পৰ্যটকৰ দৃষ্টিভংগীৰে
ক. অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১। আধুনিক যুগৰ আগতে মানুহে সাধাৰণতে কিয় ভ্ৰমণ কৰিছিল?
উত্তৰঃ বেহা-বেপাৰ, তীৰ্থযাত্ৰা, জ্ঞান আহৰণ, ৰাজনৈতিক বা কূটনৈতিক কাম, জীৱিকা আৰু দুঃসাহসিক অভিজ্ঞতাৰ বাবে মানুহে ভ্ৰমণ কৰিছিল।
২। এই অধ্যায়ৰ মুখ্য তিনিজন বিদেশী পৰ্যটক কোন কোন?
উত্তৰঃ
১. আলবেৰুণী
২. ইবন বটুতা
৩. ফ্ৰাঁছোৱা বাৰ্ণিয়েৰ
৩। আলবেৰুণীৰ জন্ম কেতিয়া হৈছিল?
উত্তৰঃ ৯৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত।
৪। আলবেৰুণীৰ জন্ম ক’ত হৈছিল?
উত্তৰঃ খোৱাৰিজমত, যিটো বৰ্তমান উজবেকিস্তানৰ অংশ।
৫। আলবেৰুণী কোন শতিকাত ভাৰতলৈ আহিছিল?
উত্তৰঃ একাদশ শতিকাত।
৬। আলবেৰুণী কোন শাসকৰ সময়ত গজনীলৈ আহিছিল?
উত্তৰঃ গজনীৰ চুলতান মাহমুদৰ সময়ত।
৭। আলবেৰুণীৰ বিখ্যাত ভাৰত-বিষয়ক গ্ৰন্থখনৰ নাম কি?
উত্তৰঃ কিতাব-উল-হিন্দ (Kitab-ul-Hind)।
৮। ‘কিতাব-উল-হিন্দ’ কোন ভাষাত লিখা হৈছিল?
উত্তৰঃ আৰবী ভাষাত।
৯। ‘কিতাব-উল-হিন্দ’ কেইটা অধ্যায়ত বিভক্ত?
উত্তৰঃ ৮০টা অধ্যায়ত।
১০। আলবেৰুণীয়ে কোন কোন ভাষা জানিছিল?
উত্তৰঃ আৰবী, ফাৰ্চী, ছিৰিয়াক, হিব্ৰু আৰু সংস্কৃতকে ধৰি কেইবাটাও ভাষাত তেওঁৰ জ্ঞান আছিল।
১১। ভাৰতীয় সমাজ বুজিবলৈ আলবেৰুণীয়ে কোন ভাষা শিকিছিল?
উত্তৰঃ সংস্কৃত।
১২। আলবেৰুণীয়ে ভাৰতৰ কোন কোন বিষয় অধ্যয়ন কৰিছিল?
উত্তৰঃ ধৰ্ম, দর্শন, জাতি-ব্যৱস্থা, জ্যোতির্বিজ্ঞান, গণিত, ভূগোল, সামাজিক ৰীতি-নীতি আদি।
১৩। ‘হিন্দ’ শব্দটোৰ উৎপত্তি ক’ৰ পৰা?
উত্তৰঃ ‘সিন্ধু’ শব্দৰ ইৰানীয়/ফাৰ্চী ৰূপৰ পৰা ‘হিন্দ’ শব্দৰ উৎপত্তি হৈছিল।
১৪। আলবেৰুণীয়ে ভাৰতীয় সমাজ বুজাত প্ৰধান তিনিটা বাধা কি বুলি কৈছিল?
উত্তৰঃ
১. ভাষাৰ পাৰ্থক্য
২. ধৰ্মীয় বিশ্বাস আৰু আচাৰৰ পাৰ্থক্য
৩. স্থানীয় মানুহৰ আত্মগৌৰৱ বা বহিৰাগতসকলৰ পৰা পৃথক হৈ থকাৰ মনোভাৱ
১৫। আলবেৰুণীয়ে জাতি-ব্যৱস্থাৰ কোন দিশটো সমালোচনা কৰিছিল?
উত্তৰঃ জন্মৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি সামাজিক শ্ৰেণীবিভাগ আৰু ‘অশুচিতা’ৰ ধাৰণাক তেওঁ যুক্তিসংগত বুলি মানি লোৱা নাছিল।
১৬। ইবন বটুতা কোন দেশৰ আছিল?
উত্তৰঃ মৰক্কোৰ।
১৭। ইবন বটুতাৰ জন্ম ক’ত হৈছিল?
উত্তৰঃ মৰক্কোৰ টাঞ্জিয়াৰ (Tangier) চহৰত।
১৮। ইবন বটুতা কেতিয়া বিশ্বভ্ৰমণলৈ ওলাইছিল?
উত্তৰঃ ১৩২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত, প্ৰায় ২১ বছৰ বয়সত।
১৯। ইবন বটুতা কেতিয়া ভাৰতত উপস্থিত হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৩৩৩ খ্ৰীষ্টাব্দত।
২০। ইবন বটুতাৰ ভাৰত ভ্ৰমণৰ সময়ত দিল্লীৰ চুলতান কোন আছিল?
উত্তৰঃ মহম্মদ-বিন-তুঘলক।
২১। মহম্মদ-বিন-তুঘলকে ইবন বটুতাক কি পদ দিছিল?
উত্তৰঃ দিল্লীৰ কাজী পদত নিযুক্ত কৰিছিল।
২২। ইবন বটুতাৰ ভ্ৰমণ বৃত্তান্তৰ নাম কি?
উত্তৰঃ ৰিহলা (Rihla)।
২৩। ‘ৰিহলা’ কোন ভাষাত ৰচিত?
উত্তৰঃ আৰবী ভাষাত।
২৪। ইবন বটুতাক পিছত কোন দেশলৈ ৰাষ্ট্ৰদূত হিচাপে পঠিওৱা হৈছিল?
উত্তৰঃ চীনলৈ।
২৫। ইবন বটুতাৰ মতে ভাৰতৰ ঘোঁৰা-ডাক ব্যৱস্থাৰ নাম কি?
উত্তৰঃ উলুক বা উলাক (Uluq)।
২৬। খোজকাঢ়ি চলোৱা ডাক ব্যৱস্থাৰ নাম কি?
উত্তৰঃ দাৱা (Dawa)।
২৭। ইবন বটুতাই ভাৰতৰ কোন দুটা ফলৰ বিষয়ে বিশেষ বৰ্ণনা কৰিছিল?
উত্তৰঃ নাৰিকল আৰু পান।
২৮। ইবন বটুতাই নাৰিকলক কিহৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল?
উত্তৰঃ মানুহৰ মূৰৰ সৈতে।
২৯। ইবন বটুতাৰ মতে দিল্লী কেনে নগৰ আছিল?
উত্তৰঃ বিশাল, ঘন জনবসতিপূৰ্ণ আৰু সমৃদ্ধ নগৰ।
৩০। ফ্ৰাঁছোৱা বাৰ্ণিয়েৰ কোন দেশৰ আছিল?
উত্তৰঃ ফ্ৰান্সৰ।
৩১। বাৰ্ণিয়েৰ কি পেছাৰ লোক আছিল?
উত্তৰঃ চিকিৎসক, ৰাজনৈতিক চিন্তাবিদ আৰু ভ্ৰমণকাৰী।
৩২। বাৰ্ণিয়েৰ ভাৰতত প্ৰায় কিমান সময় আছিল?
উত্তৰঃ প্ৰায় বাৰ বছৰ, ১৬৫৬ৰ পৰা ১৬৬৮ খ্ৰীষ্টাব্দলৈ।
৩৩। বাৰ্ণিয়েৰ প্ৰথমে কোন মোগল ৰাজকুমাৰৰ চিকিৎসক আছিল?
উত্তৰঃ দাৰা শিকোহৰ।
৩৪। পাছলৈ বাৰ্ণিয়েৰ কাৰ সৈতে জড়িত হৈছিল?
