Chapter 1
“ভাৰতীয় সংবিধানৰ প্ৰস্তুতি (The Making of the Indian Constitution)”
১ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ (১০ টা)
১. ভাৰতীয় সংবিধান কেতিয়া গ্ৰহণ (Adopt) কৰা হৈছিল?
উত্তৰ: ১৯৪৯ চনৰ ২৬ নৱেম্বৰত।
২. সংবিধান প্ৰস্তুত কৰোঁতে সংবিধান সভাৰ মুঠ কিমান সময় লাগিছিল?
উত্তৰ: ২ বছৰ ১১ মাহ ১৮ দিন।
৩. সংবিধান সভাৰ খচৰা কমিটিৰ (Drafting Committee) সভাপতি কোন আছিল?
উত্তৰ: ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ।
৪. কাৰ পৰিকল্পনাৰ আধাৰত ভাৰতৰ সংবিধান সভা গঠন কৰা হৈছিল?
উত্তৰ: ১৯৪৬ চনৰ ‘কেবিনেট মিছন’ (Cabinet Mission Plan)-ৰ পৰিকল্পনাৰ আধাৰত।
৫. ভাৰতীয় সংবিধানৰ মূল খচৰাত কিমানটা অনুচ্ছেদ (Article) আৰু অনুসূচী (Schedule) আছিল?
উত্তৰ: ৩৯৫ টা অনুচ্ছেদ আৰু ৮ টা অনুসূচী আছিল।
৬. ভাৰতীয় সংবিধানৰ স্থায়ী সভাপতি কোন আছিল?
উত্তৰ: ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ।
৭. ভাৰতীয় সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাক কোনে “সংবিধানৰ আত্মা” বুলি অভিহিত কৰিছিল?
উত্তৰ: পণ্ডিত ঠাকুৰ দাস ভাৰ্গৱে।
৮. ভাৰতীয় সংবিধান সভা গঠনৰ প্ৰস্তাৱ পোনপ্ৰথমে কোনে আৰু কেতিয়া আগবঢ়াইছিল?
উত্তৰ: ১৯৩৪ চনত মানবেন্দ্ৰ নাথ ৰায়ে (এম. এন. ৰায়) পোনপ্ৰথমে ভাৰতৰ বাবে এখন সংবিধান সভা গঠনৰ ধাৰণা আগবঢ়াইছিল।
৯. সংবিধান সভাত ‘উদ্দেশ্যসম্পৰ্কীয় প্ৰস্তাৱ’ (Objective Resolution) কোনে উত্থাপন কৰিছিল?
উত্তৰ: ১৯৪৬ চনৰ ১৩ ডিচেম্বৰত পণ্ডিত জৱাহৰলাল নেহৰুৱে।
১০. ভাৰতীয় সংবিধান কেতিয়াৰ পৰা কাৰ্যকৰী কৰা হয়?
উত্তৰ: ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীৰ পৰা।
২ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ (১০ টা)
১. ১৯৩৫ চনৰ ভাৰত চৰকাৰ আইনৰ পৰা ভাৰতীয় সংবিধানলৈ লোৱা দুটা মুখ্য বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰ: ১৯৩৫ চনৰ ভাৰত চৰকাৰ আইনৰ পৰা ভাৰতীয় সংবিধানত লোৱা দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হ’ল—
- কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত ক্ষমতা বিভাজনৰ ব্যৱস্থা।
- ৰাজ্যপালৰ পদ আৰু প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাৰ কিছু বৈশিষ্ট্য।
২. সংবিধান সভাৰ অস্থায়ী সভাপতি আৰম্ভণিতে কাক আৰু কিয় কৰা হৈছিল?
উত্তৰ: ১৯৪৬ চনৰ ৯ ডিচেম্বৰত সংবিধান সভাৰ প্ৰথম বৈঠকত ড° সচ্চিদানন্দ সিনহাক অস্থায়ী সভাপতি হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল। তেওঁ সভাৰ জ্যেষ্ঠতম সদস্যসকলৰ এজন হোৱাৰ বাবে এই দায়িত্ব লাভ কৰিছিল।
৩. ভাৰতীয় সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাৰ (Preamble) মূল মূল উদ্দেশ্য দুটা কি কি?
