Lesson: 18
মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ প্ৰতিবন্ধকতাসমূহ আৰু চৰকাৰৰ ভূমিকা
১। চমু উত্তৰ লিখা :
(ক) মানৱ সম্পদ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ যিসকল মানুহে নিজৰ শাৰীৰিক আৰু মানসিক সামৰ্থ্যৰ লগতে উপযুক্ত শিক্ষা, জ্ঞান, প্ৰশিক্ষণ আৰু কৰ্মদক্ষতাৰ সহায়ত উৎপাদনমূলক কামত অংশগ্ৰহণ কৰি দেশৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক উন্নয়নত অৰিহণা যোগায়, তেওঁলোকৰ সামৰ্থ্যক মানৱ সম্পদ বুলি কোৱা হয়।
(খ) ভাৰতত মানৱ সম্পদ বিকাশৰ সুবিধাসমূহ পৰ্যাপ্ত হয় নে?
উত্তৰঃ ভাৰতত মানৱ সম্পদ বিকাশৰ সুবিধাসমূহ সকলো লোকৰ বাবে সমানে পৰ্যাপ্ত নহয়। দৰিদ্ৰতা, নিৰক্ষৰতা, নিবনুৱা সমস্যা, জনসংখ্যাৰ চাপ আৰু শিক্ষা তথা স্বাস্থ্যসেৱাৰ অসম বিতৰণৰ বাবে বহু লোকে নিজৰ দক্ষতা সম্পূৰ্ণৰূপে বিকাশ কৰাৰ সুযোগ লাভ নকৰে।
(গ) মানৱ সম্পদ কিয় প্ৰয়োজন?
উত্তৰঃ এখন দেশৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ সঠিক ব্যৱহাৰ, উৎপাদন বৃদ্ধি, আধুনিক প্ৰযুক্তিৰ বিকাশ আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ বাবে মানৱ সম্পদ অতি প্ৰয়োজনীয়। দক্ষ আৰু শিক্ষিত মানুহে দেশৰ বিভিন্ন সম্পদক উৎপাদনমূলক কামত ব্যৱহাৰ কৰি জাতীয় আয় বৃদ্ধি আৰু সমাজৰ উন্নয়নত সহায় কৰে।
(ঘ) কেতিয়াৰপৰা ভাৰতত শিক্ষাৰ অধিকাৰ আইন প্ৰৱৰ্তিত হৈছে?
উত্তৰঃ ভাৰতত শিক্ষাৰ অধিকাৰ আইন ২০০৯ চনত প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল আৰু ২০১০ চনৰ ১ এপ্ৰিলৰ পৰা কাৰ্যকৰী কৰা হয়। এই আইনৰ অধীনত ৬ৰ পৰা ১৪ বছৰ বয়সৰ শিশুসকলৰ বাবে বিনামূলীয়া আৰু বাধ্যতামূলক প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।
(ঙ) অসমত ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয় কেইখন আছে আৰু কি কি?
উত্তৰঃ অসম চৰকাৰৰ উচ্চ শিক্ষা বিভাগৰ এখন প্ৰকাশিত তালিকাত ১৪খন ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ নাম উল্লেখ আছে। সেইকেইখন হ’ল—
১। গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়।
২। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়।
৩। কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়।
৪। কুমাৰ ভাস্কৰ বৰ্মা সংস্কৃত আৰু প্ৰাচীন অধ্যয়ন বিশ্ববিদ্যালয়।
৫। অসম মহিলা বিশ্ববিদ্যালয়।
৬। কটন বিশ্ববিদ্যালয়।
৭। ভট্টদেৱ বিশ্ববিদ্যালয়।
৮। মাধৱদেৱ বিশ্ববিদ্যালয়।
৯। ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ বিশ্ববিদ্যালয়।
১০। মাজুলী সাংস্কৃতিক বিশ্ববিদ্যালয়।
১১। বীৰাংগনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়।
১২। অসম বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিশ্ববিদ্যালয়।
১৩। অসম ৰাজীৱ গান্ধী সমবায় ব্যৱস্থাপনা বিশ্ববিদ্যালয়।
১৪। বড়োলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়।
২। পাঠটোৰ আধাৰত সম্পূৰ্ণ নামটো লিখা :
(ক) UNDP
উত্তৰঃ United Nations Development Programme.
(খ) IIT
উত্তৰঃ Indian Institute of Technology.
(গ) HRD
উত্তৰঃ Human Resource Development.
(ঘ) NIT
উত্তৰঃ National Institute of Technology.
