Unit 3
গ্ৰন্থাগাৰ আৰু ইয়াৰ প্ৰচাৰক তথা প্ৰতিষ্ঠানসমূহ
অতি চমু প্ৰশ্ন-উত্তৰ :
প্ৰশ্ন ১: ‘ILA Bulletin’ নামৰ প্ৰখ্যাত গ্ৰন্থৱিজ্ঞানভিত্তিক আলোচনীখন কোনে প্ৰকাশ কৰে?
উত্তৰ: ভাৰতীয় গ্ৰন্থাগাৰ সংস্থা (ILA)।
প্ৰশ্ন ২: IFLA ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় (Headquarters) ক’ত অৱস্থিত?
উত্তৰ: দ্য হেগ (The Hague), নেডাৰলেণ্ডছ।
প্ৰশ্ন ৩: NAPLIS ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ কি?
উত্তৰ: National Policy on Library and Information System (ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰন্থাগাৰ আৰু তথ্য নীতি)।
প্ৰশ্ন ৪: ভাৰতীয় গ্ৰন্থাগাৰ সংস্থা (Indian Library Association – ILA) কেতিয়া প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল?
উত্তৰ: ১৯৩৩ চনৰ ১৩ ছেপ্টেম্বৰত (কলকাতাত অনুষ্ঠিত প্ৰথম অল ইণ্ডিয়া লাইব্ৰেৰী কনফাৰেঞ্চত)।
প্ৰশ্ন ৫: CILIP কোন দেশৰ প্ৰধান পেছাদাৰী গ্ৰন্থাগাৰ সংস্থা?
উত্তৰ: যুক্তৰাজ্যৰ (United Kingdom / UK)।
প্ৰশ্ন ৬: ‘UNESCO’ ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপটো কি?
উত্তৰ: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শৈক্ষিক, বৈজ্ঞানিক আৰু সাংস্কৃতিক সংস্থা)।
প্ৰশ্ন ৭: অসম গ্ৰন্থাগাৰ সংস্থা (Assam Library Association – ALA) কেতিয়া আৰু ক’ত প্ৰথম গঠিত হৈছিল?
উত্তৰ: ১৯৩৮ চনত, নগাঁৱত অনুষ্ঠিত প্ৰথম সভাত (কুমুদেশ্বৰ বৰঠাকুৰৰ বিশেষ প্ৰচেষ্টাত)।
প্ৰশ্ন ৮: ‘National Mission on Libraries’ (NML) ভাৰত চৰকাৰৰ কোনটো মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনত কাৰ্যকৰী কৰা হয়?
উত্তৰ: সংস্কৃতি মন্ত্ৰালয় (Ministry of Culture)।
প্ৰশ্ন ৯: বিশ্বৰ সৰ্বপ্ৰথম ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰন্থাগাৰ সংস্থা (Library Association) টোৰ নাম কি?
উত্তৰ: আমেৰিকান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েশ্যন (American Library Association – ALA), ১৮৭৬ চনত স্থাপিত।
প্ৰশ্ন ১০: IATLIS প্ৰধানকৈ কোনসকল ব্যক্তিক লৈ গঠিত সংস্থা?
উত্তৰ: গ্ৰন্থাগাৰ আৰু তথ্য বিজ্ঞানৰ শিক্ষকসকলক লৈ (Indian Association of Teachers of Library and Information Science, ১৯৬৯ চনত প্ৰতিষ্ঠিত)।
প্ৰশ্ন ১১: ‘ACLA’ ৰ সম্পূৰ্ণ নামটো কি?
উত্তৰ: Assam College Librarians’ Association (অসম মহাবিদ্যালয় গ্ৰন্থাগাৰিক সংস্থা)।
প্ৰশ্ন ১২: ১৯৮৫ চনত গঠিত NAPLIS কমিটিৰ সভাপতি কোন আছিল?
উত্তৰ: প্ৰফেছাৰ দেৱী প্ৰসাদ চট্টোপাধ্যায় (Prof. D. P. Chattopadhyaya)।
প্ৰশ্ন ১৩: ভাৰতত ‘ৰাষ্ট্ৰীয় জ্ঞান আয়োগ’ (National Knowledge Commission – NKC) কাৰ নেতৃত্বত গঠন কৰা হৈছিল?
