ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ সীমা বহুগুণে বৃদ্ধি পায়।
২। বহু দেশীয় ৰাজ্যৰ স্বাধীনতা বিলোপ হয়।
৩। দেশীয় ৰজা আৰু ৰাজপৰিয়ালসমূহৰ মাজত অসন্তোষ বৃদ্ধি পায়।
৪। কৃষক, সৈনিক আৰু সাধাৰণ জনতাৰ মাজতো ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে ক্ষোভ বৃদ্ধি পায়।
৫। এই নীতিসমূহে ১৮৫৭ চনৰ মহাবিদ্ৰোহৰ পটভূমি গঠনত গুৰুত্বপূর্ণ ভূমিকা পালন কৰে।
সামৰণিঃ লৰ্ড ডেলহাউছিয়ে স্বত্ব বিলোপ নীতি, অপশাসনৰ অজুহাত, সামৰিক অভিযান আৰু উপাধি-পেন্সন বন্ধ কৰাৰ নীতি গ্ৰহণ কৰি ভাৰতত ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ ব্যাপক সম্প্ৰসাৰণ ঘটাইছিল।
অতিৰিক্ত বহুবিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQ)
১। প্ৰথম কৰ্ণাটক যুদ্ধ কেতিয়া সংঘটিত হৈছিল?
(ক) ১৭৪৬–১৭৪৮ চনত
(খ) ১৭৫৭–১৭৬০ চনত
(গ) ১৭৬৪–১৭৬৫ চনত
(ঘ) ১৭৭৩–১৭৮৪ চনত
উত্তৰঃ (ক) ১৭৪৬–১৭৪৮ চনত।
২। প্ৰথম কৰ্ণাটক যুদ্ধৰ সময়ত ফৰাচী গৱৰ্ণৰ কোন আছিল?
(ক) ৰবাৰ্ট ক্লাইব
(খ) ডুপ্লে
(গ) ৱাৰেন হেষ্টিংছ
(ঘ) ডেলহাউছি
উত্তৰঃ (খ) ডুপ্লে।
৩। পলাশীৰ যুদ্ধ কোন চনত হৈছিল?
(ক) ১৭৬৪ চনত
(খ) ১৭৭৩ চনত
(গ) ১৭৫৭ চনত
(ঘ) ১৭৯৩ চনত
উত্তৰঃ (গ) ১৭৫৭ চনত।
৪। পলাশীৰ যুদ্ধত ইংৰাজ বাহিনীৰ নেতৃত্ব কোনে দিছিল?
(ক) হেক্টৰ মনৰো
(খ) ৱেলেছলি
(গ) কৰ্ণৱালিছ
(ঘ) ৰবাৰ্ট ক্লাইব
উত্তৰঃ (ঘ) ৰবাৰ্ট ক্লাইব।
৫। পলাশীৰ যুদ্ধৰ সময়ত বংগৰ নৱাব কোন আছিল?
(ক) চিৰাজউদ্দৌলা
(খ) মীৰজাফৰ
(গ) মীৰকাছিম
(ঘ) চুজাউদ্দৌলা
উত্তৰঃ (ক) চিৰাজউদ্দৌলা।
৬। পলাশীৰ যুদ্ধৰ পাছত বংগৰ নৱাব কোন হৈছিল?
(ক) দ্বিতীয় শ্বাহ আলম
(খ) মীৰজাফৰ
(গ) টিপু চুলতান
(ঘ) চুজাউদ্দৌলা
উত্তৰঃ (খ) মীৰজাফৰ।
৭। মীৰকাছিমে ৰাজধানী ক’লৈ স্থানান্তৰ কৰিছিল?
(ক) কলকাতা
(খ) দিল্লী
(গ) মুংগেৰ
(ঘ) আগ্ৰা
উত্তৰঃ (গ) মুংগেৰ।
৮। বক্সাৰৰ যুদ্ধ কোন চনত হৈছিল?
(ক) ১৭৫৭ চনত
(খ) ১৭৭৩ চনত
(গ) ১৭৮৪ চনত
(ঘ) ১৭৬৪ চনত
উত্তৰঃ (ঘ) ১৭৬৪ চনত।
৯। বক্সাৰৰ যুদ্ধত ইংৰাজ বাহিনীৰ সেনাপতি কোন আছিল?
(ক) হেক্টৰ মনৰো
(খ) ৰবাৰ্ট ক্লাইব
(গ) ডুপ্লে
(ঘ) ডেলহাউছি
উত্তৰঃ (ক) হেক্টৰ মনৰো।
১০। ১৭৬৫ চনৰ এলাহাবাদ সন্ধিৰ ফলত কোম্পানীয়ে কি অধিকাৰ লাভ কৰিছিল?
(ক) শিখ ৰাজ্য দখলৰ অধিকাৰ
(খ) বংগ, বিহাৰ আৰু উৰিষ্যাৰ দেৱানী অধিকাৰ
(গ) দক্ষিণ ভাৰতৰ সকলো ৰাজ্য দখল
(ঘ) দিল্লীৰ সিংহাসন
উত্তৰঃ (খ) বংগ, বিহাৰ আৰু উৰিষ্যাৰ দেৱানী অধিকাৰ।
১১। ৰেগুলেটিং এক্ট কোন চনত প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল?