৩। মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত দেখা দিয়া অসুবিধাবোৰ কি কি? যিকোনো তিনিটা অসুবিধাৰ বিষয়ে বহলাই লিখা।
উত্তৰঃ এখন দেশৰ জনসাধাৰণক সুস্থ, শিক্ষিত, দক্ষ আৰু কৰ্মক্ষম কৰি তোলাৰ প্ৰক্ৰিয়াক মানৱ সম্পদ উন্নয়ন বুলি কোৱা হয়। কিন্তু বিভিন্ন সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু শৈক্ষিক সমস্যাৰ বাবে মানৱ সম্পদৰ উপযুক্ত বিকাশত বাধাৰ সৃষ্টি হয়।
মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ প্ৰধান অসুবিধাসমূহ হ’ল— অত্যধিক জনসংখ্যাৰ চাপ, নিৰক্ষৰতা, দৰিদ্ৰতা, মূলধনৰ অভাৱ, অন্ধবিশ্বাস, কুসংস্কাৰ, সামাজিক বৈষম্য, নিবনুৱা সমস্যা, অনুন্নত প্ৰযুক্তি আৰু দৰিদ্ৰতাৰ দুষ্টচক্ৰ।
এই অসুবিধাসমূহৰ ভিতৰত তিনিটা প্ৰধান অসুবিধাৰ বিষয়ে তলত আলোচনা কৰা হ’ল—
১। অত্যধিক জনসংখ্যাৰ চাপ : জনসংখ্যা এখন দেশৰ বাবে সম্পদ হ’ব পাৰে, যদিহে সেই জনসাধাৰণ শিক্ষিত, সুস্থ আৰু দক্ষ হয়। কিন্তু জনসংখ্যাৰ তুলনাত শিক্ষা, স্বাস্থ্য, খাদ্য, বাসস্থান আৰু কৰ্মসংস্থাপনৰ সুবিধা পৰ্যাপ্ত নহ’লে মানৱ সম্পদ উন্নয়নত বাধাৰ সৃষ্টি হয়।
উন্নয়নশীল দেশসমূহত মূলধন আৰু সম্পদ সীমিত হোৱাৰ বাবে সকলো মানুহক উপযুক্ত শিক্ষা, চিকিৎসা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰাটো কঠিন হৈ পৰে। জনসংখ্যাৰ চাপ বৃদ্ধিৰ ফলত নিবনুৱা সমস্যা, দৰিদ্ৰতা আৰু মৌলিক সুবিধাৰ অভাৱ দেখা দিব পাৰে। ফলস্বৰূপে মানুহৰ জীৱনধাৰণৰ মান নিম্নগামী হয় আৰু মানৱ সম্পদৰ বিকাশ বাধাগ্ৰস্ত হয়।
২। নিৰক্ষৰতা : নিৰক্ষৰতা মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতিবন্ধকতা। শিক্ষাৰ অভাৱত মানুহে প্ৰয়োজনীয় জ্ঞান, দক্ষতা আৰু আধুনিক প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে পৰ্যাপ্ত জ্ঞান লাভ কৰিব নোৱাৰে।
নিৰক্ষৰতাৰ বাবে মানুহৰ মাজত অন্ধবিশ্বাস, কুসংস্কাৰ আৰু সামাজিক সচেতনতাৰ অভাৱ দেখা দিব পাৰে। বহু নিৰক্ষৰ লোকে নিজৰ অধিকাৰ আৰু কৰ্তব্য সম্পৰ্কে পৰ্যাপ্ত জ্ঞান নথকাৰ বাবে আৰ্থিক আৰু সামাজিক শোষণৰ সন্মুখীন হয়। ইয়াৰ উপৰি শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ অভাৱত উন্নত কৰ্মসংস্থাপন লাভ কৰাটো কঠিন হয়।
সেয়েহে নিৰক্ষৰতা দূৰ কৰিবলৈ সকলোৰে বাবে শিক্ষাৰ সুযোগ বৃদ্ধি কৰা, প্ৰাপ্তবয়স্ক শিক্ষা প্ৰসাৰ কৰা আৰু নাৰী শিক্ষাৰ উন্নতি সাধন কৰা অতি প্ৰয়োজনীয়।
৩। দৰিদ্ৰতা : দৰিদ্ৰতা মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাধা। দৰিদ্ৰ পৰিয়ালসমূহে বহু সময়ত পুষ্টিকৰ খাদ্য, উপযুক্ত চিকিৎসা, শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ সুবিধা পৰ্যাপ্ত পৰিমাণে লাভ কৰিব নোৱাৰে।
পুষ্টিহীনতা আৰু চিকিৎসাৰ অভাৱত মানুহৰ শাৰীৰিক আৰু মানসিক স্বাস্থ্যৰ অৱনতি ঘটিব পাৰে। ইয়াৰ ফলত কৰ্মক্ষমতা আৰু উৎপাদনশীলতা হ্ৰাস পায়। আনহাতে, আৰ্থিক অসুবিধাৰ বাবে বহু শিশুৱে শিক্ষা আধাতে এৰিবলগীয়া হয়। ফলত তেওঁলোকে প্ৰয়োজনীয় জ্ঞান আৰু দক্ষতা অৰ্জনৰ সুযোগ হেৰুৱায়।
শিক্ষা আৰু দক্ষতাৰ অভাৱত উপযুক্ত কৰ্মসংস্থাপন লাভ কৰাটো কঠিন হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত উপাৰ্জন কম হয় আৰু দৰিদ্ৰতা পুনৰ অব্যাহত থাকে। এই প্ৰক্ৰিয়াক দৰিদ্ৰতাৰ দুষ্টচক্ৰ বুলি কোৱা হয়।
সুতৰাং, অত্যধিক জনসংখ্যাৰ চাপ, নিৰক্ষৰতা আৰু দৰিদ্ৰতা মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ প্ৰধান বাধাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। এই সমস্যাসমূহ দূৰ কৰিবলৈ শিক্ষা, স্বাস্থ্য, দক্ষতা বিকাশ আৰু কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ বৃদ্ধি কৰাটো অতি প্ৰয়োজনীয়।
৪। “দৰিদ্ৰ হোৱা বাবেই এখন দেশ দৰিদ্ৰ”— এই কথাষাৰ কোনে কৈছিল? দৰিদ্ৰতা মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত এক অভিশাপৰূপে কিয় ভবা হয়?
