জনসংখ্যা বৃদ্ধি আৰু বিতৰণ
১। পৃথিৱীত জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ ধাৰা সম্পৰ্কে লিখা। কিয় আৰু কোন সময়ছোৱাত জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ যথেষ্ট বেছি আছিল?
উত্তৰঃ মানৱ ইতিহাসৰ আদি কালছোৱাত পৃথিৱীৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ অতি লেহেমীয়া আছিল আৰু জনসংখ্যা প্ৰায় স্থিৰ অৱস্থাত আছিল। কিন্তু যোৱা কিছু বছৰ ধৰি, বিশেষকৈ ১৯৫০ চনৰ পৰা ২০০০ চনৰ কালছোৱাত জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ অভূতপূৰ্বভাৱে দ্ৰুত হৈছিল।
কেৱল এই ৫০ বছৰতে পৃথিৱীৰ জনসংখ্যা ২৫০ কোটিৰ পৰা বৃদ্ধি পাই ৬০০ কোটি হৈছিলগৈ। অৰ্থাৎ এই সময়ছোৱাত জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ পৰিমাণ আছিল ৩৫০ কোটি। ইয়াকে পৃথিৱীৰ ‘জনবিস্ফোৰণ’ (Population Explosion) বোলে।
বৃদ্ধিৰ কাৰণসমূহ:
খাদ্য যোগানৰ নিশ্চয়তা।
জীৱন ধাৰণৰ মানদণ্ডৰ উন্নয়ন।
চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ দ্ৰুত উন্নতি, যাৰ ফলত মৃত্যুৰ হাৰ হ্ৰাস পাইছে।
ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ তথ্য মতে, ২০১১ চনৰ ৩১ অক্টোবৰত পৃথিৱীৰ জনসংখ্যাই ৭০০ কোটি সম্পূৰ্ণ কৰিছে। বৰ্তমানৰ ধাৰা অক্ষুণ্ণ থাকিলে ২০২৫ চনত ৮০০ কোটি আৰু ২০৫০ চন পৰ্যন্ত পৃথিৱীৰ জনসংখ্যাই ৯৫০ কোটি অতিক্ৰম কৰিব বুলি অনুমান কৰা হৈছে।
২। পৃথিৱীৰ বৰ্তমান আনুমানিক জনসংখ্যা কিমান? জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ স্থানিক তাৰতম্যৰ প্ৰধান কাৰণবোৰ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ২০১১ বৰ্ষৰ তথ্য অনুসৰি পৃথিৱীৰ আনুমানিক জনসংখ্যা হ’ল ৭০০ কোটি। (অৱশ্যে বৰ্তমান ২০২৬ চনত এই সংখ্যা ৮০০ কোটিৰো অধিক)।
জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ স্থানিক বা আঞ্চলিক তাৰতম্যৰ প্ৰধান কাৰণবোৰ হ’ল:
প্ৰাকৃতিক কাৰক (ভূ-অৱয়ৱ, জলবায়ু আদি)।
অৰ্থনৈতিক কাৰক (উদ্যোগ, নিয়োগৰ সুবিধা আদি)।
সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক কাৰক।
চিকিৎসা সেৱাৰ উপলব্ধতা।
৩। পৃথিৱীৰ বৰ্তমান জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ আঞ্চলিক তাৰতম্যৰ এটি ছবি দাঙি ধৰা।
উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ সকলো অঞ্চলতে একে নহয়। ইয়াৰ এক প্ৰধান কাৰণ হ’ল জন্ম আৰু মৃত্যুৰ হাৰৰ পাৰ্থক্য তথা জন-প্ৰব্ৰজন।
উন্নত বনাম উন্নয়নশীল দেশ: ১৭৫০-১৯৭০ চনৰ সময়ছোৱাত উন্নত দেশবোৰৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ বেছি আছিল। কিন্তু ১৯৫০ চনৰ পিছৰ পৰা এই ছবিখন ওলোটা হয়। বৰ্তমান উন্নয়নশীল দেশসমূহতহে বৃদ্ধিৰ হাৰ বেছি।
আফ্ৰিকা মহাদেশ: ১৯৫০-২০০০ বৰ্ষৰ সময়ছোৱাত আফ্ৰিকাৰ বাৰ্ষিক বৃদ্ধিৰ হাৰ ২.৫৫ শতাংশলৈ বৃদ্ধি পায়, যিটো ইউৰোপত মাত্ৰ ০.৬ শতাংশ।
এছিয়া মহাদেশ: ই পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ জনবহুল মহাদেশ। উচ্চ জন্মহাৰৰ বাবে ইয়াত জনসংখ্যা দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাইছে।
উত্তৰ আমেৰিকা: ইয়াত জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ মূল কাৰণ হ’ল ইউৰোপ আৰু অন্যান্য প্ৰান্তৰ পৰা হোৱা উচ্চ হাৰৰ জন-প্ৰব্ৰজন।
ইউৰোপ: এই মহাদেশত জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ অতি নিম্ন বা স্থিৰ। ইয়াৰ কাৰণ হ’ল নিম্ন জন্মহাৰ আৰু বহিঃপ্ৰব্ৰজন।
৪। পৃথিৱীৰ জনসংখ্যা বিতৰণ সম্পৰ্কে লিখা আৰু অসম বিতৰণৰ প্ৰধান কাৰকবোৰ লিখা।
উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ উপৰিভাগৰ সকলো ঠাইতে মানুহৰ বসতি একে নহয়। এই বিতৰণত প্ৰাকৃতিক আৰু আৰ্থ-সামাজিক কাৰকে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।
বিতৰণৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ:
পৃথিৱীৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯০ শতাংশ লোক উত্তৰ গোলাৰ্ধত বাস কৰে, কাৰণ ইয়াত অধিক ভূমিভাগ আৰু অনুকূল জলবায়ু বিৰাজমান।
মহাদেশসমূহৰ ভিতৰত এছিয়াৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব আটাইতকৈ বেছি আৰু ওছেনিয়াৰ (অষ্ট্ৰেলিয়া মহাদেশ) ঘনত্ব আটাইতকৈ কম।
অসম বিতৰণৰ (Uneven Distribution) প্ৰধান কাৰকসমূহ:
১. ভূ-অৱয়ৱ: সমতল ভূমিত বসতি ঘন হয়, আনহাতে পাহাৰীয়া বা মৰুভূমি অঞ্চলত বসতি পাতল হয়।
২. জলবায়ু: অতি অতিপাত ঠাণ্ডা বা অতিপাত গৰম অঞ্চলতকৈ নাতিশীতোষ্ণ জলবায়ুত মানুহে বাস কৰি ভাল পায়।
৩. মাটিৰ সাৰুৱাতা: সাৰুৱা কৃষিভূমি থকা অঞ্চলত (যেনে নদী উপত্যকা) জনসংখ্যা বেছি হয়।
৪. অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন: যিবোৰ ঠাইত উদ্যোগ, যাতায়ত আৰু সংস্থাপনৰ সুবিধা বেছি, সেইবোৰ ঠাইত জনসংখ্যা থূপ খাই থাকে।