(ক) ১৭৬৫ চনত
(খ) ১৭৮৪ চনত
(গ) ১৭৭৩ চনত
(ঘ) ১৮৫৬ চনত
উত্তৰঃ (গ) ১৭৭৩ চনত।
১২। বংগৰ প্ৰথম গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল কোন আছিল?
(ক) কৰ্ণৱালিছ
(খ) ডুপ্লে
(গ) ৱেলেছলি
(ঘ) ৱাৰেন হেষ্টিংছ
উত্তৰঃ (ঘ) ৱাৰেন হেষ্টিংছ।
১৩। কলকাতাৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ প্ৰথম মুখ্য ন্যায়াধীশ কোন আছিল?
(ক) ছাৰ এলিজা ইম্পে
(খ) জন শ্ব’ৰ
(গ) ৰবাৰ্ট ক্লাইব
(ঘ) উইলিয়াম পিট
উত্তৰঃ (ক) ছাৰ এলিজা ইম্পে।
১৪। পিটৰ ভাৰত শাসন আইন কোন চনত প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল?
(ক) ১৭৭৩ চনত
(খ) ১৭৮৪ চনত
(গ) ১৭৯৩ চনত
(ঘ) ১৮৪৮ চনত
উত্তৰঃ (খ) ১৭৮৪ চনত।
১৫। পিটৰ ভাৰত শাসন আইনৰ দ্বাৰা কোনখন পৰিষদ গঠন কৰা হৈছিল?
(ক) বিধান পৰিষদ
(খ) নিৰ্বাচন পৰিষদ
(গ) নিয়ন্ত্ৰণ পৰিষদ
(ঘ) ন্যায় পৰিষদ
উত্তৰঃ (গ) নিয়ন্ত্ৰণ পৰিষদ।
১৬। চিৰস্থায়ী বন্দবস্ত কোনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল?
(ক) ৱেলেছলি
(খ) ডেলহাউছি
(গ) ৰবাৰ্ট ক্লাইব
(ঘ) লৰ্ড কৰ্ণৱালিছ
উত্তৰঃ (ঘ) লৰ্ড কৰ্ণৱালিছ।
১৭। চিৰস্থায়ী বন্দবস্ত কোন চনত প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল?
(ক) ১৭৯৩ চনত
(খ) ১৭৮৪ চনত
(গ) ১৮০২ চনত
(ঘ) ১৮৫৭ চনত
উত্তৰঃ (ক) ১৭৯৩ চনত।
১৮। বশ্যতামূলক মিত্ৰতা নীতিক ভাৰতত ব্যাপকভাৱে প্ৰয়োগ কৰা গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল কোন আছিল?
(ক) ডেলহাউছি
(খ) ৱেলেছলি
(গ) কৰ্ণৱালিছ
(ঘ) হেষ্টিংছ
উত্তৰঃ (খ) ৱেলেছলি।
১৯। স্বত্ব বিলোপ নীতিৰ সৈতে কোনজন গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলৰ নাম জড়িত?
(ক) ডুপ্লে
(খ) ৰবাৰ্ট ক্লাইব
(গ) ডেলহাউছি
(ঘ) ৱাৰেন হেষ্টিংছ
উত্তৰঃ (গ) ডেলহাউছি।
২০। অযোধ্যা ৰাজ্য কোন চনত ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল?
(ক) ১৮৪৮ চনত
(খ) ১৮৫৩ চনত
(গ) ১৮৫৭ চনত
(ঘ) ১৮৫৬ চনত
উত্তৰঃ (ঘ) ১৮৫৬ চনত।
ভাৰতত ইংৰাজ শাসন প্ৰতিষ্ঠা, সম্প্ৰসাৰণ আৰু দৃঢ়ীকৰণ
Lesson 13
১। এটা শব্দ বা বাক্যত উত্তৰ লিখা :
ক) প্রথম কৰ্ণাটক যুদ্ধৰ সময়ত ফৰাছী গৱৰ্ণৰ কোন আছিল?
উত্তৰঃডুপ্লে।
খ) পলাশী যুদ্ধৰ সময়ত থকা বংগদেশৰ নৱাবজনৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ চিৰাজউদ্দৌলা।
গ) কোন চনত ৰেগুলেটিং এক্ট প্রণয়ন কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৭৭৩ চনত।
ঘ) বৈশ্যতামূলক মিত্ৰতা নীতি কোনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল?
