Chapter 7 –
বস্তু বিজ্ঞান অধ্যয়ন
১। উত্তৰ দিয়া।
(ক) বিজ্ঞান শাস্ত্ৰ কিহৰ ভঁৰাল?
উত্তৰঃ বিজ্ঞান শাস্ত্ৰ জ্ঞানৰ ভঁৰাল।
(খ) বিজ্ঞানৰ বলত মানুহে কেনে ধৰণৰ কাম কৰিবলৈ ধৰিছে?
উত্তৰঃ বিজ্ঞানৰ বলত মানুহে ৰে’ল, জাহাজ, টেলিগ্ৰাফ, ফটোগ্ৰাফ, টেলিফোন, গ্ৰামোফোন, অনুবীক্ষণ, দূৰবীক্ষণ, বিমান, নানাবিধ ঔষধ আৰু বিভিন্ন চিকিৎসা-পদ্ধতি আদি উদ্ভাৱন আৰু আৱিষ্কাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে।
(গ) বিজ্ঞান-চৰ্চা কৰিলে মানুহে কি ভেদ কৰিব পাৰে?
উত্তৰঃ বিজ্ঞান-চৰ্চা কৰিলে মানুহে প্ৰকৃতিৰ গুপ্ত তত্ত্ব ভেদ কৰিব পাৰে; অৰ্থাৎ প্ৰাকৃতিক ঘটনাবোৰৰ মূল কাৰণ জানিব পাৰে।
(ঘ) উদ্গতিৰ পথত কিহে বাধা দিয়ে?
উত্তৰঃ উদ্গতিৰ পথত কু-সংস্কাৰে বাধা দিয়ে।
(ঙ) ধনগুলৈক কিহৰ মায়া বুলি মানুহে বিশ্বাস কৰে?
উত্তৰঃ ধনগুলৈক মানুহে প্ৰেতৰ মায়া বুলি বিশ্বাস কৰে।
(চ) হাতীয়ে গা লৰালে কি হয় বুলি ভাবে?
উত্তৰঃ কিছুমান কু-সংস্কাৰাচ্ছন্ন মানুহে পৃথিৱীখন হাতীৰ পিঠিত আছে বুলি বিশ্বাস কৰে আৰু সেই হাতীয়ে গা লৰালে ভূমিকম্প হয় বুলি ভাবে।
(ছ) বিজ্ঞান শিক্ষাৰ পৰা কি জনা যায়?
উত্তৰঃ বিজ্ঞান শিক্ষাৰ পৰা প্ৰাকৃতিক ঘটনাবোৰৰ মূল কাৰণ আৰু বস্তুৰ প্ৰকৃত তত্ত্ব জনা যায়।
২। ‘ধনগুলৈ’ৰ কেনেকৈ উৎপত্তি হয় চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ সাধাৰণতে জাৱৰ-জোঁথৰ, জীৱ-জন্তুৰ মল-মূত্ৰ আদি পচা জৈৱ পদাৰ্থ থকা জেকা ঠাইত বিভিন্ন গেছ উৎপন্ন হয়। বিশেষকৈ ফচফিন আৰু মিথেনজাতীয় গেছ বায়ুৰ অক্সিজেনৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিলে কেতিয়াবা নিজে নিজে জ্বলি উঠিব পাৰে। এই জুই চাকি এটাৰ শিখাৰ দৰে বতাহত কিছু সময় লৰচৰ কৰি ফুৰা দেখা যায়। আগতে কিছুমান মানুহে ইয়াক পুতি থোৱা ধন-সোণৰ পৰা ওলোৱা জুই বুলি ভাবিছিল। এই ঘটনাক ‘ধনগুলৈ’ বুলি কোৱা হয়। কোনো কোনো ঠাইত ইয়াক আধামূৰীয়া বা আধামুণ্ডী বুলিও কোৱা হয়।
৩। ‘প্ৰতিধ্বনি’ কেনেকৈ হয় চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ শব্দ কোনো কঠিন পৃষ্ঠত খুন্দা খাই প্ৰতিফলিত হৈ পুনৰ আমাৰ কাণলৈ উভতি আহিলে প্ৰতিধ্বনিৰ সৃষ্টি হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, ডাঙৰ খালী কোঠা, পাহাৰ বা হাবিত চিঞৰিলে কিছু সময় পিছত নিজৰ শব্দ পুনৰ শুনিবলৈ পোৱা যায়। এই পুনৰ শুনা শব্দক প্ৰতিধ্বনি বোলা হয়।
