ঘৰ্ষণ
অনুশীলনী
১। খালী ঠাই পূৰ কৰা।
(ক) পৰস্পৰ সংস্পৰ্শত থকা দুখন পৃষ্ঠৰ মাজৰ __________ ঘৰ্ষণে বাধা দিয়ে।
উত্তৰঃ পৰস্পৰ সংস্পৰ্শত থকা দুখন পৃষ্ঠৰ মাজৰ আপেক্ষিক গতিত ঘৰ্ষণে বাধা দিয়ে।
(খ) পৃষ্ঠৰ __________ৰ ওপৰত ঘৰ্ষণ নিৰ্ভৰশীল।
উত্তৰঃ পৃষ্ঠৰ প্ৰকৃতিৰ ওপৰত ঘৰ্ষণ নিৰ্ভৰশীল।
(গ) ঘৰ্ষণে __________ উৎপন্ন কৰে।
উত্তৰঃ ঘৰ্ষণে তাপ উৎপন্ন কৰে।
(ঘ) কেৰম ব’ৰ্ডৰ ওপৰত পাউডাৰ ছটিয়ালে ঘৰ্ষণ __________।
উত্তৰঃ কেৰম ব’ৰ্ডৰ ওপৰত পাউডাৰ ছটিয়ালে ঘৰ্ষণ কমে।
(ঙ) স্থিতি ঘৰ্ষণতকৈ পিছল ঘৰ্ষণৰ মান __________।
উত্তৰঃ স্থিতি ঘৰ্ষণতকৈ পিছল ঘৰ্ষণৰ মান কম।
২। ঘূৰ্ণি, স্থিতি আৰু পিছল ঘৰ্ষণ বলৰ মান অধঃক্ৰমত সজালে কোনটো শুদ্ধ?
(ক) ঘূৰ্ণি, স্থিতি, পিছল
(খ) ঘূৰ্ণি, পিছল, স্থিতি
(গ) স্থিতি, পিছল, ঘূৰ্ণি
(ঘ) পিছল, স্থিতি, ঘূৰ্ণি
উত্তৰঃ (গ) স্থিতি, পিছল, ঘূৰ্ণি।
অৰ্থাৎ,
স্থিতি ঘৰ্ষণ > পিছল ঘৰ্ষণ > ঘূৰ্ণি ঘৰ্ষণ
৩। ৰাবিয়াই তাইৰ পুতলা গাড়ীখন মাৰ্বলৰ শুকান মজিয়া, মাৰ্বলৰ তিতা মজিয়া, বাতৰি কাকত আৰু টাৱেলৰ ওপৰেৰে চলাইছে। ঘৰ্ষণ বলৰ মান উৰ্ধ্বক্ৰমত সজোৱা।
উত্তৰঃ
মাৰ্বলৰ তিতা মজিয়া < মাৰ্বলৰ শুকান মজিয়া < বাতৰি কাকত < টাৱেল
অৰ্থাৎ শুদ্ধ উত্তৰ—
(ক) মাৰ্বলৰ তিতা মজিয়া, মাৰ্বলৰ শুকান মজিয়া, বাতৰি কাকত আৰু টাৱেল।
৪। হেলনীয়া ডেস্কৰ ওপৰত ৰখা কিতাপ এখন পিছলিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে কিতাপখনৰ ওপৰত ঘৰ্ষণ বলৰ দিশ কি হ’ব?
উত্তৰঃ ঘৰ্ষণ বল সদায় বস্তুৰ আপেক্ষিক গতি বা গতিৰ প্ৰৱণতাৰ বিপৰীত দিশত ক্ৰিয়া কৰে।
সেয়েহে কিতাপখন যদি হেলনীয়া ডেস্কৰ তলৰ ফালে পিছলিবলৈ আৰম্ভ কৰে, তেন্তে ঘৰ্ষণ বল ডেস্কখনৰ ওপৰৰ ফালে, অৰ্থাৎ কিতাপখনৰ গতিৰ বিপৰীত দিশত ক্ৰিয়া কৰিব।
৫। মাৰ্বলৰ মজিয়াত এবাল্টি চাবোন পানী পৰিলে খোজ কাঢ়িবলৈ সহজ হ’ব নে টান হ’ব? কাৰণ দৰ্শোৱা।
উত্তৰঃ মাৰ্বলৰ মজিয়াত চাবোন পানী পৰিলে খোজ কাঢ়িবলৈ টান হ’ব।
কাৰণ চাবোন পানীয়ে পিচ্ছিলকৰ দৰে কাম কৰি ভৰি আৰু মজিয়াৰ মাজৰ ঘৰ্ষণ কমাই দিয়ে। ফলত ভৰিয়ে মজিয়াত ভালদৰে খামুচি ধৰিব নোৱাৰে আৰু পিছলি পৰাৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি পায়।
৬। খেলুৱৈসকলে গজাল থকা জোতা কিয় ব্যৱহাৰ কৰে?
উত্তৰঃ গজাল থকা জোতাই জোতাৰ তলি আৰু খেলপথাৰৰ মাজৰ ঘৰ্ষণ বৃদ্ধি কৰে।
ইয়াৰ ফলত খেলুৱৈসকলে দৌৰোঁতে বা হঠাৎ দিশ সলাওঁতে সহজে পিছলি নাযায়। সেয়েহে খেলুৱৈসকলে গজাল থকা জোতা ব্যৱহাৰ কৰে।
৭। ইকবালে পাতল বাকচ এটা আৰু সীমাই একেধৰণৰ কিন্তু গধুৰ বাকচ এটা একেখন মজিয়াত ঠেলিব লগা হৈছে। কোনে বেছি বল প্ৰয়োগ কৰিব লাগিব আৰু কিয়?