উত্তৰঃ ওৱেলফ্লিয়ে।
(ঙ) স্বত্ব বিলোপ নীতি প্রয়োগ কৰি ভাৰতত ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য সম্প্ৰসাৰণ ঘটোৱা ইংৰাজ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলজনৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ লর্ড ডেলহাউচী।
২। খালী ঠাই পূৰণ কৰা :
ক) কৰ্ণাটকৰ যুদ্ধ ইংৰাজ আৰু________ মাজত সংঘটিত হৈছিল।
উত্তৰঃ ফৰাচী সকলৰ
খ) ________১৭৪২ চনত ইংৰাজ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ কেৰাণী হৈ মাদ্রাজলৈ আহিছিল।
উত্তৰঃ ৰবাৰ্ট ক্লাইব
গ) ৰেগুলেটিং এক্টৰদ্বাৰা গৱৰ্ণৰ পদটো________লৈ উন্নীত কৰা হৈছিল।
উত্তৰঃ গৱৰ্ণৰ জেনেবেল
ঘ) ৰেগুলেটিং এক্ট অনুসৰি কলিকতাত স্থাপন কৰা উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ প্ৰথম ন্যায়াধীশ আছিল________।
উত্তৰঃ চাৰ এলিজা ইম্প।
ঙ) ৰেগুলেটিং এক্ট অনুসৰি কলিকতাত স্থাপন কৰা উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ প্ৰথম ন্যায়াধীশ আছিল________।
উত্তৰঃ চাৰ জন ছোবে।
৩। চমুটোকা লিখা :
ক) পলাশী যুদ্ধ
উত্তৰঃ ১৭৫৭ খ্রীঃত বঙ্গৰ নৱাব চিৰাজউদ্দোলা আৰু ইংৰাজ বাহিনীৰ মাজত পলাশী নামে ঠাইত যি যুদ্ধ সংঘটিত হৈছিল সেই যুদ্ধ খনকেই পলাশীৰ যুদ্ধ নামে জনা যায়।আমি এই কথা জানো যে ইংৰাজ সকলৰ ভাৰতত প্রধান শত্রু আছিল ফৰাছী সকল। ১৭৫৭চনত ইংৰাজ সকলে ফৰাছী ঘাটি চন্দন নগৰ অধিকাৰ কৰাত বঙ্গৰ নবাব চিৰাজউদ্দৌলাই ইংৰাজ বিলাকক চন্দন নগৰ ফৰাছী সকলক ঘূৰাই দিবলৈ ক’লে। ইংৰাজসকল অমান্তি হ’ল আৰু তেওঁলোকে নবাবক এসেকা দিয়াৰ ষড়যন্ত্র কৰি চিৰাজউদ্দৌলাৰ সেনাপতি মিৰজাফৰক বঙ্গৰ নবাব পতাৰ প্ৰতিশ্রুতি দি হাত কৰিলে। ইয়াৰ পিচত ক্লাইবে চিৰাজউদ্দৌলাৰ বিৰুদ্ধে আলিনগৰ চুক্তি ভংগৰ মিছা অভিযোগ আনিলে। চিৰাজে ক্লাইবৰ অভিসন্ধিৰ কথা গম পাই সৈন্য-সামন্ত লৈ আগবাঢ়ি গ’ল। ১৭৫৭চনৰ ২৩জুন তাৰিখে পলাচী নামে ঠাইত যুদ্ধ হ’ল। এই যুদ্ধত নবাবৰ সেনাপতি আছিল মোহন লাল আৰু মীৰমদন। মুখ্য সেনাপতি মিবজাফৰে কৌশলেৰে যুদ্ধৰ পৰা আঁতৰি আছিল। নবাব বাহিনীয়ে বৰ পৰাক্ৰমেৰে যুঁজিছিল যদিও শেষত পৰাস্ত হ’ল। পলাচীৰ যুদ্ধৰ পিচৰে পৰা ইংৰাজে বঙ্গদেশত খোপনি পুতিলে আৰু লাহে লাহে নিজৰ অধীন কৰি ল’লে
খ) মিৰজাফৰ
উত্তৰঃ বংগৰ নৱাব চিৰাজউদ্দৌলাৰ প্ৰধান সেনাপতি আছিল মিৰজাফৰ। সুবিধাবাদী মিৰজাফৰে ইংৰাজৰ প্রলোভনত ভোেল গৈ ১৭৫৭খ্রীষ্টাব্দৰ পলাশীৰ যুদ্ধত নবাবৰ বিৰুদ্ধে ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত হৈ নৱাবক পৰাস্ত কৰোৱায় আৰু ইংৰাজৰ অনুগ্ৰহত বঙ্গৰ নবাব হয়। দুর্ভাগ্যৰ বিষয় তেওঁ ইংৰাজৰ হাতৰ পুতলা হ’ব লগা হয়। মিৰজাফৰ অসন্তুষ্ট হ’ল। তেওঁ ইংৰাজৰ বিৰুদ্ধে সমৰ সজ্জাৰ যো-জা কৰি ভাৰতত থকা ওলন্দাজ সকলক লগ কৰিলে। ৰবাৰ্ট ক্লাইবে সকলো কথা গম পাই দেশলৈ উভতি গ’ল। তেওঁৰ পিছত অহা গৱৰ্ণৰ ভান্সটার্টে মিৰজাফৰক সিংহাসনৰ পৰা নমাই তেওঁৰ জোঁৱায়েক মিৰকাছিমক বঙ্গৰ নবাব পাতে।