উত্তৰঃ মোগল অভিজাত দানিশমন্দ খানৰ সৈতে।
৩৫। বাৰ্ণিয়েৰৰ ভাৰত-বিষয়ক ভ্ৰমণ বৃত্তান্তক সাধাৰণতে কি নামেৰে জনা যায়?
উত্তৰঃ Travels in the Mughal Empire।
৩৬। বাৰ্ণিয়েৰে নিজৰ লিখনিবোৰ প্ৰধানকৈ কাক উদ্দেশ্য কৰি লিখিছিল?
উত্তৰঃ ইউৰোপীয় পাঠক, বিশেষকৈ ফ্ৰান্সৰ বুদ্ধিজীৱী আৰু শাসকশ্ৰেণীক।
৩৭। বাৰ্ণিয়েৰে তেওঁৰ লিখনি কাৰ নামত উৎসৰ্গ কৰিছিল?
উত্তৰঃ ফ্ৰান্সৰ ৰজা চতুৰ্দশ লুইৰ নামত তেওঁৰ কিছুমান ৰচনা উৎসৰ্গ কৰিছিল।
৩৮। বাৰ্ণিয়েৰৰ মতে ভাৰত আৰু ইউৰোপৰ এটা প্ৰধান পাৰ্থক্য কি আছিল?
উত্তৰঃ তেওঁৰ মতে ভাৰতত ব্যক্তিগত ভূমিস্বত্বৰ অভাৱ আছিল, যদিও আধুনিক ইতিহাসবিদসকলে এই মতক সম্পূৰ্ণ শুদ্ধ বুলি নেমানে।
৩৯। ‘Oriental Despotism’ বা প্ৰাচ্য স্বৈৰতন্ত্ৰৰ ধাৰণাৰ সৈতে কোন ইউৰোপীয় চিন্তাবিদৰ নাম জড়িত?
উত্তৰঃ মন্টেস্কিউ।
৪০। বাৰ্ণিয়েৰৰ ভাৰত-বিষয়ক বৰ্ণনাই কোন বিখ্যাত চিন্তাবিদকো পৰোক্ষভাৱে প্ৰভাৱিত কৰিছিল?
উত্তৰঃ কাৰ্ল মাৰ্ক্সকো।
৪১। জঁ-বেপ্টিষ্ট টেভাৰ্নিয়েৰ কোন আছিল?
উত্তৰঃ সপ্তদশ শতিকাৰ এজন ফৰাচী ৰত্ন ব্যৱসায়ী আৰু ভ্ৰমণকাৰী।
৪২। টেভাৰ্নিয়েৰে ভাৰত কিমানবাৰ ভ্ৰমণ কৰিছিল?
উত্তৰঃ ছয়বাৰ।
৪৩। আব্দুৰ ৰজ্জাক কোন আছিল?
উত্তৰঃ পঞ্চদশ শতিকাৰ পাৰস্যৰ শাসক শ্বাহৰুখে পঠিওৱা এজন ৰাষ্ট্ৰদূত আৰু ভ্ৰমণকাৰী।
৪৪। আব্দুৰ ৰজ্জাক কোন ভাৰতীয় সাম্ৰাজ্যৰ ৰাজধানী ভ্ৰমণৰ বাবে বিশেষভাৱে বিখ্যাত?
উত্তৰঃ বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্য।
৪৫। ‘কাৰখানা’ বুলিলে মোগল যুগত কি বুজোৱা হৈছিল?
উত্তৰঃ ৰাষ্ট্ৰ বা অভিজাতৰ তত্ত্বাৱধানত শিল্পী-কাৰিকৰে বিভিন্ন সামগ্ৰী প্ৰস্তুত কৰা কৰ্মশালা।
খ. চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১। আলবেৰুণী কোন আছিল?
উত্তৰঃ আলবেৰুণী একাদশ শতিকাৰ এজন মহান পণ্ডিত, গণিতজ্ঞ, জ্যোতির্বিজ্ঞানী আৰু ভ্ৰমণকাৰী আছিল। তেওঁৰ জন্ম ৯৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত খোৱাৰিজমত হৈছিল। ভাৰতীয় ধৰ্ম, দর্শন, সমাজ আৰু বিজ্ঞান বুজিবলৈ তেওঁ সংস্কৃত শিকিছিল আৰু কিতাব-উল-হিন্দ গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছিল।
২। ‘কিতাব-উল-হিন্দ’ৰ দুটা বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ
১. গ্ৰন্থখন আৰবী ভাষাত ৰচিত আৰু ৮০টা অধ্যায়ত বিভক্ত।
২. ইয়াত ধৰ্ম, দর্শন, উৎসৱ, জ্যোতির্বিজ্ঞান, সামাজিক আচাৰ, জাতি-ব্যৱস্থা, আইন, জোখ-মাখ আদি বহু বিষয় আলোচনা কৰা হৈছে।
৩। আলবেৰুণীয়ে ভাৰতীয় সমাজ বুজিবলৈ কি পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰিছিল?
উত্তৰঃ তেওঁ প্ৰথমে কোনো বিষয়ৰ বিষয়ে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছিল, তাৰ পিছত সংস্কৃত গ্ৰন্থ আৰু ভাৰতীয় পণ্ডিতসকলৰ মত ব্যাখ্যা কৰিছিল আৰু শেষত আন সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। এই তুলনামূলক পদ্ধতিয়েই তেওঁৰ লিখনিৰ বিশেষ বৈশিষ্ট্য।
৪। আলবেৰুণীয়ে ভাৰত বুজাত দেখা তিনিটা বাধা কি আছিল?
উত্তৰঃ
১. সংস্কৃত আৰু আৰবী-ফাৰ্চীৰ মাজৰ ভাষাগত পাৰ্থক্য।
২. ধৰ্মীয় বিশ্বাস আৰু সামাজিক আচাৰৰ পাৰ্থক্য।
৩. ভাৰতীয়সকলৰ নিজৰ সংস্কৃতিক শ্ৰেষ্ঠ বুলি ভাবি বিদেশীৰ পৰা আঁতৰি থকাৰ প্ৰৱণতা।
৫। জাতি-ব্যৱস্থা সম্বন্ধে আলবেৰুণীৰ দৃষ্টিভংগী কি আছিল?
উত্তৰঃ আলবেৰুণীয়ে সংস্কৃত ধৰ্মশাস্ত্ৰৰ সহায়ত চাৰি বৰ্ণৰ ব্যৱস্থা বৰ্ণনা কৰিছিল। কিন্তু তেওঁ সামাজিক ‘অশুচিতা’ৰ ধাৰণাক মানি লোৱা নাছিল। প্ৰকৃতিত সকলো বস্তু শুদ্ধিকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ মাজেৰে যায় বুলি যুক্তি দি তেওঁ স্পৃশ্য-অস্পৃশ্যতাৰ কঠোৰ ধাৰণাৰ সমালোচনা কৰিছিল।
৬। ইবন বটুতা কোন আছিল?
উত্তৰঃ ইবন বটুতা চতুৰ্দশ শতিকাৰ মৰক্কোৰ এজন বিখ্যাত ভ্ৰমণকাৰী আছিল। তেওঁ আফ্ৰিকা, পশ্চিম এছিয়া, মধ্য এছিয়া, ভাৰত, মালদ্বীপ, শ্ৰীলংকা আৰু চীনকে ধৰি বিস্তৃত অঞ্চল ভ্ৰমণ কৰিছিল। তেওঁৰ ভ্ৰমণ বৃত্তান্ত ৰিহলা নামে জনাজাত।
৭। ‘ৰিহলা’ কি?
উত্তৰঃ ‘ৰিহলা’ হৈছে ইবন বটুতাৰ ভ্ৰমণ অভিজ্ঞতাৰ বিৱৰণ। আৰবী ভাষাত সংকলিত এই গ্ৰন্থত চতুৰ্দশ শতিকাৰ ভাৰতৰ নগৰ, বজাৰ, যোগাযোগ, ডাক ব্যৱস্থা, দাসপ্ৰথা, সামাজিক আচাৰ, খাদ্য আৰু ৰাজদৰবাৰৰ বিষয়ে মূল্যৱান তথ্য পোৱা যায়।
৮। ইবন বটুতাই ভাৰতৰ ডাক ব্যৱস্থাৰ বিষয়ে কি লিখিছিল?
