ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া আৰু সমীকৰণ
পাঠভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ
1. বায়ুত দহনৰ আগতে মেগনেছিয়ামৰ ফিটা এডাল পৰিষ্কাৰ কৰি ল’ব লাগে কিয়?
উত্তৰঃ মেগনেছিয়ামৰ ফিটা বায়ুত থাকিলে ইয়াৰ পৃষ্ঠত মেগনেছিয়াম অক্সাইডৰ এটা পাতল তৰপ গঠন হয়। এই তৰপটোৱে মেগনেছিয়ামক অক্সিজেনৰ সৈতে সহজে বিক্ৰিয়া কৰাত বাধা দিয়ে। সেয়ে দহনৰ আগতে ফিটাডাল ঘঁহি পৰিষ্কাৰ কৰি লোৱা হয়।
2. তলৰ ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াবোৰৰ বাবে সন্তুলিত সমীকৰণ লিখা।
(i) হাইড্ৰ’জেন + ক্ল’ৰিন → হাইড্ৰ’জেন ক্ল’ৰাইড
উত্তৰঃ H₂ + Cl₂ → 2HCl
(ii) বেৰিয়াম ক্ল’ৰাইড + এলুমিনিয়াম ছালফেট → বেৰিয়াম ছালফেট + এলুমিনিয়াম ক্ল’ৰাইড
উত্তৰঃ 3BaCl₂ + Al₂(SO₄)₃ → 3BaSO₄ + 2AlCl₃
(iii) ছ’ডিয়াম + পানী → ছ’ডিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড + হাইড্ৰ’জেন
উত্তৰঃ 2Na + 2H₂O → 2NaOH + H₂
3. অৱস্থা চিহ্নসহ সন্তুলিত সমীকৰণ লিখা।
(i) বেৰিয়াম ক্ল’ৰাইড আৰু ছ’ডিয়াম ছালফেটৰ জলীয় দ্ৰৱৰ বিক্ৰিয়া
উত্তৰঃ BaCl₂(aq) + Na₂SO₄(aq) → BaSO₄(s)↓ + 2NaCl(aq)
ইয়াত বেৰিয়াম ছালফেটৰ বগা অধঃক্ষেপ সৃষ্টি হয়।
(ii) ছ’ডিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড আৰু হাইড্ৰ’ক্ল’ৰিক এছিডৰ বিক্ৰিয়া
উত্তৰঃ
NaOH(aq) + HCl(aq) → NaCl(aq) + H₂O(l)
পোৰা চূণ আৰু পানীৰ বিক্ৰিয়া
1. এটা পদাৰ্থ ‘X’ৰ দ্ৰৱ বগা ৰং সানিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
(i) ‘X’ৰ নাম আৰু সংকেত লিখা।
উত্তৰঃ ‘X’ হ’ল কেলছিয়াম অক্সাইড বা পোৰা চূণ (Quick lime)। ইয়াৰ সংকেত CaO।
(ii) পানীৰ সৈতে ‘X’ৰ বিক্ৰিয়া লিখা।
উত্তৰঃ CaO(s) + H₂O(l) → Ca(OH)₂(aq) + তাপ
এই বিক্ৰিয়াত পোৱা চূণ বা কেলছিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড উৎপন্ন হয়।
2. পানীৰ বিদ্যুৎ বিশ্লেষণত এটা পৰীক্ষানলত সংগৃহীত গেছৰ পৰিমাণ আনটোতকৈ দুগুণ কিয়?
উত্তৰঃ পানীৰ অণুত হাইড্ৰ’জেন আৰু অক্সিজেনৰ অনুপাত 2:1। বিদ্যুৎ বিশ্লেষণ কৰিলে পানীৰ পৰা হাইড্ৰ’জেন আৰু অক্সিজেন গেছো 2:1 আয়তন অনুপাতত উৎপন্ন হয়। সেয়ে হাইড্ৰ’জেন গেছৰ পৰিমাণ অক্সিজেনৰ তুলনাত দুগুণ হয়।
2H₂O(l) → 2H₂(g) + O₂(g)
অপসৰণ আৰু দ্বি-অপসৰণ বিক্ৰিয়া
1. লোৰ গজাল ক’পাৰ ছালফেটৰ দ্ৰৱত ডুবালে দ্ৰৱৰ ৰং সলনি হয় কিয়?
