জীৱই কেনেকৈ বংশবিস্তাৰ কৰে?
A. অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
১। প্ৰজনন কি?
উত্তৰঃ যি জৈৱিক প্ৰক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা জীৱই নিজৰ সদৃশ নতুন অপত্য জীৱ সৃষ্টি কৰে, তাক প্ৰজনন বোলে।
২। প্ৰজনন জীৱৰ ব্যক্তিগত জীৱন ৰক্ষাৰ বাবে অত্যাৱশ্যকীয় নে?
উত্তৰঃ নহয়। এটা জীৱৰ ব্যক্তিগত জীৱন চলাই নিবলৈ প্ৰজনন অত্যাৱশ্যকীয় নহয়; কিন্তু প্ৰজাতিৰ অস্তিত্ব আৰু ধাৰাবাহিকতা ৰক্ষাৰ বাবে প্ৰজনন অত্যন্ত প্রয়োজনীয়।
৩। জীৱই প্ৰজনন কিয় কৰে?
উত্তৰঃ নিজৰ প্ৰজাতিৰ বংশধাৰা অব্যাহত ৰাখিবলৈ, সংখ্যাবৃদ্ধি কৰিবলৈ আৰু বংশগত বৈশিষ্ট্য পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মলৈ সঞ্চাৰিত কৰিবলৈ জীৱই প্ৰজনন কৰে।
৪। প্ৰজননৰ দুটা গুৰুত্ব লিখা।
উত্তৰঃ
- প্ৰজাতিৰ অস্তিত্ব আৰু ধাৰাবাহিকতা বজাই ৰাখে।
- যৌন প্ৰজননত সৃষ্টি হোৱা ভিন্নতাই অভিযোজন আৰু বিৱৰ্তনত সহায় কৰে।
৫। অযৌন প্ৰজনন কি?
উত্তৰঃ যি প্ৰজননত মাত্ৰ এটা পিতৃজীৱ জড়িত থাকে আৰু জননকোষৰ মিলন নোহোৱাকৈ নতুন জীৱ সৃষ্টি হয়, তাক অযৌন প্ৰজনন বোলে।
৬। অযৌন প্ৰজননক এক-পিতৃ প্ৰজনন কিয় বোলে?
উত্তৰঃ এই প্ৰজননত নতুন জীৱ সৃষ্টিৰ বাবে কেৱল এটা মাতৃ বা পিতৃজীৱৰ প্রয়োজন হয় আৰু পুং-স্ত্ৰী জননকোষৰ মিলন নঘটে। সেয়ে ইয়াক এক-পিতৃ প্ৰজনন বোলে।
৭। যৌন প্ৰজনন কি?
উত্তৰঃ পুং আৰু স্ত্ৰী জননকোষৰ মিলনৰ ফলত যোজনকোষ সৃষ্টি হৈ নতুন জীৱৰ বিকাশ হোৱা প্ৰজননক যৌন প্ৰজনন বোলে।
৮। কোন প্ৰজননত জিনীয় পদাৰ্থৰ পুনঃসংযোজন ঘটে?
উত্তৰঃ যৌন প্ৰজননত।
৯। DNA-ৰ কাম কি?
উত্তৰঃ DNA-ত বংশগত তথ্য সঞ্চিত থাকে। ই পিতৃ-মাতৃৰ বৈশিষ্ট্য অপত্যলৈ সঞ্চাৰিত কৰে আৰু কোষত প্ৰ’টিন সংশ্লেষণৰ তথ্য বহন কৰে।
১০। ‘জীৱৰ ব্লুপ্ৰিণ্ট’ কাক বোলে?
উত্তৰঃ DNA-ক।
১১। অপত্য জীৱ পিতৃ-মাতৃৰ সৈতে সদৃশ হয় কিয়?
উত্তৰঃ প্ৰজননৰ সময়ত DNA-ৰ প্ৰতিলিপি বা নকল সৃষ্টি হৈ বংশগত তথ্য অপত্যলৈ সঞ্চাৰিত হোৱাৰ বাবে।
১২। অপত্য জীৱ পিতৃ-মাতৃৰ হুবহু একে নহয় কিয়?
উত্তৰঃ DNA প্ৰতিলিপিকৰণৰ সময়ত ক্ষুদ্ৰ পৰিৱৰ্তন আৰু বিশেষকৈ যৌন প্ৰজননত জিনীয় পুনঃসংযোজনৰ ফলত ভিন্নতা সৃষ্টি হয়।
১৩। মানুহৰ শুক্ৰাশয়ৰ কাম কি?
উত্তৰঃ শুক্ৰাশয়ে—
- শুক্ৰাণু উৎপন্ন কৰে।
- টেষ্ট’ষ্টেৰন হৰম’ন নিঃসৰণ কৰে।
১৪। কোন হৰম’নে পুৰুষৰ গৌণ যৌন চৰিত্ৰ বিকাশ কৰায়?
উত্তৰঃ টেষ্ট’ষ্টেৰন।
১৫। এবিধ স্ত্ৰী যৌন হৰম’নৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ইষ্ট্ৰ’জেন।
১৬। স্তনগ্ৰন্থিৰ দুগ্ধ উৎপাদনত সহায় কৰা হৰম’ন কোনটো?
উত্তৰঃ প্ৰলেক্টিন।
১৭। মানুহৰ দেহত নিষেচন সাধাৰণতে ক’ত হয়?
উত্তৰঃ ফেল’পিয়ান নলী বা ডিম্ববাহী নলীত।
১৮। নিষেচন কি?
উত্তৰঃ পুং জননকোষ শুক্ৰাণু আৰু স্ত্ৰী জননকোষ ডিম্বাণুৰ মিলনক নিষেচন বোলে।
১৯। নিষেচনৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা কোষটোক কি বোলে?
উত্তৰঃ যোজনকোষ বা জাইগ’ট (Zygote)।
২০। স্ত্ৰী জননকোষ ক’ত সৃষ্টি হয়?
উত্তৰঃ ডিম্বাশয়ত।
২১। মাতৃদেহত ভ্ৰূণে কেনেকৈ পুষ্টি লাভ কৰে?
উত্তৰঃ প্লেচেন্টাৰ জৰিয়তে মাতৃৰ তেজৰ পৰা অক্সিজেন আৰু পুষ্টিদ্ৰব্য লাভ কৰে।
২২। প্লেচেন্টাৰ ভিলাইৰ কাম কি?
উত্তৰঃ প্লেচেন্টাৰ ভিলাইয়ে মাতৃ আৰু ভ্ৰূণৰ মাজত পদাৰ্থ বিনিময়ৰ বাবে বৃহৎ পৃষ্ঠ সৃষ্টি কৰে। ইয়াৰ মাধ্যমে ভ্ৰূণে অক্সিজেন আৰু পুষ্টিদ্ৰব্য লাভ কৰে আৰু বৰ্জ্য পদাৰ্থ মাতৃৰ তেজলৈ যায়।
২৩। খাদ্য সঞ্চয় কৰা বীজৰ অংশটোৰ নাম কি?
উত্তৰঃ বহু বীজত বীজপত্ৰ বা Cotyledon-ত খাদ্য সঞ্চিত থাকে।
২৪। পৰাগধানীত কি পোৱা যায়?
উত্তৰঃ পৰাগৰেণু।
২৫। পৰাগযোগ কি?
উত্তৰঃ ফুলৰ পৰাগধানীৰ পৰা পৰাগৰেণু একে প্ৰজাতিৰ ফুলৰ গৰ্ভমুণ্ডলৈ স্থানান্তৰিত হোৱা প্ৰক্ৰিয়াক পৰাগযোগ বোলে।
২৬। স্ব-পৰাগযোগ কি?
উত্তৰঃ একেটা ফুলৰ বা একেজোপা উদ্ভিদৰ আন এটা ফুলৰ পৰাগৰেণু সেই উদ্ভিদৰ গৰ্ভমুণ্ডত পৰাকে স্ব-পৰাগযোগ বোলে।
২৭। ইতৰ পৰাগযোগ কি?
উত্তৰঃ এজোপা উদ্ভিদৰ ফুলৰ পৰাগৰেণু একে প্ৰজাতিৰ আন এজোপা উদ্ভিদৰ ফুলৰ গৰ্ভমুণ্ডলৈ স্থানান্তৰিত হোৱাক ইতৰ পৰাগযোগ বোলে।
২৮। ফুলৰ কোন অংশ বীজলৈ পৰিণত হয়?