উত্তৰঃ তেওঁৰ মতে ভাৰতত দুবিধ উন্নত ডাক ব্যৱস্থা আছিল—
১. উলুক — ঘোঁৰাৰে চলোৱা ডাক।
২. দাৱা — খোজকাঢ়ি বা দৌৰি চলোৱা ডাক।
দাৱা ব্যৱস্থা অতি দ্ৰুত আছিল আৰু চিঠিৰ লগতে দূৰ অঞ্চলৰ ফল-মূল আদি বস্তু শীঘ্ৰে ৰাজদৰবাৰলৈ পঠিয়াব পৰা গৈছিল।
৯। ইবন বটুতাৰ মতে ভাৰতীয় নগৰসমূহৰ বৈশিষ্ট্য কি আছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ নগৰসমূহ ঘন জনবসতিপূৰ্ণ, সমৃদ্ধ আৰু বাণিজ্যিক কাৰ্যকলাপেৰে ব্যস্ত আছিল। বজাৰসমূহ কেৱল বেচা-কিনাৰ ঠাই নহৈ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক মিলনকেন্দ্ৰও আছিল।
১০। ইবন বটুতাৰ মতে দিল্লী কেনে আছিল?
উত্তৰঃ দিল্লী এখন অত্যন্ত বৃহৎ আৰু জনবহুল নগৰ আছিল। ইয়াত বহু প্ৰৱেশদ্বাৰ, মছজিদ, বজাৰ, উদ্যান আৰু বসতি অঞ্চল আছিল। চুলতানৰ ৰাজধানী হিচাপে দিল্লী ৰাজনৈতিক আৰু বাণিজ্যিক দুয়ো দিশে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল।
১১। ইবন বটুতাই ভাৰতীয় দাসপ্ৰথাৰ বিষয়ে কি উল্লেখ কৰিছিল?
উত্তৰঃ তেওঁৰ বিৱৰণ অনুসৰি দাস-দাসী বজাৰত ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰা হৈছিল আৰু উপহাৰ হিচাপেও দিয়া হৈছিল। ঘৰুৱা কাম, ৰাজদৰবাৰৰ কাম আৰু বিভিন্ন সেৱাত তেওঁলোকক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। কিছুমান দাসী সংগীত আৰু নৃত্যত দক্ষ আছিল।
১২। ইবন বটুতাই নাৰিকলৰ বিষয়ে কেনেদৰে বৰ্ণনা কৰিছিল?
উত্তৰঃ নাৰিকল তেওঁৰ বাবে নতুন আৰু আচৰিত ফল আছিল। তেওঁ ইয়াৰ বাহ্যিক ৰূপ মানুহৰ মূৰৰ সৈতে তুলনা কৰি বাকলি, আঁহ, খোলা আৰু ভিতৰৰ শাঁহ-পানীৰ বিষয়ে বিশদ বৰ্ণনা কৰিছিল।
১৩। ফ্ৰাঁছোৱা বাৰ্ণিয়েৰ কোন আছিল?
উত্তৰঃ বাৰ্ণিয়েৰ সপ্তদশ শতিকাৰ ফ্ৰান্সৰ চিকিৎসক আৰু ভ্ৰমণকাৰী আছিল। তেওঁ প্ৰায় ১৬৫৬–১৬৬৮ সময়ছোৱাত ভাৰতত আছিল। প্ৰথমে দাৰা শিকোহৰ চিকিৎসক আৰু পিছলৈ দানিশমন্দ খানৰ ঘনিষ্ঠ ব্যক্তি হিচাপে মোগল ৰাজনীতি আৰু সমাজ ওচৰৰ পৰা দেখিছিল।
১৪। বাৰ্ণিয়েৰৰ লিখনিৰ মূল বৈশিষ্ট্য কি আছিল?
উত্তৰঃ তেওঁ প্ৰায় প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে ভাৰতক ইউৰোপৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। ভাৰতৰ ভূমি-ব্যৱস্থা, নগৰ, কৃষক, কাৰখানা, ৰাজনীতি আৰু সামাজিক আচাৰৰ বৰ্ণনা দিওঁতে তেওঁ ইউৰোপীয় সমাজক প্ৰায়ে অধিক উন্নত বুলি উপস্থাপন কৰিছিল। সেয়ে তেওঁৰ বিৱৰণ মূল্যৱান হ’লেও পক্ষপাতহীন বুলি ক’ব নোৱাৰি।
১৫। বাৰ্ণিয়েৰৰ মতে ভূমিৰ মালিকীস্বত্বৰ অৱস্থা কেনে আছিল?
উত্তৰঃ বাৰ্ণিয়েৰে দাবী কৰিছিল যে মোগল ভাৰতত সকলো ভূমিৰ চূড়ান্ত মালিক সম্ৰাট আৰু ব্যক্তিগত ভূমিস্বত্ব নাছিল। তেওঁৰ মতে এই ব্যৱস্থাই কৃষক আৰু অৰ্থনীতি ক্ষতিগ্ৰস্ত কৰিছিল। কিন্তু ইতিহাসবিদসকলে দেখুৱাইছে যে বাস্তৱ ভূমি-অধিকাৰ ইয়াতকৈ অধিক জটিল আছিল; সেয়ে তেওঁৰ সিদ্ধান্ত সম্পূৰ্ণ শুদ্ধ নহয়।
১৬। ‘কাৰখানা’ কি?
উত্তৰঃ মোগল যুগত কাৰখানা আছিল এনে কৰ্মশালা য’ত শিল্পী, তাঁতী, সোণাৰী, কাঠমিস্ত্ৰী, চিত্ৰকৰ, দৰ্জী আদি একেলগে বিভিন্ন বিলাসী আৰু দৈনন্দিন সামগ্ৰী প্ৰস্তুত কৰিছিল।
১৭। মধ্যযুগীয় ভ্ৰমণকাৰীসকলে কি কি সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল?
উত্তৰঃ
১. দীঘলীয়া আৰু বিপদসংকুল পথ।
২. চোৰ-ডকাইতৰ ভয়।
৩. অচিনাকি ভাষা আৰু সংস্কৃতি।
৪. ৰোগ আৰু জলবায়ুৰ সমস্যা।
৫. যাতায়াত আৰু যোগাযোগৰ সীমাবদ্ধতা।
১৮। জঁ-বেপ্টিষ্ট টেভাৰ্নিয়েৰ কোন আছিল?