উত্তৰঃ লো ক’পাৰতকৈ অধিক সক্ৰিয় ধাতু। সেয়ে লোৱে ক’পাৰ ছালফেটৰ পৰা ক’পাৰক অপসাৰিত কৰি ফেৰাছ ছালফেট গঠন কৰে। ফলত নীলা ক’পাৰ ছালফেট দ্ৰৱৰ ৰং পাতল সেউজীয়া হয় আৰু লোৰ গজালৰ ওপৰত ৰঙচুৱা-মুগা ক’পাৰৰ প্ৰলেপ পৰে।
Fe(s) + CuSO₄(aq) → FeSO₄(aq) + Cu(s)
2. দ্বি-অপসৰণ বিক্ৰিয়াৰ এটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ AgNO₃(aq) + NaCl(aq) → AgCl(s)↓ + NaNO₃(aq)
ইয়াত AgCl-ৰ বগা অধঃক্ষেপ সৃষ্টি হয়।
জাৰণ-বিজাৰণ
1. তলৰ বিক্ৰিয়াত জাৰিত আৰু বিজাৰিত পদাৰ্থ চিনাক্ত কৰা।
(i) 4Na + O₂ → 2Na₂O
উত্তৰঃ ছ’ডিয়াম (Na) অক্সিজেন গ্ৰহণ কৰি জাৰিত হৈছে আৰু অক্সিজেন (O₂) বিজাৰিত হৈছে।
(ii) CuO + H₂ → Cu + H₂O
উত্তৰঃ হাইড্ৰ’জেন (H₂) অক্সিজেন গ্ৰহণ কৰি জাৰিত হৈছে আৰু ক’পাৰ অক্সাইড (CuO) অক্সিজেন হেৰুৱাই বিজাৰিত হৈছে।
অনুশীলনীৰ শুদ্ধ আৰু উন্নত উত্তৰ
1. 2PbO + C → 2Pb + CO₂ বিক্ৰিয়াটোৰ অশুদ্ধ উক্তি কোনকেইটা?
উত্তৰঃ (a) আৰু (b) অশুদ্ধ।
ইয়াত PbO বিজাৰিত হৈছে আৰু কাৰ্বন জাৰিত হৈছে।
2. Fe₂O₃ + 2Al → Al₂O₃ + 2Fe — এইটো কি বিক্ৰিয়া?
উত্তৰঃ (d) অপসৰণ বিক্ৰিয়া।
এলুমিনিয়ামে আয়ৰন অক্সাইডৰ পৰা আয়ৰনক অপসাৰিত কৰে।
3. লঘু হাইড্ৰ’ক্ল’ৰিক এছিড লোৰ গুড়িত যোগ কৰিলে কি ঘটে?
উত্তৰঃ হাইড্ৰ’জেন গেছ আৰু আয়ৰন (II) ক্ল’ৰাইড উৎপন্ন হয়।
Fe + 2HCl → FeCl₂ + H₂↑
4. সন্তুলিত ৰাসায়নিক সমীকৰণ কি? ৰাসায়নিক সমীকৰণ কিয় সন্তুলিত কৰিব লাগে?
