কাৰ্বন আৰু তাৰ যৌগ
A. অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
১। সহযোজী বান্ধনি কাক বোলে?
উত্তৰঃ দুটা পৰমাণুৰ মাজত এক বা একাধিক যোৰ ইলেক্ট্ৰন ভাগ-বাটোৱাৰা কৰাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাসায়নিক বান্ধনিক সহযোজী বান্ধনি বোলে।
২। সহযোজী যৌগ কি?
উত্তৰঃ পৰমাণুসমূহে ইলেক্ট্ৰন ভাগ-বাটোৱাৰা কৰি সহযোজী বান্ধনিৰ মাধ্যমেৰে গঠন কৰা যৌগক সহযোজী যৌগ বোলে।
৩। অনুঘটক কি?
উত্তৰঃ যি পদাৰ্থই নিজে স্থায়ীভাৱে পৰিৱৰ্তিত নোহোৱাকৈ ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াৰ গতি বৃদ্ধি বা নিয়ন্ত্ৰণ কৰে, তাক অনুঘটক বোলে।
৪। কেটিনেচন কি?
উত্তৰঃ কাৰ্বন পৰমাণুৱে আন কাৰ্বন পৰমাণুৰ সৈতে C–C বান্ধনি গঠন কৰি দীঘল, শাখাযুক্ত বা চক্ৰীয় শৃংখল গঠন কৰিব পৰা গুণক কেটিনেচন বোলে।
৫। সংপৃক্ত কাৰ্বন যৌগ কি?
উত্তৰঃ যিবোৰ কাৰ্বন যৌগত কাৰ্বন পৰমাণুৰ মাজত কেৱল একক সহযোজী বান্ধনি থাকে, সেইবোৰক সংপৃক্ত কাৰ্বন যৌগ বোলে।
৬। অসংপৃক্ত কাৰ্বন যৌগ কি?
উত্তৰঃ যিবোৰ কাৰ্বন যৌগত কাৰ্বন পৰমাণুৰ মাজত অন্ততঃ এটা দ্বিবান্ধনি বা ত্ৰিবান্ধনি থাকে, সেইবোৰক অসংপৃক্ত কাৰ্বন যৌগ বোলে।
৭। এলকেন কি?
উত্তৰঃ কেৱল একক C–C বান্ধনি থকা সংপৃক্ত হাইড্ৰ’কাৰ্বনক এলকেন বোলে।
৮। এলকিন কি?
উত্তৰঃ কাৰ্বন পৰমাণুৰ মাজত অন্ততঃ এটা দ্বিবান্ধনি থকা অসংপৃক্ত হাইড্ৰ’কাৰ্বনক এলকিন বোলে।
৯। এলকাইন কি?
উত্তৰঃ কাৰ্বন পৰমাণুৰ মাজত অন্ততঃ এটা ত্ৰিবান্ধনি থকা অসংপৃক্ত হাইড্ৰ’কাৰ্বনক এলকাইন বোলে।
১০। এলকেন, এলকিন আৰু এলকাইনৰ সাধাৰণ সংকেত লিখা।
উত্তৰঃ
- এলকেন — CₙH₂ₙ₊₂
- এলকিন — CₙH₂ₙ
- এলকাইন — CₙH₂ₙ₋₂
১১। চাইক্ল’হেক্সেনৰ আণৱিক সংকেত কি?
উত্তৰঃ C₆H₁₂।
১২। চাইক্ল’পেন্টেনৰ সংকেত কি?
উত্তৰঃ C₅H₁₀।
১৩। সমগণীয় শ্ৰেণী কি?
উত্তৰঃ একে কাৰ্যকৰী মূলক আৰু একেধৰণৰ ৰাসায়নিক ধৰ্ম থকা, আৰু ক্ৰমাগত দুটা সদস্যৰ মাজত –CH₂–ৰ পাৰ্থক্য থকা যৌগসমূহৰ শ্ৰেণীক সমগণীয় শ্ৰেণী বোলে।
১৪। সমগণীয় শ্ৰেণীৰ এটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ মিথেন CH₄, ইথেন C₂H₆, প্ৰপেন C₃H₈ আৰু বিউটেন C₄H₁₀।
১৫। সমগণীয় শ্ৰেণীৰ ক্ৰমাগত দুটা যৌগৰ আণৱিক ভৰৰ পাৰ্থক্য কিমান?
উত্তৰঃ 14u।
১৬। কাৰ্যকৰী মূলক কি?
উত্তৰঃ জৈৱ যৌগৰ যি পৰমাণু বা পৰমাণুগুচ্ছে যৌগটোৰ বিশেষ ৰাসায়নিক ধৰ্ম নিৰ্ধাৰণ কৰে, তাক কাৰ্যকৰী মূলক বোলে।
১৭। –OH কোনটো কাৰ্যকৰী মূলক?
উত্তৰঃ এলক’হলীয় মূলক।
১৮। –COOH কোন শ্ৰেণীৰ কাৰ্যকৰী মূলক?
উত্তৰঃ কাৰ্বক্সিলিক এছিড।
১৯। কিট’ন মূলকৰ সংকেত কি?
উত্তৰঃ >C=O।
২০। এলডিহাইড মূলকৰ সংকেত কি?
উত্তৰঃ –CHO।
২১। বিষম পৰমাণু কি?
উত্তৰঃ জৈৱ যৌগৰ কাৰ্বন শৃংখলত থকা কাৰ্বন আৰু হাইড্ৰ’জেনৰ বাহিৰৰ পৰমাণুক বিষম পৰমাণু বোলে।
২২। হাইড্ৰ’কাৰ্বন কি?
উত্তৰঃ কেৱল কাৰ্বন আৰু হাইড্ৰ’জেনেৰে গঠিত যৌগক হাইড্ৰ’কাৰ্বন বোলে।
২৩। এলিফেটিক যৌগ কি?
উত্তৰঃ মুক্ত শৃংখলযুক্ত কাৰ্বন যৌগক এলিফেটিক যৌগ বোলে।
২৪। এৰ’মেটিক যৌগ কি?
উত্তৰঃ বিশেষ চক্ৰীয় গঠনযুক্ত আৰু একান্তৰভাৱে একক আৰু দ্বিবান্ধনি থকা জৈৱ যৌগক এৰ’মেটিক যৌগ বোলে।
২৫। চক্ৰীয় যৌগৰ দুটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ চাইক্ল’হেক্সেন আৰু বেনজিন।
২৬। কাৰ্বনৰ ইলেক্ট্ৰনীয় বিন্যাস কি?
