Lesson: 17
মানৱ সম্পদ উন্নয়ন, মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ নিৰ্দেশক আৰু মানৱ সম্পদ উন্নয়নত বৃত্তিমূলক শিক্ষাৰ ভূমিকা
১। চমু উত্তৰ লিখা :
(ক) সম্পদ হ’বলৈ মানুহ কি কি গুণৰ অধিকাৰী হ’ব লাগিব?
উত্তৰঃ মানুহ সম্পদ হিচাপে বিবেচিত হ’বলৈ হ’লে শাৰীৰিক আৰু মানসিকভাৱে সক্ষম হোৱাৰ লগতে উপযুক্ত শিক্ষা, জ্ঞান, প্ৰশিক্ষণ আৰু কাৰিকৰী দক্ষতাৰ অধিকাৰী হ’ব লাগিব। ইয়াৰ উপৰি কাম কৰাৰ আগ্ৰহ, সৃজনশীলতা আৰু উৎপাদনমূলক কামত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সামৰ্থ্য থাকিব লাগিব।
(খ) উৎপাদনৰ মূল উপাদান কেইটা আৰু কি কি?
উত্তৰঃ উৎপাদনৰ মূল উপাদান চাৰিটা। সেইকেইটা হ’ল— ভূমি, শ্ৰম, মূলধন আৰু সংগঠন।
(গ) বিশেষ প্ৰয়োজনসম্পন্ন লোক মানৱ সম্পদৰূপে বিবেচিত হ’ব পাৰেনে?
উত্তৰঃ হয়, বিশেষ প্ৰয়োজনসম্পন্ন লোকসকলো মানৱ সম্পদৰূপে বিবেচিত হ’ব পাৰে। উপযুক্ত শিক্ষা, প্ৰশিক্ষণ, সহায়ক সা-সুবিধা আৰু কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ লাভ কৰিলে তেওঁলোকেও নিজৰ দক্ষতা আৰু সামৰ্থ্য অনুসৰি উৎপাদনমূলক কামত অংশগ্ৰহণ কৰি সমাজ তথা দেশৰ উন্নয়নত অৰিহণা যোগাব পাৰে।
(ঘ) জীৱনৰ প্ৰত্যাশা কি?
উত্তৰঃ এটা নৱজাত শিশুৱে জন্মৰ সময়ত বৰ্তমানৰ মৃত্যুৰ হাৰ অনুসৰি গড়ে কিমান বছৰ জীয়াই থকাৰ আশা কৰিব পাৰে, তাক জীৱনৰ প্ৰত্যাশা বোলে। ই মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নিৰ্দেশক।
(ঙ) বৃত্তি কাক বোলে?
উত্তৰঃ মানুহে জীৱিকা নিৰ্বাহ আৰু উপাৰ্জনৰ উদ্দেশ্যে নিয়মিতভাৱে গ্ৰহণ কৰা কাম বা পেছাক বৃত্তি বোলে। উদাহৰণস্বৰূপে শিক্ষকতা, চিকিৎসা, কৃষিকাৰ্য, ব্যৱসায় আদি একো একোটা বৃত্তি।
(চ) অসমত বৰ্তমান সাক্ষৰতাৰ হাৰ কিমান?
উত্তৰঃ ২০১১ চনৰ চূড়ান্ত লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি অসমৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৭২.১৯ শতাংশ।
২। বহলাই লিখা :
(ক) মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ নিৰ্দেশকসমূহ।
উত্তৰঃ এখন দেশৰ জনসাধাৰণৰ শিক্ষা, স্বাস্থ্য, জীৱনধাৰণৰ মান আৰু আৰ্থিক অৱস্থাৰ উন্নতিৰ জৰিয়তে মানৱ সম্পদৰ বিকাশ সাধন কৰাকে মানৱ সম্পদ উন্নয়ন বোলে। মানৱ সম্পদৰ উন্নয়নৰ স্তৰ নিৰ্ণয় কৰিবলৈ কিছুমান বিশেষ সূচক ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই সূচকসমূহক মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ নিৰ্দেশক বুলি কোৱা হয়।
মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ প্ৰধান নিৰ্দেশকসমূহ তলত আলোচনা কৰা হ’ল—
১। শিক্ষাৰ হাৰ : শিক্ষা মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ অন্যতম প্ৰধান নিৰ্দেশক। শিক্ষাই মানুহৰ জ্ঞান, দক্ষতা, চিন্তাশক্তি আৰু কৰ্মক্ষমতা বৃদ্ধি কৰে। যিখন দেশত শিক্ষিত লোকৰ সংখ্যা অধিক, সেইখন দেশত দক্ষ মানৱ সম্পদ গঢ়ি তোলাৰ সম্ভাৱনাও অধিক। সেয়েহে শিক্ষাৰ হাৰ বৃদ্ধি মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ এক ইতিবাচক লক্ষণ।
২। জীৱনৰ প্ৰত্যাশা : জীৱনৰ প্ৰত্যাশা হৈছে মানুহে জন্মৰ সময়ত গড়ে কিমান বছৰ জীয়াই থকাৰ আশা কৰিব পাৰে তাৰ পৰিমাপ। উন্নত চিকিৎসা ব্যৱস্থা, পুষ্টিকৰ খাদ্য, বিশুদ্ধ খোৱাপানী আৰু স্বাস্থ্যসন্মত পৰিৱেশে জীৱনৰ প্ৰত্যাশা বৃদ্ধি কৰে। উচ্চ জীৱন প্ৰত্যাশাই জনসাধাৰণৰ স্বাস্থ্য আৰু জীৱনধাৰণৰ মান উন্নত হোৱাৰ ইংগিত দিয়ে।
৩। শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ : এক বছৰত প্ৰতি এহাজাৰ জীৱিত জন্মৰ বিপৰীতে এবছৰ বয়স পূৰ্ণ কৰাৰ আগতে মৃত্যু হোৱা শিশুৰ সংখ্যাক শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ বোলে। এই হাৰ কম হ’লে দেশখনৰ মাতৃ-শিশু স্বাস্থ্যসেৱা আৰু চিকিৎসা ব্যৱস্থা উন্নত হোৱা বুলি বুজিব পাৰি। সেয়েহে শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নিৰ্দেশক।
৪। জনমূৰি আয় : এখন দেশৰ মুঠ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়ক দেশখনৰ মুঠ জনসংখ্যাৰে হৰণ কৰিলে জনমূৰি আয় পোৱা যায়। জনমূৰি আয়ৰ জৰিয়তে জনসাধাৰণৰ গড় আৰ্থিক অৱস্থাৰ আভাস পোৱা যায়। জনমূৰি আয় বৃদ্ধি পালে মানুহৰ খাদ্য, শিক্ষা, চিকিৎসা আৰু অন্যান্য মৌলিক প্ৰয়োজন পূৰণৰ সামৰ্থ্য বৃদ্ধি পাব পাৰে।
৫। বিদ্যালয়ত নামভৰ্তি আৰু বিদ্যালয় এৰাৰ হাৰ : শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ বাবে অতি প্ৰয়োজনীয়। বিদ্যালয়ত নামভৰ্তিৰ হাৰ বৃদ্ধি আৰু বিদ্যালয় এৰাৰ হাৰ হ্ৰাস পালে অধিক সংখ্যক শিশুৱে শিক্ষা লাভ কৰাৰ সুযোগ পায়। ইয়াৰ ফলত ভৱিষ্যতে দক্ষ আৰু শিক্ষিত মানৱ সম্পদ গঢ়ি উঠে।
৬। প্ৰতিষেধক টিকাকৰণৰ হাৰ : প্ৰতিষেধক টিকাকৰণে শিশুসকলক বিভিন্ন সংক্ৰামক ৰোগৰ পৰা সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে। টিকাকৰণৰ হাৰ বৃদ্ধি পালে শিশুৰ স্বাস্থ্যৰ উন্নতি ঘটে আৰু কিছুমান প্ৰতিৰোধযোগ্য ৰোগৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ হ্ৰাস পায়। সেয়েহে টিকাকৰণৰ হাৰকো মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নিৰ্দেশক হিচাপে বিবেচনা কৰা হয়।
সুতৰাং, শিক্ষাৰ হাৰ, জীৱনৰ প্ৰত্যাশা, শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ, জনমূৰি আয়, বিদ্যালয়ত নামভৰ্তি আৰু বিদ্যালয় এৰাৰ হাৰ তথা প্ৰতিষেধক টিকাকৰণৰ হাৰৰ সহায়ত এখন দেশৰ মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ অৱস্থা মূল্যায়ন কৰিব পাৰি।
(খ) বৃত্তিমূলক শিক্ষাই মানৱ সম্পদ উন্নয়নত কিদৰে সহায় কৰে?