উত্তৰঃ ডিম্বক।
২৯। ফুলৰ কোন অংশ ফললৈ পৰিণত হয়?
উত্তৰঃ ডিম্বাশয়।
৩০। অযৌন প্ৰজননত মুকুলোদ্গম ক’ত দেখা যায়?
উত্তৰঃ ইষ্ট আৰু হাইড্ৰাত।
৩১। এমিবাই কেনেকৈ প্ৰজনন কৰে?
উত্তৰঃ দ্বিবিভাজনৰ দ্বাৰা।
৩২। প্লাজম’ডিয়ামে কেনেকৈ প্ৰজনন কৰে?
উত্তৰঃ বহুবিভাজনৰ দ্বাৰা।
৩৩। প্লেনেৰিয়াই কোন পদ্ধতিৰে নতুন জীৱ সৃষ্টি কৰিব পাৰে?
উত্তৰঃ পুনৰ্জীৱন বা Regeneration পদ্ধতিৰে।
৩৪। পাউৰুটিত হোৱা ভেঁকুৰৰ নাম কি?
উত্তৰঃ ৰাইজ’পাছ (Rhizopus)।
৩৫। ৰাইজ’পাছে কেনেকৈ প্ৰজনন কৰে?
উত্তৰঃ ৰেণু গঠনৰ দ্বাৰা।
৩৬। Bryophyllum বা দুপৰটেঙাই কেনেকৈ বংশবিস্তাৰ কৰে?
উত্তৰঃ পাতৰ কিনাৰত হোৱা মুকুলৰ পৰা আংগিক বিস্তাৰণৰ দ্বাৰা।
৩৭। কৈশোৰ অৱস্থা কি?
উত্তৰঃ শৈশৱৰ পৰা প্ৰাপ্তবয়স্ক অৱস্থালৈ পৰিৱৰ্তনৰ সময়ছোৱাক কৈশোৰ অৱস্থা বোলে। এই সময়ত দেহত বিভিন্ন যৌন আৰু শাৰীৰিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।
৩৮। ভাইৰাছৰ দ্বাৰা হোৱা দুটা যৌনবাহিত ৰোগৰ উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ HIV-ৰ ফলত হোৱা AIDS আৰু HPV-ৰ ফলত হোৱা যৌনাংগীয় ৱাৰ্ট।
৩৯। বেক্টেৰিয়াৰ দ্বাৰা হোৱা দুটা যৌনবাহিত ৰোগৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ গণ’ৰিয়া আৰু চিফিলিছ।
৪০। কপাৰ-T-এ যৌনবাহিত ৰোগ প্ৰতিৰোধ কৰে নে?
উত্তৰঃ নকৰে। কপাৰ-T মূলতঃ গৰ্ভধাৰণ প্ৰতিৰোধৰ পদ্ধতি; যৌনবাহিত সংক্ৰমণৰ পৰা সুৰক্ষা নিদিয়ে।
B. চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
৪১। গৰ্ভধাৰণ প্ৰতিৰোধৰ বাবে কি কি পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হয়? — HSLC ’15
উত্তৰঃ গৰ্ভধাৰণ প্ৰতিৰোধৰ মুখ্য পদ্ধতিসমূহ হ’ল—
- প্ৰতিবন্ধক পদ্ধতি — যেনে কনডম।
- হৰম’নভিত্তিক পদ্ধতি — যেনে চিকিৎসকৰ পৰামৰ্শমতে জন্মনিৰোধক বড়ি।
- অন্তঃজৰায়ু পদ্ধতি (IUD) — যেনে Copper-T।
- শল্য চিকিৎসা পদ্ধতি — পুৰুষৰ Vasectomy আৰু মহিলাৰ Tubectomy।
কনডমে গৰ্ভধাৰণৰ সম্ভাৱনা কমোৱাৰ লগতে বহু যৌনবাহিত সংক্ৰমণৰ ঝুঁকিও কমায়।
৪২। দুবিধ গৰ্ভনিৰোধ পদ্ধতিৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ উদাহৰণস্বৰূপে—
- প্ৰতিবন্ধক পদ্ধতি।
- শল্য চিকিৎসা পদ্ধতি।
৪৩। গৰ্ভনিৰোধ পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰাৰ মুখ্য কাৰণ কি?
উত্তৰঃ
- অনিচ্ছাকৃত গৰ্ভধাৰণৰ সম্ভাৱনা কমোৱা।
- সন্তান জন্মৰ মাজত উপযুক্ত ব্যৱধান ৰখা।
- পৰিয়াল পৰিকল্পনাত সহায় কৰা।
- কনডমৰ দৰে প্ৰতিবন্ধক পদ্ধতিয়ে বহু যৌনবাহিত সংক্ৰমণৰ ঝুঁকি কমাব পাৰে।
মন কৰিবাঃ সকলো গৰ্ভনিৰোধ পদ্ধতিয়ে যৌনবাহিত ৰোগ প্ৰতিৰোধ নকৰে।
৪৪। পৰাগযোগ আৰু নিষেচনৰ পাৰ্থক্য লিখা। — HSLC ’20
| পৰাগযোগ | নিষেচন |
|---|---|
| পৰাগধানীৰ পৰা পৰাগৰেণু গৰ্ভমুণ্ডলৈ স্থানান্তৰ হয়। | পুং আৰু স্ত্ৰী জননকোষৰ মিলন ঘটে। |
| ই নিষেচনৰ আগতে ঘটে। | পৰাগযোগৰ পাছত ঘটে। |
| নতুন কোষ সৃষ্টি নহয়। | যোজনকোষ বা জাইগ’ট সৃষ্টি হয়। |
| ফুলৰ গৰ্ভমুণ্ডত পৰাগৰেণু জমা হয়। | সপুষ্পক উদ্ভিদত ডিম্বকৰ ভিতৰত পুং আৰু স্ত্ৰী জননকোষৰ মিলন ঘটে। |
৪৫। দ্বিবিভাজন আৰু বহুবিভাজনৰ পাৰ্থক্য লিখা।
| দ্বিবিভাজন | বহুবিভাজন |
|---|---|
| এটা মাতৃকোষ দুটা অপত্য কোষত বিভক্ত হয়। | এটা মাতৃকোষৰ পৰা একেলগে বহু অপত্য কোষ সৃষ্টি হয়। |
| বিভাজন তুলনামূলক সৰল। | প্ৰথমে নিউক্লিয়াছ বহু ভাগত বিভক্ত হয়। |
| উদাহৰণ— এমিবা। | উদাহৰণ— প্লাজম’ডিয়াম। |
৪৬। ৰেণুৰ দ্বাৰা প্ৰজনন কৰা জীৱ কেনেকৈ লাভান্বিত হয়?
উত্তৰঃ
- একেলগে বৃহৎ সংখ্যক ৰেণু সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
- ৰেণু সৰু আৰু পাতল হোৱা বাবে সহজে বিস্তাৰ হয়।
- বহু ৰেণুৰ কঠিন সুৰক্ষামূলক আৱৰণ থাকে।
- প্ৰতিকূল পৰিৱেশত ৰেণু সুপ্ত অৱস্থাত থাকিব পাৰে।
- অনুকূল পৰিৱেশ পালে ৰেণু অংকুৰিত হৈ নতুন জীৱ সৃষ্টি কৰে।
৪৭। উচ্চখাপৰ জীৱই পুনৰ্জীৱন পদ্ধতিৰে সাধাৰণতে নতুন জীৱ সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰে কিয়?
উত্তৰঃ উচ্চখাপৰ জীৱৰ দেহ বহু জটিল আৰু বিভিন্ন অংগ বিশেষ বিশেষ কামৰ বাবে বিশেষীকৃত। দেহৰ এটা সৰু টুকুৰাত সম্পূৰ্ণ জীৱ গঠনৰ বাবে প্রয়োজনীয় সকলো সংগঠিত কলা আৰু অংগ নাথাকে। সেয়ে প্লেনেৰিয়াৰ দৰে সৰল জীৱৰ তুলনাত উচ্চখাপৰ জীৱই পুনৰ্জীৱনৰ দ্বাৰা সাধাৰণতে প্ৰজনন কৰিব নোৱাৰে।
৪৮। আংগিক বিস্তাৰণ কি?