উত্তৰঃ যি ৰাসায়নিক সমীকৰণত বিক্ৰিয়ক আৰু বিক্ৰিয়াজাত পদাৰ্থৰ ফালে প্ৰতিটো মৌলৰ পৰমাণুৰ সংখ্যা সমান থাকে, তাক সন্তুলিত ৰাসায়নিক সমীকৰণ বোলে।
ভৰৰ নিত্যতা বিধি অনুসৰি ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াত পৰমাণুৰ সৃষ্টি বা ধ্বংস নহয়। সেয়ে সমীকৰণৰ দুয়োফালে প্ৰতিটো মৌলৰ পৰমাণুৰ সংখ্যা সমান ৰাখিবলৈ সমীকৰণ সন্তুলিত কৰা হয়।
5. ৰাসায়নিক সমীকৰণৰ ৰূপত লিখি সন্তুলন কৰা।
(a) N₂ + 3H₂ → 2NH₃
(b) 2H₂S + 3O₂ → 2SO₂ + 2H₂O
(c) 3BaCl₂ + Al₂(SO₄)₃ → 3BaSO₄ + 2AlCl₃
(d) 2K + 2H₂O → 2KOH + H₂
6. সমীকৰণবোৰ সন্তুলন কৰা।
(a) 2HNO₃ + Ca(OH)₂ → Ca(NO₃)₂ + 2H₂O
(b) 2NaOH + H₂SO₄ → Na₂SO₄ + 2H₂O
(c) NaCl + AgNO₃ → AgCl + NaNO₃
(d) BaCl₂ + H₂SO₄ → BaSO₄ + 2HCl
7. সন্তুলিত সমীকৰণ লিখা।
(a) Ca(OH)₂ + CO₂ → CaCO₃ + H₂O
(b) Zn + 2AgNO₃ → Zn(NO₃)₂ + 2Ag
(c) 2Al + 3CuCl₂ → 2AlCl₃ + 3Cu
(d) BaCl₂ + K₂SO₄ → BaSO₄ + 2KCl
8. বিক্ৰিয়াৰ ধৰণ চিনাক্ত কৰা।
(a) 2KBr + BaI₂ → 2KI + BaBr₂
উত্তৰঃ দ্বি-অপসৰণ বিক্ৰিয়া।
(b) ZnCO₃ → ZnO + CO₂
উত্তৰঃ বিয়োজন বিক্ৰিয়া।
(c) H₂ + Cl₂ → 2HCl
উত্তৰঃ সংযোজন বিক্ৰিয়া।
(d) Mg + 2HCl → MgCl₂ + H₂
উত্তৰঃ অপসৰণ বিক্ৰিয়া।
9. তাপবৰ্জী আৰু তাপগ্ৰাহী বিক্ৰিয়া বুলিলে কি বুজা?
তাপবৰ্জী বিক্ৰিয়াঃ যি ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াত তাপশক্তি নিৰ্গত হয়, তাক তাপবৰ্জী বিক্ৰিয়া বোলে।
উদাহৰণঃ
CH₄ + 2O₂ → CO₂ + 2H₂O + তাপ
তাপগ্ৰাহী বিক্ৰিয়াঃ যি বিক্ৰিয়াত বিক্ৰিয়া সংঘটিত হ’বলৈ তাপ বা আন শক্তি শোষণ কৰিব লাগে, তাক তাপগ্ৰাহী বিক্ৰিয়া বোলে।
উদাহৰণঃ
CaCO₃ + তাপ → CaO + CO₂
10. শ্বসনক তাপবৰ্জী বিক্ৰিয়া বুলি কিয় কোৱা হয়?
উত্তৰঃ শ্বসনৰ সময়ত গ্লুক’জ অক্সিজেনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড আৰু পানী উৎপন্ন কৰাৰ লগতে শক্তি মুক্ত কৰে। সেয়ে শ্বসন এটা তাপবৰ্জী বিক্ৰিয়া।
C₆H₁₂O₆ + 6O₂ → 6CO₂ + 6H₂O + শক্তি
11. বিয়োজন বিক্ৰিয়াক সংযোজন বিক্ৰিয়াৰ বিপৰীত বোলা হয় কিয়?