উত্তৰঃ বৃত্তিমূলক শিক্ষা হৈছে এনে এক শিক্ষা ব্যৱস্থা, যাৰ জৰিয়তে মানুহে কোনো নিৰ্দিষ্ট বৃত্তি বা কৰ্মক্ষেত্ৰৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ব্যৱহাৰিক জ্ঞান, কৌশল আৰু দক্ষতা অৰ্জন কৰিব পাৰে। এই শিক্ষাই মানুহক কৰ্মক্ষম কৰি তোলাৰ লগতে স্ব-নিয়োজনৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰে।
বৃত্তিমূলক শিক্ষাই মানৱ সম্পদ উন্নয়নত তলত দিয়া ধৰণে সহায় কৰে—
১। কৰ্মদক্ষতা বৃদ্ধি : বৃত্তিমূলক শিক্ষাৰ জৰিয়তে মানুহে বিভিন্ন কাৰিকৰী আৰু ব্যৱহাৰিক কামৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰে। ফলত তেওঁলোকৰ কৰ্মদক্ষতা আৰু উৎপাদন ক্ষমতা বৃদ্ধি পায়।
২। স্ব-নিয়োজনৰ সুবিধা : বৃত্তিমূলক শিক্ষা লাভ কৰা ব্যক্তিয়ে চৰকাৰী চাকৰিৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণ নিৰ্ভৰ নকৰি নিজৰ দক্ষতাৰ ভিত্তিত স্ব-নিয়োজিত হ’ব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে দৰ্জী, ইলেকট্ৰিচিয়ান, মটৰ মেকানিক, কম্পিউটাৰ মেৰামতিকাৰী আদি বৃত্তি গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।
৩। নিবনুৱা সমস্যা হ্ৰাস : বৃত্তিমূলক শিক্ষাই শিক্ষিত নিবনুৱা যুৱক-যুৱতীসকলক উপাৰ্জনৰ নতুন পথ দেখুৱায়। ইয়াৰ ফলত কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ বৃদ্ধি পায় আৰু নিবনুৱা সমস্যা হ্ৰাস কৰাত সহায় হয়।
৪। উৎপাদন বৃদ্ধি : দক্ষ আৰু প্ৰশিক্ষিত কৰ্মীৰ সহায়ত কৃষি, উদ্যোগ, ব্যৱসায় আৰু সেৱা খণ্ডত উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধি কৰিব পাৰি। ইয়াৰ ফলত দেশৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন ত্বৰান্বিত হয়।
৫। আত্মনিৰ্ভৰশীলতা বৃদ্ধি : বৃত্তিমূলক শিক্ষাই মানুহক নিজৰ দক্ষতা ব্যৱহাৰ কৰি উপাৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম কৰে। ইয়াৰ ফলত ব্যক্তি আৰু পৰিয়ালৰ আৰ্থিক অৱস্থা উন্নত হয়।
৬। মানৱ সম্পদৰ সঠিক ব্যৱহাৰ : উপযুক্ত দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰা ব্যক্তিয়ে নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসৰি বিভিন্ন উৎপাদনমূলক কামত অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ ফলত দেশৰ মানৱ সম্পদৰ সদ্ব্যৱহাৰ হয়।
সেয়েহে বৃত্তিমূলক শিক্ষা মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ এক শক্তিশালী মাধ্যম। ই মানুহক দক্ষ, উপাৰ্জনক্ষম আৰু আত্মনিৰ্ভৰশীল কৰি তোলাৰ লগতে দেশৰ সামগ্ৰিক উন্নয়নত সহায় কৰে।
(গ) জন্মকালীন শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ কিদৰে নিৰ্ণয় কৰা হয়?
