কোষ-গঠন আৰু কাৰ্য
অনুশীলনী
১। তলৰ উক্তিবোৰ সত্য নে অসত্য চিনাক্ত কৰা।
(ক) এককোষী জীৱৰ দেহত এটা কোষ থাকে।
উত্তৰঃ সত্য।
(খ) পেশী কোষবোৰ শাখাযুক্ত।
উত্তৰঃ অসত্য।
(গ) এটা জীৱৰ মৌলিক জীৱিত একক হ’ল অংগ।
উত্তৰঃ অসত্য।
জীৱৰ মৌলিক গঠনগত আৰু কাৰ্যগত একক হ’ল কোষ।
(ঘ) এমিবাৰ আকৃতি অনিয়মীয়া।
উত্তৰঃ সত্য।
২। মানুহৰ স্নায়ুকোষৰ চিত্ৰ আঁকা। স্নায়ুকোষে কি কাম কৰে?
উত্তৰঃ স্নায়ুকোষ বা নিউৰণে দেহৰ এটা অংশৰ পৰা আন এটা অংশলৈ স্নায়ু বাৰ্তা বহন কৰে। ই উদ্দীপনা গ্ৰহণ কৰি সেই বাৰ্তা মগজু, মেৰুদণ্ড আৰু দেহৰ বিভিন্ন অংশলৈ প্ৰেৰণ কৰে। এইদৰে স্নায়ুকোষে দেহৰ বিভিন্ন অংশৰ মাজত যোগাযোগ আৰু নিয়ন্ত্ৰণ ৰক্ষা কৰাত সহায় কৰে।
চিত্ৰ আঁকোঁতে তলৰ অংশসমূহ চিহ্নিত কৰিব লাগে—
- কোষদেহ
- কোষকেন্দ্ৰ
- ডেণ্ড্ৰাইট
- এক্সন
- স্নায়ু অন্ত
৩। তলত দিয়া বিষয়সমূহৰ ওপৰত চমু টোকা লিখা।
(ক) কোষপ্ৰৰস
উত্তৰঃ কোষাৱৰণ আৰু কোষকেন্দ্ৰৰ মাজত থকা জেলিৰ দৰে অৰ্ধতৰল পদাৰ্থক কোষপ্ৰৰস বা চাইট’প্লাজম বোলা হয়।
কোষপ্ৰৰসৰ ভিতৰত বিভিন্ন কোষাংগ যেনে— মাইট’কণ্ড্ৰিয়া, গলগি বডি, ৰাইব’জ’ম, ৰসধানী আদি থাকে। কোষৰ বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাসায়নিক ক্ৰিয়া কোষপ্ৰৰসত সংঘটিত হয়।
(খ) কোষকেন্দ্ৰ
উত্তৰঃ কোষকেন্দ্ৰ কোষৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। ই সাধাৰণতে গোলাকাৰ বা ডিম্বাকৃতিৰ হয় আৰু এখন কোষকেন্দ্ৰীয় আৱৰণে ইয়াক কোষপ্ৰৰসৰ পৰা পৃথক কৰি ৰাখে।
কোষকেন্দ্ৰৰ ভিতৰত ক্ৰম’জ’ম থাকে। ক্ৰম’জ’মত জিন থাকে, যিয়ে বংশগত বৈশিষ্ট্য বহন কৰে। কোষকেন্দ্ৰই কোষৰ বিভিন্ন কাৰ্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰাত সহায় কৰে।
৪। কোষৰ কোনটো অংশত কোষাংগবোৰ থাকে?
উত্তৰঃ কোষৰ কোষপ্ৰৰসত (চাইট’প্লাজমত) কোষাংগবোৰ থাকে।
৫। প্ৰাণীকোষ আৰু উদ্ভিদকোষৰ মাজত থকা তিনিটা পাৰ্থক্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ
| উদ্ভিদকোষ | প্ৰাণীকোষ |
|---|---|
| কোষাৱৰণৰ বাহিৰত কোষবেৰ থাকে। | কোষবেৰ নাথাকে। |
| প্লাষ্টিড বা হৰিৎকণা থাকে। | প্লাষ্টিড বা হৰিৎকণা নাথাকে। |
| সাধাৰণতে এটা ডাঙৰ কেন্দ্ৰীয় ৰসধানী থাকে। | ৰসধানী সৰু আৰু কেইবাটাও হ’ব পাৰে। |
| আকৃতি সাধাৰণতে অধিক নিয়মীয়া বা স্থিৰ। | আকৃতি তুলনামূলকভাৱে অনিয়মীয়া হ’ব পাৰে। |
৬। ইউকেৰিঅ’ট আৰু প্ৰ’কেৰিঅ’টৰ মাজত পাৰ্থক্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ
| প্ৰ’কেৰিঅ’ট | ইউকেৰিঅ’ট |
|---|---|
| সুসংগঠিত, আৱৰণেৰে আবৃত কোষকেন্দ্ৰ নাথাকে। | সুসংগঠিত আৰু কোষকেন্দ্ৰীয় আৱৰণেৰে আবৃত কোষকেন্দ্ৰ থাকে। |
| আৱৰণেৰে আবৃত কোষাংগ সাধাৰণতে নাথাকে। | মাইট’কণ্ড্ৰিয়া, গলগি বডি আদি আৱৰণযুক্ত কোষাংগ থাকে। |
| গঠন তুলনামূলকভাৱে সৰল। | গঠন তুলনামূলকভাৱে জটিল। |