উত্তৰঃ উদ্ভিদৰ মূল, কাণ্ড, পাত বা আন অংগজ অংশৰ পৰা নতুন উদ্ভিদ সৃষ্টি হোৱা অযৌন প্ৰজনন পদ্ধতিক আংগিক বিস্তাৰণ বোলে।
ই দুপ্ৰকাৰৰ—
- প্ৰাকৃতিক আংগিক বিস্তাৰণ।
- কৃত্ৰিম আংগিক বিস্তাৰণ।
৪৯। বিশেষ কিছুমান উদ্ভিদৰ উৎপাদনত আংগিক বিস্তাৰণ কিয় ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
উত্তৰঃ
- কম সময়তে অধিক সংখ্যক উদ্ভিদ উৎপন্ন কৰিব পাৰি।
- মাতৃ উদ্ভিদৰ ভাল বৈশিষ্ট্য বজাই ৰাখিব পাৰি।
- বীজ উৎপন্ন নকৰা উদ্ভিদো বংশবিস্তাৰ কৰিব পাৰে।
- কিছুমান পদ্ধতিত ৰোগমুক্ত উদ্ভিদ উৎপন্ন কৰিব পাৰি।
- ফল-ফুল উৎপাদন তুলনামূলক সোনকালে আৰম্ভ হ’ব পাৰে।
৫০। কলাকৰ্ষণৰ সুবিধা কি?
উত্তৰঃ কলাকৰ্ষণৰ দ্বাৰা অতি কম উদ্ভিদ কলাৰ পৰা কম সময়তে বহু সংখ্যক একে বৈশিষ্ট্যযুক্ত আৰু ৰোগমুক্ত উদ্ভিদ উৎপন্ন কৰিব পাৰি।
৫১। কলম আৰু কাটিংৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ
কলম বা Grafting: এখন উদ্ভিদৰ কাণ্ড বা কলি আন এজোপা মূলযুক্ত উদ্ভিদৰ সৈতে সংযোগ কৰি নতুন উদ্ভিদ গঠন কৰা হয়।
Cutting: মাতৃ উদ্ভিদৰ কাণ্ড, পাত বা মূলৰ এটা অংশ কাটি উপযুক্ত মাধ্যমত ৰোপণ কৰি তাৰ পৰা নতুন উদ্ভিদ গজোৱা হয়।
৫২। অযৌন প্ৰজননৰ সুবিধা আৰু অসুবিধা লিখা।
উত্তৰঃ
সুবিধাঃ
- মাত্ৰ এটা পিতৃজীৱৰ প্ৰয়োজন হয়।
- প্ৰক্ৰিয়াটো সৰল আৰু দ্ৰুত।
- কম সময়তে বহু অপত্য সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
- মাতৃজীৱৰ বাঞ্ছিত বৈশিষ্ট্য বজাই থাকে।
অসুবিধাঃ
- জিনীয় ভিন্নতা অতি কম।
- পৰিৱেশ সলনি হ’লে একে জিনীয় গঠনৰ বহু জীৱ একেলগে ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’ব পাৰে।
- অভিযোজন আৰু বিৱৰ্তনৰ সম্ভাৱনা যৌন প্ৰজননৰ তুলনাত কম।
৫৩। যৌন প্ৰজননৰ সুবিধা বা তাৎপর্য লিখা।
উত্তৰঃ
- অপত্যত জিনীয় ভিন্নতা সৃষ্টি কৰে।
- সলনি হোৱা পৰিৱেশৰ সৈতে অভিযোজনত সহায় কৰে।
- প্ৰাকৃতিক নিৰ্বাচন আৰু বিৱৰ্তনৰ বাবে ভিন্নতা যোগায়।
- দীঘলীয়া সময়ত নতুন প্ৰজাতিৰ উৎপত্তিত অৰিহণা যোগাব পাৰে।
৫৪। অযৌন আৰু যৌন প্ৰজননৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা।
| অযৌন প্ৰজনন | যৌন প্ৰজনন |
|---|---|
| সাধাৰণতে এটা পিতৃজীৱ জড়িত। | পুং আৰু স্ত্ৰী জননকোষ জড়িত। |
| জননকোষৰ মিলন নহয়। | জননকোষৰ মিলন হয়। |
| অপত্য জিনীয়ভাৱে প্ৰায় একে। | অপত্যত জিনীয় ভিন্নতা থাকে। |
| প্ৰক্ৰিয়া তুলনামূলক দ্ৰুত। | প্ৰক্ৰিয়া তুলনামূলক জটিল। |
| উদাহৰণ— এমিবাৰ দ্বিবিভাজন। | উদাহৰণ— মানুহৰ প্ৰজনন। |
৫৫। যৌন প্ৰজননৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
- পুং আৰু স্ত্ৰী জননকোষ জড়িত থাকে।
- জননকোষ সাধাৰণতে মিঅ’ছিছৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হয়।
- জননকোষবোৰ এগুণীয়া বা haploid।
- নিষেচনৰ সময়ত দুটা জননকোষ মিলি দ্বিগুণীয়া যোজনকোষ সৃষ্টি কৰে।
- যোজনকোষ মাইট’ছিছৰ দ্বাৰা বিভাজিত হৈ ভ্ৰূণ গঠন কৰে।
- অপত্যত জিনীয় ভিন্নতা দেখা যায়।
৫৬। DNA প্ৰতিলিপিকৰণ প্ৰজননৰ বাবে কিয় প্রয়োজন?
উত্তৰঃ DNA-ত জীৱৰ গঠন আৰু কাৰ্যৰ বংশগত তথ্য থাকে। প্ৰজননৰ আগতে DNA-ৰ প্ৰতিলিপি সৃষ্টি হোৱাৰ ফলত সেই তথ্য অপত্য কোষলৈ যায়। এই কাৰণেই অপত্য জীৱ পিতৃ-মাতৃৰ সদৃশ হয়। প্ৰতিলিপিকৰণত হোৱা ক্ষুদ্ৰ পৰিৱৰ্তনে ভিন্নতা সৃষ্টি কৰাতো সহায় কৰে।
৫৭। প্ৰজাতিৰ বাবে ভিন্নতা কিয় প্রয়োজনীয়?
উত্তৰঃ পৰিৱেশ সদায় একে নাথাকে। কোনো নতুন ৰোগ, জলবায়ু বা খাদ্যৰ পৰিৱৰ্তন ঘটিলে সকলো জীৱ একে হ’লে গোটেই প্ৰজাতি ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’ব পাৰে। ভিন্নতা থকা বাবে কিছুমান জীৱ নতুন পৰিৱেশত বাচি থাকিব পাৰে আৰু প্ৰজাতিৰ অস্তিত্ব ৰক্ষা হয়।
C. মানুহৰ জননতন্ত্ৰ
৫৮। মানুহৰ পুং জননতন্ত্ৰৰ মুখ্য অংগসমূহৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ
- এযোৰ শুক্ৰাশয়
- অণ্ডথলী
- এপিডিডাইমিছ
- শুক্ৰবাহী নলী
- মূত্ৰপথ
- শিশ্ন
- শুক্ৰাধাৰ
- প্ৰষ্টেট গ্ৰন্থি।
৫৯। মানুহৰ স্ত্ৰী জননতন্ত্ৰৰ মুখ্য অংগসমূহৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ
- এযোৰ ডিম্বাশয়
- এযোৰ ফেল’পিয়ান বা ডিম্ববাহী নলী
- জৰায়ু
- জৰায়ুমুখ
- যোনি।
৬০। শুক্ৰাশয় আৰু প্ৰষ্টেট গ্ৰন্থিৰ কাম কি?
উত্তৰঃ
শুক্ৰাশয়ঃ শুক্ৰাণু আৰু টেষ্ট’ষ্টেৰন উৎপন্ন কৰে।
প্ৰষ্টেট গ্ৰন্থিঃ শুক্ৰাণুৰ সৈতে মিহলি হোৱা ক্ষাৰীয় তৰল নিঃসৰণ কৰে। এই তৰলে শুক্ৰাণুৰ চলাচল আৰু উপযুক্ত মাধ্যম বজাই ৰখাত সহায় কৰে।
৬১। কৈশোৰত ছোৱালীৰ দেহত কি কি পৰিৱৰ্তন দেখা যায়?