উত্তৰঃ এক বছৰত প্ৰতি এহাজাৰ জীৱিত জন্মৰ বিপৰীতে এবছৰ বয়স পূৰ্ণ কৰাৰ আগতে মৃত্যু হোৱা শিশুৰ সংখ্যাক শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ বোলে। এই হাৰ নিৰ্ণয় কৰিবলৈ নিৰ্দিষ্ট বছৰত এবছৰৰ তলৰ শিশুৰ মুঠ মৃত্যুৰ সংখ্যাক সেই বছৰৰ মুঠ জীৱিত জন্মৰ সংখ্যাৰে হৰণ কৰি ১০০০ ৰে পূৰণ কৰা হয়।
উদাহৰণস্বৰূপে, কোনো এখন অঞ্চলত এবছৰত ৫,০০০ টা জীৱিত শিশুৰ জন্ম হ’ল আৰু সেই সময়ছোৱাত এবছৰৰ তলৰ ১০০ টা শিশুৰ মৃত্যু হ’ল। তেন্তে শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ হ’ব—
অৰ্থাৎ অঞ্চলখনত প্ৰতি এহাজাৰ জীৱিত জন্মৰ বিপৰীতে শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ ২০। শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ কম হোৱাটো জনস্বাস্থ্যৰ উন্নতিৰ এক ইতিবাচক লক্ষণ।
(ঘ) মানৱ সম্পদ উন্নয়নত শিক্ষাৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ শিক্ষা হৈছে মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ অন্যতম প্ৰধান ভিত্তি। শিক্ষাই মানুহৰ জ্ঞান, বুদ্ধি, দক্ষতা আৰু চিন্তাশক্তি বৃদ্ধি কৰি তেওঁলোকক সমাজৰ উপযোগী আৰু কৰ্মক্ষম ব্যক্তি হিচাপে গঢ়ি তোলে। এখন দেশৰ মানৱ সম্পদৰ মান উন্নত কৰিবলৈ শিক্ষাৰ ভূমিকা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।
মানৱ সম্পদ উন্নয়নত শিক্ষাৰ ভূমিকা তলত আলোচনা কৰা হ’ল—
১। জ্ঞান আৰু দক্ষতা বৃদ্ধি : শিক্ষাই মানুহক নতুন নতুন বিষয়ৰ জ্ঞান প্ৰদান কৰে আৰু বিভিন্ন কাম দক্ষতাৰে সম্পাদন কৰিবলৈ সক্ষম কৰি তোলে।
২। কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ সৃষ্টি : শিক্ষিত আৰু প্ৰশিক্ষিত ব্যক্তিয়ে নিজৰ যোগ্যতা অনুসৰি বিভিন্ন বৃত্তি গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ ফলত কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ বৃদ্ধি পায়।
৩। উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধি : শিক্ষাই মানুহক আধুনিক প্ৰযুক্তি, উন্নত পদ্ধতি আৰু নতুন কৌশল ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ শিকায়। ইয়াৰ ফলত উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধি পায়।
৪। সামাজিক সচেতনতা বৃদ্ধি : শিক্ষাই মানুহৰ মাজত স্বাস্থ্য, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা, পৰিৱেশ সংৰক্ষণ, সামাজিক দায়িত্ব আৰু নাগৰিক অধিকাৰ সম্পৰ্কে সচেতনতা সৃষ্টি কৰে।
৫। আত্মনিৰ্ভৰশীলতা গঢ়ি তোলা : উপযুক্ত শিক্ষাই মানুহক নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰিবলৈ সক্ষম কৰে। বিশেষকৈ বৃত্তিমূলক আৰু কাৰিকৰী শিক্ষাই স্ব-নিয়োজনৰ পথ মুকলি কৰে।
৬। দেশৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন : শিক্ষিত আৰু দক্ষ মানৱ সম্পদে কৃষি, উদ্যোগ, বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি আৰু সেৱা খণ্ডৰ উন্নয়নত অৰিহণা যোগায়। ইয়াৰ ফলত দেশৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আয় আৰু অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি পায়।
সুতৰাং, শিক্ষাই মানুহক জ্ঞানী, দক্ষ, সচেতন আৰু আত্মনিৰ্ভৰশীল কৰি তুলি মানৱ সম্পদ উন্নয়নত বিশেষ ভূমিকা পালন কৰে। সেয়েহে শিক্ষাক মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ মূল চালিকা শক্তি বুলি কোৱা হয়।
৩। শুদ্ধ/অশুদ্ধ নিৰ্ণয় কৰা :
(ক) মানুহ মাত্ৰেই মানৱ সম্পদ নহয়।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
(খ) জনসংখ্যা বৃদ্ধি হ’লেই দেশৰ উৎপাদন বৃদ্ধি হয়।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
(গ) যিখন দেশত জীৱনৰ প্ৰত্যাশা বেছি সেইখন দেশত মানৱ সম্পদৰ পৰিমাণো বেছি হয়।
উত্তৰঃ শুদ্ধ। (পাঠ্যপুথিৰ ধাৰণা অনুসৰি। উচ্চ জীৱন প্ৰত্যাশাই মূলতঃ উন্নত স্বাস্থ্য আৰু মানৱ সম্পদৰ গুণগত উন্নয়নৰ ইংগিত দিয়ে।)
(ঘ) উন্নত দেশৰ তুলনাত অনুন্নত দেশসমূহত বিদ্যালয় এৰাৰ হাৰ উচ্চ।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
(ঙ) বৃত্তিমূলক শিক্ষাই স্ব-নিয়োজনৰ পথ মুকলি কৰি নিবনুৱা সমস্যা সমাধানত সহায় কৰে।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৪। খালী ঠাই পূৰ কৰা :
(ক) উৎপাদনৰ চাৰিটা উপাদান হ’ল ভূমি _______, _______ আৰু _______।
উত্তৰঃ শ্ৰম, মূলধন আৰু সংগঠন।
(খ) দেশৰ উৎপাদনত _______ প্ৰত্যক্ষ অৱদান থাকে।
উত্তৰঃ মানুহৰ।
(গ) বৃত্তিমূলক শিক্ষাই _______ ত বিশেষ ভূমিকা পালন কৰে।
উত্তৰঃ মানৱ সম্পদ উন্নয়ন।
(ঘ) ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল মতে অসমৰ জনসংখ্যা _______।
উত্তৰঃ ৩,১২,০৫,৫৭৬ জন।
(ঙ) আনুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ উপৰি যি শিক্ষাৰ দ্বাৰা জনসাধাৰণৰ উপাৰ্জনৰ পথ মুকলি হয় তেনে শিক্ষাক _______ বোলা হয়।
উত্তৰঃ বৃত্তিমূলক শিক্ষা।
(চ) _______ বৃদ্ধিয়ে দেশ এখন স্বাৱলম্বী হোৱাত সহায় কৰে।
উত্তৰঃ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়ৰ।
(ছ) _______ শিশুৰ স্বাস্থ্য আৰু দীৰ্ঘ জীৱনৰ সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে।
উত্তৰঃ প্ৰতিষেধক টিকাকৰণে।
৫। চমুটোকা লিখা :
(ক) মানৱ সম্পদ