| উদাহৰণ— বেক্টেৰিয়া আৰু নীল-সেউজ শেলাই বা চাইয়ানোবেক্টেৰিয়া। | উদাহৰণ— উদ্ভিদ, প্ৰাণী, ভেঁকুৰ আৰু প্ৰট’জ’ৱাৰ কোষ। |
৭। কোষৰ কোনটো অংশত ক্ৰম’জ’ম পোৱা যায়? সিহঁতৰ কাম উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ ক্ৰম’জ’ম কোষকেন্দ্ৰত পোৱা যায়।
ক্ৰম’জ’মত জিন থাকে। এই জিনসমূহে জীৱৰ বংশগত বৈশিষ্ট্য বহন কৰে আৰু পিতৃ-মাতৃৰ পৰা সন্তানলৈ গুণসমূহ স্থানান্তৰিত কৰাত সহায় কৰে।
৮। “কোষ জীৱৰ মৌলিক গঠনগত আৰু কাৰ্যগত একক”— ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ সকলো জীৱৰ দেহ এক বা একাধিক কোষেৰে গঠিত। এককোষী জীৱত এটা কোষেই সকলো জীৱনীয় কাৰ্য সম্পন্ন কৰে। বহুকোষী জীৱত বহু কোষ একেলগ হৈ কলা, কলাই অংগ আৰু অংগসমূহে অংগতন্ত্ৰ গঠন কৰে।
ইয়াৰ উপৰিও শ্বসন, পুষ্টি, বৃদ্ধি, নিঃসৰণ আদি বহু মৌলিক জীৱনীয় কাৰ্য কোষৰ ভিতৰত সংঘটিত হয়।
সেয়েহে কোষক জীৱৰ মৌলিক গঠনগত আৰু কাৰ্যগত একক বোলা হয়।
৯। কিয় হৰিৎকণা মূলত উদ্ভিদকোষত পোৱা যায়? ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ হৰিৎকণা বা ক্ল’ৰ’প্লাষ্ট এবিধ সেউজীয়া প্লাষ্টিড। ইয়াত পত্ৰহৰিৎ বা ক্ল’ৰ’ফিল নামৰ সেউজীয়া ৰঞ্জক পদাৰ্থ থাকে।
ক্ল’ৰ’ফিলে সূৰ্যৰ পোহৰৰ শক্তি শোষণ কৰি উদ্ভিদক সালোক-সংশ্লেষণৰ দ্বাৰা খাদ্য প্ৰস্তুত কৰাত সহায় কৰে।
প্ৰাণীয়ে নিজে সালোক-সংশ্লেষণ কৰি খাদ্য প্ৰস্তুত নকৰে। সেইবাবে সাধাৰণ প্ৰাণীকোষত হৰিৎকণা নাথাকে।
১০। তলৰ শব্দ সাঁথৰ সম্পূৰ্ণ কৰা।
তললৈ
১) কোষকেন্দ্ৰত থকা পকোৱা সূতাৰ দৰে গঠন।
উত্তৰঃ ক্ৰম’জ’ম।
৩) পাতৰ কোষৰ কোষপ্ৰৰসত থকা সেউজীয়া ৰঙৰ গঠন।
উত্তৰঃ হৰিৎকণা / ক্ল’ৰ’প্লাষ্ট।
৪) এবিধ এককোষী জীৱ।
উত্তৰঃ এমিবা।
৫) কোষপ্ৰৰসত থকা খালী ঠাই সদৃশ গঠন।
উত্তৰঃ ৰসধানী।
৬) অংগ গঠন কৰা একে ধৰণৰ কোষৰ সমষ্টি।
উত্তৰঃ কলা।
পথালিকৈ
২) কোষাৱৰণ আৰু কোষকেন্দ্ৰৰ মাজত থকা জেলিৰ দৰে পদাৰ্থ।
উত্তৰঃ কোষপ্ৰৰস।
৫) কোষ আৱিষ্কাৰ কৰা বিজ্ঞানী।
উত্তৰঃ ৰবাৰ্ট হুক।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
১। কোষ আৱিষ্কাৰ কৰা বিজ্ঞানীগৰাকীৰ নাম কি?
উত্তৰঃ ৰবাৰ্ট হুক।
২। এককোষী জীৱ কাক বোলে?
উত্তৰঃ যিবোৰ জীৱৰ সম্পূৰ্ণ দেহ মাত্ৰ এটা কোষেৰে গঠিত, সেইবোৰক এককোষী জীৱ বোলা হয়।
উদাহৰণঃ এমিবা, পেৰামেছিয়াম, বেক্টেৰিয়া।
৩। বহুকোষী জীৱ কাক বোলে?
উত্তৰঃ যিবোৰ জীৱৰ দেহ বহুতো কোষেৰে গঠিত, সেইবোৰক বহুকোষী জীৱ বোলা হয়।
উদাহৰণঃ মানুহ, হাতী, মাছ, আমগছ আদি।
৪। কোষৰ মুখ্য অংশসমূহৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ কোষৰ মুখ্য অংশসমূহ হ’ল—
(i) কোষাৱৰণ
(ii) কোষপ্ৰৰস
(iii) কোষকেন্দ্ৰ
উদ্ভিদকোষত ইয়াৰ বাহিৰেও কোষাৱৰণৰ বাহিৰত কোষবেৰ থাকে।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post