উত্তৰঃ “দৰিদ্ৰ হোৱা বাবেই এখন দেশ দৰিদ্ৰ”— এই কথাষাৰ অৰ্থনীতিবিদ ৰাগনাৰ নাৰ্কছে (Ragnar Nurkse) কৈছিল। এই উক্তিৰ জৰিয়তে তেওঁ দৰিদ্ৰতাৰ দুষ্টচক্ৰৰ ধাৰণাটো প্ৰকাশ কৰিছিল।
দৰিদ্ৰতা মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ এক প্ৰধান প্ৰতিবন্ধকতা। কাৰণ দৰিদ্ৰতাৰ বাবে মানুহে জীৱনধাৰণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় পুষ্টিকৰ খাদ্য, উপযুক্ত বাসস্থান, শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্যসেৱাৰ সুবিধা যথেষ্ট পৰিমাণে লাভ কৰিব নোৱাৰে।
দৰিদ্ৰ পৰিয়ালৰ লোকসকলে বহু সময়ত পুষ্টিহীনতাত ভোগে। ফলত তেওঁলোকৰ স্বাস্থ্যৰ অৱনতি ঘটে আৰু কৰ্মক্ষমতা হ্ৰাস পায়। শাৰীৰিকভাৱে দুৰ্বল মানুহে নিজৰ সম্পূৰ্ণ সামৰ্থ্যৰে কাম কৰিব নোৱাৰাৰ বাবে উৎপাদনশীলতা কমি যায়।
আনহাতে, আৰ্থিক অসুবিধাৰ বাবে বহু শিশুৱে উপযুক্ত শিক্ষা লাভৰ সুযোগ হেৰুৱায়। শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ অভাৱত তেওঁলোকে ভাল কৰ্মসংস্থাপন লাভ কৰিব নোৱাৰে। ইয়াৰ ফলত তেওঁলোকৰ উপাৰ্জন কম হৈ থাকে।
কম উপাৰ্জনৰ বাবে সঞ্চয় আৰু বিনিয়োগৰ পৰিমাণো কম হয়। বিনিয়োগৰ অভাৱত উৎপাদন বৃদ্ধি পোৱা কঠিন হয় আৰু মানুহ পুনৰ দৰিদ্ৰতাৰ কবলত পৰে। এইদৰে দৰিদ্ৰতাই পুনৰ দৰিদ্ৰতাৰ সৃষ্টি কৰে।
দৰিদ্ৰতাৰ দুষ্টচক্ৰটো এনেদৰে প্ৰকাশ কৰিব পাৰি—
দৰিদ্ৰতা আৰু কম আয়
কম সঞ্চয়
কম বিনিয়োগ
কম উৎপাদনশীলতা
পুনৰ কম আয় আৰু দৰিদ্ৰতা
সুতৰাং, দৰিদ্ৰতাই মানুহৰ শিক্ষা, স্বাস্থ্য, কৰ্মদক্ষতা আৰু উপাৰ্জনৰ সামৰ্থ্য হ্ৰাস কৰি মানৱ সম্পদৰ উন্নয়নত বাধা দিয়ে। সেইবাবে দৰিদ্ৰতাক মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত এক অভিশাপৰূপে গণ্য কৰা হয়।
৫। মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ বাবে কি কি ব্যৱস্থা ল’ব পাৰি?
উত্তৰঃ মানৱ সম্পদ হৈছে এখন দেশৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক উন্নয়নৰ অন্যতম প্ৰধান শক্তি। দেশৰ জনসাধাৰণক সুস্থ, শিক্ষিত, দক্ষ আৰু কৰ্মক্ষম কৰি তুলিবলৈ মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত থকা বিভিন্ন প্ৰতিবন্ধকতা দূৰ কৰাটো অতি প্ৰয়োজনীয়।
মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ বাবে তলত দিয়া ব্যৱস্থাসমূহ গ্ৰহণ কৰিব পাৰি—
১। শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ : সকলো শ্ৰেণীৰ মানুহৰ বাবে গুণগত শিক্ষাৰ সুবিধা নিশ্চিত কৰিব লাগিব। বিশেষকৈ গ্ৰামাঞ্চল, দৰিদ্ৰ পৰিয়াল আৰু সুবিধাবঞ্চিত শিশুসকলৰ শিক্ষাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিব লাগিব। নিৰক্ষৰতা দূৰ কৰিবলৈ প্ৰাপ্তবয়স্ক শিক্ষাৰো ব্যৱস্থা কৰিব লাগিব।
২। বৃত্তিমূলক শিক্ষাৰ প্ৰচলন : সাধাৰণ শিক্ষাৰ লগতে কাৰিকৰী আৰু বৃত্তিমূলক শিক্ষাৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰিব লাগিব। ইয়াৰ জৰিয়তে যুৱক-যুৱতীসকলে বিভিন্ন কামৰ দক্ষতা অৰ্জন কৰি স্ব-নিয়োজিত হ’ব পাৰিব।
৩। স্বাস্থ্যসেৱাৰ উন্নতি : জনসাধাৰণৰ সুস্বাস্থ্য নিশ্চিত কৰিবলৈ চিকিৎসালয়, স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ, বিশুদ্ধ খোৱাপানী, পুষ্টিকৰ খাদ্য আৰু পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰিব লাগিব।
৪। দৰিদ্ৰতা দূৰীকৰণ : দৰিদ্ৰ লোকসকলৰ আয় বৃদ্ধিৰ বাবে কৰ্মসংস্থাপন, ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ, স্ব-নিয়োজন আৰু চৰকাৰী সাহায্যমূলক আঁচনিৰ ব্যৱস্থা কৰিব লাগিব।
৫। কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ বৃদ্ধি : কৃষি, উদ্যোগ, ব্যৱসায় আৰু সেৱা খণ্ডৰ উন্নয়নৰ জৰিয়তে নতুন কৰ্মসংস্থাপন সৃষ্টি কৰিব লাগিব। ইয়াৰ ফলত নিবনুৱা সমস্যা হ্ৰাস পোৱাৰ লগতে দেশৰ উৎপাদন বৃদ্ধি পাব।
৬। জনসংখ্যা সম্পৰ্কীয় সচেতনতা বৃদ্ধি : জনসাধাৰণৰ মাজত পৰিয়াল পৰিকল্পনা, প্ৰজনন স্বাস্থ্য, মাতৃ-শিশু কল্যাণ আৰু জনসংখ্যা সম্পৰ্কীয় সঠিক জ্ঞানৰ প্ৰসাৰ ঘটাব লাগিব।
৭। অন্ধবিশ্বাস আৰু কুসংস্কাৰ দূৰীকৰণ : শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ আৰু বৈজ্ঞানিক চিন্তাধাৰাৰ বিকাশৰ জৰিয়তে সমাজৰ পৰা অন্ধবিশ্বাস, কুসংস্কাৰ আৰু ক্ষতিকাৰক সামাজিক প্ৰথা দূৰ কৰাৰ চেষ্টা কৰিব লাগিব।
৮। সামাজিক বৈষম্য হ্ৰাস : নাৰী-পুৰুষ, ধনী-দৰিদ্ৰ আৰু গ্ৰাম-নগৰৰ মাজত শিক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগৰ বৈষম্য হ্ৰাস কৰিব লাগিব।
৯। মূলধন আৰু প্ৰযুক্তিৰ উন্নয়ন : উৎপাদনমূলক কামৰ বাবে পৰ্যাপ্ত মূলধন, আধুনিক প্ৰযুক্তি আৰু প্ৰশিক্ষণৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিব লাগিব। ইয়াৰ ফলত কৰ্মদক্ষতা আৰু উৎপাদন বৃদ্ধি পাব।
১০। চৰকাৰী আঁচনিৰ সঠিক ৰূপায়ণ : শিক্ষা, স্বাস্থ্য, দক্ষতা বিকাশ আৰু দৰিদ্ৰতা দূৰীকৰণৰ বাবে গ্ৰহণ কৰা চৰকাৰী আঁচনিসমূহ সঠিকভাৱে ৰূপায়ণ কৰিব লাগিব।