উত্তৰঃ 2, 4।
২৭। কাৰ্বনৰ যোজ্যতা কিমান?
উত্তৰঃ 4।
২৮। কাৰ্বন পৰমাণু এটাই কিমান সহযোজী বান্ধনি গঠন কৰিব পাৰে?
উত্তৰঃ চাৰিডাল।
২৯। কাৰ্বনৰ কোন দুটা ধৰ্মৰ বাবে অসংখ্য যৌগ গঠন হয়?
উত্তৰঃ
- কেটিনেচন
- চতুৰযোজ্যতা
৩০। কাৰ্বনৰ বাহিৰেও কেটিনেচন ধৰ্ম থকা তিনিটা মৌলৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ছিলিকন, ফছফৰাছ আৰু ছালফাৰ।
৩১। গঠন সমযোজী যৌগ কি?
উত্তৰঃ যিবোৰ যৌগৰ আণৱিক সংকেত একে কিন্তু গঠন সংকেত পৃথক, সেইবোৰক গঠন সমযোজী যৌগ বোলে।
৩২। বিউটেনৰ গঠন সমযোজী কিমান?
উত্তৰঃ দুটা।
৩৩। পেন্টেনৰ গঠন সমযোজী কিমান?
উত্তৰঃ তিনিটা।
৩৪। যোগাত্মক বিক্ৰিয়া কি?
উত্তৰঃ অসংপৃক্ত যৌগৰ দ্বি বা ত্ৰিবান্ধনিত অন্য পৰমাণু বা অণু যোগ হৈ একেটা বিক্ৰিয়াজাত পদাৰ্থ উৎপন্ন হোৱা বিক্ৰিয়াক যোগাত্মক বিক্ৰিয়া বোলে।
৩৫। হাইড্ৰ’জেনেচন কি?
উত্তৰঃ অনুঘটকৰ উপস্থিতিত অসংপৃক্ত যৌগত হাইড্ৰ’জেন যোগ হৈ সংপৃক্ত যৌগ সৃষ্টি হোৱা প্ৰক্ৰিয়াক হাইড্ৰ’জেনেচন বোলে।
৩৬। হাইড্ৰ’জেনেচনৰ ঔদ্যোগিক ব্যৱহাৰ কি?
উত্তৰঃ উদ্ভিদজাত তেলত হাইড্ৰ’জেন যোগ কৰি বনস্পতি ঘি তৈয়াৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
৩৭। প্ৰতিস্থাপন বিক্ৰিয়া কি?
উত্তৰঃ যি বিক্ৰিয়াত যৌগৰ এটা পৰমাণু বা পৰমাণুগুচ্ছৰ স্থান আন এটা পৰমাণু বা পৰমাণুগুচ্ছে লয়, তাক প্ৰতিস্থাপন বিক্ৰিয়া বোলে।
৩৮। জাৰক পদাৰ্থ কি?
উত্তৰঃ যি পদাৰ্থই আন পদাৰ্থক অক্সিজেন যোগ কৰে বা নিজে ইলেক্ট্ৰন গ্ৰহণ কৰি আন পদাৰ্থক জাৰিত কৰে, তাক জাৰক পদাৰ্থ বোলে।
উদাহৰণ—ক্ষাৰকীয় KMnO₄ বা আম্লিক K₂Cr₂O₇।
৩৯। ইথানলৰ পৰা ইথানয়িক এছিড সৃষ্টি হোৱাটো কিয় জাৰণ বিক্ৰিয়া?
উত্তৰঃ এই বিক্ৰিয়াত ইথানলত অক্সিজেন যোগ হৈ ইথানয়িক এছিড সৃষ্টি হয়, সেয়ে ই জাৰণ বিক্ৰিয়া।
৪০। কাৰ্বন যৌগ ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয় কিয়?
উত্তৰঃ কাৰ্বন আৰু ইয়াৰ বহু যৌগ দহন কৰিলে অধিক তাপশক্তি উৎপন্ন হয়, সেয়ে ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
৪১। ভিনেগাৰ কি?
উত্তৰঃ এচেটিক বা ইথানয়িক এছিডৰ পাতল জলীয় দ্ৰৱক ভিনেগাৰ বোলে।
৪২। IUPAC-ৰ সম্পূৰ্ণ নাম কি?
উত্তৰঃ International Union of Pure and Applied Chemistry।
B. সহযোজী যৌগ
১। সহযোজী যৌগৰ গলনাংক আৰু উতলাংক কম কিয়?
উত্তৰঃ সহযোজী যৌগৰ অণুসমূহৰ মাজৰ আন্তঃআণৱিক আকর্ষণ বল তুলনামূলকভাৱে দুৰ্বল। সেয়ে অণুসমূহক পৃথক কৰিবলৈ কম তাপশক্তিৰ প্ৰয়োজন হয়। এই কাৰণে সহযোজী যৌগৰ গলনাংক আৰু উতলাংক সাধাৰণতে কম।
২। সহযোজী যৌগ বিদ্যুতৰ কুপৰিবাহী কিয়?
উত্তৰঃ সহযোজী যৌগ ইলেক্ট্ৰন ভাগ-বাটোৱাৰাৰ দ্বাৰা গঠিত হয়। ইয়াত সাধাৰণতে মুক্ত আয়ন বা চলনক্ষম আধানযুক্ত কণিকা নাথাকে। সেয়ে এই যৌগবোৰ বিদ্যুৎ পৰিবহণ নকৰে।
৩। সহযোজী যৌগৰ চাৰিটা ধৰ্ম লিখা।
উত্তৰঃ
- কঠিন, তৰল বা গেছীয় অৱস্থাত পোৱা যায়।
- সাধাৰণতে গলনাংক আৰু উতলাংক কম।
- বিদ্যুতৰ কুপৰিবাহী।
- সাধাৰণতে পানীত কম দ্ৰৱণীয় আৰু বহু জৈৱ দ্ৰাৱকত দ্ৰৱীভূত হয়।
৪। কাৰ্বন যৌগ সুস্থিৰ কিয়?
উত্তৰঃ কাৰ্বনৰ পৰমাণুৰ আকাৰ সৰু আৰু ই আন কাৰ্বন বা অন্যান্য মৌলৰ সৈতে শক্তিশালী সহযোজী বান্ধনি গঠন কৰে। এই শক্তিশালী বান্ধনিৰ বাবে কাৰ্বনৰ বহু যৌগ যথেষ্ট সুস্থিৰ হয়।
C. হাইড্ৰ’কাৰ্বন আৰু শ্ৰেণীবিভাগ
১। হাইড্ৰ’কাৰ্বনবোৰ কিদৰে শ্ৰেণীবিভাগ কৰা হয়?