উত্তৰঃ সংযোজন বিক্ৰিয়াত দুটা বা ততোধিক পদাৰ্থ মিলি এটা নতুন পদাৰ্থ গঠন কৰে। কিন্তু বিয়োজন বিক্ৰিয়াত এটা যৌগ ভাঙি দুটা বা ততোধিক সৰল পদাৰ্থ উৎপন্ন হয়। সেয়ে দুয়োটা পৰস্পৰৰ বিপৰীত।
সংযোজনঃ
CaO + CO₂ → CaCO₃
বিয়োজনঃ
CaCO₃ → CaO + CO₂
12. তাপ, পোহৰ আৰু বিদ্যুতৰ দ্বাৰা সংঘটিত বিয়োজন বিক্ৰিয়াৰ উদাহৰণ।
তাপীয় বিয়োজনঃ
CaCO₃(s) —Δ→ CaO(s) + CO₂(g)
আলোকীয় বিয়োজনঃ
2AgBr(s) —সূৰ্যৰ পোহৰ→ 2Ag(s) + Br₂(g)
বিদ্যুৎ বিয়োজনঃ
2H₂O(l) —বিদ্যুৎ→ 2H₂(g) + O₂(g)
13. অপসৰণ আৰু দ্বি-অপসৰণ বিক্ৰিয়াৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা।
অপসৰণ বিক্ৰিয়াঃ অধিক সক্ৰিয় মৌলে কোনো যৌগৰ পৰা কম সক্ৰিয় মৌলক অপসাৰিত কৰে।
Zn + CuSO₄ → ZnSO₄ + Cu
দ্বি-অপসৰণ বিক্ৰিয়াঃ দুটা যৌগৰ আয়ন বা উপাদান পৰস্পৰে বিনিময় হৈ নতুন যৌগ গঠন কৰে।
AgNO₃ + NaCl → AgCl↓ + NaNO₃
14. ছিলভাৰ পৰিশোধনত সংঘটিত বিক্ৰিয়াটো লিখা।
উত্তৰঃ Cu(s) + 2AgNO₃(aq) → Cu(NO₃)₂(aq) + 2Ag(s)
ক’পাৰে ছিলভাৰ নাইট্ৰেটৰ পৰা ছিলভাৰক অপসাৰিত কৰে।
15. অধঃক্ষেপণ বিক্ৰিয়া কাক বোলে?
উত্তৰঃ যি বিক্ৰিয়াত দুটা জলীয় দ্ৰৱ বিক্ৰিয়া কৰি পানীত অদ্ৰৱণীয় গোটা পদাৰ্থ উৎপন্ন কৰে, তাক অধঃক্ষেপণ বিক্ৰিয়া বোলে।
উদাহৰণঃ AgNO₃(aq) + NaCl(aq) → AgCl(s)↓ + NaNO₃(aq)
16. জাৰণ আৰু বিজাৰণ ব্যাখ্যা কৰা।
জাৰণঃ কোনো পদাৰ্থই অক্সিজেন গ্ৰহণ কৰিলে তাক জাৰণ বোলে।
2Cu + O₂ → 2CuO
বিজাৰণঃ কোনো পদাৰ্থৰ পৰা অক্সিজেন আঁতৰিলে তাক বিজাৰণ বোলে।
CuO + H₂ → Cu + H₂O
ইয়াত CuO বিজাৰিত হয় আৰু H₂ জাৰিত হয়।
17. এটা উজ্জ্বল মুগা ৰঙৰ মৌল ‘X’ বায়ুত গৰম কৰিলে ক’লা হৈ পৰে। ‘X’ আৰু ক’লা পদাৰ্থটোৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ‘X’ হ’ল ক’পাৰ বা তাম (Cu)। বায়ুত গৰম কৰিলে ক’পাৰে অক্সিজেনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি ক’লা ৰঙৰ ক’পাৰ(II) অক্সাইড (CuO) গঠন কৰে।
2Cu + O₂ → 2CuO
18. লোৰ বস্তুত ৰঙৰ প্ৰলেপ দিয়া হয় কিয়?
উত্তৰঃ লোৰ পৃষ্ঠত ৰঙৰ প্ৰলেপ দিলে লো বায়ুৰ অক্সিজেন আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ প্ৰত্যক্ষ সংস্পৰ্শলৈ আহিব নোৱাৰে। ফলত লোৰ মামৰে ধৰা বা ক্ষয়ীভৱন ৰোধ হয়।
19. তেল আৰু চৰ্বিযুক্ত খাদ্য নাইট্ৰ’জেন গেছৰ পৰিৱেশত পেকেটত ভৰোৱা হয় কিয়?