৪। কি কাৰণত বিজ্ঞান শাস্ত্ৰক জ্ঞানৰ ভঁৰাল বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰঃ বিজ্ঞান শাস্ত্ৰৰ জৰিয়তে মানুহে প্ৰকৃতিৰ বিভিন্ন ঘটনাৰ মূল কাৰণ জানিব পাৰে আৰু বহুতো গুপ্ত তত্ত্ব উদ্ঘাটন কৰিব পাৰে। বিজ্ঞান-চৰ্চাৰ ফলতেই ৰে’ল, জাহাজ, টেলিগ্ৰাফ, ফটোগ্ৰাফ, টেলিফোন, গ্ৰামোফোন, অনুবীক্ষণ, দূৰবীক্ষণ, বিমান, নানাবিধ ঔষধ আৰু বিভিন্ন চিকিৎসা-পদ্ধতি আদি উদ্ভাৱন আৰু আৱিষ্কাৰ হৈছে।
শব্দৰ তত্ত্ব নিৰূপণ কৰি টেলিফোন, ফনোগ্ৰাফ, গ্ৰামোফোন আদি নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। পোহৰ আৰু দৰ্শন-ক্ৰিয়াৰ তত্ত্ব বুজি ফটোগ্ৰাফ, দূৰবীক্ষণ আৰু অনুবীক্ষণ আদি যন্ত্ৰ উদ্ভাৱন কৰা হৈছে। বায়ুৰ ধৰ্মৰ জ্ঞান লাভ কৰি বিমান নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এনেদৰে বিজ্ঞানৰ জৰিয়তে মানুহে নিতৌ নতুন নতুন জ্ঞান লাভ কৰি আহিছে। সেইবাবে বিজ্ঞান শাস্ত্ৰক জ্ঞানৰ ভঁৰাল বুলি কোৱা হয়।
৫। বিজ্ঞানবিদসকলে শব্দ-তত্ত্ব নিৰূপণ কৰি কি কি আৱিষ্কাৰ কৰিছে?
উত্তৰঃ বিজ্ঞানবিদসকলে শব্দ-তত্ত্ব নিৰূপণ কৰি টেলিফোনৰ সহায়ত এঠাইৰ শব্দ আন ঠাইলৈ পঠিয়াব পৰা ব্যৱস্থা কৰিছে। লগতে শব্দ ধৰি ৰাখিব পৰা ফনোগ্ৰাফ, গ্ৰামোফোন আদি যন্ত্ৰ উদ্ভাৱন কৰিছে।
৬। প্ৰসংগ-সংগতি দৰ্শাই ব্যাখ্যা কৰা।
(ক) “কু-সংস্কাৰ উদ্গতিৰ পথৰ এটা বাধা।”
উত্তৰঃ উক্ত বাক্যশাৰী সত্যনাথ বৰাই ৰচনা কৰা ‘বস্তু বিজ্ঞান অধ্যয়ন’ পাঠটোৰ পৰা লোৱা হৈছে।
মানুহৰ মাজত যুগ যুগ ধৰি চলি অহা সকলো বিশ্বাস যে সত্য নহয়, সেই কথা বুজাবলৈ লেখকে এই বাক্যশাৰী উল্লেখ কৰিছে। অজ্ঞানতাৰ বাবে মানুহে বহুতো ভুল ধাৰণা আৰু অন্ধবিশ্বাস সত্য বুলি মানি আহিছে। এনে ভুল আৰু অযুক্তিকৰ বিশ্বাসক কু-সংস্কাৰ বোলা হয়।
কু-সংস্কাৰে ব্যক্তিৰ চিন্তা-চৰ্চা বাধাগ্ৰস্ত কৰাৰ লগতে সমাজ আৰু জাতিৰ উন্নতিৰ পথতো বাধা দিয়ে। বিজ্ঞান-শিক্ষাই প্ৰমাণ আৰু যুক্তিৰ সহায়ত এনে ভুল বিশ্বাসৰ সত্যতা পৰীক্ষা কৰে আৰু মানুহক কু-সংস্কাৰৰ পৰা মুক্ত কৰাত সহায় কৰে। সেয়েহে কু-সংস্কাৰক উদ্গতিৰ পথৰ এটা ডাঙৰ বাধা বুলি কোৱা হৈছে।
(খ) “বিজ্ঞান শাস্ত্ৰ জ্ঞানৰ ভঁৰাল।”