উত্তৰঃ
- স্তনৰ বিকাশ ঘটে।
- ঋতুচক্ৰ আৰম্ভ হয়।
- কাষলতি আৰু যৌনাংগৰ ওচৰত চুলি গজে।
- শৰীৰৰ আকৃতিত পৰিৱৰ্তন ঘটে।
- ছাল অধিক তেলীয়া হ’ব পাৰে আৰু শালমইনা দেখা দিব পাৰে।
- জনন অংগসমূহ পৰিপক্ক হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে।
এই পৰিৱৰ্তনসমূহৰ সময় আৰু গতি ব্যক্তি ভেদে ভিন্ন হ’ব পাৰে।
৬২। ঋতুস্ৰাব কিয় হয়? — HSLC ’20
উত্তৰঃ প্ৰতি ঋতুচক্ৰত জৰায়ুৰ ভিতৰৰ আৱৰণ সম্ভাব্য গৰ্ভধাৰণৰ বাবে ডাঠ হয়। যদি ডিম্বাণু নিষেচিত নহয়, তেন্তে এই ডাঠ আৱৰণৰ প্রয়োজন নাথাকে। ফলত ইয়াৰ এটা অংশ তেজ আৰু কলাসহ যোনিপথেৰে বাহিৰ হয়। এই প্ৰক্ৰিয়াক ঋতুস্ৰাব বোলে।
৬৩। মাতৃদেহত ভ্ৰূণে কেনেকৈ পুষ্টি লাভ কৰে?
উত্তৰঃ জৰায়ুত ভ্ৰূণৰ সৈতে প্লেচেন্টা গঠন হয়। প্লেচেন্টাৰ অসংখ্য ভিলাই মাতৃৰ তেজৰ সৈতে বৃহৎ বিনিময় পৃষ্ঠ সৃষ্টি কৰে। ইয়াৰ মাধ্যমে ভ্ৰূণে মাতৃৰ তেজৰ পৰা গ্লুক’জ, অক্সিজেন আৰু অন্যান্য পুষ্টিদ্ৰব্য লাভ কৰে। ভ্ৰূণৰ কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড আৰু আন বৰ্জ্য পদাৰ্থ মাতৃৰ তেজলৈ স্থানান্তৰিত হয়।
D. সপুষ্পক উদ্ভিদৰ প্ৰজনন
৬৪। উদ্ভিদত প্ৰধানকৈ কেইপ্ৰকাৰৰ প্ৰজনন দেখা যায়?
উত্তৰঃ দুপ্ৰকাৰৰ—
- অযৌন প্ৰজনন।
- যৌন প্ৰজনন।
৬৫। সপুষ্পক উদ্ভিদত যৌন প্ৰজনন কেনেদৰে ঘটে?
উত্তৰঃ ফুল হৈছে সপুষ্পক উদ্ভিদৰ প্ৰজনন অংগ। পুংকেশৰৰ পৰাগধানীত পৰাগৰেণু সৃষ্টি হয় আৰু স্ত্ৰীকেশৰৰ ডিম্বাশয়ত ডিম্বক থাকে। পৰাগযোগৰ পিছত পৰাগৰেণু গৰ্ভমুণ্ডত অংকুৰিত হয় আৰু পুং জননকোষ ডিম্বকৰ ভিতৰলৈ গৈ স্ত্ৰী জননকোষৰ সৈতে মিলিত হয়। ইয়াৰ ফলত নিষেচন ঘটে আৰু যোজনকোষ সৃষ্টি হয়। পাছত ডিম্বক বীজ আৰু ডিম্বাশয় ফললৈ বিকশিত হয়।
৬৬। সপুষ্পক উদ্ভিদৰ কিছুমান প্ৰাকৃতিক আংগিক বিস্তাৰণৰ উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ
- ৰাইজ’ম — আদা, হালধী
- কন্দ — আলু
- বাল্ব — পিঁয়াজ
- ধাৱক — ঘাঁহ
- মূল — ডালিয়া
- পাত — দুপৰটেঙা বা Bryophyllum।
৬৭। নিম্নখাপৰ জীৱত হোৱা অযৌন প্ৰজননৰ পদ্ধতিসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
- দ্বিবিভাজন — এমিবা।
- বহুবিভাজন — প্লাজম’ডিয়াম।
- মুকুলোদ্গম — ইষ্ট।
- খণ্ডন — স্পাইৰ’গাইৰা।
- ৰেণু গঠন — ৰাইজ’পাছ।
- পুনৰ্জীৱন — প্লেনেৰিয়া।
E. যৌন হৰম’নৰ কাৰ্য
৬৮। যৌন হৰম’নৰ মুখ্য কাৰ্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ যৌন হৰম’নে—
- জনন অংগৰ বৃদ্ধি আৰু পৰিপক্বতা নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।
- পুং আৰু স্ত্ৰী গৌণ যৌন বৈশিষ্ট্যৰ বিকাশ ঘটায়।
- শুক্ৰাণু আৰু ডিম্বাণু উৎপাদন নিয়ন্ত্ৰণত সহায় কৰে।
- ঋতুচক্ৰ আৰু ডিম্বস্ফোটন নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।
- গৰ্ভধাৰণ আৰু প্ৰজননৰ বিভিন্ন স্তৰত ভূমিকা লয়।
৬৯। এড্ৰিনেলিন হৰম’নৰ কাম কি?
উত্তৰঃ ভয়, উত্তেজনা বা বিপদৰ সময়ত এড্ৰিনেলিন নিঃসৰণ বৃদ্ধি পায়। ই হৃদস্পন্দন আৰু শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ হাৰ বৃদ্ধি কৰে, পেশীলৈ অধিক তেজ প্ৰেৰণ কৰে আৰু দেহক জৰুৰী অৱস্থাৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ সাজু কৰে।
F. বহু বিকল্পধৰ্মী প্ৰশ্নোত্তৰ (MCQ)
১। একে ফুলত বা একেজোপা উদ্ভিদত পৰাগৰেণু স্থানান্তৰিত হলে তাক কি বোলে?
(a) সালোক সংশ্লেষণ
(b) স্ব-পৰাগযোগ
(c) ইতৰ পৰাগযোগ
(d) নিষেচন
উত্তৰঃ (b) স্ব-পৰাগযোগ।
২। শুক্ৰাণু আৰু ডিম্বাণুৰ মিলনক কি বোলে?
(a) বিভাজন
(b) মুকুলোদ্গম
(c) বিভংগন
(d) নিষেচন
উত্তৰঃ (d) নিষেচন।
৩। কোন জীৱত মুকুলোদ্গম দেখা যায়?
(a) হাইড্ৰা
(b) কেঁচু
(c) শামুক
(d) এমিবা
উত্তৰঃ (a) হাইড্ৰা।
৪। অযৌন প্ৰজননৰ মুকুলোদ্গম ক’ত দেখা যায়?
(a) এমিবা
(b) ইষ্ট
(c) প্লাজম’ডিয়াম
(d) লেইচমেনিয়া
উত্তৰঃ (b) ইষ্ট।
৫। এমিবাৰ প্ৰজনন পদ্ধতি—
(a) দ্বিবিভাজন
(b) পুনৰ্জীৱন
(c) মুকুলোদ্গম
(d) আংগিক বিস্তাৰণ
উত্তৰঃ (a) দ্বিবিভাজন।
৬। প্লাজম’ডিয়ামে কোন পদ্ধতিত প্ৰজনন কৰে?
(a) দ্বিবিভাজন
(b) পুনৰ্জীৱন
(c) বহুবিভাজন
(d) মুকুলোদ্গম
উত্তৰঃ (c) বহুবিভাজন।
৭। পুনৰ্জীৱনৰ দ্বাৰা কোনে বংশবিস্তাৰ কৰিব পাৰে?