উত্তৰঃ কোনো দেশৰ জনসাধাৰণৰ জ্ঞান, দক্ষতা, কৰ্মক্ষমতা, অভিজ্ঞতা আৰু সৃজনশীল সামৰ্থ্যক মানৱ সম্পদ বুলি কোৱা হয়। মানুহে নিজৰ শিক্ষা, প্ৰশিক্ষণ আৰু দক্ষতাৰ সহায়ত উৎপাদনমূলক কামত অংশগ্ৰহণ কৰি দেশৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক উন্নয়নত অৰিহণা যোগায়।
উৎপাদনৰ চাৰিটা মূল উপাদানৰ ভিতৰত শ্ৰম এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান। মানুহে শ্ৰম আৰু বুদ্ধিৰ সহায়ত ভূমি, মূলধন আৰু অন্যান্য সম্পদৰ সঠিক ব্যৱহাৰ কৰি বিভিন্ন সামগ্ৰী আৰু সেৱা উৎপাদন কৰে। সেয়েহে মানুহক উন্নয়নৰ অন্যতম প্ৰধান শক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।
মানৱ সম্পদৰ উন্নয়নৰ বাবে উপযুক্ত শিক্ষা, স্বাস্থ্যসেৱা, পুষ্টি, কাৰিকৰী প্ৰশিক্ষণ আৰু কৰ্মসংস্থাপনৰ সুবিধা অতি প্ৰয়োজনীয়। বিশেষ প্ৰয়োজনসম্পন্ন লোকসকলেও উপযুক্ত সুযোগ আৰু সহায় লাভ কৰিলে নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসৰি দেশৰ উন্নয়নত অৱদান আগবঢ়াব পাৰে।
সুতৰাং, এখন দেশৰ উন্নতি কেৱল জনসংখ্যাৰ পৰিমাণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰে; জনসাধাৰণৰ জ্ঞান, দক্ষতা, সুস্বাস্থ্য আৰু কৰ্মক্ষমতাৰ ওপৰতো নিৰ্ভৰ কৰে।
(খ) বৃত্তিমূলক শিক্ষা
উত্তৰঃ কোনো নিৰ্দিষ্ট বৃত্তি বা কৰ্মক্ষেত্ৰত দক্ষতা অৰ্জন কৰি উপাৰ্জনক্ষম হোৱাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰদান কৰা শিক্ষাক বৃত্তিমূলক শিক্ষা বোলে। এই শিক্ষাত তাত্ত্বিক জ্ঞানৰ লগতে ব্যৱহাৰিক প্ৰশিক্ষণক বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হয়।
বৃত্তিমূলক শিক্ষাৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে মানুহক কৰ্মদক্ষ, স্বাৱলম্বী আৰু আত্মনিৰ্ভৰশীল কৰি তোলা। কেৱল সাধাৰণ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিলেই সকলো ব্যক্তিয়ে চাকৰি লাভ কৰাটো সম্ভৱ নহয়। কিন্তু বৃত্তিমূলক শিক্ষাৰ সহায়ত মানুহে বিভিন্ন কামৰ বিশেষ দক্ষতা অৰ্জন কৰি নিজৰ জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰিব পাৰে।
উদাহৰণস্বৰূপে ইলেকট্ৰিচিয়ান, মটৰ মেকানিক, দৰ্জী, কাঠমিস্ত্ৰী, ৰাজমিস্ত্ৰী, বিউটিচিয়ান, ম’বাইল মেৰামতিকাৰী, কম্পিউটাৰ প্ৰযুক্তিবিদ আদি বৃত্তিত প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰি মানুহে স্ব-নিয়োজিত হ’ব পাৰে।
বৃত্তিমূলক শিক্ষাই নিবনুৱা সমস্যা হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰাৰ লগতে উৎপাদন বৃদ্ধি, কৰ্মসংস্থাপন সৃষ্টি আৰু দেশৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়নত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। সেয়েহে মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত বৃত্তিমূলক শিক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা অপৰিসীম।
(গ) জনমূৰি আয়
উত্তৰঃ এখন দেশৰ নিৰ্দিষ্ট বছৰৰ মুঠ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়ক সেই দেশখনৰ মুঠ জনসংখ্যাৰে হৰণ কৰিলে যি পৰিমাণৰ আয় পোৱা যায়, তাক জনমূৰি আয় বোলে। অৰ্থাৎ জনমূৰি আয়ে এখন দেশৰ প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ গড় আয়ৰ পৰিমাণ প্ৰকাশ কৰে।
জনমূৰি আয় এখন দেশৰ অৰ্থনৈতিক অৱস্থা আৰু জনসাধাৰণৰ জীৱনধাৰণৰ মান সম্পৰ্কে ধাৰণা লাভ কৰাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নিৰ্দেশক। জনমূৰি আয় বৃদ্ধি পালে মানুহৰ শিক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় সুবিধা লাভৰ সামৰ্থ্য বৃদ্ধি পাব পাৰে।
অৱশ্যে জনমূৰি আয়ে সকলো ব্যক্তিৰ প্ৰকৃত আয় সমান বুলি নুবুজায়। ই কেৱল গড় আয়হে প্ৰকাশ কৰে। সেয়েহে জনমূৰি আয়ৰ লগতে আয়ৰ বিতৰণ আৰু জনসাধাৰণৰ জীৱনধাৰণৰ মানো বিবেচনা কৰা প্ৰয়োজন।
(ঘ) মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ নিৰ্দেশক
উত্তৰঃ যিবোৰ সূচকৰ সহায়ত এখন দেশৰ জনসাধাৰণৰ শিক্ষা, স্বাস্থ্য, আৰ্থিক অৱস্থা আৰু জীৱনধাৰণৰ মানৰ উন্নতিৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয় কৰিব পাৰি, সেইবোৰক মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ নিৰ্দেশক বোলে।
মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ প্ৰধান নিৰ্দেশকসমূহ হ’ল— শিক্ষাৰ হাৰ, জীৱনৰ প্ৰত্যাশা, শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ, জনমূৰি আয়, বিদ্যালয়ত নামভৰ্তিৰ হাৰ, বিদ্যালয় এৰাৰ হাৰ আৰু প্ৰতিষেধক টিকাকৰণৰ হাৰ।
যিখন দেশত শিক্ষাৰ হাৰ উচ্চ, জীৱনৰ প্ৰত্যাশা বেছি, শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ কম, জনমূৰি আয় অধিক আৰু বিদ্যালয় এৰাৰ হাৰ কম, সেইখন দেশত মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ অৱস্থা তুলনামূলকভাৱে উন্নত বুলি বিবেচনা কৰিব পাৰি।
এই নিৰ্দেশকসমূহে এখন দেশৰ মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ অগ্ৰগতি মূল্যায়ন কৰাৰ লগতে উন্নয়নৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰাত সহায় কৰে।
৬। অতিৰিক্ত বহুবিকল্পী প্ৰশ্নোত্তৰ (MCQ)
১। উৎপাদনৰ মূল উপাদান কেইটা?
(ক) দুটা
(খ) তিনিটা
(গ) চাৰিটা
(ঘ) পাঁচটা
উত্তৰঃ (গ) চাৰিটা।
২। তলৰ কোনটো উৎপাদনৰ উপাদান নহয়?