সুতৰাং, শিক্ষা, স্বাস্থ্য, কৰ্মসংস্থাপন, দক্ষতা বিকাশ আৰু সামাজিক সমতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিলে মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ বাধাসমূহ বহু পৰিমাণে দূৰ কৰিব পৰা যায়। এই ক্ষেত্ৰত চৰকাৰৰ সক্ৰিয় ভূমিকা আৰু জনসাধাৰণৰ সহযোগিতা দুয়োটাই অতি প্ৰয়োজনীয়।
৬। শিক্ষাক্ষেত্ৰৰ উন্নয়নে মানৱ সম্পদ উন্নয়নত কেনে ধৰণৰ প্ৰভাৱ পেলায়— বহলাই লিখা।
উত্তৰঃ শিক্ষা হৈছে মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ অন্যতম প্ৰধান ভিত্তি। শিক্ষাই মানুহৰ জ্ঞান, বুদ্ধি, চিন্তাশক্তি, সৃজনশীলতা আৰু কৰ্মদক্ষতা বৃদ্ধি কৰে। এখন দেশৰ জনসাধাৰণ শিক্ষিত আৰু দক্ষ হ’লেহে সেই দেশৰ মানৱ সম্পদৰ গুণগত মান উন্নত হয়।
শিক্ষাক্ষেত্ৰৰ উন্নয়নে মানৱ সম্পদ উন্নয়নত তলত দিয়া ধৰণে প্ৰভাৱ পেলায়—
১। জ্ঞান আৰু দক্ষতাৰ বিকাশ : শিক্ষাই মানুহক নতুন নতুন বিষয়ৰ জ্ঞান প্ৰদান কৰে আৰু বিভিন্ন কাম দক্ষতাৰে সম্পাদন কৰিবলৈ সক্ষম কৰি তোলে। ইয়াৰ ফলত মানুহৰ কৰ্মক্ষমতা বৃদ্ধি পায়।
২। নিৰক্ষৰতা দূৰীকৰণ : শিক্ষাৰ সুযোগ বৃদ্ধি পালে নিৰক্ষৰ লোকৰ সংখ্যা কমি যায়। শিক্ষিত ব্যক্তিয়ে নিজৰ অধিকাৰ, কৰ্তব্য আৰু সামাজিক দায়িত্ব সম্পৰ্কে সচেতন হ’ব পাৰে।
৩। অন্ধবিশ্বাস আৰু কুসংস্কাৰ হ্ৰাস : শিক্ষাই মানুহৰ মাজত যুক্তিবাদী চিন্তাধাৰা আৰু বৈজ্ঞানিক মনোভাব গঢ়ি তোলে। ইয়াৰ ফলত বিভিন্ন অন্ধবিশ্বাস আৰু কুসংস্কাৰ দূৰ কৰাত সহায় হয়।
৪। কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ বৃদ্ধি : শিক্ষাৰ জৰিয়তে মানুহে বিভিন্ন বৃত্তিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় যোগ্যতা অৰ্জন কৰে। বিশেষকৈ বৃত্তিমূলক শিক্ষাই মানুহক স্ব-নিয়োজনৰ পথ দেখুৱায়।
৫। উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধি : শিক্ষিত আৰু দক্ষ কৰ্মীয়ে আধুনিক প্ৰযুক্তি আৰু উন্নত উৎপাদন পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ ফলত কৃষি, উদ্যোগ আৰু সেৱা খণ্ডত উৎপাদন বৃদ্ধি পায়।
৬। স্বাস্থ্য সচেতনতা বৃদ্ধি : শিক্ষাই মানুহক পুষ্টি, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা, ৰোগ প্ৰতিৰোধ আৰু স্বাস্থ্যসন্মত জীৱনযাপনৰ বিষয়ে সচেতন কৰি তোলে। ইয়াৰ ফলত মানুহৰ স্বাস্থ্য আৰু জীৱনধাৰণৰ মান উন্নত হয়।
৭। দৰিদ্ৰতা হ্ৰাস : শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ জৰিয়তে মানুহে উন্নত কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ লাভ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ ফলত উপাৰ্জন বৃদ্ধি পায় আৰু দৰিদ্ৰতা দূৰ কৰাত সহায় হয়।
৮। অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন : শিক্ষিত আৰু দক্ষ মানৱ সম্পদে দেশৰ কৃষি, উদ্যোগ, বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি আৰু ব্যৱসায়ৰ উন্নয়নত বিশেষ ভূমিকা পালন কৰে। ইয়াৰ ফলত দেশৰ উৎপাদন আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় আয় বৃদ্ধিৰ সম্ভাৱনা সৃষ্টি হয়।
সুতৰাং, শিক্ষাক্ষেত্ৰৰ উন্নয়নে মানুহক জ্ঞানী, দক্ষ, সচেতন আৰু আত্মনিৰ্ভৰশীল কৰি তোলাৰ লগতে মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ বিভিন্ন প্ৰতিবন্ধকতা দূৰ কৰাত সহায় কৰে। সেইবাবে শিক্ষাক মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ মূল চালিকা শক্তি বুলি কোৱা হয়।
৭। খালী ঠাই পূৰ কৰা :
(ক) উন্নত দেশসমূহৰ উন্নতিৰ মূল চালিকাশক্তি হৈছে _______।
উত্তৰঃ মানৱ সম্পদ।
(খ) _______ লোকসকল অতি সহজেই আৰ্থিক, সামাজিক শোষণৰ বলি হয়।
উত্তৰঃ নিৰক্ষৰ।
(গ) বিষমতা মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ এটা প্ৰধান _______।
উত্তৰঃ প্ৰতিবন্ধক।
(ঘ) এখন দেশৰ _______ উন্নয়নত সেইখন দেশৰ চৰকাৰৰ দায়িত্ব তথা ভূমিকা অতি বেছি।
উত্তৰঃ মানৱ সম্পদ।
(ঙ) ভাৰতীয় সংবিধানে প্ৰদান কৰা শিক্ষাৰ অধিকাৰ আমাৰ এক _______ অধিকাৰ।
উত্তৰঃ মৌলিক।
৮। শুদ্ধ/অশুদ্ধ নিৰ্ণয় কৰা :
(ক) অত্যধিক জনসংখ্যাই এখন দেশৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়নত বাধাৰ সৃষ্টি নকৰে।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
(খ) মানুহ মাত্ৰেই মানৱ সম্পদ নহয়।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
(গ) মূলধনে দেশৰ অৰ্থনীতিৰ উৎপাদন ক্ষমতা তথা আয় বৃদ্ধি কৰে।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
(ঘ) অন্ধবিশ্বাসো মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত এক বাধাস্বৰূপ।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
(ঙ) ২০০১ চনৰপৰাই ভাৰতত শিক্ষাৰ অধিকাৰ আইন প্ৰৱৰ্তিত হৈছে।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
৯। অতিৰিক্ত বহুবিকল্পী প্ৰশ্নোত্তৰ (MCQ)
১। মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ মূল চালিকা শক্তি কি?