উত্তৰ: ছেম পিট্ৰ’ডা (Sam Pitroda) ৰ নেতৃত্বত, ২০০৫ চনত।
প্ৰশ্ন ১৪: বিশেষ গ্ৰন্থাগাৰসমূহৰ ভাৰতীয় সংস্থা ‘IASLIC’ ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ কি?
উত্তৰ: Indian Association of Special Libraries and Information Centres (১৯৫৫ চনত প্ৰতিষ্ঠিত)।
প্ৰশ্ন ১৫: CILIP সংস্থাবোৰ কোন দুটা প্ৰতিষ্ঠান একত্ৰিত হৈ গঠিত হৈছিল?
উত্তৰ: Library Association (LA) আৰু Institute of Information Scientists (IIS) (২০০২ চনত)।
২. চমু প্ৰশ্ন-উত্তৰ :
প্ৰশ্ন ১: বিশ্বজুৰি ৰাজহুৱা গ্ৰন্থাগাৰ সেৱাৰ বিকাশত ইউনেস্ক’ (UNESCO) ৰ ভূমিকা কি?
উত্তৰ: ইউনেস্ক’ই ৰাজহুৱা গ্ৰন্থাগাৰৰ উন্নয়ন আৰু প্ৰসাৰত বিশেষ ভূমিকা পালন কৰিছে। ই Public Library Manifesto প্ৰকাশ কৰি গ্ৰন্থাগাৰক শিক্ষা, তথ্য আৰু সমাজসেৱাৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাত সহায় কৰিছে। লগতে বিভিন্ন দেশক গ্ৰন্থাগাৰ আধুনিকীকৰণ, সংৰক্ষণ আৰু তথ্য ব্যৱস্থাপনাৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতা আগবঢ়ায়।
প্ৰশ্ন ২: ভাৰতৰ ‘ৰাষ্ট্ৰীয় জ্ঞান আয়োগ’ (NKC) এ গ্ৰন্থাগাৰ খণ্ডৰ বাবে কি কি মূল পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল?
উত্তৰ: NKC-য়ে ভাৰতৰ গ্ৰন্থাগাৰ ব্যৱস্থাৰ উন্নতিৰ বাবে বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল। ইয়াৰ ভিতৰত National Mission on Libraries গঠন, গ্ৰন্থাগাৰৰ ডিজিটাইজেচন, সমন্বিত কেটেলগ প্ৰস্তুত কৰা, গ্ৰন্থাগাৰসমূহৰ আধুনিকীকৰণ আৰু LIS শিক্ষাৰ মান উন্নত কৰাৰ কথা উল্লেখযোগ্য।
প্ৰশ্ন ৩: ‘ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰন্থাগাৰ মিছন’ (National Mission on Libraries – NML) ৰ মূল উদ্দেশ্য কি?
উত্তৰ: NML-ৰ মূল লক্ষ্য হৈছে ভাৰতৰ ৰাজহুৱা গ্ৰন্থাগাৰসমূহৰ সামগ্ৰিক উন্নয়ন সাধন কৰা। ইয়াৰ অধীনত গ্ৰন্থাগাৰৰ আন্তঃগাঁথনি উন্নত কৰা, আৰ্হি গ্ৰন্থাগাৰ স্থাপন কৰা, ICT ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি কৰা, দুৰ্লভ গ্ৰন্থ ডিজিটাইজ কৰা আৰু গ্ৰন্থাগাৰ কৰ্মীসকলৰ প্ৰশিক্ষণৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়।
প্ৰশ্ন ৪: ভাৰতত ‘ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰন্থাগাৰ আৰু তথ্য নীতি’ (NAPLIS) প্ৰণয়নৰ প্ৰচেষ্টা সম্পৰ্কে লিখা।
উত্তৰ: ভাৰতৰ গ্ৰন্থাগাৰ আৰু তথ্য সেৱাক সুসংগঠিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে NAPLIS প্ৰণয়নৰ প্ৰচেষ্টা চলোৱা হৈছিল। ১৯৮৫ চনত ডি. পি. চট্টোপাধ্যায়ৰ সভাপতিত্বত NAPLIS কমিটি গঠন কৰা হয়। কমিটিয়ে দেশৰ বিভিন্ন গ্ৰন্থাগাৰৰ মাজত সমন্বয় স্থাপন, গ্ৰন্থাগাৰ সেৱাৰ সম-বিকাশ আৰু তথ্য সম্পদ সংৰক্ষণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল।
প্ৰশ্ন ৫: আমেৰিকান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েশ্যন (ALA) ৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব আৰু ভূমিকা কি?