(গ) মিৰকাছিমঃ
উত্তৰঃ মিৰজাফৰৰ জোঁৱায়েক মিৰকাছিমক ইংৰাজ গবৰ্ণৰে শহুৰেকক পদচ্যুৎ কৰি সিংহাসনত বহুৱাই বঙ্গৰ নবাব পাতিছিল। নৱাবী পদ গ্রহণ কৰিয়ে মিৰকাছিমে বৰ্দ্ধমান, মেদিনীপুৰ আৰু চট্টগ্রাম নামৰ তিনিখন জিলা কোম্পানীক দিব লগাত পৰে। মিৰ কাছিম স্বাধীন চেতীয়া স্বভাৱৰ লোক আছিল। কোম্পানীৰ অনুগ্ৰহত নবাব পদ পালেও তেওঁ কিন্তু কোম্পানীৰ বহতীয়া হৈ থাকিবলৈ টান পাইছিল। তেওঁ ইংৰাজৰ পৰা মুক্ত হোৱাৰ চিন্তাৰে নিজ প্ৰতিৰক্ষা সুদৃঢ় কৰণৰ বাবে দৃঢ় প্রতিজ্ঞ হ’ল। সৈন্য-বাহিনীৰ সামৰিক ক্ষমতা বৃদ্ধিৰ বাবে তেওঁ ইউৰোপীয় প্রণালীৰে নিজ সৈন্য সকলক শিক্ষিত তথা সজ্জিত কৰি তুলিলে। ইয়াৰ উপৰিও ইংৰাজসকলৰ প্ৰভাৱৰ পৰা নিজকে মুক্ত কৰিবৰ বাবে তেওঁ মুৰ্চিদাবাদৰ পৰা নিজ ৰাজধানী মুংগেৰলৈ তুলি নিলে। মীৰকাছিমৰ এনেবোৰ কাৰ্যত ইংৰাজসকলে অস্বস্তি বোধ কৰিলে।মীৰ কাছিমৰ নীতিত অতি অসন্তষ্ট হৈ পাটনাৰ বাণিজ্য কুঠিৰ এজেন্ট এলিচ এ পাটনা দখল কৰাত মীৰকাছিমে ইংৰাজৰ বিপক্ষে অস্ত্ৰধাৰণ কৰিলে। নবাবে অতি সোনকালেই পাটনা পুনৰ অধিকাৰ কৰিলে। কিন্তু ঠিক তেনেতে ইংৰাজসকলে এক বিশাল ইংৰাজসকলে এক বিশাল বাহিনী লৈ মিৰকাছিমক যুদ্ধত হৰুৱালে। মিৰকাছিম পলাই গৈ অযোধ্যাৰ নবাব চুজউদ্দৌলাৰ কাষ পালেগৈ। চুজা উদ্দোলা আৰু মোগল সম্রাট- দ্বিতীয় ছাহ আলমে মিৰকাছিমক সহায় কৰিবলৈ গ’ল যদিও ইংৰাজৰ হাতত হাৰিল। যুদ্ধত হাৰি মিৰকাছিম পলাল। ইংৰাজে পুনৰবাৰ মিৰজাফৰক বঙ্গৰ নবাব পাতিলে।
ঘ) অন্ধকুল হত্যা
উত্তৰঃ মোগল সম্রাট ফাৰুকচিয়াৰৰ ‘ফৰমান’ৰ জৰিয়তে বঙ্গদেশত যথেষ্ট সা- সুবিধা পাইছিল। তেওঁলোকে বঙ্গদেশত নিজৰ ৰাজনৈতিক ক্ষমতা বৃদ্ধিৰ সুযোগত ৰৈ আছিল। এনেতে বঙ্গদেশৰ নবাব আলিবদিখাঁৰ মৃত্যু হ’ল। আলিবৰ্দ্দিখাঁৰ কোনো পুত্র সন্তান নাছিল। সেয়ে নবাবে তেওঁৰ তিনি গৰাকী জীয়েকৰ ভিতৰত সৰু জীয়েকৰ পুত্ৰ চিৰাজউদ্দোলাক বংগৰ সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী মনোনীত কৰি গৈছিল। এই কথাই নবাবৰ ডাঙৰ জীয়েক ঘাচিতি বেগম আৰু মাজু জীয়েকৰ পুতেক চৌকত জং অসন্তুষ্ট হৈ আছিল। এওঁলোক চিৰাজউদ্দৌলাৰ বিৰুদ্ধে ষড়যন্ত্রত লিপ্ত হ’ল। এই গৃহকন্দলৰ সুযোগ লৈ ইংৰাজ আৰু ফৰাছী দুয়ো পক্ষই বংগদেশত এটা দুর্গ সাজিবলৈ আগবাঢ়িলে। চিৰাজউদ্দোলাই তেনে কাৰ্যৰ পৰা বিৰত থাকিবলৈ উভয় পক্ষকে আদেশ দিলে। ফৰাচী সকলে আদেশ মানিলে যদিও ইংৰাজসকলে তেওঁলোকৰ সামৰিক প্ৰস্তুতি চলায়ে থাকিল।