উত্তৰঃ হাইড্ৰ’কাৰ্বন মূলত দুটা ভাগত ভাগ কৰা হয়—
(ক) সংপৃক্ত হাইড্ৰ’কাৰ্বন
য’ত C–C-ৰ মাজত কেৱল এক বান্ধনি থাকে। এইবোৰক এলকেন বোলে।
উদাহৰণঃ মিথেন CH₄, ইথেন C₂H₆।
(খ) অসংপৃক্ত হাইড্ৰ’কাৰ্বন
য’ত C=C বা C≡C বান্ধনি থাকে।
ইয়াক আকৌ দুটা ভাগত ভাগ কৰা হয়—
- এলকিন — উদাহৰণঃ ইথিন C₂H₄
- এলকাইন — উদাহৰণঃ ইথাইন C₂H₂
২। এলকেন, এলকিন আৰু এলকাইনৰ তিনিটাকৈ উদাহৰণ লিখা।
উত্তৰঃ
এলকেনঃ
- মিথেন
- ইথেন
- প্ৰপেন
এলকিনঃ
- ইথিন
- প্ৰপিন
- বিউটিন
এলকাইনঃ
- ইথাইন
- প্ৰপাইন
- বিউটাইন
৩। সংপৃক্ত আৰু অসংপৃক্ত হাইড্ৰ’কাৰ্বনৰ পাৰ্থক্য লিখা।
| সংপৃক্ত হাইড্ৰ’কাৰ্বন | অসংপৃক্ত হাইড্ৰ’কাৰ্বন |
|---|---|
| C–C-ৰ মাজত কেৱল এক বান্ধনি থাকে। | দ্বি বা ত্ৰিবান্ধনি থাকে। |
| সাধাৰণতে প্ৰতিস্থাপন বিক্ৰিয়া দেখুৱায়। | সাধাৰণতে যোগাত্মক বিক্ৰিয়া দেখুৱায়। |
| তুলনামূলকভাৱে কম সক্ৰিয়। | বহু-বান্ধনিৰ বাবে অধিক সক্ৰিয়। |
| পৰ্যাপ্ত বায়ুত তুলনামূলকভাৱে পৰিষ্কাৰ শিখাৰে জ্বলে। | বহু ক্ষেত্ৰত ক’লা ধোৱাযুক্ত শিখা দিয়ে। |
| উদাহৰণঃ CH₄ | উদাহৰণঃ C₂H₄, C₂H₂ |
৪। এলকিন আৰু এলকাইন অধিক সক্ৰিয় কিয়?
উত্তৰঃ এলকিন আৰু এলকাইনৰ অণুত যথাক্ৰমে দ্বিবান্ধনি আৰু ত্ৰিবান্ধনি থাকে। এই বহু-বান্ধনি সহজে বিক্ৰিয়াত অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰে। সেয়ে এই যৌগবোৰ এলকেনতকৈ অধিক সক্ৰিয়।
৫। তলৰ যৌগবোৰৰ পৰা এলকেন, এলকিন আৰু এলকাইন বাছি উলিওৱা—CH₄, C₂H₂, C₃H₆, C₃H₈, C₄H₁₀।
উত্তৰঃ
- এলকেন — CH₄, C₃H₈, C₄H₁₀
- এলকিন — C₃H₆
- এলকাইন — C₂H₂
৬। C₄H₈, C₄H₁₀, C₄H₆, C₂H₆-ৰ ভিতৰত এলকিন কোনটো?
উত্তৰঃ C₄H₈।
৭। বেনজিনক এৰ’মেটিক যৌগ কিয় কোৱা হয়?
উত্তৰঃ বেনজিনৰ কাৰ্বন পৰমাণুসমূহ চক্ৰীয়ভাৱে সজ্জিত আৰু কাৰ্বনসমূহৰ মাজত একান্তৰভাৱে একক আৰু দ্বিবান্ধনি থাকে। সেইবাবে বেনজিনক এৰ’মেটিক যৌগ বোলা হয়।
D. সমগণীয় শ্ৰেণী
১। সমগণীয় শ্ৰেণী কাক বোলে? উদাহৰণসহ লিখা।
উত্তৰঃ একে কাৰ্যকৰী মূলক, একে সাধাৰণ সূত্ৰ আৰু একেধৰণৰ ৰাসায়নিক ধৰ্ম থকা যৌগসমূহক ক্ৰম অনুসৰি সাজিলে যি শ্ৰেণী পোৱা যায় তাক সমগণীয় শ্ৰেণী বোলে। শ্ৰেণীটোৰ ক্ৰমাগত দুটা সদস্যৰ মাজত –CH₂–ৰ পাৰ্থক্য থাকে।
উদাহৰণ—
CH₄, C₂H₆, C₃H₈, C₄H₁₀
এই শ্ৰেণীত প্ৰতিটো ক্ৰমাগত সদস্যৰ আণৱিক ভৰৰ পাৰ্থক্য 14u।
২। সমগণীয় শ্ৰেণীৰ ভৌতিক আৰু ৰাসায়নিক ধৰ্মৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰঃ একেটা সমগণীয় শ্ৰেণীৰ যৌগসমূহৰ কাৰ্যকৰী মূলক একে হোৱা বাবে ৰাসায়নিক ধৰ্ম প্ৰায় একে হয়। কিন্তু আণৱিক ভৰ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে গলনাংক, উতলাংক আদি ভৌতিক ধৰ্ম ক্ৰমে সলনি হয়।
E. কাৰ্যকৰী মূলক
১। কাৰ্যকৰী মূলকৰ কিছুমান উদাহৰণ লিখা।
| যৌগৰ শ্ৰেণী | কাৰ্যকৰী মূলক |
|---|---|
| এলক’হল | –OH |
| এলডিহাইড | –CHO |
| কিট’ন | >C=O |
| কাৰ্বক্সিলিক এছিড | –COOH |
২। CH₃CH₂OH যৌগটোৰ নাম আৰু কাৰ্যকৰী মূলক লিখা।
উত্তৰঃ
- নাম — ইথানল
- কাৰ্যকৰী মূলক — –OH
F. ইথানল আৰু ইথানয়িক এছিড
১। ইথানলৰ দুটা ধৰ্ম আৰু ব্যৱহাৰ লিখা।
উত্তৰঃ
ধৰ্ম
- ইথানল এটা বৰণহীন তৰল।
- ই দাহ্য।
ব্যৱহাৰ
- বিভিন্ন ঔষধ বা পদাৰ্থৰ দ্ৰাৱক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
- এলক’হলীয় পানীয় প্ৰস্তুতিত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
২। ইথানল আৰু ইথানয়িক এছিডৰ পাৰ্থক্য লিখা।
| ইথানল | ইথানয়িক এছিড |
|---|---|
| নীলা লিটমাছৰ ৰং সলনি নকৰে। | নীলা লিটমাছ ৰঙা কৰে। |
| NaHCO₃-ৰ সৈতে CO₂ উৎপন্ন নকৰে। | NaHCO₃-ৰ সৈতে CO₂ উৎপন্ন কৰে। |
| –OH কাৰ্যকৰী মূলক থাকে। | –COOH কাৰ্যকৰী মূলক থাকে। |
৩। পৰীক্ষাৰে এলক’হল আৰু কাৰ্বক্সিলিক এছিড কেনেকৈ চিনাক্ত কৰিব পাৰি?