উত্তৰঃ তেল আৰু চৰ্বি বায়ুৰ অক্সিজেনৰ সংস্পৰ্শত আহিলে জাৰিত হৈ দুৰ্গন্ধযুক্ত হয়। নাইট্ৰ’জেন তুলনামূলকভাৱে নিষ্ক্ৰিয় গেছ হোৱাৰ বাবে পেকেটৰ ভিতৰত অক্সিজেনৰ পৰিমাণ কমাই খাদ্যৰ জাৰণ আৰু দুৰ্গন্ধিতা ৰোধ কৰে। ফলত খাদ্য বেছি সময়লৈ ভাল থাকে।
20. ক্ষয়ীভৱন আৰু চৰ্বিৰ দুৰ্গন্ধিতা ব্যাখ্যা কৰা।
(a) ক্ষয়ীভৱনঃ ধাতু বায়ু, পানী বা অন্যান্য পদাৰ্থৰ সৈতে ধীৰে ধীৰে বিক্ৰিয়া কৰি ক্ষয় হোৱাকে ক্ষয়ীভৱন বোলে। উদাহৰণস্বৰূপে, আৰ্দ্ৰ বায়ুত লোৰ ওপৰত মামৰ সৃষ্টি হয়।
(b) চৰ্বিৰ দুৰ্গন্ধিতাঃ তেল আৰু চৰ্বিযুক্ত খাদ্য বায়ুৰ অক্সিজেনৰ সৈতে জাৰিত হৈ স্বাদ আৰু গোন্ধ নষ্ট হোৱা প্ৰক্ৰিয়াক চৰ্বিৰ দুৰ্গন্ধিতা বা rancidity বোলে।
ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াঃ যি প্ৰক্ৰিয়াত এটা বা ততোধিক পদাৰ্থৰ ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন ঘটি নতুন ধৰ্মৰ পদাৰ্থ সৃষ্টি হয়, তাক ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া বোলে।
ৰাসায়নিক সমীকৰণঃ ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াক বিক্ৰিয়ক আৰু বিক্ৰিয়াজাত পদাৰ্থৰ চিহ্ন আৰু সংকেত ব্যৱহাৰ কৰি সংক্ষিপ্তভাৱে প্ৰকাশ কৰাকে ৰাসায়নিক সমীকৰণ বোলে।
অসন্তুলিত বা জঁকা সমীকৰণঃ যি সমীকৰণত বিক্ৰিয়ক আৰু বিক্ৰিয়াজাত পদাৰ্থৰ ফালে প্ৰতিটো মৌলৰ পৰমাণুৰ সংখ্যা সমান নহয়, তাক অসন্তুলিত সমীকৰণ বোলে।
সন্তুলিত সমীকৰণঃ যি সমীকৰণত দুয়োফালে প্ৰতিটো মৌলৰ পৰমাণুৰ সংখ্যা সমান থাকে, তাক সন্তুলিত ৰাসায়নিক সমীকৰণ বোলে।
সংযোজন বিক্ৰিয়াঃ দুটা বা ততোধিক বিক্ৰিয়ক মিলি এটা বিক্ৰিয়াজাত পদাৰ্থ উৎপন্ন কৰা বিক্ৰিয়াক সংযোজন বিক্ৰিয়া বোলে।
উদাহৰণঃ
CaO + H₂O → Ca(OH)₂
বিয়োজন বিক্ৰিয়াঃ এটা বিক্ৰিয়ক ভাঙি দুটা বা ততোধিক পদাৰ্থ উৎপন্ন কৰা বিক্ৰিয়াক বিয়োজন বিক্ৰিয়া বোলে।
উদাহৰণঃ
CaCO₃ → CaO + CO₂
Human Generate Question Answer
প্ৰশ্নাৱলীঃ
1. বায়ুত দহনৰ আগতে মেগনেছিয়ামৰ ফিটা এডাল পৰিষ্কাৰ কৰি ল’ব লাগে কিয়?