(ক) ভূমি
(খ) শ্ৰম
(গ) মূলধন
(ঘ) সাক্ষৰতাৰ হাৰ
উত্তৰঃ (ঘ) সাক্ষৰতাৰ হাৰ।
৩। উৎপাদনৰ কোনটো উপাদান মানুহৰ শাৰীৰিক আৰু মানসিক প্ৰচেষ্টাৰ সৈতে জড়িত?
(ক) ভূমি
(খ) শ্ৰম
(গ) মূলধন
(ঘ) প্ৰাকৃতিক সম্পদ
উত্তৰঃ (খ) শ্ৰম।
৪। মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ অন্যতম প্ৰধান ভিত্তি কি?
(ক) শিক্ষা
(খ) বনাঞ্চল
(গ) খনিজ সম্পদ
(ঘ) বৃষ্টিপাত
উত্তৰঃ (ক) শিক্ষা।
৫। মানৱ সম্পদৰ গুণগত উন্নয়নৰ বাবে কোনটো অতি প্ৰয়োজনীয়?
(ক) অশিক্ষা
(খ) শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ
(গ) কৰ্মহীনতা
(ঘ) বিদ্যালয় ত্যাগ
উত্তৰঃ (খ) শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ।
৬। জীৱনৰ প্ৰত্যাশা কিহৰ নিৰ্দেশক?
(ক) মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ
(খ) বনজ সম্পদৰ
(গ) খনিজ সম্পদৰ
(ঘ) কৃষিভূমিৰ
উত্তৰঃ (ক) মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ।
৭। জীৱনৰ প্ৰত্যাশা বুলিলে কি বুজায়?
(ক) মানুহৰ বাৰ্ষিক আয়
(খ) জন্মৰ সময়ত গড়ে জীয়াই থকাৰ আশা কৰা বছৰ
(গ) শিক্ষাৰ্থীৰ সংখ্যা
(ঘ) মুঠ জনসংখ্যা
উত্তৰঃ (খ) জন্মৰ সময়ত গড়ে জীয়াই থকাৰ আশা কৰা বছৰ।
৮। শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ নিৰ্ণয় কৰোঁতে কিমানটা জীৱিত জন্মক ভিত্তি হিচাপে লোৱা হয়?
(ক) ১০০
(খ) ৫০০
(গ) ১০০০
(ঘ) ১০,০০০
উত্তৰঃ (গ) ১০০০।
৯। শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ কম হোৱাটোৱে কিহৰ উন্নতিৰ ইংগিত দিয়ে?
(ক) জনস্বাস্থ্যৰ
(খ) বৃষ্টিপাতৰ
(গ) বনাঞ্চলৰ
(ঘ) খনিজ সম্পদৰ
উত্তৰঃ (ক) জনস্বাস্থ্যৰ।
১০। জনমূৰি আয় কেনেকৈ নিৰ্ণয় কৰা হয়?
(ক) মুঠ ৰাষ্ট্ৰীয় আয় × মুঠ জনসংখ্যা
(খ) মুঠ ৰাষ্ট্ৰীয় আয় ÷ মুঠ জনসংখ্যা
(গ) মুঠ জনসংখ্যা ÷ মুঠ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়
(ঘ) মুঠ ৰাষ্ট্ৰীয় আয় + মুঠ জনসংখ্যা
উত্তৰঃ (খ) মুঠ ৰাষ্ট্ৰীয় আয় ÷ মুঠ জনসংখ্যা।
১১। তলৰ কোনটো মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ নিৰ্দেশক?
(ক) জনমূৰি আয়
(খ) পাহাৰৰ উচ্চতা
(গ) নদীৰ দৈৰ্ঘ্য
(ঘ) বনাঞ্চলৰ আয়তন
উত্তৰঃ (ক) জনমূৰি আয়।
১২। বিদ্যালয় এৰাৰ হাৰ হ্ৰাস পালে কি লাভ হয়?
(ক) শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ ঘটে
(খ) অশিক্ষাৰ হাৰ বৃদ্ধি পায়
(গ) কৰ্মদক্ষতা হ্ৰাস পায়
(ঘ) বিদ্যালয়ৰ সংখ্যা কমে
উত্তৰঃ (ক) শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ ঘটে।
১৩। প্ৰতিষেধক টিকাকৰণে কিহত সহায় কৰে?
(ক) শিশুৰ স্বাস্থ্য সুৰক্ষাত
(খ) বনাঞ্চল বৃদ্ধিত
(গ) ভূমি ৰাজহ বৃদ্ধিত
(ঘ) খনিজ উৎপাদনত
উত্তৰঃ (ক) শিশুৰ স্বাস্থ্য সুৰক্ষাত।
১৪। বৃত্তিমূলক শিক্ষাৰ প্ৰধান উদ্দেশ্য কি?
(ক) মানুহক কৰ্মদক্ষ কৰি তোলা
(খ) মানুহক কৰ্মহীন কৰি তোলা
(গ) বিদ্যালয় এৰাৰ হাৰ বৃদ্ধি কৰা
(ঘ) উৎপাদন হ্ৰাস কৰা
উত্তৰঃ (ক) মানুহক কৰ্মদক্ষ কৰি তোলা।
১৫। বৃত্তিমূলক শিক্ষাই কোনটো সমস্যা হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰে?
(ক) নিবনুৱা সমস্যা
(খ) বৃষ্টিপাতৰ সমস্যা
(গ) ভূমিকম্পৰ সমস্যা
(ঘ) বানপানীৰ সমস্যা
উত্তৰঃ (ক) নিবনুৱা সমস্যা।
১৬। তলৰ কোনটো বৃত্তিমূলক শিক্ষাৰ উদাহৰণ?
(ক) ম’বাইল মেৰামতিৰ প্ৰশিক্ষণ
(খ) কেৱল কবিতা আবৃত্তি
(গ) কেৱল ইতিহাস পঢ়া
(ঘ) কেৱল গল্প শুনা
উত্তৰঃ (ক) ম’বাইল মেৰামতিৰ প্ৰশিক্ষণ।
১৭। বৃত্তিমূলক শিক্ষাই মানুহক কি হোৱাত সহায় কৰে?
(ক) আত্মনিৰ্ভৰশীল
(খ) সম্পূৰ্ণ পৰনিৰ্ভৰশীল
(গ) কৰ্মবিমুখ
(ঘ) অদক্ষ
উত্তৰঃ (ক) আত্মনিৰ্ভৰশীল।
১৮। ২০১১ চনৰ চূড়ান্ত লোকপিয়ল অনুসৰি অসমৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ কিমান?
(ক) ৬২.১৯ শতাংশ
(খ) ৭২.১৯ শতাংশ
(গ) ৮২.১৯ শতাংশ
(ঘ) ৯২.১৯ শতাংশ
উত্তৰঃ (খ) ৭২.১৯ শতাংশ।
১৯। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি অসমৰ জনসংখ্যা কিমান আছিল?