(ক) শিক্ষা
(খ) বনাঞ্চল
(গ) খনিজ সম্পদ
(ঘ) বৃষ্টিপাত
উত্তৰঃ (ক) শিক্ষা।
২। তলৰ কোনটো মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ প্ৰধান প্ৰতিবন্ধক?
(ক) সাক্ষৰতা
(খ) দৰিদ্ৰতা
(গ) দক্ষতা বৃদ্ধি
(ঘ) উন্নত স্বাস্থ্যসেৱা
উত্তৰঃ (খ) দৰিদ্ৰতা।
৩। নিৰক্ষৰতাই মানুহৰ কোনটো দিশত বাধাৰ সৃষ্টি কৰে?
(ক) জ্ঞান আৰু দক্ষতাৰ বিকাশত
(খ) অন্ধবিশ্বাস হ্ৰাস কৰাত
(গ) স্বাস্থ্যসেৱাৰ উন্নতিত
(ঘ) উৎপাদন বৃদ্ধিত
উত্তৰঃ (ক) জ্ঞান আৰু দক্ষতাৰ বিকাশত।
৪। “দৰিদ্ৰ হোৱা বাবেই এখন দেশ দৰিদ্ৰ”— এই কথাষাৰ কোনে কৈছিল?
(ক) এডাম স্মিথ
(খ) ৰাগনাৰ নাৰ্কছে
(গ) আলফ্ৰেড মাৰ্শ্বেল
(ঘ) জন মেইনাৰ্ড কেইন্স
উত্তৰঃ (খ) ৰাগনাৰ নাৰ্কছে।
৫। দৰিদ্ৰতাৰ দুষ্টচক্ৰৰ অন্যতম বৈশিষ্ট্য কি?
(ক) অধিক আয় আৰু অধিক সঞ্চয়
(খ) কম আয় আৰু কম সঞ্চয়
(গ) অধিক বিনিয়োগ
(ঘ) অধিক উৎপাদন
উত্তৰঃ (খ) কম আয় আৰু কম সঞ্চয়।
৬। তলৰ কোনটোৱে মানুহৰ কৰ্মক্ষমতা হ্ৰাস কৰিব পাৰে?
(ক) পুষ্টিহীনতা
(খ) সুষম খাদ্য
(গ) উন্নত চিকিৎসা
(ঘ) নিয়মীয়া ব্যায়াম
উত্তৰঃ (ক) পুষ্টিহীনতা।
৭। মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ বাবে তলৰ কোনটো অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয়?
(ক) নিৰক্ষৰতা
(খ) অন্ধবিশ্বাস
(গ) শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ
(ঘ) নিবনুৱা সমস্যা
উত্তৰঃ (গ) শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ।
৮। বৃত্তিমূলক শিক্ষাই কোনটো সমস্যা হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰে?
(ক) নিবনুৱা সমস্যা
(খ) বানপানী
(গ) ভূমিকম্প
(ঘ) বৃষ্টিপাতৰ অভাৱ
উত্তৰঃ (ক) নিবনুৱা সমস্যা।
৯। মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত মূলধনৰ প্ৰধান ভূমিকা কি?
(ক) উৎপাদন আৰু বিনিয়োগ বৃদ্ধিত সহায় কৰা
(খ) নিৰক্ষৰতা বৃদ্ধি কৰা
(গ) কৰ্মসংস্থাপন হ্ৰাস কৰা
(ঘ) অন্ধবিশ্বাস বৃদ্ধি কৰা
উত্তৰঃ (ক) উৎপাদন আৰু বিনিয়োগ বৃদ্ধিত সহায় কৰা।
১০। ভাৰতত শিক্ষাৰ অধিকাৰ আইন কোন চনত প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল?
(ক) ২০০১
(খ) ২০০৫
(গ) ২০০৯
(ঘ) ২০১৪
উত্তৰঃ (গ) ২০০৯।
১১। ভাৰতত শিক্ষাৰ অধিকাৰ আইন কেতিয়াৰ পৰা কাৰ্যকৰী হৈছিল?
(ক) ১ জানুৱাৰী, ২০০৯
(খ) ১ এপ্ৰিল, ২০১০
(গ) ১৫ আগষ্ট, ২০১১
(ঘ) ২৬ জানুৱাৰী, ২০১২
উত্তৰঃ (খ) ১ এপ্ৰিল, ২০১০।
১২। শিক্ষাৰ অধিকাৰ আইনৰ অধীনত কোন বয়সৰ শিশুৱে বিনামূলীয়া আৰু বাধ্যতামূলক শিক্ষা লাভৰ অধিকাৰ পায়?