উত্তৰঃ টেভাৰ্নিয়েৰ সপ্তদশ শতিকাৰ এজন ফৰাচী ৰত্ন ব্যৱসায়ী আছিল। তেওঁ ছয়বাৰ ভাৰত ভ্ৰমণ কৰিছিল আৰু ভাৰতৰ বাণিজ্য, ৰত্ন বজাৰ আৰু সামাজিক-অৰ্থনৈতিক জীৱনৰ ওপৰত মূল্যৱান বিৱৰণ লিখিছিল।
গ. মজলীয়া উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১। আলবেৰুণীৰ ‘কিতাব-উল-হিন্দ’ৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ আলবেৰুণীৰ ভাৰত-বিষয়ক বিখ্যাত গ্ৰন্থ কিতাব-উল-হিন্দ আৰবী ভাষাত ৰচিত আৰু ৮০টা অধ্যায়ত বিভক্ত।
গ্ৰন্থখনৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল—
১. প্ৰতিটো অধ্যায় সাধাৰণতে এটা প্রশ্ন বা বিষয়ৰ পৰা আৰম্ভ হয়।
২. তাৰ পিছত সংস্কৃত পৰম্পৰা আৰু ভাৰতীয় পণ্ডিতসকলৰ মত ব্যাখ্যা কৰা হয়।
৩. শেষত অন্যান্য সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰা হয়।
৪. ধৰ্ম, দর্শন, উৎসৱ, বিজ্ঞান, জ্যোতির্বিজ্ঞান, ৰীতি-নীতি, আইন, জোখ-মাখ, জাতি-ব্যৱস্থা আদি বহু বিষয় অন্তৰ্ভুক্ত।
৫. তেওঁ সংস্কৃত গ্ৰন্থৰ ওপৰত বহুলভাৱে নিৰ্ভৰ কৰিছিল।
৬. ভাৰতীয় সমাজৰ গুণৰ লগতে কিছুমান বৈষম্যৰো সমালোচনা কৰিছিল।
সেয়ে এই গ্ৰন্থ একাদশ শতিকাৰ ভাৰতীয় সমাজ-সংস্কৃতি অধ্যয়নৰ এক মূল্যৱান সমল।
২। ইবন বটুতাই ভাৰতৰ ডাক ব্যৱস্থাৰ বিষয়ে কৰা বৰ্ণনা লিখা।
উত্তৰঃ ইবন বটুতাই ভাৰতৰ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ প্ৰশংসা কৰিছিল। তেওঁ দুবিধ ডাক ব্যৱস্থাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।
উলুক
ই আছিল ঘোঁৰাৰে চলোৱা ডাক ব্যৱস্থা। নিৰ্দিষ্ট দূৰত্বৰ মূৰে মূৰে ঘোঁৰা সাজু কৰি ৰখা হৈছিল।
দাৱা
ই আছিল দৌৰি চলোৱা ডাক ব্যৱস্থা। পথৰ সৰু সৰু ব্যৱধানত ডাক বাহক সাজু হৈ থাকিছিল। এজন বাহকে চিঠি লৈ নিৰ্দিষ্ট স্থানলৈ আহি পৰৱৰ্তী বাহকক দিছিল।
ইবন বটুতাৰ মতে দাৱা ডাক ইমান দ্ৰুত আছিল যে দূৰ অঞ্চলৰ ফল-মূল আৰু অন্য সামগ্ৰীও সতেজ অৱস্থাত দিল্লীৰ ৰাজদৰবাৰলৈ পঠিওৱা হৈছিল।
এই বৰ্ণনাই দিল্লী চুলতানীৰ সময়ত যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ উচ্চ বিকাশ প্ৰকাশ কৰে।
৩। ইবন বটুতাই ভাৰতীয় দাসপ্ৰথাৰ বিষয়ে কি বৰ্ণনা কৰিছিল?
উত্তৰঃ ইবন বটুতাৰ ৰিহলাৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকাৰ দাসপ্ৰথাৰ বিভিন্ন দিশ জানিব পাৰি।
১. দাস-দাসী বজাৰত ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰা হৈছিল।
২. তেওঁলোকক উপহাৰ হিচাপেও দিয়া হৈছিল।
৩. ঘৰুৱা কামত দাসী ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
৪. কিছুমান দাসী সংগীত আৰু নৃত্যত পাৰদৰ্শী আছিল।
৫. ৰাজদৰবাৰত বিশেষ কাম-কাজৰ বাবেও দাসসকল ব্যৱহৃত হৈছিল।
৬. দাসসকলৰ মূল্য দক্ষতা, লিংগ আৰু কামৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল।
এই তথ্যই তৎকালীন সমাজত দাসপ্ৰথা যে এক স্বীকৃত সামাজিক-অৰ্থনৈতিক প্ৰতিষ্ঠান আছিল তাক দেখুৱায়।
৪। বাৰ্ণিয়েৰৰ মতে ভাৰতত ভূমি-ব্যৱস্থাৰ প্ৰভাৱ কি আছিল?
উত্তৰঃ বাৰ্ণিয়েৰে ভাৰত আৰু ইউৰোপৰ তুলনা কৰি দাবী কৰিছিল যে মোগল ভাৰতত ব্যক্তিগত ভূমিস্বত্ব নাছিল আৰু সম্ৰাটেই সকলো ভূমিৰ মালিক।
তেওঁৰ মতে এই ব্যৱস্থাৰ ফলত—
১. ভূমিৰ উন্নয়নত ব্যক্তিগত আগ্ৰহ কমিছিল।
২. কৃষকসকলে নিৰাপত্তাহীনতা অনুভৱ কৰিছিল।
৩. অভিজাতসকলে কৃষকৰ ওপৰত অধিক ৰাজহৰ চাপ দিছিল।
৪. কৃষি আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন বাধাগ্ৰস্ত হৈছিল।
৫. ধনী অভিজাত আৰু দৰিদ্ৰ জনতাৰ মাজত ব্যৱধান বৃদ্ধি পাইছিল।
অৱশ্যে এই মত সম্পূৰ্ণ বিশ্বাসযোগ্য নহয়। মোগল যুগত বিভিন্ন স্তৰৰ ভূমি অধিকাৰ আছিল আৰু জমিদাৰ-খেতিয়কৰ অধিকাৰক বাৰ্ণিয়েৰে যথেষ্ট গুৰুত্ব দিয়া নাছিল।
৫। সতীদাহৰ বিষয়ে বাৰ্ণিয়েৰৰ বৰ্ণনা লিখা।
উত্তৰঃ বাৰ্ণিয়েৰে ভাৰতত সতীদাহ প্ৰথা প্রত্যক্ষ কৰি ইয়াৰ বিষয়ে লিখিছিল। তেওঁৰ বিৱৰণত কিছুমান বিধৱাই স্বেচ্ছাই স্বামীৰ চিতাত আত্মাহুতি দিয়াৰ লগতে কিছুমান ক্ষেত্ৰত মহিলা আৰু অতি কম বয়সীয়া বিধৱাৰ ওপৰত পৰিয়াল বা সামাজিক চাপ প্ৰয়োগ কৰাৰ কথাও উঠে।
এই বৰ্ণনা গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰণ—
১. ই সপ্তদশ শতিকাৰ কিছুমান সামাজিক প্ৰথাৰ চাক্ষুষ বিৱৰণ দিয়ে।
২. নাৰীৰ অৱস্থানৰ বিষয়ে তথ্য দিয়ে।
৩. একে সময়তে মনত ৰাখিব লাগে যে বাৰ্ণিয়েৰ এজন ইউৰোপীয় বহিৰাগত আছিল আৰু তেওঁৰ ব্যাখ্যাত ইউৰোপীয় মূল্যবোধৰ প্ৰভাৱ আছিল।
৬। তিনিজন পৰ্যটকৰ দৃষ্টিভংগীৰ মাজত পাৰ্থক্য দেখুওৱা।
উত্তৰঃ
| পৰ্যটক | সময় | প্ৰধান আগ্ৰহ | দৃষ্টিভংগী |
|---|---|---|---|
| আলবেৰুণী | ১১শ শতিকা | ধৰ্ম, দর্শন, বিজ্ঞান, জাতি | পাণ্ডিত্যপূর্ণ আৰু তুলনামূলক |
| ইবন বটুতা | ১৪শ শতিকা | নগৰ, বজাৰ, মানুহ, যোগাযোগ, দৈনন্দিন জীৱন | কৌতূহলী আৰু অভিজ্ঞতাভিত্তিক |