ইংৰাজসকলৰ এনে বেপৰোৱা কাৰ্যত চিৰাজউদ্দৌলাৰ খং উঠিল আৰু ইংৰাজ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বিৰুদ্ধে সামৰিক অভিযান আৰম্ভ কৰিলে। নবাবে কাচিম বজাৰ কুঠি দখল কৰি ফৰ্ট উইলিয়াম দুৰ্গত আক্ৰমণ কৰিলে। সেই সময়ত কলিকতাৰ গবৰ্ণৰ আছিল ৰ’জাৰ ড্রেক। নবাবৰ এই আক্ৰমণত ড্রেকে কিছুমান বিষয়াৰ সৈতে অইন ঠাইত আশ্রয় ল’লে। দূর্গত থকা আন কিছুমান লোকে নবাবৰ ওচৰত আত্ম সমর্পন কৰিলে। আত্মসমর্পণ কৰা ১৪৬জন লোকক নবাবে এটা অতি সৰু কোঠালিত আবদ্ধ কৰি ৰাখিলে। এইদৰে ৰখাত উশাহ-নিশাহ বন্ধ হৈ ১২৩ জন লোক মৃত্যুৰ মুখত পৰিল। এই ঘটনাক অন্ধকুল হত্যা নামে জনা যায়।
ঙ) বক্সাৰ যুদ্ধ
উত্তৰঃ ইংৰাজ সকলে বঙ্গদেশত নিজৰ আধিপত্য বৃদ্ধি কৰিব বিচৰা কথাত বঙ্গৰ নবাব মিৰকাছিম অসন্তুষ্ট হৈছিল। ইংৰাজৰ কবলৰ পৰা মুক্ত হ’বলৈ তেওঁ পশ্চিমীয়া আর্হিত নিজৰ সৈন্য বাহিনী গঠন কৰিলে, ৰাজধানী মুৰ্চিদাবাদৰ পৰা মুংগেৰলৈ তুলি নিলে তাৰোপৰি কোম্পানীৰ সামগ্ৰীৰ ব্যৱসায়ৰ ‘দস্তক’ ব্যৱস্থাতো হাত দিয়ে। এই কথাত অসন্তুষ্ট হৈ পাটনাত থকা ইংৰাজ কুঠিৰ এজেণ্ট জনে পাটনা অধিকাৰ কৰাৰ চেষ্টা চলায়। কিন্তু নৱাবৰ সৈন্য বাহিনীয়ে তেওঁলোকক খেদি পঠিয়াই। ইয়াৰ পিছত ইংৰাজ কোম্পানীয়ে মিৰকাছিমৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ ঘোষণা কৰে। ইংৰাজ বাহিনীয়ে নবাবক কেইবাখনো যুদ্ধত পৰাস্ত কৰিলে। তেওঁলোকৰ পৰা ৰক্ষা পাবৰ বাবে মিৰকাছিম পলাই গৈ অযোধ্যাৰ নবাব চুজাউদ্দোলাৰ ওচৰ পালেগৈ। চুজাউদ্দোলা আৰু মোগল সম্রাট দ্বিতীয় চাহ আলমে মিৰকাছিমৰ সৈতে এক সম্মিলিত সৈন্য বাহিনী লৈ ইংৰাজৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিবলৈ আগবাঢ়িল। ১৭৬৪ চনত বিহাৰৰ সীমান্তত থকা বক্সাৰ নামৰ ঠাইত দুয়োপক্ষৰ মাজত প্রচণ্ড যুঁজ সংঘটিত হয়। যুদ্ধত হাৰি মিৰকাছিম পলাই গ’ল আৰু সেই ঠাইত দ্বিতীয়বাৰৰ কাৰণে মিৰজাফৰক অধিষ্ঠিত কৰা হয়। বক্সাৰৰ যুদ্ধত জয়লাভ কৰাৰ পাছত ইংৰাজৰ শক্তি দুগুণ বৃদ্ধি হ’ল।
চ) চিৰস্থায়ী বন্দবস্ত
উত্তৰঃ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী চৰকাৰে ভাৰতীয় অর্থনীতি সংশোধন কৰাৰ নামত ৰাজহ ব্যৱস্থা কোম্পানীৰ দখললৈ নিছিল। কোম্পানীৰ ৰাজহ বিভাগ টনকিয়াল কৰিবলৈ কৃষিভূমিৰ ক্ষেত্ৰত লর্ড কর্ণাৱলিছে চিৰস্থায়ী বন্দবস্ত কৰিছিল। এই ব্যৱস্থা অনুসৰি ভূমি সমূহ ভাগ ভাগ কৰি প্ৰত্যেক খণ্ডত একোজন জমিদাৰক দিছিল। এই বন্দবস্ত আছিল যেতিয়ালৈকে জমিদাৰজনে নির্দিষ্ট হাৰত ৰাজহ দি থাকিব তেতিয়ালৈকে জমিদাৰী থাকিব খেতি-বাতি হওকে বা নহওকেই নির্দিষ্ট হাৰত ৰাজহ কোম্পানী চৰকাৰক দিব নোৱাৰিলেই জমিদাৰী উচ্ছেদ হ’ব আৰু লগে লগে ই চৰকাৰৰ হাতলৈ যাব। এই চুক্তিত জমিদাৰসকল ভীত হৈছিল আৰু তেওঁলোকে কৃষক সকলক অত্যধিক হেঁচা প্রয়োগ কৰিছিল। ফলস্বৰূপে কৃষক সকল জমিদাৰ সকলৰ অত্যাচাৰৰ সন্মুখীন হ’ব লগা হৈছিল।
ছ) দস্তক