উত্তৰ: প্ৰস্তাৱনাৰ মূল উদ্দেশ্য দুটা হ’ল—
- ভাৰতৰ শাসনব্যৱস্থাৰ মূল আদৰ্শ যেনে ন্যায়, স্বাধীনতা, সমতা আৰু ভ্ৰাতৃত্ব ঘোষণা কৰা।
- ৰাষ্ট্ৰৰ সৰ্বোচ্চ ক্ষমতাৰ উৎস যে ভাৰতৰ জনসাধাৰণ, সেই কথা প্ৰকাশ কৰা।
৪. ভাৰতীয় সংবিধানক কিয় ‘লিখিত আৰু দীঘলীয়া সংবিধান’ বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰ: ভাৰতীয় সংবিধানৰ অধিকাংশ বিধি-বিধান লিখিতভাৱে সংৰক্ষিত আৰু ইয়াত শাসনব্যৱস্থাৰ বহুতো বিষয় বিস্তৃতভাৱে উল্লেখ কৰা হৈছে। সেইবাবে ইয়াক লিখিত আৰু দীঘলীয়া সংবিধান বুলি কোৱা হয়।
৫. ধৰ্মনিৰপেক্ষ ৰাষ্ট্ৰ (Secular State) মানে ভাৰতীয় সংবিধানত কি বুজায়?
উত্তৰ: ধৰ্মনিৰপেক্ষ ৰাষ্ট্ৰ বুলিলে এনে এখন ৰাষ্ট্ৰক বুজায় যাৰ কোনো ৰাজধৰ্ম নাই। ৰাষ্ট্ৰই সকলো ধৰ্মক সমান মৰ্যাদা দিয়ে আৰু নাগৰিকক নিজৰ পছন্দৰ ধৰ্ম পালন আৰু প্ৰচাৰৰ স্বাধীনতা প্ৰদান কৰে।
৬. ভাৰতীয় সংবিধানত সন্নিবিষ্ট ‘মৌলিক অধিকাৰ’ৰ মুখ্য ধাৰণাটো কি?
উত্তৰ: মৌলিক অধিকাৰে নাগৰিকৰ স্বাধীনতা, সমতা আৰু মৰ্যাদা সুৰক্ষিত কৰে। এই অধিকাৰসমূহে ৰাষ্ট্ৰৰ অন্যায় বা স্বেচ্ছাচাৰী কাৰ্যৰ পৰা নাগৰিকক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে।
৭. সংবিধানৰ ‘নিৰ্দেশাত্মক নীতি’ (Directive Principles of State Policy) কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ?
উত্তৰ: নিৰ্দেশাত্মক নীতিয়ে চৰকাৰক সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক ন্যায় প্ৰতিষ্ঠা কৰি এখন কল্যাণকামী ৰাষ্ট্ৰ গঠনৰ ক্ষেত্ৰত পথ-প্ৰদৰ্শন কৰে। সেয়েহে শাসন পৰিচালনাত ইয়াৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে।
৮. ভাৰতীয় সংবিধানক কিয় ‘নমনীয় আৰু অনমনীয়ৰ মিশ্ৰণ’ (Blend of Rigidity and Flexibility) বোলা হয়?