| বাৰ্ণিয়েৰ | ১৭শ শতিকা | মোগল ৰাজনীতি, ভূমি, অৰ্থনীতি, সমাজ | ইউৰোপৰ সৈতে তুলনামূলক আৰু সমালোচনামূলক |
এই পাৰ্থক্যই দেখুৱায় যে এজন পৰ্যটকৰ সামাজিক-পেছাগত পটভূমিয়ে তেওঁৰ লিখনিত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলায়।
ঘ. ৰচনাধৰ্মী উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১। আলবেৰুণী কোন আছিল? ভাৰতীয় সমাজ আৰু জাতি-ব্যৱস্থা সম্বন্ধে তেওঁৰ মত আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ আলবেৰুণী ৯৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত খোৱাৰিজমত জন্মগ্ৰহণ কৰা এজন বহুমুখী পণ্ডিত আছিল। তেওঁ গণিত, জ্যোতির্বিজ্ঞান, দর্শন, ভাষা আৰু ধৰ্মত গভীৰ জ্ঞান লাভ কৰিছিল। একাদশ শতিকাত ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ সৈতে পৰিচিত হৈ সংস্কৃত শিকিছিল আৰু কিতাব-উল-হিন্দ ৰচনা কৰিছিল।
জাতি-ব্যৱস্থাৰ বৰ্ণনা
আলবেৰুণীয়ে সংস্কৃত ধৰ্মীয় গ্ৰন্থৰ সহায়ত চাৰি বৰ্ণৰ বিষয়ে লিখিছিল—
- ব্ৰাহ্মণ
- ক্ষত্ৰিয়
- বৈশ্য
- শূদ্ৰ
তেওঁ লক্ষ্য কৰিছিল যে বাস্তৱ সমাজত ইয়াৰ বাহিৰেও বহু পেছাভিত্তিক আৰু সামাজিক গোট আছিল।
তেওঁৰ সমালোচনা
আলবেৰুণীয়ে ‘অশুচি’ বা জন্মগত দূষণৰ ধাৰণাক গ্রহণ কৰা নাছিল। তেওঁৰ মতে প্ৰকৃতিত দূষিত হোৱা বস্তু পুনৰ শুদ্ধ হ’ব পাৰে। সেয়ে কোনো গোট জন্মগতভাৱে চিৰকাল অশুচি বুলি ধৰা প্ৰকৃতিৰ নিয়মৰ সৈতে মিল নাখায়।
মূল্যায়ন
তেওঁৰ বিৱৰণ মূল্যৱান যদিও তেওঁ প্ৰধানকৈ সংস্কৃত ব্ৰাহ্মণ্য গ্ৰন্থৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। সেয়ে সমাজৰ নিম্নস্তৰৰ মানুহৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ পূৰ্ণ প্ৰতিফলন তেওঁৰ লিখনিত সদায় পোৱা নাযায়।
২। ইবন বটুতা কোন আছিল? তেওঁৰ ভাৰত ভ্ৰমণ আৰু ভাৰতীয় সমাজৰ বিৱৰণ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ইবন বটুতা ১৩০৪ চনত মৰক্কোৰ টাঞ্জিয়াৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা বিশ্ববিখ্যাত ভ্ৰমণকাৰী আছিল। ১৩২৫ চনত প্ৰায় ২১ বছৰ বয়সত তেওঁ ভ্ৰমণলৈ ওলাইছিল আৰু ১৩৩৩ চনত ভাৰতত উপস্থিত হৈছিল।
মহম্মদ-বিন-তুঘলকে তেওঁৰ পাণ্ডিত্যত সন্তুষ্ট হৈ দিল্লীৰ কাজী নিযুক্ত কৰিছিল। পাছত তেওঁক চীনলৈ ৰাষ্ট্ৰদূত হিচাপেও পঠিয়াইছিল।
তেওঁৰ ভ্ৰমণ বৃত্তান্ত ৰিহলাত ভাৰতৰ বহু দিশৰ বিৱৰণ পোৱা যায়।
তেওঁৰ বিৱৰণৰ মুখ্য বিষয়
১. দিল্লী নগৰ: বৃহৎ, সমৃদ্ধ আৰু জনবহুল।
২. বজাৰ: বাণিজ্যৰ লগতে সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ।
৩. ডাক ব্যৱস্থা: উলুক আৰু দাৱা নামৰ দ্ৰুত যোগাযোগ ব্যৱস্থা।
৪. নাৰিকল-পান: তেওঁৰ বাবে নতুন বস্তু হোৱাৰ বাবে বিস্তৃতভাৱে বৰ্ণনা কৰে।
৫. দাসপ্ৰথা: দাস ক্ৰয়-বিক্ৰয় আৰু উপহাৰৰ উল্লেখ কৰিছে।
৬. কৃষি: উৰ্বৰ মাটি আৰু একাধিক শস্য উৎপাদনৰ সুবিধা।
৭. বাণিজ্য: ভাৰতীয় বস্ত্ৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰীৰ বিদেশত যথেষ্ট চাহিদা আছিল।
ইবন বটুতাৰ বিৱৰণৰ বিশেষত্ব হৈছে তেওঁ দৈনন্দিন জীৱনৰ সৰু-সৰু কথাও কৌতূহলসহ লিপিবদ্ধ কৰিছিল।
৩। সপ্তদশ শতিকাৰ ভাৰত সম্পৰ্কে ফ্ৰাঁছোৱা বাৰ্ণিয়েৰৰ বিৱৰণ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ফ্ৰাঁছোৱা বাৰ্ণিয়েৰ ফ্ৰান্সৰ এজন চিকিৎসক আৰু ৰাজনৈতিক চিন্তাবিদ আছিল। তেওঁ ১৬৫৬ৰ পৰা ১৬৬৮ চনলৈ ভাৰতত আছিল। মোগল উত্তৰাধিকাৰৰ যুদ্ধৰ সময়ত তেওঁ ভাৰতত উপস্থিত আছিল আৰু দাৰা শিকোহৰ চিকিৎসক হিচাপে কাম কৰিছিল।
তেওঁ ভাৰতক ইউৰোপৰ সৈতে তুলনা কৰি বৰ্ণনা কৰিছিল।
ভূমি-ব্যৱস্থা
বাৰ্ণিয়েৰে দাবী কৰিছিল যে ভাৰতত সকলো ভূমিৰ মালিক সম্ৰাট। তেওঁৰ মতে ব্যক্তিগত ভূমিস্বত্বৰ অভাৱৰ বাবে কৃষি আৰু অৰ্থনীতিৰ বিকাশ বাধাগ্ৰস্ত হৈছিল।
কিন্তু আধুনিক ইতিহাসবিদসকলৰ মতে এই ব্যাখ্যা অতিসৰল। মোগল ভাৰতত জমিদাৰ, কৃষক আৰু অন্য গোটৰ ভূমিৰ ওপৰত বিভিন্ন অধিকাৰ আছিল।
কৃষকসকল
তেওঁ কৃষকসকলৰ ওপৰত ৰাজস্বৰ চাপ আৰু কষ্টৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।
কাৰখানা
মোগল কাৰখানাত বহু দক্ষ শিল্পী আৰু কাৰিকৰে মূল্যৱান সামগ্ৰী তৈয়াৰ কৰাৰ বৰ্ণনা তেওঁ দিছে।
নগৰ
তেওঁ মোগল নগৰসমূহক বহু ক্ষেত্ৰত ‘camp towns’ বা ৰাজদৰবাৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল নগৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। কিন্তু সকলো নগৰৰ ক্ষেত্ৰত এই ব্যাখ্যা খাটে নে নাই তাক ইতিহাসবিদসকলে প্রশ্ন কৰিছে।
সতীদাহ
তেওঁ সতীদাহৰ চাক্ষুষ বৰ্ণনাও আগবঢ়াইছিল।
সেয়ে বাৰ্ণিয়েৰৰ বিৱৰণ অতি মূল্যৱান যদিও তেওঁৰ ইউৰোপকেন্দ্ৰিক দৃষ্টিভংগী বিবেচনা কৰিহে ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।
৪। বাৰ্ণিয়েৰৰ ভ্ৰমণ বৃত্তান্তই পশ্চিমীয়া বুদ্ধিজীৱীসকলক কেনেকৈ প্ৰভাৱিত কৰিছিল?