উত্তৰ: ALA ১৮৭৬ চনত প্ৰতিষ্ঠিত এক প্ৰধান পেছাদাৰী গ্ৰন্থাগাৰ সংস্থা। ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে গ্ৰন্থাগাৰ সেৱাৰ উন্নতি আৰু গ্ৰন্থাগাৰিকসকলৰ পেছাগত বিকাশ সাধন কৰা। ই বৌদ্ধিক স্বাধীনতা ৰক্ষা, গ্ৰন্থাগাৰৰ মানদণ্ড নিৰ্ধাৰণ আৰু বিভিন্ন সাহিত্যিক বঁটা প্ৰদানৰ ক্ষেত্ৰতো গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।
প্ৰশ্ন ৬: CILIP কি আৰু ই কেনেকৈ গঠন হৈছিল?
উত্তৰ: CILIP অৰ্থাৎ Chartered Institute of Library and Information Professionals হৈছে যুক্তৰাজ্যৰ এটা প্ৰধান পেছাদাৰী গ্ৰন্থাগাৰ আৰু তথ্য সংস্থা। ২০০২ চনত Library Association আৰু Institute of Information Scientists একত্ৰিত হৈ CILIP গঠন কৰে। সংস্থাটোৱে তথ্য আৰু গ্ৰন্থাগাৰ ক্ষেত্ৰৰ পেছাদাৰীসকলৰ দক্ষতা আৰু অৰ্হতা উন্নয়নত সহায় কৰে।
প্ৰশ্ন ৭: আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত IFLA ৰ মূল কাৰ্যাৱলী কি কি?
উত্তৰ: IFLA-ই বিশ্বৰ গ্ৰন্থাগাৰ আৰু তথ্য সেৱাসমূহৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ই আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰন্থাগাৰ মানদণ্ড প্ৰস্তুত কৰে, বিভিন্ন সন্মিলন আয়োজন কৰে আৰু গ্ৰন্থাগাৰ সেৱাৰ উন্নয়নৰ বাবে বিশ্বৰ বিভিন্ন সংস্থা আৰু চৰকাৰৰ সৈতে সহযোগিতা কৰে।
প্ৰশ্ন ৮: ভাৰতীয় গ্ৰন্থাগাৰ সংস্থা (ILA) ৰ মূল উদ্দেশ্য আৰু কাৰ্যাৱলী লিখা।
উত্তৰ: ILA হৈছে ভাৰতৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পেছাদাৰী গ্ৰন্থাগাৰ সংস্থা। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে দেশত গ্ৰন্থাগাৰ আন্দোলন শক্তিশালী কৰা, LIS শিক্ষাৰ উন্নয়ন কৰা আৰু গ্ৰন্থাগাৰ আইন প্ৰণয়নত সহায় কৰা। ইয়াৰ উপৰি ই ৰাষ্ট্ৰীয় সন্মিলন, কৰ্মশালা আয়োজন আৰু ‘ILA Bulletin’ প্ৰকাশ কৰে।
প্ৰশ্ন ৯: IASLIC ৰ গঠন আৰু ইয়াৰ প্ৰধান লক্ষ্য কি?
উত্তৰ: IASLIC হৈছে বিশেষ গ্ৰন্থাগাৰ আৰু তথ্য কেন্দ্ৰসমূহৰ এক পেছাদাৰী সংস্থা। ১৯৫৫ চনত কলকাতাত ইয়াৰ গঠন হয়। ইয়াৰ মুখ্য উদ্দেশ্য হৈছে বিশেষ গ্ৰন্থাগাৰসমূহৰ মাজত সহযোগিতা আৰু তথ্যৰ আদান-প্ৰদান বৃদ্ধি কৰা আৰু পেছাগত জ্ঞানৰ বিকাশ সাধন কৰা।
প্ৰশ্ন ১০: IATLIS ৰ ভূমিকা আৰু উদ্দেশ্য কি?