(ক) ৩ৰ পৰা ১০ বছৰ
(খ) ৬ৰ পৰা ১৪ বছৰ
(গ) ১০ৰ পৰা ১৮ বছৰ
(ঘ) ১৪ৰ পৰা ২১ বছৰ
উত্তৰঃ (খ) ৬ৰ পৰা ১৪ বছৰ।
১৩। ভাৰতীয় সংবিধানৰ কোনটো অনুচ্ছেদত শিক্ষাৰ অধিকাৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে?
(ক) অনুচ্ছেদ ১৪
(খ) অনুচ্ছেদ ১৯
(গ) অনুচ্ছেদ ২১-ক
(ঘ) অনুচ্ছেদ ৩২
উত্তৰঃ (গ) অনুচ্ছেদ ২১-ক।
১৪। UNDP-ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ কি?
(ক) United Nations Development Programme
(খ) United National Development Policy
(গ) Universal Nations Development Programme
(ঘ) United Nations Digital Programme
উত্তৰঃ (ক) United Nations Development Programme।
১৫। HRD-ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ কি?
(ক) Human Research Department
(খ) Human Resource Development
(গ) Health Resource Department
(ঘ) Human Rights Division
উত্তৰঃ (খ) Human Resource Development।
১৬। IIT-ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ কি?
(ক) Indian Institute of Technology
(খ) International Institute of Training
(গ) Indian Institution of Teaching
(ঘ) Institute of Industrial Training
উত্তৰঃ (ক) Indian Institute of Technology।
১৭। NIT-ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ কি?
(ক) National Institute of Technology
(খ) National Institute of Teaching
(গ) National Information Training
(ঘ) New Institute of Technology
উত্তৰঃ (ক) National Institute of Technology।
১৮। অন্ধবিশ্বাস আৰু কুসংস্কাৰ দূৰ কৰিবলৈ কোনটো অধিক প্ৰয়োজনীয়?
(ক) শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ
(খ) নিৰক্ষৰতা বৃদ্ধি
(গ) সামাজিক বৈষম্য
(ঘ) দৰিদ্ৰতা বৃদ্ধি
উত্তৰঃ (ক) শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ।
১৯। তলৰ কোনটো মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ বাবে চৰকাৰে গ্ৰহণ কৰিব পৰা ব্যৱস্থা?
(ক) বিদ্যালয় বন্ধ কৰা
(খ) স্বাস্থ্যসেৱা হ্ৰাস কৰা
(গ) দক্ষতা বিকাশৰ প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰা
(ঘ) কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ হ্ৰাস কৰা
উত্তৰঃ (গ) দক্ষতা বিকাশৰ প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰা।
২০। এখন দেশৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক উন্নয়নৰ বাবে কোনটো সম্পদ বিশেষ গুৰুত্বপূৰ্ণ?
(ক) কেৱল খনিজ সম্পদ
(খ) কেৱল বনজ সম্পদ
(গ) দক্ষ মানৱ সম্পদ
(ঘ) কেৱল জলসম্পদ
উত্তৰঃ (গ) দক্ষ মানৱ সম্পদ।
মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ প্ৰতিবন্ধকতাসমূহ আৰু চৰকাৰৰ ভূমিকা
১। চমু উত্তৰ লিখা :
ক) মানৱ সম্পদ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ শাৰীৰিক ভাৱে সক্ষম , মানসিক ভাবে সুস্থ , উপযুক্ত শিক্ষা আৰু প্রশিক্ষণ লৈ দক্ষতা অর্জন কৰি উৎপাদনমুখী কার্যত নিজকে নিয়ােজিত কৰিব বিচৰা লােককে মানৱ সম্পদ বুলি কোৱা হয় ।
খ) ভাৰতত মানৱ সম্পদ বিকাশৰ সুবিধাসমূহ পর্যাপ্ত হয় নে?
উত্তৰঃ ভাৰতত মানৱ সম্পদ বিকাশৰ সুবিধাসমূহ পর্যাপ্ত নহয়
গ) মানৱ সম্পদ কিয় প্রয়োজন?
উত্তৰঃ দেশৰ প্রাকৃতিক সম্পদক মানৱ সম্পদেহে গঢ় দিব পাৰে। গতিকে দেশৰ অর্থনৈতিক উন্নয়নৰ বাবে মানৱ সম্পদৰ অতীব প্রয়ােজন ।
ঘ) কেতিয়াৰপৰা ভাৰতত শিক্ষাৰ অধিকাৰ আইন প্ৰৱৰ্তিত হৈছে?
উত্তৰঃ২০০৯ চনৰ পৰা ভাৰতত শিক্ষাৰ অধিকাৰ আইন প্ৰৱৰ্তিত হৈছে ।
ঙ) অসমত ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয় কেইখন আছে আৰু কি কি?
উত্তৰঃ২০০৯ চনৰ পৰা ভাৰতত শিক্ষাৰ অধিকাৰ আইন প্ৰৱৰ্তিত হৈছে ।
২। পাঠটোৰ আধাৰত সম্পূর্ণ নামটো লিখা—
ক) UNDP -United Nations Development Programme.
খ) IIT- Indian Institute of Technology.গ) HRD -Human Resource Development.
ঘ) NIT-National Institute of Information Technology.