উত্তৰঃ বাৰ্ণিয়েৰৰ লিখনিসমূহ ইউৰোপত বহুলভাৱে পঢ়া হৈছিল। তেওঁ ভাৰতক ইউৰোপৰ তুলনাত ভিন্ন আৰু বহু ক্ষেত্ৰত পিছপৰা সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰিছিল।
প্ৰভাৱ
১. ভাৰতত ব্যক্তিগত ভূমিস্বত্ব নাই বুলি তেওঁৰ ধাৰণা ইউৰোপত জনপ্ৰিয় হয়।
২. ৰাষ্ট্ৰই সম্পদৰ ওপৰত অধিক নিয়ন্ত্ৰণ ৰখা বুলি তেওঁ দেখুৱায়।
৩. এইধৰণৰ বিৱৰণৰ পৰা মন্টেস্কিউৰ ‘Oriental Despotism’ বা প্ৰাচ্য স্বৈৰতন্ত্ৰৰ ধাৰণাই উৎসাহ লাভ কৰে।
৪. পিছলৈ কাৰ্ল মাৰ্ক্সেও ভাৰতীয় সমাজৰ আলোচনা কৰোঁতে Asiatic Mode of Production-ৰ ধাৰণা ব্যৱহাৰ কৰে।
৫. ফলত ইউৰোপত ‘প্ৰাচ্য’ক স্থবিৰ আৰু স্বৈৰাচাৰী সমাজ হিচাপে চোৱাৰ এক দৃষ্টিভংগী গঢ় লৈ উঠে।
অৱশ্যে আধুনিক ইতিহাসবিদসকলে বাৰ্ণিয়েৰৰ বহু সিদ্ধান্তক পুনৰ মূল্যায়ন কৰিছে।
৫। পৰ্যটকৰ বিৱৰণ ইতিহাসৰ সমল হিচাপে কিমান গুৰুত্বপূৰ্ণ? ইয়াৰ সীমাবদ্ধতাও আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ পৰ্যটকৰ ভ্ৰমণ বৃত্তান্ত ইতিহাস ৰচনাৰ এক মূল্যৱান সমল।
গুৰুত্ব
১. দৈনন্দিন জীৱনৰ বিৱৰণ পোৱা যায়।
২. নগৰ, বজাৰ, পথ, যোগাযোগ আৰু বাণিজ্যৰ তথ্য পোৱা যায়।
৩. সামাজিক প্ৰথা আৰু নাৰী-দাসৰ অৱস্থা জনা যায়।
৪. বিদেশীৰ চকুৰে ভাৰতীয় সমাজৰ বৈশিষ্ট্য দেখা যায়।
৫. যিবোৰ কথা ৰাজকীয় লিপি বা চৰকাৰী নথিত নাই, সেয়াও পোৱা যায়।
সীমাবদ্ধতা
১. পৰ্যটকে নিজৰ সংস্কৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰি মন্তব্য কৰে।
২. ভাষাগত সমস্যাৰ বাবে ভুল বুজাবুজি হ’ব পাৰে।
৩. আচৰিত বা অস্বাভাৱিক ঘটনাক অধিক গুৰুত্ব দিয়াৰ সম্ভাৱনা থাকে।
৪. তেওঁলোকে সমগ্ৰ দেশ দেখা নাছিল।
৫. ব্যক্তিগত পক্ষপাত আৰু উদ্দেশ্য লিখনিত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে।
সেয়ে পৰ্যটকৰ লিখনি অন্য সমসাময়িক সমলৰ সৈতে তুলনা কৰি ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।
ঙ. চমুটোকা
১। কিতাব-উল-হিন্দ
আলবেৰুণীৰ ভাৰত-বিষয়ক আৰবী ভাষাৰ গ্ৰন্থ। ৮০টা অধ্যায়ত ভাৰতীয় ধৰ্ম, দর্শন, বিজ্ঞান, সমাজ, জাতি, ৰীতি-নীতি আদি আলোচনা কৰা হৈছে।
২। ৰিহলা
ইবন বটুতাৰ ভ্ৰমণ বৃত্তান্ত। চতুৰ্দশ শতিকাৰ ভাৰতৰ নগৰ, বাণিজ্য, ডাক, দাসপ্ৰথা আৰু সামাজিক জীৱনৰ মূল্যৱান সমল।
৩। উলুক
ইবন বটুতাই উল্লেখ কৰা ঘোঁৰাৰে চলোৱা ডাক ব্যৱস্থা।
৪। দাৱা
খোজকাঢ়ি বা দৌৰি চিঠি অনা-নিয়া কৰা ডাক ব্যৱস্থা।
৫। কাৰখানা
মোগল যুগত বিভিন্ন দক্ষ শিল্পী একেলগে সামগ্ৰী উৎপাদন কৰা কৰ্মশালা।
৬। ফ্ৰাঁছোৱা বাৰ্ণিয়েৰ
সপ্তদশ শতিকাৰ ফৰাচী চিকিৎসক আৰু ভ্ৰমণকাৰী। মোগল ভাৰতৰ ভূমি, ৰাজনীতি, নগৰ আৰু সমাজৰ বিস্তৃত বিৱৰণ লিখিছিল।
৭। জঁ-বেপ্টিষ্ট টেভাৰ্নিয়েৰ
ফৰাচী ৰত্ন ব্যৱসায়ী আৰু পৰ্যটক। ছয়বাৰ ভাৰত ভ্ৰমণ কৰি বাণিজ্য আৰু মূল্যৱান ৰত্নৰ বিষয়ে তথ্য লিখিছিল।
৮। আব্দুৰ ৰজ্জাক
পাৰস্যৰ ৰাষ্ট্ৰদূত। পঞ্চদশ শতিকাত দক্ষিণ ভাৰত ভ্ৰমণ কৰি বিজয়নগৰৰ সমৃদ্ধিৰ বিৱৰণ লিখিছিল।
চ. শুদ্ধ নে অশুদ্ধ
১। আলবেৰুণীৰ জন্ম মৰক্কোত হৈছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
২। কিতাব-উল-হিন্দ আৰবী ভাষাত ৰচিত।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৩। কিতাব-উল-হিন্দ ৪০টা অধ্যায়ত বিভক্ত।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। — ৮০টা অধ্যায়।
৪। আলবেৰুণীয়ে সংস্কৃত শিকিছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৫। ইবন বটুতা মৰক্কোৰ বাসিন্দা আছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৬। ইবন বটুতা ১৩৩৩ চনত ভাৰতত উপস্থিত হৈছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৭। ইবন বটুতাৰ গ্ৰন্থৰ নাম ‘ইণ্ডিকা’।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। — ‘ৰিহলা’।
৮। ইবন বটুতাৰ সময়ত দিল্লীৰ চুলতান আছিল মহম্মদ-বিন-তুঘলক।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৯। দাৱা আছিল ঘোঁৰা ডাক।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। — দাৱা আছিল খোজকাঢ়ি/দৌৰি চলোৱা ডাক।
১০। বাৰ্ণিয়েৰ ফৰাচী চিকিৎসক আছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
১১। বাৰ্ণিয়েৰে ভাৰতৰ ব্যক্তিগত ভূমিস্বত্বৰ বিষয়ে কোনো আলোচনা কৰা নাছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
১২। বাৰ্ণিয়েৰৰ সকলো মন্তব্য ইতিহাসবিদসকলে সম্পূৰ্ণ শুদ্ধ বুলি মানে।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
১৩। টেভাৰ্নিয়েৰ এজন ৰত্ন ব্যৱসায়ী আছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
১৪। পৰ্যটকৰ বিৱৰণ সদায় সম্পূৰ্ণ পক্ষপাতমুক্ত।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
ছ. খালী ঠাই পূৰণ কৰা
১। আলবেৰুণীৰ জন্ম ______ খ্ৰীষ্টাব্দত হৈছিল।
উত্তৰঃ ৯৭৩
২। আলবেৰুণীৰ গ্ৰন্থখনৰ নাম ______।
উত্তৰঃ কিতাব-উল-হিন্দ
৩। কিতাব-উল-হিন্দ ______ ভাষাত লিখা হৈছিল।
উত্তৰঃ আৰবী
৪। কিতাব-উল-হিন্দত ______টা অধ্যায় আছে।
উত্তৰঃ ৮০
৫। ইবন বটুতা ______ দেশৰ আছিল।
উত্তৰঃ মৰক্কো
৬। ইবন বটুতা ভাৰতত উপস্থিত হৈছিল ______ খ্ৰীষ্টাব্দত।
উত্তৰঃ ১৩৩৩
৭। ইবন বটুতাৰ ভ্ৰমণ বৃত্তান্তৰ নাম ______।
উত্তৰঃ ৰিহলা
৮। ইবন বটুতাৰ সময়ত দিল্লীৰ চুলতান আছিল ______।
উত্তৰঃ মহম্মদ-বিন-তুঘলক
৯। ঘোঁৰা ডাকক ______ বোলা হৈছিল।
উত্তৰঃ উলুক
১০। খোজকাঢ়ি চলোৱা ডাকক ______ বোলা হৈছিল।
উত্তৰঃ দাৱা
১১। বাৰ্ণিয়েৰ ______ দেশৰ পৰ্যটক আছিল।
উত্তৰঃ ফ্ৰান্স
১২। বাৰ্ণিয়েৰ প্ৰথমে ______ৰ ব্যক্তিগত চিকিৎসক আছিল।
উত্তৰঃ দাৰা শিকোহ
১৩। ‘Oriental Despotism’ৰ সৈতে ______ৰ নাম জড়িত।
উত্তৰঃ মন্টেস্কিউ
১৪। টেভাৰ্নিয়েৰ এজন ______ ব্যৱসায়ী আছিল।
উত্তৰঃ ৰত্ন
১৫। আব্দুৰ ৰজ্জাকে ______ সাম্ৰাজ্য ভ্ৰমণ কৰিছিল।
উত্তৰঃ বিজয়নগৰ
জ. MCQ
১। আলবেৰুণীৰ জন্ম ক’ত হৈছিল?