উত্তৰঃ দুয়োটা নমুনাত পৃথককৈ ছ’ডিয়াম হাইড্ৰ’জেন কাৰ্বনেট যোগ কৰা হয়।
কাৰ্বক্সিলিক এছিডৰ ক্ষেত্ৰত CO₂ গেছৰ বুৰবুৰণি ওলায়— CH3COOH+NaHCO3→CH3COONa+H2O+CO2
এলক’হলৰ ক্ষেত্ৰত এই ধৰণে CO₂ উৎপন্ন নহয়।
লিটমাছ পৰীক্ষাতো কাৰ্বক্সিলিক এছিডে নীলা লিটমাছ ৰঙা কৰে, কিন্তু ইথানলে নকৰে।
৪। ইথানলক ইথানয়িক এছিডলৈ ৰূপান্তৰ কৰাৰ বিক্ৰিয়া লিখা।
উত্তৰঃ ক্ষাৰকীয় KMnO₄ বা আম্লিক K₂Cr₂O₇-ৰ উপস্থিতিত ইথানল জাৰিত হৈ ইথানয়িক এছিড গঠন কৰে। CH3CH2OH+2[O]→CH3COOH+H2O
৫। ইথানলৰ সৈতে ছ’ডিয়ামৰ বিক্ৰিয়া লিখা।
উত্তৰঃ 2C2H5OH+2Na→2C2H5ONa+H2
ইয়াত হাইড্ৰ’জেন গেছ উৎপন্ন হয়।
৬। ইথানলৰ পৰা ইথিন কেনেকৈ প্ৰস্তুত কৰা হয়?
উত্তৰঃ গাঢ় H₂SO₄-ৰ উপস্থিতিত ইথানলৰ পৰা পানীৰ অণু আঁতৰাই ইথিন উৎপন্ন কৰা হয়। C2H5OHconc.H2SO4তাপC2H4+H2O
G. যোগাত্মক, হাইড্ৰ’জেনেচন আৰু প্ৰতিস্থাপন বিক্ৰিয়া
১। হাইড্ৰ’জেনেচনৰ উদাহৰণ লিখা।
উত্তৰঃ নিকেল অনুঘটকৰ উপস্থিতিত অসংপৃক্ত উদ্ভিদ তেলত হাইড্ৰ’জেন যোগ কৰিলে সংপৃক্ত বনস্পতি ঘি উৎপন্ন হয়।
২। কোন হাইড্ৰ’কাৰ্বনে যোগাত্মক বিক্ৰিয়া দেখুৱায়?
দিয়া যৌগঃ C₂H₆, C₃H₈, C₃H₆, C₂H₂, CH₄
উত্তৰঃ C₃H₆ আৰু C₂H₂।
৩। প্ৰতিস্থাপন বিক্ৰিয়াৰ উদাহৰণ লিখা।
উত্তৰঃ বিক্ষিপ্ত সূৰ্যৰ পোহৰত মিথেনে ক্ল’ৰিনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰিলে মিথেনৰ এটা হাইড্ৰ’জেন ক্ল’ৰিনে প্ৰতিস্থাপন কৰে। CH4+Cl2→CH3Cl+HCl
H. দহন
১। ইথানল বায়ুত দহন কৰিলে কি উৎপন্ন হয়?
উত্তৰঃ ইথানল সম্পূৰ্ণ দহন কৰিলে কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড, পানী আৰু তাপ উৎপন্ন হয়। C2H5OH+3O2→2CO2+3H2O+তাপ
২। ৱেল্ডিঙত ইথাইনৰ সৈতে বায়ুৰ সলনি অক্সিজেন কিয় ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
উত্তৰঃ বায়ুৰ সৈতে ইথাইনৰ দহন সম্পূৰ্ণ নোহ’ব পাৰে আৰু তুলনামূলকভাৱে কম তাপ উৎপন্ন হয়। বিশুদ্ধ অক্সিজেনৰ সৈতে ইথাইন সম্পূৰ্ণ দহন কৰি অধিক তাপযুক্ত শিখা উৎপন্ন কৰে। সেয়ে ধাতু জোৰা দিয়াৰ কামত অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
৩। ৰন্ধন-পাত্ৰৰ তলত ক’লা পৰে কিয়?
উত্তৰঃ ইন্ধনৰ সম্পূৰ্ণ দহন নোহোৱাৰ ফলত কাৰ্বনৰ কণিকা সৃষ্টি হৈ পাত্ৰৰ তলত জমা হয়। সেয়ে পাত্ৰৰ বাহিৰৰ অংশ ক’লা পৰে।
I. এষ্টাৰিভৱন
১। এলক’হল আৰু কাৰ্বক্সিলিক এছিডৰ বিক্ৰিয়াত কি উৎপন্ন হয়?
উত্তৰঃ এছিড অনুঘটকৰ উপস্থিতিত এলক’হল আৰু কাৰ্বক্সিলিক এছিডৰ বিক্ৰিয়াত এষ্টাৰ আৰু পানী উৎপন্ন হয়। এই বিক্ৰিয়াক এষ্টাৰিভৱন বোলে।
উদাহৰণ— CH3COOH+C2H5OH→CH3COOC2H5+H2O
J. চাবোন আৰু অপমাৰ্জক
১। চাবোনে মলি কেনেকৈ আঁতৰায়?