উত্তৰ: ভাৰতীয় সংবিধানৰ কিছুমান বিধান সাধাৰণ সংখ্যাগৰিষ্ঠতাৰে সংশোধন কৰিব পাৰি, আনহাতে কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ বিধান সংশোধনৰ বাবে বিশেষ সংখ্যাগৰিষ্ঠতা আৰু ৰাজ্যসমূহৰ অনুমোদনৰ প্ৰয়োজন হয়। সেইবাবে ইয়াক নমনীয় আৰু অনমনীয়ৰ মিশ্ৰণ বুলি কোৱা হয়।
৯. ‘সাৰ্বভৌম ৰাষ্ট্ৰ’ (Sovereign Nation) বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: সাৰ্বভৌম ৰাষ্ট্ৰ বুলিলে এনে এখন স্বাধীন ৰাষ্ট্ৰক বুজায় যিয়ে নিজৰ আভ্যন্তৰীণ আৰু বৈদেশিক নীতি নিজে নিৰ্ধাৰণ কৰে আৰু কোনো বাহ্যিক শক্তিৰ অধীনত নাথাকে।
১০. ভাৰতীয় সংবিধানত ‘একক নাগৰিকত্ব’ (Single Citizenship) ধাৰণাৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰ: একক নাগৰিকত্বৰ অৰ্থ হ’ল ভাৰতত নাগৰিকসকলৰ কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ বাবে পৃথক নাগৰিকত্ব নাই। সকলো নাগৰিক কেৱল ভাৰতীয় নাগৰিক হিচাপে গণ্য হয়।
৫ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ (৫ টা) :
প্ৰশ্ন ১: ভাৰতীয় সংবিধান প্ৰস্তুত কৰাৰ ঐতিহাসিক পটভূমি সমূহে কেনেকৈ ভূমিকা পালন কৰিছিল? বিচাৰ কৰা।
উত্তৰ: ভাৰতীয় সংবিধান কোনো হঠাৎ সৃষ্টি হোৱা দলিল নহয়। ব্ৰিটিছ শাসনকালৰ বিভিন্ন সাংবিধানিক আইন, ভাৰতীয় জাতীয় আন্দোলন আৰু স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ অভিজ্ঞতাৰ ফলস্বৰূপে ভাৰতীয় সংবিধানৰ ৰূপ গঢ় লৈ উঠিছিল।
১. ব্ৰিটিছ সাংবিধানিক আইনসমূহৰ প্ৰভাৱ: ১৭৭৩ চনৰ ৰেগুলেটিং এক্টৰ পৰা ১৯৩৫ চনৰ ভাৰত চৰকাৰ আইনলৈকে বিভিন্ন আইনে ভাৰতৰ প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাৰ বিকাশ ঘটাইছিল। বিশেষকৈ ১৯৩৫ চনৰ আইনৰ পৰা কেন্দ্ৰ-ৰাজ্য ক্ষমতা বিভাজন, ৰাজ্যপালৰ পদ আৰু অন্যান্য প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাৰ কিছু বৈশিষ্ট্য সংবিধানত গ্ৰহণ কৰা হয়।
২. নেহৰু ৰিপ’ৰ্ট, ১৯২৮: মোতীলাল নেহৰুৰ নেতৃত্বত প্ৰস্তুত হোৱা নেহৰু ৰিপ’ৰ্টে ভাৰতীয়সকলে নিজাকৈ সংবিধান প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষমতা প্ৰকাশ কৰিছিল। ইয়াত মৌলিক অধিকাৰ, সংখ্যালঘুৰ অধিকাৰ আদি বিষয়ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল।
৩. স্বাধীনতা আন্দোলনৰ প্ৰভাৱ: ভাৰতীয় জাতীয় আন্দোলনে স্বাধীনতা, সমতা, ন্যায়, গণতন্ত্ৰ আৰু ব্যক্তিস্বাধীনতাৰ আদৰ্শক শক্তিশালী কৰিছিল। এই আদৰ্শসমূহ পিছত সংবিধানৰ বিভিন্ন অংশত প্ৰতিফলিত হয়।
৪. কেবিনেট মিছন পৰিকল্পনা: ১৯৪৬ চনৰ কেবিনেট মিছন পৰিকল্পনাৰ ভিত্তিত সংবিধান সভা গঠন কৰা হয় আৰু সেই সভাই ভাৰতীয় সংবিধান প্ৰস্তুত কৰে।