A) খোৱাৰিজম
B) টাঞ্জিয়াৰ
C) পেৰিছ
D) দিল্লী
উত্তৰঃ A) খোৱাৰিজম
২। ইবন বটুতা কোন দেশৰ আছিল?
A) ফ্ৰান্স
B) মৰক্কো
C) পাৰস্য
D) তুৰস্ক
উত্তৰঃ B) মৰক্কো
৩। ‘কিতাব-উল-হিন্দ’ কেইটা অধ্যায়ত বিভক্ত?
A) 40
B) 60
C) 80
D) 100
উত্তৰঃ C) 80
৪। বাৰ্ণিয়েৰ কোন দেশৰ আছিল?
A) ইটালী
B) পৰ্তুগাল
C) ইংলেণ্ড
D) ফ্ৰান্স
উত্তৰঃ D) ফ্ৰান্স
৫। আলবেৰুণীৰ ভাৰত-বিষয়ক গ্ৰন্থ কোনখন?
A) কিতাব-উল-হিন্দ
B) ৰিহলা
C) আকবৰনামা
D) বাদশাহনামা
উত্তৰঃ A) কিতাব-উল-হিন্দ
৬। ইবন বটুতাৰ ভ্ৰমণ বৃত্তান্ত কি?
A) তুজুক
B) ৰিহলা
C) ইণ্ডিকা
D) হুমায়ুননামা
উত্তৰঃ B) ৰিহলা
৭। ইবন বটুতা কেতিয়া ভাৰতত উপস্থিত হৈছিল?
A) 1325
B) 1328
C) 1333
D) 1342
উত্তৰঃ C) 1333
৮। ইবন বটুতাৰ সময়ত দিল্লীৰ শাসক কোন?
A) আলাউদ্দিন খিলজি
B) ইলতুতমিছ
C) বলবন
D) মহম্মদ-বিন-তুঘলক
উত্তৰঃ D) মহম্মদ-বিন-তুঘলক
৯। আলবেৰুণীয়ে ভাৰতীয় সমাজ বুজিবলৈ কোন ভাষা শিকিছিল?
A) সংস্কৃত
B) তামিল
C) পালি
D) প্ৰাকৃত
উত্তৰঃ A) সংস্কৃত
১০। ঘোঁৰাৰে চলোৱা ডাক ব্যৱস্থাৰ নাম কি?
A) দাৱা
B) উলুক
C) কাৰখানা
D) মুকাদ্দাম
উত্তৰঃ B) উলুক
১১। খোজকাঢ়ি চলোৱা ডাক ব্যৱস্থাৰ নাম—
A) উলুক
B) মনসব
C) দাৱা
D) জাগীৰ
উত্তৰঃ C) দাৱা
১২। বাৰ্ণিয়েৰ প্ৰথমে কাৰ চিকিৎসক আছিল?
A) ঔৰংজেৱ
B) শ্বাহজাহান
C) মুৰাদ
D) দাৰা শিকোহ
উত্তৰঃ D) দাৰা শিকোহ
১৩। ‘কিতাব-উল-হিন্দ’ কোন ভাষাত ৰচিত?
A) আৰবী
B) সংস্কৃত
C) ফাৰ্চী
D) তুৰ্কী
উত্তৰঃ A) আৰবী
১৪। টেভাৰ্নিয়েৰ কি আছিল?
A) সৈনিক
B) ৰত্ন ব্যৱসায়ী
C) ধৰ্মযাজক
D) কৃষক
উত্তৰঃ B) ৰত্ন ব্যৱসায়ী
১৫। কোন পৰ্যটকে নাৰিকলৰ বিস্তৃত বৰ্ণনা দিছিল?
A) আলবেৰুণী
B) বাৰ্ণিয়েৰ
C) ইবন বটুতা
D) টেভাৰ্নিয়েৰ
উত্তৰঃ C) ইবন বটুতা
১৬। ‘Oriental Despotism’ৰ ধাৰণাৰ সৈতে কোনজন জড়িত?
A) কাৰ্ল মাৰ্ক্স
B) বাৰ্ণিয়েৰ
C) ইবন বটুতা
D) মন্টেস্কিউ
উত্তৰঃ D) মন্টেস্কিউ
১৭। আলবেৰুণী কোন শতিকাৰ ভ্ৰমণকাৰী?
A) একাদশ শতিকা
B) দ্বাদশ শতিকা
C) চতুৰ্দশ শতিকা
D) সপ্তদশ শতিকা
উত্তৰঃ A) একাদশ শতিকা
১৮। ইবন বটুতা কোন পদত নিযুক্ত হৈছিল?
A) সেনাপতি
B) কাজী
C) উজীৰ
D) কোতোৱাল
উত্তৰঃ B) কাজী
১৯। বাৰ্ণিয়েৰ ভাৰতত কোন শতিকাত আছিল?
A) 14শ
B) 15শ
C) 17শ
D) 18শ
উত্তৰঃ C) 17শ শতিকা
২০। আব্দুৰ ৰজ্জাকৰ ভাৰত ভ্ৰমণৰ সৈতে কোন সাম্ৰাজ্য বিশেষভাৱে জড়িত?
A) মোগল
B) মৌৰ্য
C) দিল্লী চুলতানী
D) বিজয়নগৰ
উত্তৰঃ D) বিজয়নগৰ
Teacher Generate Question Answer
পৰ্যটকৰ দৃষ্টিভংগীৰে
চমু উত্তৰ লিখাঃ
৮। আগ্ৰামী নীতি (Forward Policy) কোনে কাৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰিছিল?