(a) এমিবা
(b) প্লেনেৰিয়া
(c) লেইচমেনিয়া
(d) প্লাজম’ডিয়াম
উত্তৰঃ (b) প্লেনেৰিয়া।
৮। পাউৰুটিত হোৱা সাধাৰণ ভেঁকুৰ—
(a) থেল’ফাইটা
(b) ৰাইজ’পাছ
(c) এমিবা
(d) প্লাজম’ডিয়াম
উত্তৰঃ (b) ৰাইজ’পাছ।
৯। ৰাইজ’পাছৰ প্ৰজনন পদ্ধতি—
(a) মুকুলোদ্গম
(b) আংগিক বিস্তাৰণ
(c) ৰেণু গঠন
(d) দ্বিবিভাজন
উত্তৰঃ (c) ৰেণু গঠন।
১০। Bryophyllum-ৰ প্ৰজনন—
(a) মুকুলোদ্গম
(b) আংগিক বিস্তাৰণ
(c) বহুবিভাজন
(d) দ্বিবিভাজন
উত্তৰঃ (b) আংগিক বিস্তাৰণ।
১১। পুং আৰু স্ত্ৰী জননকোষৰ মিলনৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা কোষ—
(a) ভ্ৰূণ
(b) ডিম্বাণু
(c) যোজনকোষ
(d) শুক্ৰাণু
উত্তৰঃ (c) যোজনকোষ।
১২। ফুলৰ কোন অংশ বীজলৈ ৰূপান্তৰিত হয়?
(a) ডিম্বক
(b) ডিম্বাশয়
(c) গৰ্ভমুণ্ড
(d) পাহি
উত্তৰঃ (a) ডিম্বক।
১৩। ফুলৰ কোন অংশ ফললৈ ৰূপান্তৰিত হয়?
(a) ডিম্বক
(b) ডিম্বাশয়
(c) পাহি
(d) বেটুপাত
উত্তৰঃ (b) ডিম্বাশয়।
১৪। পৰাগধানীত পোৱা যায়—
(a) বেটুপাত
(b) ডিম্বক
(c) গৰ্ভমুণ্ড
(d) পৰাগৰেণু
উত্তৰঃ (d) পৰাগৰেণু।
১৫। কৈশোৰত ল’ৰাৰ গৌণ যৌন বৈশিষ্ট্য বিকাশৰ লগত মুখ্য হৰম’ন—
(a) ইষ্ট্ৰ’জেন
(b) থাইৰ’ক্সিন
(c) টেষ্ট’ষ্টেৰন
(d) ইনচুলিন
উত্তৰঃ (c) টেষ্ট’ষ্টেৰন।
১৬। কৈশোৰত ছোৱালীৰ গৌণ যৌন বৈশিষ্ট্য বিকাশৰ লগত জড়িত মুখ্য হৰম’ন—
(a) ইনচুলিন
(b) টেষ্ট’ষ্টেৰন
(c) ইষ্ট্ৰ’জেন
(d) অক্সিন
উত্তৰঃ (c) ইষ্ট্ৰ’জেন।
১৭। দুগ্ধ উৎপাদনত সহায় কৰা হৰম’ন—
(a) প্ৰলেক্টিন
(b) টেষ্ট’ষ্টেৰন
(c) ইষ্ট্ৰ’জেন
(d) অক্সিন
উত্তৰঃ (a) প্ৰলেক্টিন।
১৮। তলৰ কোনটো স্ত্ৰী জনন অংগ নহয়?
(a) ডিম্বাশয়
(b) জৰায়ু
(c) শুক্ৰবাহী নলী
(d) ফেল’পিয়ান নলী
উত্তৰঃ (c) শুক্ৰবাহী নলী।
১৯। তলৰ কোনটো পুং জননতন্ত্ৰৰ অংশ নহয়?
(a) মূত্ৰপথ
(b) ফেল’পিয়ান নলী
(c) শুক্ৰবাহী নলী
(d) প্ৰষ্টেট গ্ৰন্থি
উত্তৰঃ (b) ফেল’পিয়ান নলী।
২০। স্ত্ৰী জননকোষ ক’ত গঠিত হয়?
(a) ডিম্ববাহী নলী
(b) জৰায়ু
(c) ডিম্বাশয়
(d) যোনি
উত্তৰঃ (c) ডিম্বাশয়।
২১। স্ত্ৰীদেহত প্ৰজননীয় পৰিপক্বতা আৰম্ভ হোৱাৰ এটা গুৰুত্বপূর্ণ লক্ষণ—
(a) দেহৰ বৃদ্ধি
(b) চুলিৰ পৰিৱৰ্তন
(c) কণ্ঠস্বৰ পৰিৱৰ্তন
(d) ঋতুস্ৰাব আৰম্ভ হোৱা
উত্তৰঃ (d) ঋতুস্ৰাব আৰম্ভ হোৱা।
২২। পিতৃ-মাতৃৰ বৈশিষ্ট্যৰ বংশগত তথ্য মূলতঃ ক’ত থাকে?
(a) কোষপ্ৰৰস
(b) ক্ৰম’জম
(c) কোষবেৰ
(d) ৰাইব’জম
উত্তৰঃ (b) ক্ৰম’জম।
২৩। প্ৰ’টিন সংশ্লেষণৰ বংশগত তথ্যৰ মুখ্য উৎস—
(a) কোষকেন্দ্ৰ
(b) DNA
(c) কোষপ্ৰৰস
(d) অতিকেন্দ্ৰ
উত্তৰঃ (b) DNA।
G. পৰীক্ষাৰ বাবে বিশেষ গুৰুত্বপূর্ণ প্ৰশ্ন
১। গৰ্ভধাৰণ প্ৰতিৰোধৰ বিভিন্ন পদ্ধতি লিখা। — HSLC ’15
উত্তৰঃ গৰ্ভধাৰণ প্ৰতিৰোধৰ মুখ্য পদ্ধতিসমূহ হ’ল—
- প্ৰতিবন্ধক পদ্ধতি: কনডম ব্যৱহাৰ কৰি শুক্ৰাণুক ডিম্বাণুৰ ওচৰলৈ যোৱাত বাধা দিয়া হয়।
- ৰাসায়নিক বা হৰম’নভিত্তিক পদ্ধতি: জন্মনিৰোধক বড়ি ব্যৱহাৰ কৰি ডিম্বস্ফোটন বা নিষেচনৰ সম্ভাৱনা কমোৱা হয়।
- অন্তঃজৰায়ু পদ্ধতি: কপাৰ-T আদি জৰায়ুৰ ভিতৰত স্থাপন কৰা হয়।
- শল্য চিকিৎসা পদ্ধতি: পুৰুষৰ শুক্ৰবাহী নলী বা মহিলাৰ ডিম্ববাহী নলী অস্ত্ৰোপচাৰৰ মাধ্যমে বন্ধ কৰা হয়।
২। পৰাগযোগ আৰু নিষেচনৰ পাৰ্থক্য লিখা। — HSLC ’20
উত্তৰঃ
| পৰাগযোগ | নিষেচন |
|---|---|
| পৰাগধানীৰ পৰা পৰাগৰেণু গৰ্ভমুণ্ডলৈ স্থানান্তৰিত হোৱা প্ৰক্ৰিয়া। | পুং আৰু স্ত্ৰী জননকোষৰ মিলন হোৱা প্ৰক্ৰিয়া। |
| ইয়াত জননকোষৰ মিলন নঘটে। | ইয়াত জননকোষৰ মিলন ঘটে। |
| নিষেচনৰ আগতে সংঘটিত হয়। | পৰাগযোগৰ পিছত সংঘটিত হয়। |
| নতুন কোষ সৃষ্টি নহয়। | যোজনকোষ বা জাইগ’ট সৃষ্টি হয়। |
৩। ঋতুস্ৰাব কিয় হয়? — HSLC ’20
উত্তৰঃ প্ৰতি ঋতুচক্ৰত সম্ভাব্য গৰ্ভধাৰণৰ বাবে জৰায়ুৰ ভিতৰৰ আৱৰণ ডাঠ হয়। যদি ডিম্বাণু নিষেচিত নহয়, তেন্তে এই আৱৰণৰ প্রয়োজন নাথাকে। ফলত অনিষিক্ত ডিম্বাণু, তেজ আৰু জৰায়ুৰ আৱৰণৰ কিছু অংশ যোনিপথেৰে বাহিৰ হয়। এই প্ৰক্ৰিয়াক ঋতুস্ৰাব বোলে।
৪। অযৌন আৰু যৌন প্ৰজননৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ
| অযৌন প্ৰজনন | যৌন প্ৰজনন |
|---|---|
| সাধাৰণতে এটা পিতৃজীৱ জড়িত থাকে। | পুং আৰু স্ত্ৰী জননকোষ জড়িত থাকে। |
| জননকোষৰ মিলন নঘটে। | জননকোষৰ মিলন ঘটে। |
| প্ৰক্ৰিয়াটো সৰল আৰু দ্ৰুত। | তুলনামূলকভাৱে জটিল আৰু ধীৰ। |
| অপত্য জীৱবোৰ জিনীয়ভাৱে প্ৰায় একে হয়। | অপত্য জীৱত জিনীয় ভিন্নতা দেখা যায়। |
| উদাহৰণ— এমিবাৰ দ্বিবিভাজন। | উদাহৰণ— মানুহৰ প্ৰজনন। |
৫। অযৌন প্ৰজননৰ সুবিধা আৰু অসুবিধা লিখা।
উত্তৰঃ
সুবিধাঃ
- মাত্ৰ এটা পিতৃজীৱৰ প্রয়োজন হয়।
- প্ৰক্ৰিয়াটো সৰল আৰু দ্ৰুত।
- কম সময়তে বহু অপত্য সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
- মাতৃজীৱৰ বাঞ্ছিত বৈশিষ্ট্য বজাই ৰাখিব পাৰে।
অসুবিধাঃ
- জিনীয় ভিন্নতা অতি কম হয়।
- পৰিৱেশ পৰিৱৰ্তনৰ লগত খাপ খুৱাই লোৱাৰ ক্ষমতা কম হ’ব পাৰে।
- বিৱৰ্তনৰ বাবে প্রয়োজনীয় নতুন বৈশিষ্ট্য সৃষ্টি হোৱাৰ সম্ভাৱনা কম।
৬। যৌন প্ৰজননৰ সুবিধা বা তাৎপর্য লিখা।
উত্তৰঃ
- অপত্য জীৱত জিনীয় ভিন্নতা সৃষ্টি কৰে।
- পৰিৱেশৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগত খাপ খুৱাই লোৱাত সহায় কৰে।
- প্ৰাকৃতিক নিৰ্বাচন আৰু বিৱৰ্তনত সহায় কৰে।
- দীঘলীয়া সময়ত নতুন প্ৰজাতিৰ উৎপত্তিত অৰিহণা যোগাব পাৰে।
- প্ৰজাতিৰ অস্তিত্ব বজাই ৰখাত সহায় কৰে।
৭। DNA প্ৰতিলিপিকৰণ প্ৰজননত কিয় প্রয়োজন?