(ক) ২,১২,০৫,৫৭৬ জন
(খ) ৩,১২,০৫,৫৭৬ জন
(গ) ৪,১২,০৫,৫৭৬ জন
(ঘ) ৫,১২,০৫,৫৭৬ জন
উত্তৰঃ (খ) ৩,১২,০৫,৫৭৬ জন।
২০। তলৰ কোনটো কথাই মানৱ সম্পদ উন্নয়নক সহায় কৰে?
(ক) শিক্ষাৰ সুযোগ বৃদ্ধি
(খ) স্বাস্থ্যসেৱা হ্ৰাস
(গ) বিদ্যালয় এৰাৰ হাৰ বৃদ্ধি
(ঘ) কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ হ্ৰাস
উত্তৰঃ (ক) শিক্ষাৰ সুযোগ বৃদ্ধি।
মানৱ সম্পদ উন্নয়ন, মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ
নিৰ্দেশক আৰু মানৱ সম্পদ উন্নয়নত বৃত্তিমূলক শিক্ষাৰ ভূমিকা
১। চমু উত্তৰ লিখা:
ক) সম্পদ হ’বলৈ মানুহ কি কি গুণৰ অধিকাৰী হ’ব লাগিব?
উত্তৰঃ কোনাে মানুহ সম্পদ হিচাপে বিবেচিত হ’বলৈ হ’লে তেওঁ শাৰীৰিক আৰু মানসিক ভাবে সক্ষম হােৱাৰ উপৰিও প্রয়ােজনীয় শিক্ষা আৰু প্রশিক্ষণ প্রাপ্ত হ’ব লাগিব । কাৰিকৰী দক্ষতা আৰু কাম কৰাৰ মানসিকতা মানৱ সম্পদৰ বিশেষ বৈশিষ্ট্য ।
খ) উৎপাদনৰ মূল উপাদান কেইটা আৰু কি কি?
উত্তৰঃ উৎপাদনৰ মূল উপাদান চাৰিটা । সেই কেইটা হ’ল — ভূমি , শ্রম , মুলধন আৰু সংগঠন ।
গ) বিশেষ প্রয়োজনসম্পন্ন লোক মানৱ সম্পদৰূপে বিবেচিত হ’ব পাৰেনে?
উত্তৰঃ এজন বিশেষ প্রয়ােজন সম্পন্ন মানুহে মানৱ সম্পদ হিচাপে বিবেচিত হ’ব পাৰে যদিহে তেওঁ শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ দ্বাৰা কোনাে উৎপাদনমুখী কার্যত জড়িত হ’ব পাৰে ।
ঘ) জীৱনৰ প্ৰত্যাশা কি?
উত্তৰঃ জীৱন প্রত্যাশা হৈছে মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ এটা নির্দেশক । এটা শিশু জন্মৰ পিছৰ পৰা কিমান বছৰলৈ সুস্থ আৰু সৱল হিচাপে জীয়াই থাকে , সেইটোৱেই হৈছে জীৱন প্রত্যাশা ।
ঙ) বৃত্তি কাক বোলে?
উত্তৰঃ মানুহে শিক্ষা – দীক্ষা লাভ কৰি উঠি জীৱিকা নির্বাহৰ বাবে যি কৰ্মক বাচনি কৰি লয় সেইটোৱে তেওঁৰ বৃত্তি ।
চ) অসমত বৰ্তমান সাক্ষৰতাৰ হাৰ কিমান?
উত্তৰঃ অসমত বৰ্তমান সাক্ষৰতাৰ হাৰ হ’ল —৭৩.১৮ জন ।
২। বহলাই লিখা :
ক) মানৱ সম্পদ উন্নয়নত নিৰ্দেশকসমূহ।
উত্তৰঃ মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ কিছুমান উল্লেখযােগ্য নির্দেশক হ’ল— শিক্ষাৰ হাৰ , জীৱনৰ প্রত্যাশা , জন্মকালীন শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ , জনমুৰি আয় , বিদ্যালয়ত নাম ভৰ্ত্তি আৰু বিদ্যালয় এৰাৰ হাৰ আৰু প্রতিষেধক টিকাকৰণৰ হাৰ ইত্যাদি ।
শিক্ষাৰ হাৰ- মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ এটা প্রধান কাৰক হৈছে শিক্ষা , জ্ঞান আৰু দক্ষতা । উপযুক্ত শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ যােগেদি মানৱ সম্পদ গঢ়ি তুলিব পৰা যায় । উদাহৰণস্বৰূপে জাপান , ইংলেণ্ড , আমেৰিকা আদি দেশত শিক্ষিতৰ হাৰ যথেষ্ট বেছি আৰু সেইবিলাক দেশৰ মানৱ সম্পদো অধিক উন্নত ।
জীৱনৰ প্রত্যাশা মানৱ সম্পদৰ আন এটা নির্দেশক হৈছে— জীৱনৰ প্রত্যাশা । এটা শিশু জন্মৰ পিছৰ পৰা কিমান বছৰলৈ সুস্থ – সবল হিচাপে জীয়াই বা জীয়াই থকাৰ আশা কৰে সেইটোৱেই জীৱনৰ প্রত্যাশা । প্রত্যাশা যিমানেই বেছি হ’ব , মানুহক মানৱ সম্পদলৈ ৰূপান্তৰ কৰাৰ হাৰো সিমানেই বেছি হ’ৱ। উচ্চ জীৱন প্রত্যাশা উন্নত মানৱ সম্পদৰ নির্ণায়ক ।
জন্মকালীন শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ জন্ম কালীন শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ মানৱ উন্নয়নৰ অইন এক নির্দেশক । শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰে দেশৰ জনস্বাস্থ্যৰ ইংগিত বহন কৰে । স্বাস্থ্য ক্ষেত্ৰত সুব্যৱস্থাৰে শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ কমাব পৰা যায় । এখন দেশত জন্মকালীন শিশুৰ মৃত্যুৰ হ্রাস হােৱাটো সেই দেশখনৰ মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ এটা প্রধান নির্দেশক হিচাপে বিবেচিত হয় ।
জনমুৰি আয় জাতীয় আয়ৰ ভিত্তিত দেশবােৰক উন্নত আৰু অনুন্নত শ্ৰেণীত ভাগ কৰা যায় । জনমুৰি আয় বৃদ্ধিয়ে মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ কথা বুজায় । সম্পদত উন্নত দেশ সমূহৰ মানৱ সম্পদো উন্নত হয় ।
বিদ্যালয়ত নাম ভৰ্ত্তি আৰু বিদ্যালয় এৰাৰ হাৰ বিদ্যালয়ত নামভৰ্ত্তি আৰু বিদ্যালয় এৰাৰ হাৰৰ ওপৰতো মানৱ সম্পদ উন্নয়ন নিৰ্ভৰ কৰে । উন্নত দেশৰ তুলনাত অনুন্নত দেশ সমূহত বিদ্যালয় এৰাৰ হাৰ উচ্চ হােৱাৰ ফলত এই দেশবােৰত উপযুক্ত জন সম্পদৰ অভাৱ হােৱা দেখা যায় । শিক্ষা অবিহনে মানুহ মানৱ সম্পদ হ’ব নােৱাৰে ।
প্রতিষেধক টিকাকৰণৰ হাৰ দেশৰ জনসাধাৰণ নিৰােগী আৰু সুস্বাস্থ্যৰ অধিকাৰী হ’বলৈ হ’লে জনস্বাস্থ্যৰ উন্নতিৰ বিভিন্ন আঁচনিসমূহ অতি প্রয়ােজনীয় । ইয়াৰ ভিতৰত প্রতিষেধক টিকাকৰণে শিশুৰ স্বাস্থ্য আৰু দীর্ঘ জীৱনৰ সুৰক্ষা প্রদান কৰে । সেয়ে প্রতেষেধক টিকা কৰণৰ হাৰকো মানৱ সম্পদৰ নির্দেশক হিচাপে বিবেচনা কৰা হয় ।
খ) বৃত্তিমূলক শিক্ষাই মানৱ সম্পদ উন্নয়নত কিদৰে সহায় কৰে?