উত্তৰঃ চাবোনৰ অণুত দুটা পৃথক অংশ থাকে—
- পানী ভালপোৱা জলপ্ৰিয় বা hydrophilic অংশ।
- তেল-মলি ভালপোৱা জলবিমুখ বা hydrophobic অংশ।
কাপোৰত চাবোন ব্যৱহাৰ কৰিলে জলবিমুখ অংশ তেল-মলিৰ সৈতে লাগি থাকে আৰু জলপ্ৰিয় অংশ পানীৰ ফালে থাকে। বহু চাবোন অণু একেলগ হৈ মলিক ঘেৰি মাইচেল গঠন কৰে। কাপোৰ জোকাৰিলে এই মাইচেলবোৰ পানীত ভাহি আঁতৰি যায় আৰু কাপোৰ পৰিষ্কাৰ হয়।
২। কাপোৰ ধোৱাৰ সময়ত কাপোৰ জোকাৰিব লাগে কিয়?
উত্তৰঃ চাবোনে তেল আৰু মলিক মাইচেলৰ ভিতৰত আবদ্ধ কৰে। কাপোৰ জোকাৰিলে বা ঘঁহিলে মলিবোৰ কাপোৰৰ আঁহৰ পৰা পৃথক হৈ পানীত মিহলি হয়। তাৰ পাছত পানীৰ সৈতে ধুই সহজে আঁতৰাব পাৰি।
৩। কঠিন পানীত চাবোন ব্যৱহাৰ কৰিলে কি হয়?
উত্তৰঃ কঠিন পানীত কেলছিয়াম আৰু মেগনেছিয়ামৰ লৱণ থাকে। এই আয়নসমূহে চাবোনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি অদ্ৰৱণীয় গেদ বা scum সৃষ্টি কৰে। ফলত চাবোনৰ ফেন কম হয় আৰু কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ ক্ষমতাও কমে।
৪। অপমাৰ্জক ব্যৱহাৰ কৰি পানী কঠিন নে কোমল সেইটো ক’ব পাৰি নে?
উত্তৰঃ নোৱাৰি। অপমাৰ্জকে কঠিন আৰু কোমল দুয়োবিধ পানীতে সহজে ফেন উৎপন্ন কৰে। সেয়ে অপমাৰ্জকৰ সহায়ত পানীৰ কঠিনতা চিনাক্ত কৰা কঠিন।
৫। চাবোন আৰু অপমাৰ্জকৰ পাৰ্থক্য লিখা।
| চাবোন | অপমাৰ্জক |
|---|---|
| সাধাৰণতে দীঘল শৃংখলযুক্ত কাৰ্বক্সিলিক এছিডৰ ছ’ডিয়াম বা পটাছিয়াম লৱণ। | সাধাৰণতে দীঘল শৃংখলযুক্ত ছালফ’নেট বা অনুৰূপ যৌগ। |
| কঠিন পানীত গেদ সৃষ্টি কৰে। | কঠিন পানীত তুলনামূলকভাৱে ভাল কাম কৰে। |
| কঠিন পানীত ফেন কম হয়। | কঠিন পানীত সহজে ফেন হয়। |
K. গঠন আৰু বান্ধনি
১। এক বান্ধনি, দ্বিবান্ধনি আৰু ত্ৰিবান্ধনি কি?
উত্তৰঃ
এক বান্ধনিঃ দুটা পৰমাণুৰ মাজত এযোৰ ইলেক্ট্ৰন ভাগ-বাটোৱাৰা কৰিলে এক বান্ধনি সৃষ্টি হয়।
দ্বিবান্ধনিঃ দুটা পৰমাণুৰ মাজত দুযোৰ ইলেক্ট্ৰন ভাগ-বাটোৱাৰা কৰিলে দ্বিবান্ধনি সৃষ্টি হয়।
ত্ৰিবান্ধনিঃ দুটা পৰমাণুৰ মাজত তিনিযোৰ ইলেক্ট্ৰন ভাগ-বাটোৱাৰা কৰিলে ত্ৰিবান্ধনি সৃষ্টি হয়।
২। ইথেন অণুত কিমান সহযোজী বান্ধনি থাকে?
উত্তৰঃ ৭টা।
ইয়াৰ ভিতৰত—
- ১টা C–C
- ৬টা C–H বান্ধনি।
৩। প্ৰ’পেনত কিমান সহযোজী বান্ধনি থাকে?
উত্তৰঃ ১০টা।
L. জৈৱ যৌগৰ বিষয়ে চমু প্ৰশ্ন
১। জৈৱ যৌগ কি?
উত্তৰঃ দিয়া পাঠ্যৰ ভাষাত, জীৱজগতৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কাৰ্বন-ভিত্তিক বহু যৌগক জৈৱ যৌগ বুলি আলোচনা কৰা হয়।
২। জীৱবিজ্ঞানৰ সৈতে পৰিচিত তিনিটা জৈৱ যৌগৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ
- কাৰ্বহাইড্ৰেট
- প্ৰটিন
- DNA
৩। জৈৱ যৌগৰ দুটা সাধাৰণ ধৰ্ম লিখা।
উত্তৰঃ
- বহু জৈৱ যৌগৰ গলনাংক আৰু উতলাংক কম।
- বহু জৈৱ যৌগ পানীত কম দ্ৰৱণীয় আৰু জৈৱ দ্ৰাৱকত দ্ৰৱণীয়।
M. ৰাসায়নিক সমীকৰণ
১। ইথানলৰ দহন
C2H5OH+3O2→2CO2+3H2O
২। ইথানল আৰু ছ’ডিয়াম
2C2H5OH+2Na→2C2H5ONa+H2
৩। ইথানলৰ নিৰ্জলীকৰণ
C2H5OHconc.H2SO4তাপC2H4+H2O
৪। ইথানয়িক এছিড আৰু NaHCO₃
CH3COOH+NaHCO3→CH3COONa+H2O+CO2
৫। মিথেন আৰু ক্ল’ৰিন
CH4+Cl2→CH3Cl+HCl
N. খালী ঠাই পূৰণ কৰা
১। কাৰ্বন যৌগৰ অধ্যয়নক ______ বোলে।