উত্তৰঃ DNA-ত জীৱৰ বংশগত বৈশিষ্ট্যৰ তথ্য থাকে। প্ৰজননৰ আগতে DNA-ৰ প্ৰতিলিপি সৃষ্টি হয় যাতে এই বংশগত তথ্য অপত্য কোষলৈ যাব পাৰে। ইয়াৰ ফলত নতুন জীৱ পিতৃ-মাতৃৰ সৈতে সদৃশ হয়। DNA প্ৰতিলিপিকৰণৰ সময়ত হোৱা ক্ষুদ্ৰ পৰিৱৰ্তনে ভিন্নতা সৃষ্টিতো সহায় কৰে।
৮। প্ৰজাতিৰ বাবে ভিন্নতা কিয় প্রয়োজনীয়?
উত্তৰঃ পৰিৱেশ সদায় একে নাথাকে। জলবায়ু, খাদ্য, ৰোগ বা আন পৰিৱেশগত অৱস্থা সলনি হ’ব পাৰে। কোনো প্ৰজাতিৰ জীৱসমূহৰ মাজত ভিন্নতা থাকিলে কিছুমান জীৱ নতুন পৰিৱেশত ভালদৰে বাচি থাকিব পাৰে। সেয়ে ভিন্নতাই প্ৰজাতিৰ অস্তিত্ব, অভিযোজন আৰু বিৱৰ্তনত গুৰুত্বপূর্ণ ভূমিকা পালন কৰে।
৯। দ্বিবিভাজন আৰু বহুবিভাজনৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ
| দ্বিবিভাজন | বহুবিভাজন |
|---|---|
| এটা মাতৃকোষ দুটা অপত্য কোষত বিভক্ত হয়। | এটা মাতৃকোষৰ পৰা একেলগে বহু অপত্য কোষ সৃষ্টি হয়। |
| সাধাৰণতে প্ৰথমে নিউক্লিয়াছ দুটা ভাগ হয়। | প্ৰথমে নিউক্লিয়াছ বহু ভাগত বিভক্ত হয়। |
| উদাহৰণ— এমিবা। | উদাহৰণ— প্লাজম’ডিয়াম। |
১০। ৰেণু গঠনৰ সুবিধা কি?
উত্তৰঃ
- একেলগে বহু সংখ্যক ৰেণু সৃষ্টি হয়।
- ৰেণু সৰু আৰু পাতল হোৱা বাবে সহজে বিস্তাৰিত হয়।
- বহু ৰেণুৰ ওপৰত কঠিন সুৰক্ষামূলক আৱৰণ থাকে।
- প্ৰতিকূল পৰিৱেশত ৰেণু সুপ্ত অৱস্থাত থাকিব পাৰে।
- অনুকূল অৱস্থা পালে ৰেণু অংকুৰিত হৈ নতুন জীৱ সৃষ্টি কৰে।
১১। আংগিক বিস্তাৰণ কাক বোলে? ইয়াৰ সুবিধা লিখা।
উত্তৰঃ উদ্ভিদৰ মূল, কাণ্ড, পাত বা আন কোনো অংগজ অংশৰ পৰা নতুন উদ্ভিদ সৃষ্টি হোৱা অযৌন প্ৰজনন পদ্ধতিক আংগিক বিস্তাৰণ বোলে।
সুবিধাঃ
- কম সময়তে বহু উদ্ভিদ উৎপন্ন কৰিব পাৰি।
- মাতৃ উদ্ভিদৰ বাঞ্ছিত বৈশিষ্ট্য বজাই ৰাখিব পাৰি।
- বীজ উৎপন্ন নকৰা কিছুমান উদ্ভিদো বংশবিস্তাৰ কৰিব পাৰে।
- উদ্ভিদে তুলনামূলকভাৱে সোনকালে বৃদ্ধি আৰু ফলন আৰম্ভ কৰিব পাৰে।
১২। কলাকৰ্ষণৰ সুবিধা লিখা।
উত্তৰঃ
- অতি কম পৰিমাণৰ উদ্ভিদ কলাৰ পৰা বহু উদ্ভিদ উৎপন্ন কৰিব পাৰি।
- কম সময়তে বৃহৎ সংখ্যক একে বৈশিষ্ট্যযুক্ত উদ্ভিদ উৎপন্ন কৰিব পাৰি।
- ৰোগমুক্ত উদ্ভিদ উৎপন্ন কৰাত সহায় কৰে।
- মূল্যবান বা দুষ্প্ৰাপ্য উদ্ভিদৰ দ্ৰুত বংশবিস্তাৰ কৰিব পাৰি।
১৩। মানুহৰ শুক্ৰাশয়ৰ কাম কি?
উত্তৰঃ মানুহৰ শুক্ৰাশয়ৰ দুটা মুখ্য কাম হ’ল—
- শুক্ৰাণু উৎপন্ন কৰা।
- টেষ্ট’ষ্টেৰন হৰম’ন নিঃসৰণ কৰা।
টেষ্ট’ষ্টেৰনে পুৰুষৰ গৌণ যৌন বৈশিষ্ট্যৰ বিকাশত সহায় কৰে।
১৪। শুক্ৰাশয় আৰু প্ৰষ্টেট গ্ৰন্থিৰ ভূমিকা লিখা।
উত্তৰঃ
শুক্ৰাশয়ঃ শুক্ৰাণু উৎপন্ন কৰে আৰু টেষ্ট’ষ্টেৰন হৰম’ন নিঃসৰণ কৰে।
প্ৰষ্টেট গ্ৰন্থিঃ শুক্ৰাণুৰ সৈতে মিহলি হোৱা এবিধ তৰল নিঃসৰণ কৰে। এই তৰলে শুক্ৰাণুৰ চলাচল আৰু জীৱনধাৰণৰ বাবে উপযুক্ত মাধ্যম সৃষ্টি কৰাত সহায় কৰে।
১৫। কৈশোৰত ছোৱালীৰ দেহত হোৱা পৰিৱৰ্তনসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
- স্তনৰ বিকাশ ঘটে।
- ঋতুচক্ৰ আৰম্ভ হয়।
- কাষলতি আৰু যৌনাংগৰ ওচৰত চুলি গজে।
- শৰীৰৰ আকৃতিত পৰিৱৰ্তন হয়।
- জনন অংগসমূহ পৰিপক্ক হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে।
- ছাল অধিক তেলীয়া হ’ব পাৰে আৰু শালমইনা দেখা দিব পাৰে।
এই পৰিৱৰ্তনৰ সময় ব্যক্তি ভেদে কিছু ভিন্ন হ’ব পাৰে।
১৬। মানুহৰ স্ত্ৰী আৰু পুং জননতন্ত্ৰৰ মুখ্য অংগসমূহৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ
পুং জননতন্ত্ৰৰ মুখ্য অংগঃ
- শুক্ৰাশয়
- অণ্ডথলী
- শুক্ৰবাহী নলী
- শুক্ৰাধাৰ
- প্ৰষ্টেট গ্ৰন্থি
- মূত্ৰপথ
- শিশ্ন।
স্ত্ৰী জননতন্ত্ৰৰ মুখ্য অংগঃ
- ডিম্বাশয়
- ফেল’পিয়ান বা ডিম্ববাহী নলী
- জৰায়ু
- জৰায়ুমুখ
- যোনি।
১৭। মাতৃদেহত ভ্ৰূণে কেনেকৈ পুষ্টি লাভ কৰে?