উত্তৰঃ উক্ত বাক্যশাৰী সত্যনাথ বৰাৰ ‘বস্তু বিজ্ঞান অধ্যয়ন’ পাঠটোৰ পৰা লোৱা হৈছে।
বিজ্ঞান অধ্যয়নৰ জৰিয়তে মানুহে প্ৰকৃতিৰ বিভিন্ন ঘটনা আৰু বস্তুৰ প্ৰকৃত কাৰণ জানিব পাৰে। বিজ্ঞান-চৰ্চাৰ ফলতেই বহুতো নতুন নতুন যন্ত্ৰ, ঔষধ আৰু প্ৰযুক্তি উদ্ভাৱন হৈছে। প্ৰকৃতিৰ গুপ্ত ৰহস্য উন্মোচন কৰি মানুহৰ জ্ঞানৰ পৰিসৰ দিনে দিনে বৃদ্ধি কৰি আহিছে বিজ্ঞানে।
যেনেকৈ ভঁৰালত শস্য সঞ্চয় কৰি ৰখা হয়, তেনেকৈ বিজ্ঞান শাস্ত্ৰত প্ৰকৃতি আৰু বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ড সম্পৰ্কীয় বিপুল জ্ঞান সঞ্চিত হৈ আছে। অধ্যয়ন আৰু গৱেষণাৰ জৰিয়তে মানুহে সেই জ্ঞান আহৰণ কৰিব পাৰে। এই কাৰণেই বিজ্ঞান শাস্ত্ৰক জ্ঞানৰ ভঁৰাল বুলি কোৱা হৈছে।
(গ) “মনুষ্য জাতিৰ বৰ্তমান সভ্যতা কেৱল বিজ্ঞান-চৰ্চাৰ ফল।”
উত্তৰঃ উক্ত বাক্যশাৰী সত্যনাথ বৰাৰ ‘বস্তু বিজ্ঞান অধ্যয়ন’ পাঠটোৰ পৰা লোৱা হৈছে।
মানৱ সভ্যতাৰ বিকাশত বিজ্ঞানৰ গুৰুত্ব বুজাবলৈ লেখকে এই কথাষাৰ কৈছে। আদিম অৱস্থাৰ পৰা মানুহে ক্ৰমে প্ৰকৃতিৰ বিভিন্ন নিয়ম আৰু শক্তি সম্পৰ্কে জ্ঞান লাভ কৰিলে। সেই জ্ঞানৰ আধাৰত তেওঁলোকে নতুন নতুন যন্ত্ৰ, পদ্ধতি আৰু প্ৰযুক্তি উদ্ভাৱন কৰিলে।
বৰ্তমান চিকিৎসা, শিক্ষা, কৃষি, শিল্প, যাতায়ত, যোগাযোগ, প্ৰতিৰক্ষা আদি প্ৰায় সকলো ক্ষেত্ৰতে বিজ্ঞানৰ অৱদান অপৰিহাৰ্য। মানুহৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ সৰু-বৰ অধিকাংশ কামেই বিজ্ঞানৰ সহায়ত সহজ হৈ পৰিছে। গতিকে বৰ্তমান মানৱ সভ্যতাৰ বিকাশ বিজ্ঞান-চৰ্চাৰ ফল বুলি লেখকে যথার্থভাৱে উল্লেখ কৰিছে।
(ঘ) “সকলোৰে কিঞ্চিৎ কিঞ্চিৎ তেহে এটাৰ সমুচিত।”
উত্তৰঃ উক্ত বাক্যশাৰী সত্যনাথ বৰাৰ ‘বস্তু বিজ্ঞান অধ্যয়ন’ পাঠটোৰ পৰা লোৱা হৈছে।
বিজ্ঞানৰ বহুতো শাখা আছে আৰু যিকোনো এটা বিষয় ভালদৰে বুজিবলৈ আন বিষয়সমূহৰো সামান্য জ্ঞান থকা প্ৰয়োজন—এই কথাই লেখকে বাক্যশাৰীৰে বুজাইছে।
বিজ্ঞানৰ পৰিসৰ অতি বিস্তৃত। পদাৰ্থবিজ্ঞান, ৰসায়নবিজ্ঞান, জীৱবিজ্ঞান, উদ্ভিদবিজ্ঞান, জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান আদি ইয়াৰ বিভিন্ন শাখা। এজন মানুহৰ পক্ষে এই সকলোবোৰ বিষয়ৰ সম্পূৰ্ণ জ্ঞান লাভ কৰা সহজ নহয়। সেয়েহে প্ৰথমে সকলো বিষয়ৰ কিছু কিছু মৌলিক জ্ঞান আহৰণ কৰি পিছত কোনো এটা বিশেষ বিষয় গভীৰভাৱে অধ্যয়ন কৰা উচিত। অর্থাৎ সকলো বিষয়ৰ কিঞ্চিৎ কিঞ্চিৎ জ্ঞান থাকিলেহে কোনো এটা বিষয়ৰ সমুচিত বা পূৰ্ণ জ্ঞান লাভ কৰাটো সহজ হয়।