উত্তৰঃ জৈৱ ৰসায়ন।
২। কাৰ্বনৰ যোজ্যতা ______।
উত্তৰঃ 4।
৩। মিথেনৰ চাৰিটা বান্ধনি ______ আকৃতিৰ চাৰিটা কোণৰ ফালে থাকে।
উত্তৰঃ চতুৰ্ফলক।
৪। C–C বান্ধনিৰ দ্বাৰা কাৰ্বনে দীঘল ______ গঠন কৰিব পাৰে।
উত্তৰঃ শৃংখল।
৫। দুটা কাৰ্বনৰ মাজৰ বান্ধনি এক, ______ বা ______ হ’ব পাৰে।
উত্তৰঃ দ্বি, ত্ৰি।
৬। মুক্ত শৃংখল কাৰ্বন যৌগক ______ যৌগ বোলা হয়।
উত্তৰঃ এলিফেটিক।
৭। বিশেষ চক্ৰীয় আৰু একান্তৰ এক-বান্ধনি/দ্বিবান্ধনি থকা যৌগক ______ বোলে।
উত্তৰঃ এৰ’মেটিক।
৮। সমগণীয় শ্ৰেণীৰ যৌগসমূহে একেধৰণৰ ______ ধৰ্ম দেখুৱায়।
উত্তৰঃ ৰাসায়নিক।
৯। কেৱল কাৰ্বন আৰু হাইড্ৰ’জেনযুক্ত যৌগক ______ বোলে।
উত্তৰঃ হাইড্ৰ’কাৰ্বন।
১০। সংপৃক্ত হাইড্ৰ’কাৰ্বনক ______ বোলা হয়।
উত্তৰঃ এলকেন।
১১। মিথেনে ক্ল’ৰিনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি ______ উৎপন্ন কৰে।
উত্তৰঃ ক্ল’ৰ’মিথেন।
১২। অসংপৃক্ত হাইড্ৰ’কাৰ্বনত অন্য অণু যোগ হোৱা বিক্ৰিয়াক ______ বিক্ৰিয়া বোলে।
উত্তৰঃ যোগাত্মক।
O. বহু বিকল্পধৰ্মী প্ৰশ্নোত্তৰ (MCQ)
১। কাৰ্বনে দীঘল শৃংখল গঠন কৰিব পৰা ধৰ্মটো—
(ক) প্ৰতিস্থাপন
(খ) এষ্টাৰিভৱন
(গ) কেটিনেচন
(ঘ) চেপনিফিকেচন
উত্তৰঃ (গ) কেটিনেচন।
২। ইথেনৰ আণৱিক সংকেত—
(ক) CH₄
(খ) C₂H₆
(গ) C₃H₈
(ঘ) C₄H₁₀
উত্তৰঃ (খ) C₂H₆।
৩। বিউটেনৰ গঠন সমযোজীৰ সংখ্যা—
(ক) 2
(খ) 3
(গ) 1
(ঘ) 0
উত্তৰঃ (ক) 2।
৪। অসংপৃক্ত বলয়াকাৰ কাৰ্বন যৌগ—
(ক) চাইক্ল’হেক্সেন
(খ) চাইক্ল’বিউটেন
(গ) চাইক্ল’পেন্টেন
(ঘ) বেনজিন
উত্তৰঃ (ঘ) বেনজিন।
৫। পেন্টেনৰ গঠন সমযোজীৰ সংখ্যা—
(ক) 2
(খ) 3
(গ) 5
(ঘ) 7
উত্তৰঃ (খ) 3।
৬। কাৰ্বন শৃংখলত হাইড্ৰ’জেনৰ ঠাইত থকা অকাৰ্বন পৰমাণুক কোৱা হয়—
(ক) বিষম পৰমাণু
(খ) সমগণ
(গ) কাৰ্যকৰী মূলক
(ঘ) সমযোজী
উত্তৰঃ (ক) বিষম পৰমাণু।
৭। সমগণীয় শ্ৰেণীত আণৱিক ভৰ বঢ়াৰ লগে লগে গলনাংক আৰু উতলাংক সাধাৰণতে—
(ক) বৃদ্ধি পায়
(খ) হ্ৰাস পায়
(গ) একে থাকে
(ঘ) এটাও নহয়
উত্তৰঃ (ক) বৃদ্ধি পায়।
৮। সমগণীয় শ্ৰেণীৰ দুটা ক্ৰমাগত সদস্যৰ আণৱিক ভৰৰ পাৰ্থক্য—
(ক) 12u
(খ) 1u
(গ) 14u
(ঘ) 2u
উত্তৰঃ (গ) 14u।
৯। পৰ্যাপ্ত বায়ুত সংপৃক্ত হাইড্ৰ’কাৰ্বনৰ শিখা—
(ক) নীলা
(খ) ক’লা ধোৱাযুক্ত
(গ) ৰঙা
(ঘ) সেউজীয়া
উত্তৰঃ (ক) নীলা।
১০। ইথানলৰ পৰা ইথানয়িক এছিড হোৱা বিক্ৰিয়া—
(ক) প্ৰতিস্থাপন
(খ) যোগাত্মক
(গ) জাৰণ
(ঘ) বিজাৰণ
উত্তৰঃ (গ) জাৰণ।
১১। উদ্ভিদজাত তেলৰ পৰা বনস্পতি ঘি উৎপন্ন কৰা বিক্ৰিয়া—
(ক) এষ্টাৰিভৱন
(খ) চেপনিফিকেচন
(গ) প্ৰতিস্থাপন
(ঘ) হাইড্ৰ’জেনেচন
উত্তৰঃ (ঘ) হাইড্ৰ’জেনেচন।
১২। ইথানল আৰু ছ’ডিয়ামৰ বিক্ৰিয়াত উৎপন্ন গেছ—
(ক) CO₂
(খ) H₂
(গ) O₂
(ঘ) Cl₂
উত্তৰঃ (খ) H₂।
১৩। ইথানলৰ পৰা ইথিন প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ব্যৱহৃত পদাৰ্থ—
(ক) লঘু HCl
(খ) গাঢ় HCl
(গ) গাঢ় H₂SO₄
(ঘ) লঘু H₂SO₄
উত্তৰঃ (গ) গাঢ় H₂SO₄।
১৪। কাৰ্বক্সিলিক এছিড আৰু এলক’হলৰ বিক্ৰিয়াত উৎপন্ন হয়—
(ক) ছ’ডিয়াম ইথ’ক্সাইড
(খ) ছ’ডিয়াম ইথান’য়েট
(গ) এষ্টাৰ
(ঘ) ছ’ডিয়াম কাৰ্বনেট
উত্তৰঃ (গ) এষ্টাৰ।
১৫। ইথেন C₂H₆-ত সহযোজী বান্ধনি—
(ক) 6
(খ) 7
(গ) 8