সামৰণি: সেয়েহে ব্ৰিটিছ শাসনৰ সাংবিধানিক অভিজ্ঞতা আৰু স্বাধীনতা আন্দোলনৰ আদৰ্শৰ সমন্বয়ৰ ফলতেই ভাৰতীয় সংবিধানৰ ঐতিহাসিক ভেটি গঢ় লৈ উঠিছিল।
প্ৰশ্ন ২: ভাৰতৰ সংবিধান সভা গঠন আৰু ইয়াৰ কাৰ্যপদ্ধতি সম্পৰ্কে চমুকৈ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: ভাৰতীয় সংবিধান সভা আছিল ভাৰতৰ সংবিধান প্ৰস্তুত কৰা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিনিধিত্বমূলক সংস্থা। ১৯৪৬ চনৰ কেবিনেট মিছন পৰিকল্পনা অনুসৰি ইয়াক গঠন কৰা হৈছিল।
১. গঠন: সংবিধান সভাৰ প্ৰথম অৱস্থাত মুঠ সদস্য সংখ্যা আছিল ৩৮৯ জন। ইয়াৰে প্ৰাদেশিক বিধানসভাৰ দ্বাৰা নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধি আৰু দেশীয় ৰাজ্যসমূহৰ মনোনীত প্ৰতিনিধি আছিল। দেশ বিভাজনৰ পিছত সদস্য সংখ্যা ২৯৯ জনলৈ হ্ৰাস পায়।
২. প্ৰথম বৈঠক: ১৯৪৬ চনৰ ৯ ডিচেম্বৰত সংবিধান সভাৰ প্ৰথম বৈঠক অনুষ্ঠিত হয়। ড° সচ্চিদানন্দ সিনহা অস্থায়ী সভাপতি আৰু ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ স্থায়ী সভাপতি হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।
৩. খচৰা কমিটি: সংবিধানৰ খচৰা প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰৰ সভাপতিত্বত খচৰা কমিটি গঠন কৰা হয়।
৪. উদ্দেশ্যসম্পৰ্কীয় প্ৰস্তাৱ: ১৯৪৬ চনৰ ১৩ ডিচেম্বৰত জৱাহৰলাল নেহৰুৱে উদ্দেশ্যসম্পৰ্কীয় প্ৰস্তাৱ উত্থাপন কৰে। এই প্ৰস্তাৱেই সংবিধানৰ মূল আদৰ্শ আৰু লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণত সহায় কৰে।
৫. কাৰ্যপদ্ধতি: সংবিধান সভাই বিভিন্ন কমিটি গঠন কৰি বিষয়সমূহৰ ওপৰত আলোচনা, বিতৰ্ক আৰু সংশোধন কৰে। প্ৰায় ২ বছৰ ১১ মাহ ১৮ দিন ধৰি কাম কৰাৰ পিছত ১৯৪৯ চনৰ ২৬ নৱেম্বৰত সংবিধান গ্ৰহণ কৰা হয়।
সামৰণি: সংবিধান সভাৰ সুদীৰ্ঘ আলোচনা, বিতৰ্ক আৰু পৰ্যালোচনাৰ ফলতেই ভাৰতীয় সংবিধানে চূড়ান্ত ৰূপ লাভ কৰে।
প্ৰশ্ন ৩: ভাৰতীয় সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাত (Preamble) অন্তৰ্ভুক্ত মূল দৰ্শনসমূহ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: ভাৰতীয় সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনা সংবিধানৰ মূল আদৰ্শ আৰু উদ্দেশ্যৰ পৰিচয় বহন কৰে। ইয়াত ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰকৃতি আৰু নাগৰিকসকলৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত মূল লক্ষ্যসমূহ প্ৰকাশ পাইছে।
১. সাৰ্বভৌম: ভাৰত এখন স্বাধীন আৰু সাৰ্বভৌম ৰাষ্ট্ৰ। দেশখনে নিজৰ আভ্যন্তৰীণ আৰু বৈদেশিক নীতি নিজেই নিৰ্ধাৰণ কৰে।