উত্তৰ: IATLIS হৈছে গ্ৰন্থাগাৰ আৰু তথ্য বিজ্ঞানৰ শিক্ষকসকলৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ সংস্থা। ই LIS পাঠ্যক্ৰমৰ উন্নয়ন, শিক্ষণ পদ্ধতিৰ আধুনিকীকৰণ আৰু গৱেষণাক উৎসাহিত কৰে। লগতে শিক্ষকসকলৰ শৈক্ষিক আৰু পেছাগত স্বাৰ্থ ৰক্ষাৰ বাবেও কাম কৰে।
প্ৰশ্ন ১১: অসম গ্ৰন্থাগাৰ সংস্থা (ALA) ৰ ঐতিহাসিক ভূমিকা সংক্ষেপে আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: অসম গ্ৰন্থাগাৰ সংস্থা ১৯৩৮ চনত নগাঁৱত গঠন কৰা হৈছিল। অসমত গ্ৰন্থাগাৰ আন্দোলন বিস্তাৰ কৰাত এই সংস্থাৰ বিশেষ ভূমিকা আছে। ই গ্ৰামাঞ্চলত গ্ৰন্থাগাৰ স্থাপন, পঠন-পাঠনৰ অভ্যাস বৃদ্ধি আৰু গ্ৰন্থাগাৰ সেৱাৰ উন্নয়নৰ বাবে বিভিন্ন কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰি আহিছে।
প্ৰশ্ন ১২: অসম মহাবিদ্যালয় গ্ৰন্থাগাৰিক সংস্থা (ACLA) ৰ মূল কাৰ্যাৱলী কি?
উত্তৰ: ACLA-ই অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহৰ গ্ৰন্থাগাৰিকসকলৰ পেছাগত স্বাৰ্থ ৰক্ষাৰ বাবে কাম কৰে। ই গ্ৰন্থাগাৰসমূহৰ আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন, অটোমেচন আৰু আধুনিকীকৰণত সহায় কৰে। লগতে কৰ্মশালা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ আয়োজন কৰি গ্ৰন্থাগাৰিকসকলৰ দক্ষতা বৃদ্ধি কৰে।
প্ৰশ্ন ১৩: ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত গ্ৰন্থাগাৰ সংস্থাসমূহৰ প্ৰয়োজনীয়তা কি?
উত্তৰ: ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰন্থাগাৰ সংস্থাসমূহে দেশৰ বিভিন্ন গ্ৰন্থাগাৰিকক একত্ৰিত কৰি পেছাগত সহযোগিতাৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰে। ই চৰকাৰক গ্ৰন্থাগাৰ সম্পৰ্কীয় নীতি প্ৰস্তুত কৰাত পৰামৰ্শ দিয়ে, প্ৰশিক্ষণৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে আৰু গ্ৰন্থাগাৰ সেৱাৰ মান উন্নত কৰাত সহায় কৰে।
প্ৰশ্ন ১৪: ‘গ্ৰন্থাগাৰ আৰু তথ্য নীতি’ (Library and Information Policy) ৰ প্ৰয়োজনীয়তা কি?
উত্তৰ: গ্ৰন্থাগাৰ আৰু তথ্য নীতিয়ে দেশৰ গ্ৰন্থাগাৰ আৰু তথ্য সম্পদৰ সঠিক ব্যৱহাৰ আৰু সংৰক্ষণৰ দিশ নিৰ্ধাৰণ কৰে। ই গ্ৰন্থাগাৰসমূহৰ বাবে চৰকাৰী সহায় আৰু বিত্তীয় ব্যৱস্থা নিশ্চিত কৰাত সহায় কৰে। লগতে সকলো নাগৰিকৰ বাবে সমান তথ্য সেৱা লাভৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰে।
প্ৰশ্ন ১৫: IFLA আৰু UNESCO ৰ যুটীয়া সহযোগিতাই কেনেদৰে বিশ্ব গ্ৰন্থাগাৰ খণ্ডত প্ৰভাৱ পেলাইছে?