উত্তৰঃ বঙ্গদেশত ইংৰাজে ব্যৱসায়ৰ নামত চলোৱা এক ব্যৱস্থা হ’ল দস্তক। ইষ্ট- ইন্ডিয়া কোম্পানীয়ে মোগল সম্ৰাটৰ পৰা ‘ফৰমান’ লাভ কৰি যথেষ্ট সুবিধা গ্রহণ কৰিছিল। এইবাৰ তেওঁলোকে ব্যৱসায়ৰ আৰু সম্প্ৰসাৰণ কৰিবলৈ এটা কৌশল অৱলম্বন কৰিলে। তেওঁলোকে দস্তক নামৰ এখন প্ৰমাণপত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল আৰু এই প্ৰমাণপত্ৰ খনত কোম্পানীৰ বস্তু বুলি লিখি দিলেই সেই বস্তু এঠাইৰ পৰা আনঠাইলৈ বিনা শুল্কে নিব পৰা হৈছিল। এই ব্যৱস্থা কেৱল বহিঃ বাণিজ্যৰ ক্ষেত্ৰতহে প্রযোজ্য আছিল যদিওঁ কোম্পানীৰ কৰ্মচাৰীসকলে আভ্যন্তৰীণ ক্ষেত্ৰতো এই একেই ব্যৱস্থা প্ৰয়োগ কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত নবাবৰ পাবলগীয়া শুল্ক কমি গৈছিল। সেয়ে নবাব মিৰকাছিমে এই প্রথা উঠাই দিব বিচাৰি বিফল হ’ল। শেষত নবাবে দেশীয় ব্যৱসায়ী সকলকো বিনাশুল্কে ব্যৱসায় কৰাৰ অনুমতি দিলে। ইয়াতে অসন্তুষ্ট হৈ ইংৰাজে নৱাবৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধত অৱতীৰ্ণ হ’ল।
জ) স্বত্ব বিলোপ নীতি
উত্তৰঃ পলাশী যুদ্ধৰ পিছৰ পৰা বৃটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে যি সাম্রাজ্যবাদী নীতি গ্রহণ কৰিছিল লর্ড ডেলহাউচীৰ দিনত, পূৰ্ণ পর্যায় পাইছিল বুলি ক’ব পাৰি। ভাৰতৰ বৃটিছ সাম্রাজ্যবাদৰ সম্প্ৰসাৰণৰ বাবে ডেলহাউছীয়ে যি কেইটা নীতি গ্রহণ কৰিছিল তাৰ ভিতৰত আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য আছিল স্বত্ববিলোপ নীতি। এই নীতি প্রয়োগ কৰি ডেলহাউছীয়ে কেইবাখনো দেশীয় ৰাজ্য বৃটিছসাম্ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। স্বত্ববিলোপ নীতিৰ দ্বাৰা নিয়ম কৰা হ’ল যে যদি কোনোবা দেশীয় ৰজাই নিজৰ পুত্ৰ নথকাৰ বাবে আন কাৰোবাক তোলনীয় পুত্ৰ কৰি ৰাখে তেতিয়া সেই তোলনীয়া পুত্ৰই ৰজাৰ মৃত্যৰ পিছত ৰাজ্যৰ উত্তৰাধিকাৰী হ’ব নোৱাৰিব। সেই দেশীয় ৰাজ্যখন ৰজাজনৰ পিছত বৃটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰি লোৱা হ’ব। এই নীতি অনুসৰি ডেলহাউছীয়ে ভালেকেইখন ৰাজ্য ইংৰাজৰ অধীন কৰি লৈছিল।
৪। শুদ্ধ উত্তৰ বাছি উলিওৱা :
ক) কৰ্ণাটকৰ যুদ্ধ সংঘটিত হৈছিল—
ইংৰাজ আৰু পর্তুগীজ/পর্তুগীজ আৰু ফ্ৰান্স/ইংৰাজ আৰু ফ্ৰান্সৰ মাজত
উত্তৰঃ ইংৰাজ আৰু ফ্ৰান্সৰ মাজত।
খ) পলাশী যুদ্ধৰ সময়ত বংগৰ নৱাব আছিল—
মিৰজাফৰ/মিৰকাছিম/চিৰাজউদ্দোলা
উত্তৰঃ চিৰাজউদ্দোলা
গ) ৰেগুলেটিং এক্ট প্রণয়ন কৰিছিল ———
ৰবাৰ্ট ক্লাইব/ডুপ্লে/ব্রিটিছ সংসদে
উত্তৰঃ ব্রিটিছ সংসদে
ঘ) দ্বিতীয় বাজীৰাওৰ তোলনীয়া পুতেকৰ বছৰেকীয়া পেন্সন বন্ধ কৰিছিল——–
ৰবাৰ্ট ক্লাইব/ওৱেললি/ডেলহাউছিয়ে
উত্তৰঃ ডেলহাউছিয়ে