উত্তৰঃ গৰ্ভাৱস্থাত মাতৃ আৰু ভ্ৰূণৰ মাজত প্লেচেন্টা নামৰ বিশেষ গঠন সৃষ্টি হয়। প্লেচেন্টাৰ ভিলাইসমূহে বৃহৎ পৃষ্ঠ সৃষ্টি কৰে। ইয়াৰ মাধ্যমে মাতৃৰ তেজৰ পৰা ভ্ৰূণে গ্লুক’জ, অক্সিজেন আৰু অন্যান্য পুষ্টিদ্ৰব্য লাভ কৰে। ভ্ৰূণৰ বৰ্জ্য পদাৰ্থ আৰু কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড মাতৃৰ তেজলৈ স্থানান্তৰিত হয়।
১৮। কপাৰ-T-এ যৌনবাহিত ৰোগ প্ৰতিৰোধ কৰে নে? কাৰণ লিখা।
উত্তৰঃ নকৰে। কপাৰ-T হৈছে গৰ্ভধাৰণ প্ৰতিৰোধৰ বাবে জৰায়ুৰ ভিতৰত স্থাপন কৰা এক পদ্ধতি। ই যৌনবাহিত জীৱাণুৰ সংক্রমণ ৰোধ নকৰে। যৌনবাহিত সংক্ৰমণৰ ঝুঁকি কমাবলৈ প্ৰতিবন্ধক পদ্ধতি, বিশেষকৈ কনডম, অধিক উপযোগী।
১৯। সপুষ্পক উদ্ভিদত যৌন প্ৰজনন বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ ফুল হৈছে সপুষ্পক উদ্ভিদৰ যৌন প্ৰজনন অংগ। ফুলৰ পুংকেশৰৰ পৰাগধানীত পৰাগৰেণু সৃষ্টি হয় আৰু স্ত্ৰীকেশৰৰ ডিম্বাশয়ত ডিম্বক থাকে।
যৌন প্ৰজননৰ মুখ্য ধাপসমূহ হ’ল—
- পৰাগযোগ: পৰাগধানীৰ পৰা পৰাগৰেণু গৰ্ভমুণ্ডলৈ যায়।
- পৰাগৰেণুৰ অংকুৰণ: পৰাগৰেণুৰ পৰা পৰাগনলী গঠন হয়।
- নিষেচন: পুং জননকোষ পৰাগনলীৰে ডিম্বকৰ ভিতৰলৈ গৈ স্ত্ৰী জননকোষৰ সৈতে মিলিত হয়।
- যোজনকোষ গঠন: নিষেচনৰ ফলত জাইগ’ট সৃষ্টি হয়।
- জাইগ’টৰ পৰা ভ্ৰূণ সৃষ্টি হয়।
- ডিম্বক বীজলৈ আৰু ডিম্বাশয় ফললৈ পৰিণত হয়।
২০। উদ্ভিদৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ আংগিক বিস্তাৰণ উদাহৰণসহ লিখা।
উত্তৰঃ উদ্ভিদৰ মূল, কাণ্ড বা পাতৰ পৰা নতুন উদ্ভিদ সৃষ্টি হোৱা পদ্ধতিক আংগিক বিস্তাৰণ বোলে। ইয়াৰ কিছুমান প্ৰকাৰ হ’ল—
- ৰাইজ’ম: মাটিৰ তলৰ অনুভূমিক কাণ্ডৰ পৰা নতুন গছ গজে। উদাহৰণ— আদা, হালধী।
- কন্দ: খাদ্য সঞ্চিত স্ফীত কাণ্ডৰ পৰা নতুন গছ গজে। উদাহৰণ— আলু।
- বাল্ব: মাংসল পাত আৰু চুটি কাণ্ডৰ পৰা নতুন উদ্ভিদ সৃষ্টি হয়। উদাহৰণ— পিঁয়াজ।
- ধাৱক: মাটিৰ ওপৰেৰে বগাই যোৱা কাণ্ডৰ গাঁঠিৰ পৰা নতুন উদ্ভিদ গজে। উদাহৰণ— ঘাঁহ।
- মূল: কিছুমান উদ্ভিদৰ মূলৰ পৰা নতুন উদ্ভিদ সৃষ্টি হয়। উদাহৰণ— ডালিয়া।
- পাত: পাতৰ কিনাৰত হোৱা মুকুলৰ পৰা নতুন গছ সৃষ্টি হয়। উদাহৰণ— দুপৰটেঙা (Bryophyllum)।
Human Generate Question Answer
নির্বাচিত প্রশ্নোত্তৰ
প্রশ্নঃ গৰ্ভধাৰণ প্ৰতিৰোধৰ কাৰণে কি কি পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হয়? HSLC ’15
উত্তৰঃ গৰ্ভধাৰণ প্ৰতিৰোধৰ পদ্ধতিবোৰ হ’ল— কনডম, অৰেল কন্ট্রাচেপ্টিভ আৰু কপাৰ-টি।
প্রশ্নঃ এড্রিনেলিন হৰম’নৰ কাম কি?
উত্তৰঃ মানুহ খঙাল, উত্তেজিত বা ভয় পালে এড্রিনেলিনে দেহত সমতা বজাই ৰাখিবলৈ সহায় কৰে।
প্রশ্নঃ মানুহৰ শুক্ৰাশয়ৰ কাম কি?
উত্তৰঃ শুক্ৰাণু উৎপাদন কৰা আৰু টেষ্ট’ষ্টেৰন হৰম’ন নিঃসৰণ কৰা।
প্রশ্নঃ দুবিধ গৰ্ভনিৰোধ পদ্ধতিৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ নিৰোধ পদ্ধতি আৰু শৈল্যকৰণ পদ্ধতি।
প্রশ্নঃ মানুহৰ দেহত ডিম্বৰ নিষেচন ক’ত হয়?
উত্তৰঃ ফেল’পিয়ান নলী (ডিম্বনলী)ত।
প্রশ্নঃ খাদ্য সঞ্চয় কৰা বীজৰ অংশটোৰ নাম কি?
উত্তৰঃ বীজপত্ৰ।
প্রশ্নঃ ভাইৰাছৰ দ্বাৰা হোৱা দুটা ৰোগৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ এইডছ আৰু ওৱাৰ্ট।
প্রশ্নঃ প্লেচেন্টাৰ ভিলাইৰ কাম কি?
উত্তৰঃ মাকৰ তেজৰ পৰা ভ্ৰূণলৈ গ্লুক’জ আৰু অক্সিজেন যোৱাত সহায় কৰে।
প্রশ্নঃ শুদ্ধ উত্তৰ বাছা—
(ক) স্ত্ৰীদেহত প্ৰজননীয় অৱস্থাৰ আৰম্ভণি কোনে সূচায়?
(a) দেহৰ বৃদ্ধি
(b) চুলিৰ পৰিৱৰ্তন
(c) কণ্ঠস্বৰ পৰিৱৰ্তন
(d) ঋতুস্ৰাব
উত্তৰঃ (d) ঋতুস্ৰাব
(খ) তলৰ কোনটো স্ত্ৰী জনন অংগ নহয়?