উত্তৰ: IFLA আৰু UNESCO-ৰ সহযোগিতাত ৰাজহুৱা আৰু বিদ্যালয় গ্ৰন্থাগাৰৰ বাবে বিভিন্ন Manifesto আৰু নীতি-নিৰ্দেশনা প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। এইবোৰে গ্ৰন্থাগাৰৰ উদ্দেশ্য আৰু সেৱাৰ দিশ নিৰ্ধাৰণ কৰাত সহায় কৰিছে। ফলত বিশ্বজুৰি গ্ৰন্থাগাৰক শিক্ষা, তথ্য আৰু জ্ঞানৰ প্ৰসাৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাধ্যম হিচাপে অধিক শক্তিশালী কৰা হৈছে।
৩. দীঘল প্ৰশ্ন-উত্তৰ :
প্ৰশ্ন ১: বিশ্ব গ্ৰন্থাগাৰ আন্দোলনত ইউনেস্ক’ (UNESCO) আৰু ইফ্লা (IFLA) ৰ ভূমিকা আৰু যৌথ অৱদান সম্পৰ্কে বিশদভাৱে আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: বিশ্বজুৰি গ্ৰন্থাগাৰ সেৱাৰ সম্প্ৰসাৰণ, জ্ঞানৰ গণতান্ত্ৰীকৰণ আৰু তথ্য সম্পদ সংৰক্ষণত ইউনেস্ক’ (UNESCO) আৰু ইফ্লা (IFLA) এ দুটা প্ৰধান আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চালিকাশক্তি হিচাপে কাম কৰি আহিছে।
১. ইউনেস্ক’ (UNESCO) ৰ ভূমিকা: ১৯৪৫ চনত স্থাপিত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ এই সংস্থাটোৱে গ্ৰন্থাগাৰক মুক্ত শিক্ষা আৰু সামাজিক বিকাশৰ প্ৰধান মাধ্যম বুলি স্বীকাৰ কৰে। ইউনেস্ক’ৱে বিশ্বৰ উন্নয়নশীল দেশসমূহত ৰাজহুৱা গ্ৰন্থাগাৰ স্থাপন, আধুনিক কাৰিকৰী সাহায্য প্ৰদান, ডিজিটাইজেচন আৰু প্ৰাচীন পাণ্ডুলিপি সংৰক্ষণৰ বাবে ‘Memory of the World’ কাৰ্যসূচী চলাই আহিছে।
২. ইফ্লা (IFLA) ৰ ভূমিকা: ১৯২৭ চনত প্ৰতিষ্ঠিত IFLA হ’ল বিশ্বৰ সমগ্ৰ গ্ৰন্থাগাৰ আৰু তথ্য বৃত্তিজীৱীসকলৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক সংস্থা। ই গ্ৰন্থাগাৰ সেৱাৰ বৈশ্বিক মানদণ্ড (যেনে— ISBD, UNIMARC) প্ৰস্তুত কৰে আৰু সৰ্বজনীন তথ্যৰ ব্যৱহাৰ (Universal Availability of Publications – UAP) নিশ্চিত কৰিবলৈ বিশ্ব পৰ্যায়ত কাম কৰে।
৩. যৌথ অৱদান (Joint Contribution): UNESCO আৰু IFLA-ৰ যৌথ উদ্যোগত প্ৰস্তুত কৰা ‘Public Library Manifesto’ (১৯৯৪) আৰু ‘School Library Manifesto’ (২০০০) এ বিশ্বৰ বহু দেশৰ গ্ৰন্থাগাৰ নীতি প্ৰণয়নত ভেটি স্থাপন কৰিছে। এই নীতি প্ৰতীকসমূহে স্পষ্ট কৰি দিছে যে কোনো লিংগ, ধৰ্ম বা বৈষম্য নোহোৱাকৈ তথ্য লাভ কৰাটো প্ৰত্যেক নাগৰিকৰ মৌলিক অধিকাৰ। দুয়োটা সংস্থাই যৌথভাৱে বিশ্বজুৰি গ্ৰন্থাগাৰ আন্দোলনক নেতৃত্ব দি জ্ঞানভিত্তিক সমাজ গঢ়াত মুখ্য ভূমিকা পালন কৰিছে।
প্ৰশ্ন ২: ভাৰতত ‘ৰাষ্ট্ৰীয় জ্ঞান আয়োগ’ (NKC) ৰ চুপাৰিশসমূহ আৰু ‘ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰন্থাগাৰ মিছন’ (NML) ৰ উদ্যোগত হাতত লোৱা কাৰ্যসূচীসমূহৰ বিস্তৃত বিৱৰণ দিয়া।