৭। বহলাই লিখা।
(ক) পাঠৰ আলমত কু-সংস্কাৰৰ দৃষ্টান্ত কেইটামান উল্লেখ কৰা আৰু কি কৰিলে সমাজৰ পৰা কু-সংস্কাৰবোৰ দূৰ কৰিব পাৰি লিখা।
উত্তৰঃ পাঠটোত কু-সংস্কাৰৰ কেইবাটাও দৃষ্টান্ত উল্লেখ কৰা হৈছে। বহুতো চহা মানুহে ধনগুলৈক প্ৰেতৰ মায়া বুলি বিশ্বাস কৰে। কিছুমান মানুহে পৃথিৱীখন হাতীৰ পিঠিত আছে বুলি ভাবে আৰু সেই হাতীয়ে গা লৰালে ভূমিকম্প হয় বুলি বিশ্বাস কৰে। ইয়াৰ উপৰিও আগৰ দিনত সতীদাহ প্ৰথাৰ নিচিনা বহুতো কু-প্ৰথাও সমাজত প্ৰচলিত আছিল।
এনে কু-সংস্কাৰ আৰু অন্ধবিশ্বাস মূলতঃ অজ্ঞানতাৰ ফল। সমাজৰ পৰা এইবোৰ দূৰ কৰিবলৈ বিজ্ঞান শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ ঘটাব লাগিব। বিজ্ঞান-চৰ্চাই মানুহক যুক্তিবাদী আৰু অনুসন্ধিৎসু কৰি তোলে। ইয়াৰ সহায়ত মানুহে সঁচা-মিছা, ভাল-বেয়া আৰু ন্যায়-অন্যায় বিচাৰ কৰিব পাৰে। গতিকে শিক্ষা, বৈজ্ঞানিক মনোভাৱ আৰু সচেতনতাৰ জৰিয়তে সমাজৰ পৰা কু-সংস্কাৰ দূৰ কৰিব পৰা যায়।
(খ) ‘বিজ্ঞান শাস্ত্ৰ অধ্যয়নৰ এটা ঘাই বিষয়’ — যুক্তিৰে তোমাৰ মতামত দাঙি ধৰা।
উত্তৰঃ বিজ্ঞান শাস্ত্ৰ অধ্যয়নৰ এটা ঘাই বিষয়, কাৰণ ইয়াৰ জৰিয়তে মানুহে প্ৰকৃতিৰ গুপ্ত তত্ত্ব ভেদ কৰিব পাৰে আৰু বিভিন্ন প্ৰাকৃতিক ঘটনাৰ মূল কাৰণ জানিব পাৰে। বিজ্ঞান অধ্যয়নে মানুহক যুক্তিবাদী চিন্তা, অনুসন্ধিৎসা আৰু প্ৰমাণভিত্তিক জ্ঞান লাভ কৰাত সহায় কৰে।
বৰ্তমানৰ যাতায়ত, যোগাযোগ, চিকিৎসা, কৃষি, উদ্যোগ, শিক্ষা আদি সকলো ক্ষেত্ৰতে বিজ্ঞানৰ অৱদান অপৰিসীম। বিজ্ঞানৰ সহায়তেই মানুহে বহুতো নতুন নতুন যন্ত্ৰ, ঔষধ আৰু প্ৰযুক্তি উদ্ভাৱন কৰিছে। ই কু-সংস্কাৰ আৰু অন্ধবিশ্বাস দূৰ কৰাতো সহায় কৰে। সেয়েহে বিজ্ঞান শাস্ত্ৰক অধ্যয়নৰ এটা ঘাই বিষয় বুলি ক’ব পাৰি।
৮। তলৰ শব্দকেইটাৰ প্ৰত্যয় ভাঙি দেখুওৱা।
উত্তৰঃ
ৰোৱনী = ৰো + অনী।
ৰান্ধনি = ৰান্ধ + অনি।
নাৱৰীয়া = নাও + অৰীয়া।
মৰমীয়াল = মৰম + ঈয়াল।
পানীয়া = পানী + আ।
জোনালী = জোন + আলী।
দয়ালু = দয়া + আলু।
ধৰুৱা = ধাৰ + উৱা।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post