উত্তৰঃ লৰ্ড ডালহৌচীয়ে সীমান্ত অঞ্চল (বিশেষকৈ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল আৰু উপজাতীয় এলেকা)ৰ ক্ষেত্ৰত আগ্ৰামী নীতি ব্যৱহাৰ কৰিছিল।
১০। ৰাওলাট আইন কিয় বৈষম্যমূলক বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰঃ
১। এই আইনে বিচাৰ নকৰাকৈ লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰাৰ ক্ষমতা দিছিল।
২। এই আইন ভাৰতীয়সকলৰ মৌলিক অধিকাৰ হৰণ কৰিছিল।
১২। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহত ধৰ্মীয় বিশ্বাসে বিদ্ৰোহীসকলক প্ৰভাৱান্বিত কৰিছিলনে? দুটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ
হয়, কৰিছিল।
১। কাৰ্ট্ৰিজত গৰু আৰু শূকুৰৰ চৰ্বি ব্যৱহাৰৰ গুজৱে হিন্দু-মুছলমানৰ ধৰ্মীয় অনুভূতিত আঘাত কৰিছিল।
২। ইংৰাজে ধৰ্ম নষ্ট কৰিব বুলি ভয় পাইছিল।
খালী ঠাই পূৰ কৰাঃ
৩। _ লগত _ জনীয়া এটা সৈন্যবাহিনী আছিল।
উত্তৰঃ বেৰিংটনৰ লগত ৫০০ জনীয়া এটা সৈন্যবাহিনী আছিল।
৪। _ আৰু _ আছিল দুজন ইংৰাজ ৰোমাণ্টিক কবি।
উত্তৰঃ ৱাৰ্ডছৱৰ্থ আৰু ক’লৰিজ আছিল দুজন ইংৰাজ ৰোমাণ্টিক কবি।
৫। _ চনত _ বংগৰ লগত চামিল কৰা হয়।
উত্তৰঃ ১৮৭৪ চনত অসম বংগৰ লগত চামিল কৰা হয়।
৬। _ চনত _ বংগৰ লগত চামিল কৰা হয়।
উত্তৰঃ ১৯০৫ চনত পুনৰ বংগ বিভাজন কৰা হয়। (প্ৰসংগভেদে এইটো ব্যৱহাৰ হয়)
৭। _ আছিল _ মুখপাত্ৰ।
উত্তৰঃ ‘জোনাকী’ আছিল অসমীয়া ভাষা উন্নতি সাধিনী সভাৰ মুখপাত্ৰ।
অতি চমু উত্তৰ লিখাঃ
১০। বৰপেটাৰ জাতীয় বিদ্যালয়খনৰ নাম কি আছিল?
উত্তৰঃ বৰপেটা জাতীয় বিদ্যালয় (Barpeta National School)।
১৭। চামপুৰী দ্বীপ ক’ত আৰু কিয় বিখ্যাত?
উত্তৰঃ চামপুৰী দ্বীপ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীত অৱস্থিত আৰু ই ধৰ্মীয় আৰু ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ বাবে বিখ্যাত।
২৫। কোনে প্ৰথমে উত্তৰ বংগত অসংখ্য ব্রাহ্মণক ভূমিদান কৰিছিল?
উত্তৰঃ ভাস্কৰ বৰ্মণে।
৩৪। চুখামফা ৰজাই কিয় ‘গজপতি’ উপাধি লৈছিল?
উত্তৰঃ বহু হাতী দখল কৰাৰ বাবে তেওঁ ‘গজপতি’ উপাধি লৈছিল।
চমু টোকা
১। কন্দর্পেশ্বৰ সিংহ
উত্তৰঃ
কন্দর্পেশ্বৰ সিংহ আহোম ৰাজবংশৰ এজন গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰজা আছিল। তেওঁ ইংৰাজ শাসনৰ আগতে অসমৰ ৰাজনীতিৰ সৈতে জড়িত আছিল। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ সময়ত তেওঁ ইংৰাজৰ বিৰুদ্ধে ষড়যন্ত্ৰ কৰাৰ অভিযোগত জড়িত বুলি সন্দেহ কৰা হৈছিল। তেওঁ অসমৰ স্বাধীনতা পুনৰ স্থাপন কৰাৰ চিন্তা কৰিছিল।
৪। গাৰো বিদ্ৰোহ
উত্তৰঃ
গাৰো পাহাৰৰ গাৰো জনজাতিয়ে ইংৰাজ শাসনৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। ইংৰাজৰ কৰনীতি, ভূমি দখল আৰু জনজাতীয় জীৱনত হস্তক্ষেপই এই বিদ্ৰোহৰ মূল কাৰণ আছিল। এই বিদ্ৰোহ ইংৰাজে কঠোৰভাৱে দমন কৰিছিল।
৫। উডচ্ ডেচপাছ (Wood’s Despatch)
উত্তৰঃ
১৮৫৪ চনত উডচ্ ডেচপাছ প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াক ভাৰতৰ শিক্ষাৰ “মেগনা কাৰ্টা” বোলা হয়। ইয়াৰ মুখ্য লক্ষ্য আছিল—
১। আধুনিক শিক্ষা ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা
২। ইংৰাজী শিক্ষাৰ বিস্তাৰ কৰা
৩। বিদ্যালয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপন কৰা
১০। চন্দপুৰ ৰে’ল ষ্টেচনৰ ঘটনা
উত্তৰঃ
অসহযোগ আন্দোলনৰ সময়ত চন্দপুৰ ৰে’ল ষ্টেচনত আন্দোলনকাৰীসকলে ৰে’ল চলাচল ব্যাহত কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত পুলিচে কঠোৰ ব্যৱস্থা লয় আৰু বহু আন্দোলনকাৰীক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে।
১৪। দাণ্ডী যাত্ৰা
উত্তৰঃ
দাণ্ডী যাত্ৰা ১৯৩০ চনত মহাত্মা গান্ধীৰ নেতৃত্বত কৰা হৈছিল। এই যাত্ৰাৰ উদ্দেশ্য আছিল লৱণ আইনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা। গান্ধীয়ে সাবৰমতীৰ পৰা দাণ্ডীলৈ পদযাত্ৰা কৰি সমুদ্ৰৰ পানীৰ পৰা লৱণ প্ৰস্তুত কৰিছিল।
১৬। ৰাণী গাইদিনলু
উত্তৰঃ
ৰাণী গাইদিনলু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ এগৰাকী বিখ্যাত স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আছিল। তেওঁ নাগা জনজাতিৰ মাজত ইংৰাজৰ বিৰুদ্ধে আন্দোলন কৰিছিল আৰু কম বয়সতে স্বাধীনতা সংগ্ৰামত যোগদান কৰিছিল।
বহলাই লিখাঃ
৫। বাৰ্ণিয়াৰৰ ভ্ৰমণ বৃত্তান্তই কেনেকৈ পশ্চিমীয়া বুদ্ধিজীৱীসকলক প্ৰভাৱান্বিত কৰিছিল?
উত্তৰঃ
বাৰ্ণিয়াৰৰ ভ্ৰমণ বৃত্তান্তই ইউৰোপীয় বুদ্ধিজীৱীসকলৰ মাজত ভাৰতৰ বিষয়ে বিশেষ ধাৰণা সৃষ্টি কৰিছিল। তেওঁ ভাৰতত ব্যক্তিগত ভূমিস্বত্বৰ অভাৱ আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ অধিকাৰ বেছি বুলি উল্লেখ কৰিছিল। এই ধাৰণাই ইউৰোপীয় চিন্তাবিদসকলক পূৰ্বৰ সমাজ আৰু অৰ্থনীতিৰ ওপৰত আলোচনা কৰিবলৈ উদ্বুদ্ধ কৰিছিল। বিশেষকৈ ডেছপটিজম (স্বৈৰতন্ত্ৰ)ৰ ধাৰণা গঢ়ি তোলাত ইয়াৰ ভূমিকা আছিল।
৯। পশ্চিমীয়া শিক্ষাৰ প্রতি প্ৰথমে অসমীয়া মানুহৰ দৃষ্টিভংগী কেনে আছিল? পিচলৈ কেনেকৈ এই শিক্ষাৰ সম্প্ৰসাৰণ ঘটিল?
উত্তৰঃ
প্ৰথমতে অসমীয়া মানুহে পশ্চিমীয়া শিক্ষাক সন্দেহৰ চকুত চাইছিল। তেওঁলোকে ইয়াক ধৰ্ম আৰু সংস্কৃতিৰ বাবে বিপদজনক বুলি ভাবিছিল। কিন্তু পিচলৈ—
১। মিশনাৰীসকলৰ প্ৰচেষ্টাত বিদ্যালয় স্থাপন হ’ল
২। নতুন জ্ঞান-বিজ্ঞানৰ প্ৰসাৰে মানুহৰ দৃষ্টিভংগী সলনি কৰিলে
৩। শিক্ষিত মধ্যবিত্ত শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হ’ল
এইবোৰ কাৰণত পশ্চিমীয়া শিক্ষাৰ সম্প্ৰসাৰণ ঘটিল।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post