উত্তৰ: একৈশ শতিকাৰ ভাৰতবৰ্ষক এক জ্ঞানভিত্তিক সমাজ (Knowledge Society) লৈ ৰূপান্তৰিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে ২০০৫ চনত ছেম পিট্ৰ’ডাৰ নেতৃত্বত ‘ৰাষ্ট্ৰীয় জ্ঞান আয়োগ’ (National Knowledge Commission – NKC) গঠন কৰা হৈছিল।
১. ৰাষ্ট্ৰীয় জ্ঞান আয়োগ (NKC) ৰ মূল চুপাৰিশসমূহ: NKC-য়ে ভাৰতৰ গ্ৰন্থাগাৰ খণ্ডৰ জৰুৰী সংস্কাৰৰ বাবে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰামৰ্শ দাঙি ধৰিছিল:
সমগ্ৰ দেশত গ্ৰন্থাগাৰ সেৱাৰ সুসংগঠিত বিকাশৰ বাবে এটা ‘National Mission on Libraries’ গঠন কৰা।
দেশৰ সকলো ৰাজহুৱা গ্ৰন্থাগাৰৰ এক ৰাষ্ট্ৰীয় পিয়েল (National Census) চলোৱা।
গ্ৰন্থাগাৰসমূহৰ সংগ্ৰহৰ দ্ৰুত ডিজিটাইজেচন আৰু ৱেব-ভিত্তিক ‘সমন্বিত কেন্দ্ৰীয় কেটেলগ’ (National Union Catalogue) গঢ়ি তোলা।
LIS শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ মান উন্নত কৰাৰ বাবে এটা স্বায়ত্তশাসিত ৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থা গঠন কৰা।
২. ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰন্থাগাৰ মিছন (NML) ৰ কাৰ্যসূচী: NKC ৰ পৰামৰ্শৰ ভিত্তিত ২০১২ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ সংস্কৃতি মন্ত্ৰালয়ে ‘National Mission on Libraries’ কাৰ্যকৰী কৰে। NML-য়ে হাতত লোৱা প্ৰধান কাৰ্যসূচীসমূহ হ’ল:
আৰ্হি গ্ৰন্থাগাৰ স্থাপন: দেশৰ ৫০ খন প্ৰধান জিলা গ্ৰন্থাগাৰক অত্যাধুনিক সুবিধাসম্পন্ন ‘Model Libraries’ লৈ ৰূপান্তৰিত কৰা।
জাতীয় ডিজিটেল লাইব্ৰেৰী পৰিকাঠামো: ‘National Virtual Library of India’ (NVLI) ৰ জৰিয়তে ডিজিটেল সমলসমূহ নাগৰিকলৈ আগবঢ়োৱা।
প্ৰশিক্ষণ আৰু আন্তঃগাঁথনি: গ্ৰন্থাগাৰ কৰ্মীসকলক আধুনিক ICT শিক্ষা প্ৰদান আৰু ৰাজহুৱা গ্ৰন্থাগাৰসমূহৰ পুথি সংগ্ৰহ সুদৃঢ় কৰা।
প্ৰশ্ন ৩: আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰন্থাগাৰ সংস্থাসমূহৰ (ALA, CILIP, IFLA) ভূমিকা আৰু বিশ্ব গ্ৰন্থাগাৰ সেৱা সম্প্ৰসাৰণত সিহঁতৰ প্ৰভাৱ সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত গ্ৰন্থাগাৰ সেৱাক এক পেশাগত স্বীকৃতি প্ৰদান কৰাত, নীতি-নিয়ম নিৰ্ধাৰণ কৰাত আৰু প্ৰযুক্তিগত মানদণ্ড স্থাপন কৰাত ALA, CILIP, আৰু IFLA ৰ অৱদান অপৰিহাৰ্য।