উত্তৰঃ- মেগনেছিয়াম ফিটাৰ পৃষ্ঠত বায়ুৰ জলীয় বাষ্পৰ প্ৰভাৱত মেগনেছিয়াম কাৰ্বনেটৰ এটা তৰপ গঠন হয়। এই তৰপটোৱে মেগনেছিয়ামক অক্সিজেনৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষ সংযোগ হ’বলৈ নিদিয়ে।
2. তলৰ ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াবোৰৰ বাবে সন্তুলিত সমীকৰণ লিখা।
(i) হাইড্ৰ’জেন + ক্ল’ৰিন → হাইড্ৰ’জেন ক্ল’ৰাইড।
উত্তৰঃ- H₂ + Cl₂ → 2HCl
(ii) বেৰিয়াম ক্ল’ৰাইড + এলুমিনিয়াম ছালফেট → বেৰিয়াম ছালফেট + এলুমিনিয়াম ক্ল’ৰাইড
উত্তৰঃ- 3BaCl₂ + Al₂(SO₄)₃ → 3BaSO₄ + 2AlCl₃
(iii) ছ’ডিয়াম + পানী → ছ’ডিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড + হাইড্ৰ’জেন
উত্তৰঃ- 2Na + 2H₂O → 2NaOH + H₂
3. অৱস্থা চিহ্নসহ সন্তুলিত সমীকৰণ লিখা।
(i) বেৰিয়াম ক্ল’ৰাইড আৰু ছ’ডিয়াম ছালফেটৰ দ্ৰৱৰ বিক্ৰিয়া
উত্তৰঃ- BaCl₂(aq) + Na₂SO₄(aq) → BaSO₄(s) + 2NaCl(aq)
(ii) ছ’ডিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড আৰু হাইড্ৰ’ক্ল’ৰিক এছিডৰ বিক্ৰিয়া
উত্তৰঃ- NaOH(aq) + HCl(aq) → NaCl(aq) + H₂O(l)
প্ৰশ্নাৱলীঃ
1. পদাৰ্থ ‘X’ৰ দ্ৰৱ বগা ৰঙ সানিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
(i) ‘X’ৰ নাম আৰু সংকেত লিখা।
উত্তৰঃ- পোৰা চূণ (CaO)
(ii) পানীৰ সৈতে বিক্ৰিয়া লিখা।
উত্তৰঃ- CaO + H₂O → Ca(OH)₂
2. কার্যকলাপ 1.7 ত গেছৰ পৰিমাণ দুগুণ কিয়?
উত্তৰঃ- পানীৰ অণুত হাইড্ৰ’জেন আৰু অক্সিজেন 2:1 অনুপাতত থাকে (H₂O)। সেইবাবে হাইড্ৰ’জেন গেছৰ পৰিমাণ অক্সিজেনতকৈ দুগুণ হয়।
প্ৰশ্নাৱলীঃ
1. লোৰ গজাল ক’পাৰ ছালফেটত ডুবালে ৰঙ সলনি হয় কিয়?
উত্তৰঃ- লো ক’পাৰতকৈ অধিক সক্ৰিয়। সেয়ে ই ক’পাৰ ছালফেটৰ পৰা ক’পাৰ অপসাৰিত কৰে। ফলত নীলা ৰঙ শেতা হয় আৰু লোৰ ওপৰত তামৰ স্তৰ জমা হয়।
2. দ্বি-অপসৰণ বিক্ৰিয়াৰ আন এটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ- AgNO₃(aq) + NaCl(aq) → AgCl(s)↓ + NaNO₃(aq)
1. জাৰণ-বিজাৰণ চিনাক্ত কৰা।
(i) 4Na + O₂ → 2Na₂O
উত্তৰঃ- Na জাৰিত, O₂ বিজাৰিত
(ii) CuO + H₂ → Cu + H₂O
উত্তৰঃ- H₂ জাৰিত, CuO বিজাৰিত
অনুশীলনীঃ
1. ভুল উক্তি চিনাক্ত কৰা।
উত্তৰঃ- (a) আৰু (b)
2. Fe₂O₃ + 2Al → Al₂O₃ + 2Fe
উত্তৰঃ- (d) অপসৰণ বিক্ৰিয়া
3. HCl + Fe
উত্তৰঃ- (a) হাইড্ৰ’জেন গেছ আৰু আইৰন ক্ল’ৰাইড উৎপন্ন হয়
4. সন্তুলিত ৰাসায়নিক সমীকৰণ কি?