৫। ভাৰতত ইংৰাজ আৰু ফৰাছীসকলৰ মাজত লগা যুদ্ধত ফৰাছীসকলে কিয় পৰাজয় বৰণ কৰিলে তাৰ কাৰণসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতত ইংৰাজ আৰু ফৰাছী সকলৰ মাজত যিবােৰ যুদ্ধ হৈছিল সেই আটাই কেইখনতে ফৰাচীসকল হাৰিছিল । ইয়াৰ কাৰণ সমূহ তলত উল্লেখ কৰা হল— ইংলেণ্ডৰ নৌ-বাহিনী অতি শক্তিশালী হােৱাৰ বিপৰীতে ফৰাচী সকলৰ নৌ-বাহিনী আছিল দুর্বল।ফৰাছীসকলৰ মাজত উপযুক্ত নেতৃত্বৰ অভাৱ আছিল । ডুপ্লে এজন দক্ষলােক হ’লেও তেওঁৰ আন কৰ্মচাৰীৰ লগত বুজা-বুজিৰ অভাৱত বহু ক্ষেত্ৰত বিফল হ’ব লগা হৈছিল । কিন্তু ইংৰাজে ৰবার্ট ক্লাইবৰ নিচিনা উপযুক্ত এজন নেতা পাইছিল । ফৰাচী সকলৰ একমাত্র উল্লেখযােগ্য বাণিজ্যিক ঘাটি আছিল পণ্ডিচেৰী । অর্থাৎ তেওঁলােকে ভাৰতত খােপনি মজবুত কৰিব পৰা নাছিল । কিন্তু ইংৰাজসকলে কলিকতা , মাদ্রাজ আৰু বােম্বাইত নিজৰ স্থিতি দৃঢ়কৰি সাম্রাজ্য স্থাপনত মনােনিবেশ কৰিছিল ।
৬। ৰেগুলেটিং এক্টৰ বিধি-বিধানসমূহ কি আছিল লিখা।
উত্তৰঃ ৰেগুলেটিং এক্টৰ মূল বিধি – বিধান সমূহ আছিল এনে ধৰণৰ
এই আইন অনুসৰি ভাৰতত থকা কোম্পানী চৰকাৰে বৃটিছ চৰকাৰক সময়ে সময়ে শাসন সম্পর্কীয় কথাবােৰ জনাই থাকিবলগীয়া হ’ল ।
ৰেগুলেটিং এক্টৰ আন এটা গুৰত্বপূর্ণ চর্ত অনুসৰি , কোম্পানীৰ চাকৰিয়াল সকলৰ ব্যক্তিগত ব্যৱসায় নিষিদ্ধ কৰা হ’ল ।
ৰেগুলেটিং এক্টৰ দ্বাৰা বিচাৰ ব্যৱস্থাতাে কিছু পৰিবর্তন অনা হৈছিল।ন্যায় বিচাৰৰ কাৰণে ইংলেণ্ডৰ ৰজাই নিযুক্ত এজন মুখ্য ন্যায়াধীশ আৰু দুজন সহকাৰী ন্যায়ধীশৰে কলিকতাত এখন উচ্চতম ন্যায়ালয় স্থাপন কৰা হয় ।
এই আইন মতে বংগৰ গভর্ণৰ পদটো গৱৰ্ণৰ জেনেৰেললৈ উন্নীত কৰা হৈছিল । বােম্বাই আৰু মাদ্ৰাজৰ গৱৰ্ণৰ দুজনক বঙ্গৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলৰ অধীনলৈ অনা হৈছিল । গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলক সহায় কৰিবৰ বাবে এখন চাৰিজনীয়া কমিটি গঠন কৰা হ’ল ।
৭। পিটৰ ভাৰত শাসন আইনৰ ওপৰত চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ বৃটিছ সংসদে ইষ্ট-ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ দ্বাৰা ভাৰত শাসন কৰাৰ বাবে প্রণয়ন কৰা ৰেগুলেটিং এখন আসোঁৱাহপূর্ণ হােৱা বাবে ১৭৮৪ চনত আন এখন , আইন প্রণয়ণ কৰে । ইংলণ্ডৰ প্ৰভাৱশালী প্রধানমন্ত্রী কণিষ্ঠ উইলিয়াম পিটৰ দিনত এই আইনখন প্রণয়ন হােৱা হেতুকে ইয়াক পিটৰ ভাৰত শাসন আইন ’ বুলি কোৱা হয় । এই আইনখনে বৃটিছ চৰকাৰক কোম্পানীৰ কার্যকলাপ আৰু প্ৰশাসনৰ ওপৰত সম্পূর্ণ দায়িত্ব দিয়ে । তলত এই আইনখনৰ নিয়ম সমূহ উল্লেখ কৰা হ’ল ।
ভাৰতত ছয়জনীয়া সদস্যৰে এখন নিয়ন্ত্রণ পৰিষদ গঠন কৰা হ’ল । এই সদস্য কেইগৰাকী বৃটিছ পার্সিয়ামেন্টে মনােনীত কৰিব । ভাৰতত কোম্পানী অধিকৃত ৰাজ্যসমূহৰ পৰিচালনাৰ ক্ষমতা এই পৰিষদৰ ওপৰত দিয়া হ’ল ।বঙ্গদেশত গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলক সহায় কৰাৰ বাবে গঠন কৰি দিয়া সদস্য সংখ্যা চাৰিজনৰ পৰা তিনিজন কৰা হয় । যুদ্ধ , কুটনীতি আৰু ৰাজহ বিষয়ত মাদ্রাজ আৰু বােম্বেৰ গৱৰ্ণৰ দুজনক সম্পূৰ্ণৰূপে বংগৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল পৰিষদৰ অধীনলৈ অনা হয়।