২. সমাজবাদী: সমাজবাদী আদৰ্শৰ লক্ষ্য হৈছে সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক অসমতা হ্ৰাস কৰি সকলোৰে বাবে ন্যায় আৰু সমান সুযোগ নিশ্চিত কৰা। এই শব্দটো ৪২তম সংবিধান সংশোধনীৰ জৰিয়তে প্ৰস্তাৱনাত সংযোজন কৰা হয়।
৩. ধৰ্মনিৰপেক্ষ: ভাৰতৰ কোনো চৰকাৰী ৰাষ্ট্ৰধৰ্ম নাই। সকলো ধৰ্মক সমান মৰ্যাদা দিয়া হয় আৰু নাগৰিকসকলে নিজৰ ধৰ্ম পালন কৰাৰ স্বাধীনতা লাভ কৰে।
৪. গণতান্ত্ৰিক আৰু প্ৰজাতান্ত্ৰিক: ভাৰতত চৰকাৰ জনসাধাৰণৰ দ্বাৰা নিৰ্বাচিত হয়। প্ৰজাতন্ত্ৰ হিচাপে ৰাষ্ট্ৰৰ মূৰব্বী বংশানুক্ৰমে নহয়, নিৰ্বাচনৰ জৰিয়তে নিৰ্ধাৰিত হয়।
৫. ন্যায়, স্বাধীনতা, সমতা আৰু ভ্ৰাতৃত্ব: প্ৰস্তাৱনাই সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক ন্যায়; চিন্তা, মতপ্ৰকাশ, বিশ্বাস আৰু উপাসনাৰ স্বাধীনতা; সমান মৰ্যাদা আৰু সুযোগ; লগতে জাতীয় ঐক্য আৰু সংহতিৰ বাবে ভ্ৰাতৃত্ববোধৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে।
সামৰণি: সেয়েহে প্ৰস্তাৱনাই ভাৰতীয় সংবিধানৰ মূল দৰ্শন, আদৰ্শ আৰু লক্ষ্যসমূহ সংক্ষিপ্তভাৱে প্ৰকাশ কৰিছে।
প্ৰশ্ন ৪: ভাৰতীয় সংবিধানৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ চমুকৈ বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰ: ভাৰতীয় সংবিধান এখন বিস্তৃত আৰু বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ সংবিধান। ইয়াৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল—
১. দীঘলীয়া লিখিত সংবিধান: ভাৰতীয় সংবিধান এখন বিস্তৃত লিখিত সংবিধান। ইয়াত দেশৰ শাসনব্যৱস্থা, নাগৰিকৰ অধিকাৰ আৰু কেন্দ্ৰ-ৰাজ্য সম্পৰ্কৰ বিষয়ে বিশদভাৱে উল্লেখ কৰা হৈছে।
২. বিভিন্ন সংবিধানৰ বৈশিষ্ট্যৰ সমন্বয়: ভাৰতীয় সংবিধানত বিভিন্ন দেশৰ সংবিধানৰ পৰা উপযোগী বৈশিষ্ট্য গ্ৰহণ কৰা হৈছে। যেনে— ব্ৰিটেইনৰ পৰা সংসদীয় শাসনব্যৱস্থা, আমেৰিকাৰ পৰা মৌলিক অধিকাৰ আৰু আয়াৰলেণ্ডৰ পৰা নিৰ্দেশাত্মক নীতি।
৩. নমনীয় আৰু অনমনীয়: সংবিধানৰ কিছুমান বিধান সহজে সংশোধন কৰিব পাৰি, আনহাতে কিছুমান বিধান সংশোধনৰ বাবে বিশেষ পদ্ধতিৰ প্ৰয়োজন হয়। সেয়েহে ইয়াত নমনীয়তা আৰু অনমনীয়তাৰ সমন্বয় দেখা যায়।
৪. মৌলিক অধিকাৰ আৰু মৌলিক কৰ্তব্য: সংবিধানে নাগৰিকসকলৰ মৌলিক অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰাৰ লগতে দেশৰ প্ৰতি নাগৰিকৰ মৌলিক কৰ্তব্যসমূহো উল্লেখ কৰিছে।
৫. সাৰ্বজনীন প্ৰাপ্তবয়স্ক ভোটাধিকাৰ: ১৮ বছৰ বা তাতকৈ অধিক বয়সৰ সকলো যোগ্য নাগৰিকক জাতি, ধৰ্ম, লিংগ বা ভাষাৰ ভিত্তিত কোনো বৈষম্য নকৰাকৈ ভোটদানৰ অধিকাৰ দিয়া হৈছে।