উত্তৰঃ সীমাই গধুৰ বাকচটো ঠেলিবলৈ ইকবালতকৈ বেছি বল প্ৰয়োগ কৰিব লাগিব।
কাৰণ গধুৰ বাকচটোৱে মজিয়াৰ ওপৰত অধিক বল প্ৰয়োগ কৰে আৰু তাৰ ফলত মজিয়াই বাকচটোৰ ওপৰত অধিক লম্ব প্ৰতিক্ৰিয়া বল প্ৰয়োগ কৰে। ফলত ঘৰ্ষণ বলৰ মানো বেছি হয়।
সেয়েহে গধুৰ বাকচটোৰ ঘৰ্ষণ অতিক্ৰম কৰিবলৈ অধিক বলৰ প্ৰয়োজন হয়।
৮। স্থিতি ঘৰ্ষণতকৈ পিছল ঘৰ্ষণ কিয় কম হয়?
উত্তৰঃ সংস্পৰ্শত থকা দুখন পৃষ্ঠ সম্পূৰ্ণ মসৃণ নহয়। পৃষ্ঠ দুটাৰ সূক্ষ্ম খলা-বমাবোৰ ইটোৱে সিটোৰ লগত খাপ খাই থাকে।
বস্তু এটা স্থিৰ অৱস্থাত থাকোঁতে এই খলা-বমাবোৰে অধিক দৃঢ়ভাৱে খাপ খোৱাৰ সুযোগ পায়। সেয়েহে বস্তুটোক গতি কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰাবলৈ অধিক বলৰ প্ৰয়োজন হয়।
কিন্তু বস্তুটো পিছলিবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ পাছত পৃষ্ঠ দুটাৰ খলা-বমাবোৰে ভালদৰে খাপ খোৱাৰ সময় নাপায়। ফলত ঘৰ্ষণ কমি যায়।
সেয়েহে স্থিতি ঘৰ্ষণতকৈ পিছল ঘৰ্ষণ কম।
৯। উদাহৰণৰ সৈতে দেখুওৱা যে ঘৰ্ষণ মিত্ৰ আৰু শত্ৰু দুয়োটাই।
উত্তৰঃ ঘৰ্ষণৰ উপকাৰো আছে আৰু অপকাৰো আছে। সেইবাবে ঘৰ্ষণক মিত্ৰ আৰু শত্ৰু দুয়োটা বুলি কোৱা হয়।
ঘৰ্ষণ মিত্ৰ হিচাপে—
(i) ঘৰ্ষণৰ বাবেই আমি পিছলি নপৰাকৈ খোজ কাঢ়িব পাৰোঁ।
(ii) কলম বা পেঞ্চিল আৰু কাগজৰ মাজৰ ঘৰ্ষণৰ বাবে আমি লিখিব পাৰোঁ।
(iii) ঘৰ্ষণৰ বাবে বস্তু ধৰি ৰাখিব পাৰোঁ।
(iv) যান-বাহনৰ ব্ৰেক ঘৰ্ষণৰ বাবেই কাম কৰে।
(v) দিয়াচলাইৰ কাঠি ঘঁহিলে ঘৰ্ষণৰ ফলত তাপ উৎপন্ন হৈ জুই জ্বলে।
ঘৰ্ষণ শত্ৰু হিচাপে—
(i) ঘৰ্ষণৰ ফলত জোতা, চেণ্ডেল, টায়াৰ আদি ক্ষয় হয়।
(ii) যন্ত্ৰৰ চলন্ত অংশসমূহ ঘৰ্ষণৰ বাবে ক্ষয় হয়।
(iii) ঘৰ্ষণৰ ফলত অপ্ৰয়োজনীয় তাপ উৎপন্ন হয়।
(iv) ঘৰ্ষণ অতিক্ৰম কৰিবলৈ অতিৰিক্ত শক্তিৰ প্ৰয়োজন হয়।
১০। তৰলৰ মাজেৰে গতি কৰা বস্তুসমূহৰ বিশেষ আকৃতি কিয় থাকে? ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ বায়ু আৰু পানীৰ দৰে তৰল পদাৰ্থই নিজৰ মাজেৰে গতি কৰা বস্তুৰ ওপৰত ঘৰ্ষণ বল প্ৰয়োগ কৰে। এই ঘৰ্ষণ বলক তৰল ঘৰ্ষণ বা ড্ৰেগ বোলা হয়।
তৰল ঘৰ্ষণৰ মান বস্তুটোৰ—
(i) দ্ৰুতি,
(ii) আকৃতি, আৰু
(iii) তৰলৰ প্ৰকৃতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।
তৰলৰ মাজেৰে গতি কৰোঁতে যদি বস্তুটোৰ ওপৰত ঘৰ্ষণ অধিক হয়, তেন্তে অধিক শক্তিৰ অপচয় হয়। সেয়েহে তৰল ঘৰ্ষণ কমাবলৈ উৰাজাহাজ, নাও, জাহাজ, মাছ আদি তৰল বা বায়ুৰ মাজেৰে গতি কৰা বস্তুৰ দেহক সোঁতসুচল বা streamlined আকৃতি দিয়া হয়।
উদাহৰণস্বৰূপে, উৰাজাহাজৰ আকৃতি চৰাইৰ দেহৰ আকৃতিৰ লগত যথেষ্ট সাদৃশ্যপূর্ণ।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post