(ঘ) 9
উত্তৰঃ (খ) 7।
১৬। বিউটান’নৰ কাৰ্যকৰী মূলক—
(ক) কাৰ্বক্সিলিক এছিড
(খ) এলডিহাইড
(গ) কিট’ন
(ঘ) এলক’হল
উত্তৰঃ (গ) কিট’ন।
১৭। পাত্ৰৰ তলত ক’লা পৰাৰ কাৰণ—
(ক) খাদ্য ভালদৰে নিসিজা
(খ) ইন্ধনৰ অসম্পূৰ্ণ দহন
(গ) ইন্ধন সিক্ত
(ঘ) ইন্ধনৰ সম্পূৰ্ণ দহন
উত্তৰঃ (খ) ইন্ধনৰ অসম্পূৰ্ণ দহন।
১৮। এলকেনত সাধাৰণতে হোৱা বিক্ৰিয়া—
(ক) যোগাত্মক
(খ) চেপনিফিকেচন
(গ) প্ৰতিস্থাপন
(ঘ) এষ্টাৰিভৱন
উত্তৰঃ (গ) প্ৰতিস্থাপন।
১৯। সংপৃক্ত হাইড্ৰ’কাৰ্বনত থকা বান্ধনি—
(ক) এক আৰু দ্বিবান্ধনি
(খ) কেৱল দ্বিবান্ধনি
(গ) কেৱল এক বান্ধনি
(ঘ) এক আৰু ত্ৰিবান্ধনি
উত্তৰঃ (গ) কেৱল এক বান্ধনি।
২০। এলকিনৰ সাধাৰণ সংকেত—
উত্তৰঃ CₙH₂ₙ।
২১। মিথেনৰ C–H বান্ধনিৰ সজ্জা—
(ক) ঘনক
(খ) সমান্তৰিক
(গ) চতুৰ্ফলক
(ঘ) আয়তক্ষেত্ৰ
উত্তৰঃ (গ) চতুৰ্ফলক।
২২। সমগণীয় শ্ৰেণীৰ দুটা সান্নিহিত যৌগৰ পাৰ্থক্য—
(ক) CH₂
(খ) CH₃
(গ) CH₄
(ঘ) CH
উত্তৰঃ (ক) CH₂।
২৩। গঠন সমযোজী দেখুওৱা হাইড্ৰ’কাৰ্বন—
(ক) ইথিন
(খ) প্ৰপেন
(গ) ইথেন
(ঘ) বিউটেন
উত্তৰঃ (ঘ) বিউটেন।
২৪। এলকাইনৰ উদাহৰণ—
(ক) C₆H₁₂
(খ) C₅H₁₂
(গ) C₆H₆
(ঘ) C₄H₆
উত্তৰঃ (ঘ) C₄H₆।
২৫। ত্ৰিবান্ধনি থকা যৌগ—
(ক) ইথেন
(খ) ইথিন
(গ) ইথাইন
(ঘ) ইথাইল
উত্তৰঃ (গ) ইথাইন।
২৬। এৰ’মেটিক হাইড্ৰ’কাৰ্বনৰ উদাহৰণ—
(ক) CH₄
(খ) C₂H₆
(গ) C₆H₆
(ঘ) C₄H₁₀
উত্তৰঃ (গ) C₆H₆।
২৭। তলৰ কোনটো এলকাইন—
(ক) C₆H₆
(খ) C₃H₈
(গ) C₂H₄
(ঘ) C₂H₂
উত্তৰঃ (ঘ) C₂H₂।
২৮। সমগণীয় শ্ৰেণীৰ যৌগসমূহে একে ধৰণৰ কি ধৰ্ম দেখুৱায়?
(ক) ভৰ
(খ) ৰং
(গ) ৰাসায়নিক ধৰ্ম
(ঘ) আকাৰ
উত্তৰঃ (গ) ৰাসায়নিক ধৰ্ম।
২৯। জাৰক পদাৰ্থৰ উদাহৰণ—
(ক) NaCl
(খ) KOH
(গ) KMnO₄
(ঘ) CH₄
উত্তৰঃ (গ) KMnO₄।
Human Generate Question Answer
প্রশ্নঃ অনুঘটক কি?
উত্তৰঃ যিবোৰ পদাৰ্থে নিজৰ গুণ অক্ষুণ্ণ ৰাখি ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াৰ গতি বঢ়ায়, সিহঁতক অনুঘটক বোলে।
প্রশ্নঃ যোগাত্মক বিক্ৰিয়া (হাইড্ৰ’জেনেচন) কি?
উত্তৰঃ অনুঘটকৰ উপস্থিতিত কোনো অসংপৃক্ত যৌগত হাইড্ৰ’জেন যোগ হোৱা বিক্ৰিয়াক যোগাত্মক বিক্ৰিয়া বোলে।
প্রশ্নঃ কেটিনেচন কি?
উত্তৰঃ কাৰ্বনে নিজৰ মাজতে C–C বান্ধনি গঠন কৰি দীঘল শৃংখল বা বৃত্ত গঠন কৰাৰ গুণক কেটিনেচন বোলে।
প্রশ্নঃ সংপৃক্ত যৌগ কাক বোলে?
উত্তৰঃ যিবোৰ যৌগত কাৰ্বন পৰমাণুৰ মাজত কেৱল এক-বান্ধনি থাকে, সিহঁতক সংপৃক্ত যৌগ বোলে।
প্রশ্নঃ অসংপৃক্ত যৌগ কাক বোলে?
উত্তৰঃ যিবোৰ যৌগত কাৰ্বনৰ মাজত দ্বি-বান্ধনি বা ত্ৰি-বান্ধনি থাকে, সিহঁতক অসংপৃক্ত যৌগ বোলে।
প্রশ্নঃ এলকেন, এলকিন আৰু এলকাইন কি?
উত্তৰঃ
এলকেনঃ সংপৃক্ত হাইড্ৰ’কাৰ্বন
এলকিনঃ অন্ততঃ এটা দ্বি-বান্ধনি থকা অসংপৃক্ত যৌগ
এলকাইনঃ অন্ততঃ এটা ত্ৰি-বান্ধনি থকা যৌগ
প্রশ্নঃ চাইক্ল’হেক্সেনৰ সংকেত লিখা।
উত্তৰঃ C₆H₁₂
প্রশ্নঃ সমগণীয় শ্ৰেণীৰ উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ CH₃OH, C₂H₅OH, C₃H₇OH, C₄H₉OH
প্রশ্নঃ জাৰক পদাৰ্থ কি?
উত্তৰঃ যিবোৰ পদাৰ্থে বিক্ৰিয়াত অক্সিজেন যোগ কৰে বা ইলেক্ট্ৰন গ্ৰহণ কৰে, সিহঁতক জাৰক পদাৰ্থ বোলে।
উদাহৰণঃ পটাছিয়াম ডাইক্র’মেট
প্রশ্নঃ যোগাত্মক বিক্ৰিয়াৰ ব্যৱহাৰ কি?