৮। চিৰস্থায়ী বন্দবস্ত কি আৰু কোনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল? চিৰস্থায়ী বন্দবস্তৰ ফলাফল সম্পর্কে লিখা।
উত্তৰঃ কোম্পানী চৰকাৰে ভাৰতীয় অর্থনীতি সংশােধন কৰাৰ নামত ভাৰতীয় লােকৰ পৰা ৰাজহ আদায়ৰ সুবিধাৰ অৰ্থে ভূমি সমূহ ভাগ ভাগ কৰি প্রতি খণ্ডতে একোজন জমিদাৰৰ অধীনত দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল । এই বন্দবস্ত মতে জমিদাৰ সকলে কৃষকৰ পৰা ৰাজহ বা খাজনা আদায় কৰি দিবলৈ বাধ্য আছিল । ইয়াকে চিৰস্থায়ী বন্দবস্ত বােলা হৈছিল । চিৰস্থায়ী বন্দবস্ত প্রৱৰ্তন কৰিছিল ইংৰাজ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল কর্ণৱালিছে।চিৰস্থায়ী বন্দবস্তৰ ফলত ভাৰতত জমিদাৰ শ্ৰেণীৰ সৃষ্টি হ’ল । জমিদাৰ সকলে বংশানুক্রমিক ভাৱে জমিদাৰী পােৱাৰ ব্যৱস্থা যদিহে তেওঁলােকে নিয়মিত ভাবে খাজনা আদায় দি থাকিব পাৰে । আনহাতে এই ব্যৱস্থাৰ ফলত কৃষক সকলে যুগ যুগ ধৰি ভােগ কৰি অহা মাটিৰ ওপৰত স্বত্ব হেৰুৱালে ।
৯। লর্ড ওৱেলম্লিৰ দিনত ভাৰতত ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰ সম্পৰ্কে চমুকৈ বৰ্ণনা কৰা৷
উত্তৰঃ চাৰ জনছেৰৰ পাছত ওৱেলচলি ভাৰতৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল হৈ আহিছিল । তেওঁ আহিয়েই পূর্বৰ নীতি নিয়ম বাদ দি সাম্রাজ্যবাদী নীতি গ্রহণ কৰিছিল । দেশীয় ৰাজ্যসমূহ কৌশলৰে অধিগ্রহণ কৰি নিজৰ আয়ত্বলৈ অনাৰ বাবে তেওঁ এটা নীতি গ্রহণ কৰিছিল । সেইটো হৈছে কৰদ মৈত্রী নীতি বা ‘ বশ্যতামূলক মিত্ৰতা নীতি ‘ ।
এই নীতিৰ মূল কথা হ’ল— যিবােৰ দেশীয় ৰজাই ইংৰাজৰ বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিব সেইসকলক ইংৰাজসকলৰ সৈন্য-বাহিনীয়ে সুৰক্ষা দিব । অৱশ্যে সৈন্য-বাহিনীৰ খৰছ দেশীয় ৰজাই বহন কৰিব । এই নীতিৰ অধীনত দেশীয় ৰজাসকলৰ ওপৰত আৰু এটা চর্ত বান্ধি দিলে । সেইটো হ’ল এই চুক্তিৰ অধীনত যিবোৰ দেশীয় ৰজা সােমাব তেওঁলােকে অন্য কোনাে শক্তিৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ হ’লে নাইবা আন কিবা আলােচনা কৰাৰ আগেয়ে ইংৰাজ কোম্পানীৰ অনুমতি ল’ব লাগিব। এই চুক্তিত প্রথম স্বাক্ষৰ কৰে হায়দৰাবাদৰ নিজামে । ইয়াৰ পিছতে আন আন সৰু ৰাজ্য কিছুমানেও চুক্তিবদ্ধ হয় । ফলস্বৰূপে ওৱেলচলিয়ে ভাৰতত সাম্রাজ্য বিস্তাৰ কৰাৰ সুযােগ লাভ কৰে ।
১০। লর্ড ডেলহাউছিয়ে কি কি নীতি অৱলম্বন কৰি ভাৰতত ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল? তেওঁৰ সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰ সম্পর্কে বর্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ FOR STUDENTS
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post