উত্তৰঃ- য’ত বিক্ৰিয়ক আৰু উৎপন্ন পদাৰ্থত মৌলসমূহৰ পৰমাণু সমান থাকে তাক সন্তুলিত সমীকৰণ বোলে।
ভৰৰ নিত্যতাবিধিৰ বাবে সমীকৰণ সন্তুলন কৰা হয়।
5. সমীকৰণ লিখা।
(a) 3H₂ + N₂ → 2NH₃
(b) 2H₂S + 3O₂ → 2H₂O + 2SO₂
(c) 3BaCl₂ + Al₂(SO₄)₃ → 2AlCl₃ + 3BaSO₄
(d) 2K + 2H₂O → 2KOH + H₂
6. সন্তুলন কৰা।
(a) 2HNO₃ + Ca(OH)₂ → Ca(NO₃)₂ + 2H₂O
(b) 2NaOH + H₂SO₄ → Na₂SO₄ + 2H₂O
(c) NaCl + AgNO₃ → AgCl + NaNO₃
(d) BaCl₂ + H₂SO₄ → BaSO₄ + 2HCl
7. সমীকৰণ লিখা।
(a) Ca(OH)₂ + CO₂ → CaCO₃ + H₂O
(b) Zn + 2AgNO₃ → Zn(NO₃)₂ + 2Ag
(c) 2Al + 3CuCl₂ → 2AlCl₃ + 3Cu
(d) BaCl₂ + K₂SO₄ → BaSO₄ + 2KCl
8. বিক্ৰিয়াৰ ধৰণ চিনাক্ত কৰা।
(a) দ্বি-অপসৰণ
(b) বিয়োজন
(c) সংযোজন
(d) অপসৰণ
9. তাপবৰ্জী আৰু তাপগ্ৰাহী বিক্ৰিয়া
উত্তৰঃ-
তাপবৰ্জীঃ তাপ উৎপন্ন হয়
CH₄ + 2O₂ → CO₂ + 2H₂O + তাপ
তাপগ্ৰাহীঃ তাপ শোষণ হয়
N₂ + O₂ → 2NO
10. শ্বসন তাপবৰ্জী কিয়?
উত্তৰঃ- শ্বসনত গ্লুক’জ জাৰিত হৈ তাপ উৎপন্ন হয়।
11. বিয়োজন সংযোজনৰ বিপৰীত কিয়?
উত্তৰঃ- সংযোজনত পদাৰ্থ মিলি এটা গঠন হয়, বিয়োজনত এটা পদাৰ্থ ভাঙি বহু হয়।
12. বিয়োজন বিক্ৰিয়া
তাপঃ CaCO₃ → CaO + CO₂
পোহৰঃ 2AgBr → 2Ag + Br₂
বিদ্যুৎঃ 2H₂O → 2H₂ + O₂
13. পাৰ্থক্য
অপসৰণঃ অধিক সক্ৰিয় মৌল কম সক্ৰিয়ক সলনি কৰে
Zn + CuSO₄ → ZnSO₄ + Cu
দ্বি-অপসৰণঃ আয়ন বিনিময় হয়
AgNO₃ + NaCl → AgCl + NaNO₃
14. ছিলভাৰ পৰিশোধন
উত্তৰঃ- Cu + 2AgNO₃ → Cu(NO₃)₂ + 2Ag
15. অধঃক্ষেপ বিক্ৰিয়া
উত্তৰঃ- য’ত অদ্ৰাৱ্য পদাৰ্থ উৎপন্ন হয়
AgNO₃ + NaCl → AgCl↓ + NaNO₃
16. জাৰণ আৰু বিজাৰণ
জাৰণঃ অক্সিজেন যোগ
C + O₂ → CO₂
বিজাৰণঃ অক্সিজেন হ্ৰাস
CuO + H₂ → Cu + H₂O
17. ‘X’ মৌল
উত্তৰঃ- ক’পাৰ (Cu), উৎপন্ন পদাৰ্থ CuO
18. লোৰ বস্তুত ৰঙ কিয় দিয়া হয়?
উত্তৰঃ- মৰ্মা (rusting) ৰোধ কৰিবলৈ।
19. নাইট্ৰ’জেনত পেকেট কিয়?
উত্তৰঃ- জাৰণ ৰোধ কৰি খাদ্য সংৰক্ষণৰ বাবে।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post