উত্তৰঃ উদ্ভিদ তেলত হাইড্ৰ’জেন যোগ কৰি বনস্পতি ঘি তৈয়াৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
প্রশ্নঃ ইথানল → ইথানয়িক এছিড কিয় জাৰণ বিক্ৰিয়া?
উত্তৰঃ এই পৰিৱৰ্তনত ইথানলত অক্সিজেন যোগ হয়, সেয়ে ইয়াক জাৰণ বিক্ৰিয়া কোৱা হয়।
প্রশ্নঃ ইথাইন দহনত বায়ুৰ পৰিৱৰ্তে অক্সিজেন কিয় ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
উত্তৰঃ অক্সিজেনত দহন কৰিলে অধিক তাপ উৎপন্ন হয়, কিন্তু বায়ুত অসম্পূৰ্ণ দহন হয় আৰু তাপ কম উৎপন্ন হয়।
প্রশ্নঃ এলক’হল আৰু কাৰ্বক্সিলিক এছিড চিনাক্ত কৰাৰ পৰীক্ষা বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ ছ’ডিয়াম বাইকাৰ্বনেট যোগ কৰিলে কাৰ্বক্সিলিক এছিডত CO₂ গেছ উৎপন্ন হয়, কিন্তু এলক’হলত নহয়।
প্রশ্নঃ সমগণীয় শ্ৰেণী কি?
উত্তৰঃ একে ধৰণৰ ৰাসায়নিক ধৰ্ম থকা আৰু পৰস্পৰৰ মাজত CH₂ ৰ পাৰ্থক্য থকা যৌগসমূহৰ শ্ৰেণীক সমগণীয় শ্ৰেণী বোলে।
উদাহৰণঃ CH₄, C₂H₆, C₃H₈
প্রশ্নঃ ইথানল আৰু ইথানয়িক এছিডৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ
ইথানল লিটমাছত কোনো প্ৰভাৱ পেলায় নে।
ইথানয়িক এছিডে নীলা লিটমাছ ৰঙা কৰে।
ইথানলত CO₂ উৎপন্ন নহয়, কিন্তু এছিডত হয়।
প্রশ্নঃ কাৰ্বনৰ যৌগ ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয় কিয়?
উত্তৰঃ দহনত অধিক তাপ উৎপন্ন কৰাৰ বাবে।
প্রশ্নঃ হাইড্ৰ’জেনেচন কি?
উত্তৰঃ অসংপৃক্ত যৌগত অনুঘটকৰ উপস্থিতিত হাইড্ৰ’জেন যোগ হৈ সংপৃক্ত যৌগ সৃষ্টি হোৱা প্ৰক্ৰিয়া।
প্রশ্নঃ চাবোনে কেনেকৈ মলি আঁতৰায়?
উত্তৰঃ চাবোনে মলিক মাইচেল গঠন কৰি পানীত ধুই আঁতৰাই পেলায়।
প্রশ্নঃ এলকিন বাছি উলিওৱা — C₄H₈, C₄H₁₀, C₄H₆, C₂H₆
উত্তৰঃ C₄H₈
প্রশ্নঃ COOH কোন শ্ৰেণীৰ মূলক?
উত্তৰঃ কাৰ্বক্সিলিক এছিড
প্রশ্নঃ এলকিন আৰু এলকাইন অধিক সক্ৰিয় কিয়?
উত্তৰঃ বহু-বান্ধনি (double/triple bond) থকাৰ বাবে।
প্রশ্নঃ কাৰ্যকৰী মূলক কি?
উত্তৰঃ হাইড্ৰ’কাৰ্বন শৃংখলত থকা সেই অংশ যি যৌগটোৰ ৰাসায়নিক ধৰ্ম নিৰ্ধাৰণ কৰে।
উদাহৰণঃ –OH, –CHO
প্রশ্নঃ সহযোজী যৌগৰ ধৰ্ম লিখা।
উত্তৰঃ
(ক) গলনাংক কম
(খ) বিদ্যুতৰ কুপৰিবাহী
প্রশ্নঃ ইথানলৰ দুটা ধৰ্ম আৰু ব্যৱহাৰ লিখা।
উত্তৰঃ
ধৰ্মঃ
(ক) বৰণহীন তৰল
(খ) দাহ্য
ব্যৱহাৰঃ
(ক) এলক’হলীয় পানীয়ত
(খ) দ্রাবক হিচাপে
প্রশ্নঃ কাৰ্বনৰ কোন দুটা ধৰ্মৰ বাবে বহু যৌগ গঠন হয়?
উত্তৰঃ
(ক) কেটিনেচন
(খ) চতুৰযোজ্যতা
প্রশ্নঃ প্রতিস্থাপন বিক্ৰিয়া কি? উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ
এটা মৌল অন্য এটাৰ স্থান লয় —
Fe + CuSO₄ → FeSO₄ + Cu
MCQ অংশ (সংক্ষিপ্ত)
প্রশ্নঃ সংপৃক্ত হাইড্ৰ’কাৰ্বনৰ শিখা —
উত্তৰঃ (c) এলান্ধযুক্ত শিখা
প্রশ্নঃ সমগণীয় শ্ৰেণীৰ যৌগবোৰে একে দেখুৱায় —
উত্তৰঃ (c) ৰাসায়নিক ধৰ্ম
প্রশ্নঃ ক্ল’ৰিণৰ যোজ্যতা —
উত্তৰঃ (b) 1
প্রশ্নঃ প্র’পেনত সহযোজী বান্ধনি —
উত্তৰঃ (a) 10
প্রশ্নঃ প্রপান’নৰ কার্যকৰী মূলক —
উত্তৰঃ (c) কিট’ন
প্রশ্নঃ এলকেনত হোৱা বিক্ৰিয়া —
উত্তৰঃ (c) প্রতিস্থাপন বিক্ৰিয়া
প্রশ্নঃ অসংপৃক্ত হাইড্ৰ’কাৰ্বনৰ শিখা —
উত্তৰঃ (b) ক’লা ধোৱাযুক্ত
প্রশ্নঃ জাৰক পদাৰ্থ —
উত্তৰঃ (d) পটাছিয়াম পাৰমেঙ্গানেট
প্রশ্নঃ ভিনেগাৰত এচেটিক এছিড —
উত্তৰঃ (b) 5–8%
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post