৩। মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত দেখা দিয়া অসুবিধাবোৰ কি কি? যিকোনো তিনিটা অসুবিধাৰ বিষয়ে বহলাই লিখা।
উত্তৰঃ মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত থকা বিভিন্ন বাধা বা অসুবিধাৰ ভিতৰত উল্লেখযােগ্য হ’ল মাত্রাধিক জনসংখ্যা , মূলধন বা পুঁজিৰ অভাৱ , দৰিদ্ৰতা , নিৰক্ষৰতা , অন্ধবিশ্বাস , কু – সংস্কাৰ , বিষমতা , নিম্নস্তৰৰ প্রযুক্তি বিদ্যা , দৰিদ্ৰতাৰ পাকচক্র ইত্যাদি ।
এই অসুবিধাসমূহৰ ভিতৰত তলত তিনিটাৰ বিষয়ে আললাচনা কৰা হল—
অধিক জনসংখ্যা মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ প্রধান অন্তৰায় হৈছে অত্যাধিক জনসংখ্যা।অত্যাধিক জনসংখ্যাই দেশৰ উন্নতিত বাধাৰ প্ৰাচীৰ হৈ থিয় দিয়ে । উন্নয়নশীল ৰাষ্ট্ৰবােৰত মূলধন সীমিত । এই সীমিত বা তাকৰীয়া মূলধনেৰে দেশৰ জনগণক উপযুক্ত স্বাস্থ্য , শিক্ষা , প্রশিক্ষণ , জীৱন ধাৰণৰ নিম্নতম সা – সুবিধা আদি প্ৰদান কৰিব নােৱাৰে । ফলস্বৰূপে এইবােৰ দেশত মানৱ সম্পদ গঢ়ি তােলাতাে যথেষ্ঠ কঠিন বা কষ্টকৰ ।
নিৰক্ষৰতা নিৰক্ষৰতা মানৱ সমাজৰ বাবে অভিশাপ । শিক্ষাৰ অভাৱত জনসাধাৰণৰ জ্ঞান চক্ষু মেল নাখায় । ফলস্বৰূপে অজ্ঞান আন্ধাৰত ডুব গৈ থাকি অন্ধবিশ্বাস আৰু কু-সংস্কাৰৰ বলি হ’ব লগা হয় । নিৰক্ষৰতাই মানুহৰ জ্ঞান , বুদ্ধি বিকাশত বাধাৰ সৃষ্টি কৰে । জ্ঞান , বুদ্ধি অবিহনে দক্ষতা বা কাৰিকৰী কুশলতা অর্জন কৰা সম্ভৱ নহয় । ফলস্বৰূপে নিৰক্ষৰতা হৈ পৰে মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ প্রধান অন্তৰায় । নিৰক্ষৰ লােকসকল সাধাৰণতে আর্থিক , সামাজিক শোষণৰ বলি হােৱা দেখা যায় । নিৰক্ষৰতা দূৰীকৰণৰ বাবে শিক্ষাৰ ব্যাপক প্রচাৰ চলিব লাগিব, বিশেষকৈ স্ত্রী শিক্ষাৰ উন্নতি সাধিব লাগিব ।
দৰিদ্ৰতা নিৰক্ষৰতাৰ দৰে দৰিদ্ৰতাও মানব সম্পদ উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত অইন এটা অভিশাপ । কাৰণ দৰিদ্ৰজনে পেটৰ ক্ষুধা নিবাৰণৰ বাবে ন্যূনতম খাদ্যখিনিও নাপায় , ফলত এনেলােক পুষ্টিহীনতাত ভােগে আৰু দুর্বল হৈ পৰে । শাৰীৰিকভাৱে দুৰ্বল হৈ পৰা বাবে তেওঁৰ কর্মক্ষমতা আৰু কর্মদক্ষতা হ্রাস হয় , লগে লগে তেওঁৰ উৎপাদন আৰু আয়ৰ পৰিমাণ হ্রাস পায় । আর্থিকভাবে দুর্বল হৈ দৰিদ্ৰতাৰ চাকনৈয়াত ককবকাই থাকে । এনেলােকে উন্নয়নৰ আশা কৰাটো অলীক কল্পনা হৈ পৰে । গতিকে দৰিদ্ৰতাক মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত এটা বাধা বুলি ক’ব পাৰি ।
৪। “দৰিদ্ৰ হোৱা বাবেই এখন দেশ দৰিদ্ৰ”– এই কথাষাৰ কোনে কৈছিল? দৰিদ্ৰতা মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত এক অভিশাপৰূপে কিয় ভবা হয়?
উত্তৰঃ দৰিদ্ৰ হােৱা বাবেই এখন দেশ দৰিদ্র ’— এই কথাষাৰ কোৱা ব্যক্তি গৰাকী হ’ল নাক্সে । তেওঁ কোৱা ইংৰাজী উক্তিটো আছিল— “ A Country is poor because it is poor ” .
নিৰক্ষৰতাৰ দৰে দৰিদ্ৰতাও মানবসম্পদ উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত অইন এটা অভিশাপ । কাৰণ দৰিদ্ৰজনে পেটৰ ক্ষুধা নিবাৰণৰ বাবে ন্যূনতম খাদ্যখিনিও নাপায় , ফলত এনেলােক পুষ্টিহীনতাত ভােগে আৰু দুর্বল হৈ পৰে । শাৰীৰিকভাৱে দুৰ্বল হৈ পৰা বাবে তেওঁৰ কর্মক্ষমতা আৰু কর্মদক্ষতা হ্রাস হয় , লগে লগে তেওঁৰ উৎপাদন আৰু আয়ৰ পৰিমাণ হ্রাস পায় । আর্থিকভাবে দুর্বল হৈ দৰিদ্ৰতাৰ চাকনৈয়াত ককবকাই থাকে । এনে লােকে উন্নয়নৰ আশা কৰাটো অলীক কল্পনা হৈ পৰে । গতিকে দৰিদ্ৰতাক মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত এটা বাধা বুলি ক’ব পাৰি ।৫। মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ বাবে কি কি ব্যৱস্থা ল’ব পাৰি?