১. আমেৰিকান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েশ্যন (ALA): ১৮৭৬ চনত গঠিত ALA হ’ল বিশ্বৰ সৰ্বপ্ৰথম পেছাদাৰী সংস্থা। ই গ্ৰন্থাগাৰ বিজ্ঞানক এটা নিৰ্দিষ্ট বিজ্ঞানভিত্তিক বৃত্তি হিচাপে গঢ়ি তুলিছিল। ALA-ৱে গ্ৰন্থাগাৰিকৰ বৌদ্ধিক স্বাধীনতা ৰক্ষা কৰে আৰু ‘Censorship’ ৰ বিৰুদ্ধে মাত মাতি সামাজিক দায়বদ্ধতা প্ৰদৰ্শন কৰে।
২. CILIP (যুক্তৰাজ্য): ২০০২ চনত গঠিত CILIP-য়ে যুক্তৰাজ্যৰ তথ্য কৰ্মীসকলৰ পেশাগত অৰ্হতা নিৰ্ধাৰণ কৰে। ই ‘Chartered Status’ প্ৰদান কৰি তথ্য পেছাদাৰীসকলৰ মানদণ্ড নিয়ন্ত্ৰণ কৰে আৰু বিশ্বৰ গ্ৰন্থাগাৰিকসকলক কাৰিকৰী নীতি শিকোৱাত সহায় কৰে।
৩. ইফ্লা (IFLA): IFLA হ’ল বিশ্বৰ সকলো লাইব্ৰেৰী সংস্থাক একেলগ কৰা বিশ্ব পৰ্যায়ৰ সৰ্বোচ্চ চালিকাশক্তি। ই বিশ্বৰ প্ৰায় ১৫০ খনৰো অধিক দেশৰ লাইব্ৰেৰী সংস্থাক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। IFLA-ৱে প্ৰস্তুত কৰা শ্ৰেণীবিভাগ আৰু ক্যাটালগিকৰণৰ মানদণ্ডে (যেনে— ISBD) বিশ্বজুৰি তথ্যৰ আদান-প্ৰদান সৰল আৰু সুবিধাজনক কৰি তুলিছে।
সামগ্ৰিক প্ৰভাৱ: এই সংস্থাসমূহে সমগ্ৰ বিশ্বতে আধুনিক লাইব্ৰেৰী নীতি প্ৰৱৰ্তন কৰাত, ই-ৰিস্প’ৰ্চৰ সদ্ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি কৰাত আৰু পেছাদাৰী গ্ৰন্থাগাৰিকসকলৰ শ্ৰমিক সুৰক্ষা আৰু আত্মমৰ্যাদা প্ৰতিষ্ঠা কৰাত বিশ্বজুৰি বিপ্লৱ আনিছে।
প্ৰশ্ন ৪: ভাৰতৰ মূল ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰন্থাগাৰ সংস্থাসমূহৰ— ILA, IASLIC আৰু IATLIS ৰ প্ৰতিষ্ঠা, উদ্দেশ্য আৰু অৱদানৰ এক তুলনামূলক বিশ্লেষণ আগবঢ়োৱা।
উত্তৰ: ভাৰতবৰ্ষত গ্ৰন্থাগাৰ আন্দোলন, বিশেষ সেৱা আৰু LIS শিক্ষাক নেতৃত্ব দিবলৈ তিনিটা প্ৰধান ৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাই সুকীয়া সুকীয়া ক্ষেত্ৰত কাম কৰি আছে।
সংস্থানৰ নাম প্ৰতিষ্ঠা বৰ্ষ মুখ্য লক্ষ্য আৰু কাৰ্যক্ষেত্ৰ মূল অৱদান
ILA (Indian Library Association) ১৯৩৩ সমগ্ৰ ভাৰতত সৰ্বসাধাৰণ আৰু শৈক্ষিক গ্ৰন্থাগাৰ আন্দোলনক নেতৃত্ব দিয়া। গ্ৰন্থাগাৰ আইন প্ৰণয়নত সহায়, ৰাষ্ট্ৰীয় সংমেলন আৰু ‘ILA Bulletin’ প্ৰকাশ।
IASLIC (Indian Assoc. of Special Libraries) ১৯৫৫ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান আৰু বিশেষ গ্ৰন্থাগাৰসমূহৰ মাজত তথ্য সংযোগ গঢ়া। বৈজ্ঞানিক তথ্য অনুৱৰ্তন (Documentation), অনুবাদ সেৱা আৰু প্ৰযুক্তিভিত্তিক কাৰ্যসূচী।
IATLIS (Indian Assoc. of Teachers of LIS) ১৯৬৯ গ্ৰন্থাগাৰ আৰু তথ্য বিজ্ঞানৰ শিক্ষক আৰু শৈক্ষিক গুণগত মান উন্নয়ন। পাঠ্যক্ৰমৰ আধুনিকীকৰণ, শিক্ষণ পদ্ধতি পৰিৱৰ্তন আৰু গৱেষণাত উদগনি।