উত্তৰঃ আনুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ উপৰি যি শিক্ষাৰ দ্বাৰা জনসাধাৰণৰ উপাৰ্জনৰ পথ মুকলি হয় তেনে শিক্ষা বৃত্তিমূলক শিক্ষা বােলা হয় । আনুষ্ঠানিক শিক্ষা লাভ কৰাৰ পিছত চৰকাৰে সকলাে শিক্ষিত লােককে চাকৰি যােগান ধৰাতো সম্ভৱ নহয় । ফলস্বৰূপে উপযুক্ত শিক্ষা – দীক্ষা লৈ দক্ষতা অর্জন কৰাৰ পিছতো চাকৰি বাকৰিৰ অভাৱত বহুতাে মানৱ সম্পদ অপচয় হােৱা দেখা যায় । কিন্তু আনুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ উপৰি যদি কোনাে লােকে বৃত্তিমূলক শিক্ষা লাভ কৰি কিছুমান বিশেষ কামত দক্ষতা অর্জন কৰে তেনেহ’লে তেওঁলােকে সেই বৃত্তিত স্ব – নিয়ােজিত হৈ উৎপাদন মুখী কার্য কৰি নিজৰ জীৱিকা মােকোলােৱাৰ উপৰিও দেশৰ আৰু দহৰ উপকাৰ সাধিব পাৰে । বৃত্তিমূলক শিক্ষাৰে শিক্ষিত হলে মানৱ সম্পদ কেতিয়াও হতাশাগ্রস্ত হ’ব নালাগে । গতিকে বৃত্তিমূলক শিক্ষা মানৱ সম্পদ উন্নয়নত সহায়ক হয় ।
গ) জন্মকালীন শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ কিদৰে নিৰ্ণয় কৰা হয়?
উত্তৰঃ যিবােৰৰ বয়স এবছৰৰ তলত , সেইবােৰক শিশু বুলি কোৱা হয়।এটা বছৰত জন্ম হােৱা প্রতি হাজাৰ শিশুৰ ভিতৰত যিমান শিশুৰ মৃত্যু হয় , সেই মৃত্যুৰ সংখ্যাক শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ বােলা হয় । এই হাৰ হ’ব—
মুঠ শিশুৰ মৃত্যু সংখ্যা
শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ = _________________ × ১০০
মুঠ শিশুৰ জন্ম সংখ্যা
ঘ) মানব সম্পদ উন্নয়নত শিক্ষাৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ শিক্ষা জীৱনৰ বন্তি । শিক্ষা অবিহনে জীৱন কেতিয়াও পােহৰাব নােৱাৰি । মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ মূল চালিকা শক্তিয়ে হ’ল— শিক্ষা । সুস্থ শৰীৰ , সুস্থ মন মগজুৰ ব্যক্তিয়ে প্রকৃত শিক্ষা লাভ কৰি দক্ষতা অর্জন কৰি উৎপাদনমুলক কামত জড়িত হ’ব পাৰিলেহে মানৱ সম্পদ বুলি বিবেচিত হয় । মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ প্ৰধান কাৰকটোৱেই হৈছে শিক্ষা । জ্ঞান আৰু দক্ষতা বৃদ্ধি কৰিব পৰা উপযুক্ত শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ যােগেদি উন্নত মানৱ সম্পদ গঢ়ি তুলিব পৰা যায় । যি দেশৰ শিক্ষা ব্যৱস্থা উন্নত আৰু শিক্ষিতৰ হাৰ উচ্চ সেই দেশৰ মানৱ সম্পদৰ মানাে উন্নত । উদাহৰণ স্বৰূপে আমি জাপান , ইংলেণ্ড , আমেৰিকা আদিৰ নাম উনুকিয়াব পাৰো।
৩। শুদ্ধ/অশুদ্ধ নির্ণয় কৰা ঃ
ক) মানুহ মাত্রেই মানব সম্পদ নহয়।
উত্তৰঃ শুদ্ধ
খ) জনসংখ্যা বৃদ্ধি হ’লেই দেশৰ উৎপাদন বৃদ্ধি হয়।
উত্তৰঃঅশুদ্ধ
গ) যিখন দেশত জীৱনৰ প্ৰত্যাশা বেছি সেইখন দেশত মানব সম্পদৰ পৰিমাণো বেছি হয়।
উত্তৰঃ শুদ্ধ
ঘ) উন্নত দেশৰ তুলনাত অনুন্নত দেশসমূহত বিদ্যালয় এৰাৰ হাৰ উচ্চ।
উত্তৰঃ শুদ্ধ
ঙ) বৃত্তিমূলক শিক্ষাই স্ব-নিয়োজনৰ পথ মুকলি কৰি নিবনুৱা সমস্যা সমাধানত সহায় কৰে।উত্তৰঃ শুদ্ধ
৪। খালী ঠাই পূৰ কৰা :ক) উৎপাদনৰ চাৰিটা উপাদান হ’ল ভূমি_______,_______আৰু_______।উত্তৰঃ শ্রম , মূলধন , সংগঠন ।খ) দেশৰ উৎপাদনত _______প্রত্যক্ষ অবদান থাকে।
উত্তৰঃমানুহৰ ।
গ) বৃত্তিমূলক শিক্ষাই _______ত বিশেষ ভূমিকা পালন কৰে।
উত্তৰঃ মানৱ সম্পদ উন্নয়ন । ঘ) ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল মতে অসমৰ জনসংখ্যা_______।
উত্তৰঃ ৩,১১,৬৯,২৭২ জন ।ঙ) আনুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ উপৰি যি শিক্ষাৰদ্বাৰা জনসাধাৰণৰ উপাৰ্জনৰ পথ মুকলি হয় তেনে শিক্ষাক _______বোলা হয়।
উত্তৰঃ বৃত্তিমূখী শিক্ষা চ) _______বৃদ্ধিয়ে দেশ এখন স্বাৱলম্বী হোৱাত সহায় কৰে।উত্তৰঃ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়ৰ ।ছ) _______শিশুৰ স্বাস্থ্য আৰু দীর্ঘ জীৱনৰ সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে।