উত্তৰঃ মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ বাবে ব্যৱস্থা গ্ৰহণৰ আগেয়ে আমি ইয়াৰ অন্তৰায় সমূহ ভালদৰে চিনাক্ত কৰিব লাগিব । মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ অন্তৰায় বা বাধাসমূহ হ’ল — অত্যধিক জনসংখ্যা , মুলধন বা পুঁজিৰ অভাৱ , দৰিদ্ৰতা , নিৰক্ষৰতা , অন্ধবিশ্বাস , বিষমতা আদি । উক্ত কাৰকসমূহ ভালদৰে বিশ্লেষণ কৰিলে দেখা যায় প্রায়বােৰৰ মুলতে শিক্ষাৰ অভাৱ । শিক্ষা অবিহনে মানুহৰ জ্ঞান চক্ষু মুকলি নহয় , শিক্ষা অবিহনে মানুহ অজ্ঞান এন্ধাৰত ডুব গৈ থাকে । পৃথিবীৰ ক’ত কি হৈ আছে তেওঁলােকে গম নাপায় , ভাল , বেয়া বিচাৰ কৰিবলৈ তেওঁলােক অপাৰগ । নিৰক্ষৰ লােকসকলে শিক্ষাৰ আভাষ নাপায় । অশিক্ষিত লােক সকলেই ঈশ্বৰৰ কৃপা বুলি ভাবি অধিক সন্তান জন্ম দি জনসংখ্যা বৃদ্ধিত অৰিহণা যােগায় , অন্ধ বিশ্বাসত আকোৰ – গােজ হয় । গতিকে এইবােৰ দূৰীকৰণৰ বাবে শিক্ষাৰ ব্যাপক বিস্তাৰ সাধিব লাগিব । দৰিদ্ৰতা নির্মূল কৰিবলৈও শিক্ষাৰ প্রয়ােজন । উচ্চ শিক্ষা নহলেও বৃত্তিমূলক শিক্ষা প্রদান কৰি কাৰিকৰী শিক্ষাৰ জৰিয়তে মানুহ স্বাৱলম্বী হ’ব পাৰে । এনে শিক্ষা থাকিলে মানুহে মটৰ মেকানিক , কাঠমিস্ত্রী , পেইণ্টাৰ , ইলেকট্রিচিয়ান আদি কামত নিয়ােজিত হৈ উপার্জন কৰি দৰিদ্ৰতাৰ কবলৰ পৰা ৰক্ষা পাব পাৰে । সকলাে মানুহ এইদৰে দক্ষতা অনুযায়ী সৰু বৰ কামত নিয়ােজিত হলে দেশৰ জনমুৰি আয় বৃদ্ধি হ’ব আৰু ক্ষুদ্র সঞ্চয় আদিৰ যােগেদি দেশৰ মূলধন গঠনতো সহায়ক হ’ব । এই সকলােবােৰ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত চৰকাৰৰ যথেষ্ট কৰণীয় থাকিব আৰু প্রয়ােজন হ’ব মানুহৰ ইচ্ছা শক্তিৰ । এনেবােৰ ব্যৱস্থাৰে উন্নয়নৰ অৰ্থায়বােৰ আঁতৰাই মানৱ সম্পদৰ উন্নয়ন সাধিব পৰা হ’ব ।
৬। শিক্ষাক্ষেত্ৰৰ উন্নয়নে মানৱ সম্পদ উন্নয়নত কেনে ধৰণৰ প্ৰভাৱ পেলায়— বহলাই লিখা।
উত্তৰঃ শিক্ষা মানুহৰ জ্ঞান চক্ষু । এই তৃতীয় চকুটি মেল খালেহে মানুহৰ জ্ঞানৰ দুৱাৰ মুকলি হয় আৰু চিন্তাৰ প্ৰসাৰ ঘটে । শিক্ষাৰ জৰিয়তেহে মানুহে শুদ্ধ পথ বাচি ল’বলৈ সক্ষম হয় । আমি আমাৰ পাঠ্য পুথিত বাৰে বাৰে পাই আহিছো যে শাৰীৰিক আৰু মানসিক ভাবে সক্ষম যি ব্যক্তিয়ে শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ দ্বাৰা কৌশলী আৰু দক্ষতা সম্পন্ন হৈ উৎপাদনমূলক কাম কাজত নিজকে জড়িত কৰে তেওঁকেই মানৱ সম্পদ বুলি কোৱা হয় । অর্থাৎ মানৱ সম্পদ হ’বলৈ শিক্ষাৰ প্রয়ােজন অত্যাৱশ্যকীয় । শিক্ষা অবিহনে কাৰিকৰী প্রশিক্ষণ লােৱাটো অসম্ভৱ । কাৰিকৰী প্রশিক্ষণ অবিহনে দক্ষতা অর্জন হ’ব নােৱাৰে । গতিকে শিক্ষা নােহােৱাকৈ মানৱ সম্পদ হ’বই নােৱাৰে , মানৱ সম্পদৰ প্রাথমিক চৰ্তটোৱেই শিক্ষা । মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ অন্তৰায়সমূহ , যেনে — নিৰক্ষৰতা , অন্ধবিশ্বাস জনসংখ্যা বৃদ্ধি আদি সমস্যাসমূহে শিক্ষাৰ জৰিয়তেই অৱসান ঘটাব পাৰি । গতিকে দেখা যায় শিক্ষা ক্ষেত্ৰৰ উন্নয়নে মানৱ সম্পদ উন্নয়নত যথেষ্ট প্রভাৱ পেলাব পাৰে।
৭। খালী ঠাই পূৰ কৰাক) উন্নত দেশসমূহৰ উন্নতিৰ মূল চালিকাশক্তি হৈছে _______।
উত্তৰঃ মানৱ সম্পদ ।
খ) _______লোকসকল অতি সহজেই আর্থিক, সামাজিক শোষণৰ বলি হয়।
উত্তৰঃ নিৰক্ষৰ ।
গ) বিষমতা মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ এটা প্রধান_______।উত্তৰঃ
প্রতিবন্ধক ।
ঘ) এখন দেশৰ _______উন্নয়নত সেইখন দেশৰ চৰকাৰৰ দায়িত্ব তথা ভূমিকা অতি বেছি।উত্তৰঃ
মানৱ সম্পদ ।
ঙ) ভাৰতীয় সংবিধানে প্ৰদান কৰা শিক্ষাৰ অধিকাৰ আমাৰ এক _______অধিকাৰ।
উত্তৰঃ মৌলিক ।
৮। শুদ্ধ/অশুদ্ধ নির্ণয় কৰা :
ক) অত্যধিক জনসংখ্যাই এখন দেশৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়নত বাধাৰ সৃষ্টি নকৰে।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ
খ) মানুহ মাত্রেই মানৱ সম্পদ নহয়।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ
গ) মূলধনে দেশৰ অৰ্থনীতিৰ উৎপাদন ক্ষমতা তথা আয় বৃদ্ধি কৰে।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ
ঘ) অন্ধবিশ্বাসো মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত এক বাধাস্বৰূপ।
উত্তৰঃ
অশুদ্ধ
ঙ) ২০০১ চনৰপৰাই ভাৰতত শিক্ষাৰ অধিকাৰ আইন প্ৰৱৰ্তিত হৈছে।
উত্তৰঃ
অশুদ্ধ
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post