তুলনামূলক বিশ্লেষণ:
ILA এ প্ৰধানকৈ ৰাজহুৱা আৰু শৈক্ষিক গ্ৰন্থাগাৰৰ সাধাৰণ উন্নয়ন আৰু গ্ৰন্থাগাৰিকসকলৰ স্বাৰ্থ ৰক্ষাৰ কাম কৰে।
বিপৰীতভাৱে, IASLIC ৰ মনযোগ কেৱল বিজ্ঞান, উদ্যোগ আৰু গৱেষণামূলক বিশেষ লাইব্ৰেৰীসমূহৰ তথ্য সৰবৰাহ আৰু ডকুমেণ্টেশ্যন সেৱাত আৱদ্ধ।
আনহাতে, IATLIS কোনো সাধাৰণ লাইব্ৰেৰী চালক নহয়; ই হৈছে কেৱল LIS শিক্ষা আৰু শিক্ষকসকলৰ শৈক্ষিক মান নিৰ্ধাৰণ কৰা এক বিশেষ সংগঠন।
এই তিনিওটা সংস্থাই নিজ নিজ ক্ষেত্ৰত থাকি ভাৰতীয় তথ্য ব্যৱস্থাক শক্তিশালী কৰি তুলিছে।
প্ৰশ্ন ৫: অসমত গ্ৰন্থাগাৰ আন্দোলন আৰু সংস্থা সম্প্ৰসাৰণত ‘অসম গ্ৰন্থাগাৰ সংস্থা’ (ALA) আৰু ‘অসম মহাবিদ্যালয় গ্ৰন্থাগাৰিক সংস্থা’ (ACLA) ৰ অৱদানৰ বিষয়ে বিশদভাৱে লিখা।
উত্তৰ: উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ভিতৰত অসমত গ্ৰন্থাগাৰ আন্দোলন আৰু পেশাগত সজাগতা সৃষ্টি কৰাত ‘অসম গ্ৰন্থাগাৰ সংস্থা’ (ALA) আৰু ‘অসম মহাবিদ্যালয় গ্ৰন্থাগাৰিক সংস্থা’ (ACLA) ৰ ভূমিকা অতিকৈ প্ৰশংসনীয়।
১. অসম গ্ৰন্থাগাৰ সংস্থা (Assam Library Association – ALA): ১৯৩৮ চনত নগাঁৱত বিশিষ্ট সাহিত্যিক আৰু সমাজকৰ্মী কুমুদেশ্বৰ বৰঠাকুৰৰ একক প্ৰচেষ্টাত অসম গ্ৰন্থাগাৰ সংস্থাৰ জন্ম হৈছিল।
অৱদান: ALA-ৱে স্বাধীনতাৰ আগৰে পৰাই গ্ৰাম্য অঞ্চলত পাঠাগাৰ স্থাপন, জনসাধাৰণৰ মাজত গ্ৰন্থ প্ৰীতি বৃদ্ধি আৰু সজাগতা সভা আয়োজিত কৰি আহিছে। ই ৰাজ্যখনত এক ‘ৰাজহুৱা গ্ৰন্থাগাৰ আইন’ (Public Library Act) প্ৰণয়নৰ বাবে চৰকাৰক ধাৰাবাহিকভাৱে স্মাৰকপত্ৰ দাখিল কৰি আহিছে।
২. অসম মহাবিদ্যালয় গ্ৰন্থাগাৰিক সংস্থা (ACLA): অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহত কৰ্মৰত গ্ৰন্থাগাৰিকসকলক একত্ৰিত কৰি উচ্চ শিক্ষাৰ গ্ৰন্থাগাৰসমূহ উন্নত কৰাৰ উদ্দেশ্যে ACLA গঠন কৰা হৈছিল।
অৱদান: ACLA-ৱে মহাবিদ্যালয় গ্ৰন্থাগাৰসমূহৰ ডিজিটাইজেচন আৰু অটোমেচন (যেনে— Koha চফ্টৱেৰ প্ৰয়োগ) প্ৰক্ৰিয়াত ৰাজ্যজুৰি কৰ্মশালা আয়োজন কৰিছে। ইয়াৰ উপৰিও UGC ৰ নিৰ্দেশনা অনুসৰি মহাবিদ্যালয় গ্ৰন্থাগাৰিকসকলক শিক্ষক সমতুল্য পদবীকৰণ, একাডেমিক স্কেল প্ৰদান আৰু পদোন্নতি সুনিশ্চিত কৰাৰ বাবে চৰকাৰী পৰ্যায়ত সফল সংগ্ৰাম চলাই আহিছে।
সামৰণিত, এই দুয়োটা সংস্থাই অসমত জ্ঞান-চৰ্চাৰ বাতাবৰণ আৰু গ্ৰন্থাগাৰিকসকলৰ পেছাগত অস্তিত্ব ৰক্ষাত প্ৰধান স্তম্ভ হিচাপে কাম কৰি আছে।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post