উত্তৰঃ প্রতিষেধক টিকাৰণে ।
৫। চমুটোকা লিখা :
ক) মানৱ সম্পদ
উত্তৰঃ শাৰীৰিক আৰু মানসিক ভাবে সক্ষম যি ব্যক্তিয়ে শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ দ্বাৰা কৌশলী আৰু দক্ষতা সম্পন্ন হৈ উপাদনমূলক কাম কাজত নিজকে জড়িত কৰে তেওঁকেই মানৱ সম্পদ বুলি কোৱা হয় । মানৱ সম্পদক জন সম্পদ বুলিও কোৱা হয় । জন সম্পদ অবিহনে দেশৰ উন্নতি অসম্ভৱ । কাৰণ সকলাে প্রাকৃতিক সম্পাদক মানৱ সম্পদেহে নিয়ন্ত্রণ কৰিব পাৰে । উৎপাদন বৃদ্ধি হ’লেহে দেশৰ উন্নতি হয়।শ্রম অবিহনে আমি কোনাে বস্তু উৎপাদন কৰিব নােৱাৰাে ৷ শ্রম প্রদান কৰিব পাৰে একমাত্র মানুহে । কিন্তু মানুহ মাত্রেই মানৱ সম্পদ নহয় । সম্পদ হ’বলৈ মানুহ কিছুমান গুণৰ অধিকাৰী হ’ব লাগিব । তেওঁ শাৰীৰিক আৰু মানসিকভাৱে সক্ষম হােৱাৰ উপৰিও প্রয়ােজনীয় শিক্ষা আৰু প্রশিক্ষণ প্রাপ্ত হ’ব লাগিব । কিন্তু উচ্চ শিক্ষা আৰু প্রশিক্ষণ প্রাপ্ত এজন সু – স্বাস্থ্যৰ লােককো মানৱ সম্পদ বুলি ক’ব পৰা নহ’ব যদিহে তেওঁৰ কাৰিকৰী দক্ষতা , কাম কৰাৰ আগ্ৰহ নাথাকে বা উৎপাদনমুখী কার্যত নিয়ােজিত হৈ দেশ তথা দহৰ উপকাৰ সাধিব নােৱাৰে ।
খ) বৃত্তিমূলক শিক্ষা
উত্তৰঃ আনুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ উপৰি যি শিক্ষাৰ দ্বাৰা জনসাধাৰণৰ উপাৰ্জনৰ পথ মুকলি হয় তেনে শিক্ষা বৃত্তিমূলক শিক্ষা বােলা হয় । বৃত্তিমূলক শিক্ষাই মানৱ সম্পদ উন্নয়নত বিশেষ প্ৰভাৱ পেলায় , কাৰণ বৃত্তিমূলক শিক্ষাই স্ব – নিয়োজনৰ পথ মুকলি কৰি নিবনুৱা সমস্যা সমাধানত সহায় কৰে । আনুষ্ঠানিক শিক্ষা লাভ কৰাৰ পিছত চৰকাৰে সকলাে শিক্ষিত লােককে চাকৰি যােগান ধৰাতো সম্ভৱ নহয় । প্রচলিত শিক্ষা ব্যৱস্থাই শিক্ষিত লােকৰ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰিলেও আত্মনিৰ্ভৰশীল কৰি গঢ়ি তুলিব পৰা নাই । গতিকে আমাক এতিয়া বৃত্তিমূলক শিক্ষাৰ প্ৰয়ােজন হৈ পৰিছে । বৃত্তিমূলক শিক্ষাই মানুহক উপার্জনক্ষম কৰি তােলাৰ লগে লগে দেশৰ নিবনুৱা সমস্যা সমাধানতাে সহায় কৰে । বৃত্তিমূলক শিক্ষা গ্রহণ কৰি মানুহে মটৰ মেকানিক , কাঠমিস্ত্রী , দর্জী , ৰাজমিস্ত্রী , পেইণ্টাৰ , বিউটিচিয়ান , ইলেকট্রিচিয়ান , ম’বাইল মেকানিক , কম্পিউটাৰ মেকানিক আদি কামত নিয়ােজিত হৈ স্বাৱলম্বী হ’ব পাৰে ।
গ) জনমূৰি আয়উত্তৰঃ এখন দেশৰ মুঠ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়ক দেশখনৰ মুঠ জনসংখ্যাৰে হৰণ কৰিলে যি আয় পােৱা যায় তাক জনমূৰি আয় বােলা হয় । জনমুৰি আয় নির্ণয় কৰাৰ সূত্র হ’ল—
মুঠ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়
জনমুৰি আয় = ____________
মুঠ জনসংখ্যা
ঘ) মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ নিৰ্দেশক
উত্তৰঃ যিবােৰ দিশে দেশ এখনৰ মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ আভাষ প্রতিফলিত কৰে সেইবােৰকে মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ নির্দেশক বুলি কোৱা হয় । মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ কিছুমান উল্লেখযােগ্য নির্দেশক হ’ল— শিক্ষাৰ হাৰ , জীৱনৰ প্রত্যাশা , জন্মকালীন শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ , জনমুৰি আয় , বিদ্যালয়ত নামভৰ্ত্তি আৰু বিদ্যালয় এৰাৰ হাৰ , প্রতিষেধক টিকাকৰণৰ হাৰ ইত্যাদি । যিবােৰ দেশত শিক্ষিতৰ হাৰ বেছি , য’ত মানুহৰ জীৱন প্রত্যাশা আছে , জন্মকালীন শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ য’ত কম , যিবােৰ দেশৰ জনমুৰি আয় পর্যাপ্ত পৰিমানৰ বিদ্যালয়ত নাম ভৰ্ত্তিৰ সংখ্যা য’ত কম , তেনেবােৰ দেশত মানৱ সম্পদ উন্নত বুলি ক’ব পাৰি । ইয়াৰােপৰি উক্ত নির্দেশকবােৰ য’ত নিম্ন পর্যায়ৰ সেইবােৰ দেশৰ মানৱ সম্পদ উন্নয়নাে নিম্নপর্যায়ৰ হয় ।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post