(a) ডিম্বাশয়
(b) জৰায়ু
(c) শুক্ৰবাহী নলী
(d) ফেল’পিয়ান নলী
উত্তৰঃ (c) শুক্ৰবাহী নলী
প্রশ্নঃ কলাকৰ্ষণৰ সুবিধা কি?
উত্তৰঃ এজোপা মাতৃ উদ্ভিদৰ পৰা বহুতো ৰোগমুক্ত উদ্ভিদ উৎপন্ন কৰিব পাৰি।
প্রশ্নঃ বেক্টেৰিয়াৰ দ্বাৰা হোৱা দুটা যৌন ৰোগৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ গণ’ৰিয়া আৰু চিফিলিচ।
প্রশ্নঃ পৰাগযোগ কাক বোলে?
উত্তৰঃ এটা ফুলৰ পৰাগৰেণু আন এটা ফুলৰ গৰ্ভমুণ্ডত পৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াক পৰাগযোগ বোলে।
প্রশ্নঃ ইতৰ পৰাগযোগ কি?
উত্তৰঃ এটা ফুলৰ পৰাগৰেণু একে প্ৰজাতিৰ আন ফুলৰ গৰ্ভমুণ্ডলৈ যোৱাক ইতৰ পৰাগযোগ বোলে।
প্রশ্নঃ কি প্ৰজননত জিনীয় পদাৰ্থৰ বিনিময় ঘটে?
উত্তৰঃ যৌন প্ৰজননত।
প্রশ্নঃ কোন হৰম’নে পুৰুষৰ গৌণ চৰিত্ৰ বিকাশ কৰে?
উত্তৰঃ টেষ্ট’ষ্টেৰন।
প্রশ্নঃ পৰাগযোগ আৰু নিষেচনৰ পাৰ্থক্য লিখা। HSLC ’20
উত্তৰঃ
(ক) পৰাগযোগ গৰ্ভমুণ্ডত হয়, নিষেচন ডিম্বাশয়ত হয়।
(খ) পৰাগযোগত কোষৰ মিলন নাথাকে, নিষেচনত থাকে।
(গ) পৰাগযোগ প্ৰথমে হয়, তাৰ পিছত নিষেচন হয়।
প্রশ্নঃ শুক্ৰাশয় আৰু প্ৰষ্টেট গ্ৰন্থিৰ কাম কি?
উত্তৰঃ শুক্ৰাণুৰ গতি সহজ কৰা আৰু পুষ্টি যোগান ধৰা।
প্রশ্নঃ কৈশোৰত ছোৱালীৰ দেহত কি পৰিৱৰ্তন হয়?
উত্তৰঃ
(ক) স্তনৰ আকাৰ বৃদ্ধি
(খ) ঋতুচক্র আৰম্ভ
(গ) কাষলতি আৰু যৌনাংগত চুলি গজা
(ঘ) ছাল তেলীয়া হোৱা
প্রশ্নঃ কপাৰ-টি ব্যৱহাৰে যৌন ৰোগ প্ৰতিৰোধ কৰে নে?
উত্তৰঃ নকৰে।
প্রশ্নঃ অযৌন প্ৰজননত মুকুলোদ্গম ক’ত দেখা যায়?
উত্তৰঃ ইষ্টত।
প্রশ্নঃ পৰাগধানীত কি পোৱা যায়?
উত্তৰঃ পৰাগ ৰেণু।
প্রশ্নঃ অযৌন আৰু যৌন প্ৰজননৰ সুবিধা লিখা।
উত্তৰঃ
(ক) যৌন প্ৰজননত ভিন্নতা সৃষ্টি হয়।
(খ) নতুন প্ৰজাতি গঠনত সহায় কৰে।
প্রশ্নঃ স্নাতুস্ৰাব কেনেকৈ হয়? HSLC ’20
উত্তৰঃ ডিম্বকোষ নিষেচিত নোহ’লে ই ভাঙি তেজ আৰু শ্লেষ্মাৰ ৰূপত বাহিৰ হয়।
প্রশ্নঃ DNA ৰ কাম কি?
উত্তৰঃ পিতৃ-মাতৃৰ গুণ সন্তানলৈ সঞ্চাৰণ কৰে।
প্রশ্নঃ দ্বিবিভাজন আৰু বহু বিভাজনৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ
(ক) দ্বিবিভাজনত ১ৰ পৰা ২টা জীৱ হয়, বহু বিভাজনত বহুতো হয়।
(খ) এমিবা দ্বিবিভাজন কৰে, প্লাজম’ডিয়াম বহু বিভাজন কৰে।
প্রশ্নঃ গৰ্ভনিৰোধ পদ্ধতিসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
(ক) নিৰোধ পদ্ধতি
(খ) ৰাসায়নিক পদ্ধতি
(গ) শৈল্যকৰণ পদ্ধতি
(ঘ) কপাৰ-টি পদ্ধতি
প্রশ্নঃ ‘জীৱৰ ব্লুপ্ৰিণ্ট’ কাক বোলে?
উত্তৰঃ DNA ক।
প্রশ্নঃ মাতৃ দেহত ভ্ৰূণে কেনেকৈ পুষ্টি পায়?
উত্তৰঃ প্লেচেন্টাৰ জৰিয়তে মাতৃৰ তেজৰ পৰা পুষ্টি পায়।
বহু বিকল্পধর্মী প্রশ্নোত্তৰ (MCQ)
প্রশ্নঃ একে ফুলত পৰাগৰেণু পৰিলে তাক কি বোলে?
(a) সালোক সংশ্লেষণ
(b) স্ব-পৰাগযোগ
(c) ইতৰ পৰাগযোগ
(d) এটাও নহয়
উত্তৰঃ (b) স্ব-পৰাগযোগ
প্রশ্নঃ শুক্ৰাণু আৰু ডিম্বাণুৰ মিলনক কি বোলে?
(a) বিভাজন
(b) মুকুলোদ্গম
(c) বিভংগন
(d) নিষেচন
উত্তৰঃ (d) নিষেচন
প্রশ্নঃ কোন জীৱত মুকুলোদ্গম দেখা যায়?
(a) হাইড্ৰা
(b) কেঁচু
(c) শামুক
(d) এমিবা
উত্তৰঃ (a) হাইড্ৰা
প্রশ্নঃ এমিবাৰ প্ৰজনন পদ্ধতি কি?
(a) দ্বিবিভাজন
(b) পুনৰজীৱন
(c) মুকুলোদ্গম
(d) আংগিক বিস্তাৰণ
উত্তৰঃ (a) দ্বিবিভাজন
প্রশ্নঃ পুনৰজীৱন প্ৰক্ৰিয়াৰে কোনে বংশবিস্তাৰ কৰে?
(a) এমিবা
(b) প্লেনেৰিয়া
(c) লেইচমেনিয়া
(d) প্লাজম’ডিয়াম
উত্তৰঃ (b) প্লেনেৰিয়া
প্রশ্নঃ পাউৰুটিত হোৱা ভেঁকুৰৰ নাম কি?
(a) থেল’ফাইটা
(b) ৰাইজ’পাছ
(c) এমিবা
(d) এটাও নহয়
উত্তৰঃ (b) ৰাইজ’পাছ
প্রশ্নঃ মানুহৰ পুং জনন অংগ কোনটো?
(a) ডিম্বাশয়
(b) জৰায়ু
(c) শুক্ৰবাহী নলী
(d) ফেল’পিয়ান নলী
উত্তৰঃ (c) শুক্ৰবাহী নলী
প্রশ্নঃ দুগ্ধ নিঃসৰণ কৰা হৰম’ন কোনটো?
(a) প্ৰলেক্টিন
(b) টেষ্ট’ষ্টেৰন
(c) ইষ্ট্ৰ’জেন
(d) অক্সিন
উত্তৰঃ (a) প্ৰলেক্টিন
প্রশ্নঃ এবিধ স্ত্ৰী হৰম’ন কোনটো?
(a) ইষ্ট্ৰ’জেন
(b) টেষ্ট’ষ্টেৰন
(c) জিবাৰেলিন
(d) পিটুইটাৰী
উত্তৰঃ (a) ইষ্ট্ৰ’জেন
প্রশ্নঃ পুৰুষ হৰম’ন কোনটো?
(a) ইষ্ট্ৰ’জেন
(b) টেষ্ট’ষ্টেৰন
(c) অক্সিন
(d) এবচাইচিক এছিড
উত্তৰঃ (b) টেষ্ট’ষ্টেৰন
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post