৬. স্বাধীন ন্যায়পালিকা: ভাৰতত এখন স্বাধীন ন্যায়পালিকা আছে, যিয়ে সংবিধানৰ সুৰক্ষা আৰু নাগৰিকৰ অধিকাৰ ৰক্ষাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।
সামৰণি: এই বৈশিষ্ট্যসমূহৰ বাবে ভাৰতীয় সংবিধান এখন গণতান্ত্ৰিক, জনকল্যাণমুখী আৰু বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ দেশৰ বাবে উপযোগী সংবিধান হিচাপে পৰিগণিত হৈছে।
প্ৰশ্ন ৫: “ভাৰতীয় সংবিধান এক এককেন্দ্ৰিক প্ৰৱণতা থকা যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থা” — উক্তিটো ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: ভাৰতীয় সংবিধানত যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় আৰু এককেন্দ্ৰিক— দুয়োটা ব্যৱস্থাৰ বৈশিষ্ট্য দেখা যায়। কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত ক্ষমতা বিভাজন থকাৰ বাবে ই যুক্তৰাষ্ট্ৰীয়, কিন্তু কেন্দ্ৰক অধিক শক্তিশালী ক্ষমতা দিয়াৰ বাবে ইয়াত এককেন্দ্ৰিক প্ৰৱণতাও দেখা যায়। সেইবাবে কে. চি. হোৱেৰে ভাৰতীয় সংবিধানক “অৰ্ধ-যুক্তৰাষ্ট্ৰীয়” (Quasi-Federal) বুলি অভিহিত কৰিছিল।
যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় বৈশিষ্ট্যসমূহ—
১. ক্ষমতাৰ বিভাজন: সংবিধানে কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত বিধানিক ক্ষমতা বিভাজন কৰিছে। ইয়াৰ বাবে কেন্দ্ৰীয়, ৰাজ্যিক আৰু সমৱৰ্তী তালিকাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।
২. লিখিত আৰু সৰ্বোচ্চ সংবিধান: ভাৰতীয় সংবিধান লিখিত আৰু সৰ্বোচ্চ। কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্য দুয়োকে সংবিধানৰ বিধান মানি চলিব লাগে।
৩. স্বাধীন ন্যায়পালিকা: কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত সৃষ্টি হোৱা সাংবিধানিক বিবাদ নিষ্পত্তি কৰিবলৈ স্বাধীন ন্যায়পালিকাৰ ব্যৱস্থা আছে।
এককেন্দ্ৰিক প্ৰৱণতাসমূহ—
৪. শক্তিশালী কেন্দ্ৰ: সাধাৰণ অৱস্থাতো কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ হাতত তুলনামূলকভাৱে অধিক ক্ষমতা আছে। জৰুৰীকালীন অৱস্থাত কেন্দ্ৰৰ ক্ষমতা আৰু বৃদ্ধি পায়।
৫. ৰাজ্যপালৰ নিযুক্তি: ৰাজ্যপালক ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে নিযুক্তি দিয়ে। ফলত কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত এক সাংবিধানিক সংযোগ বজাই থাকে।
৬. একক নাগৰিকত্ব আৰু একত্ৰিত ন্যায়ব্যৱস্থা: ভাৰতত কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ পৃথক নাগৰিকত্ব নাই। সমগ্ৰ দেশৰ বাবে একেটা সংহত ন্যায়িক ব্যৱস্থা আছে।
সামৰণি: সেয়েহে ভাৰতীয় সংবিধান সম্পূৰ্ণ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় বা সম্পূৰ্ণ এককেন্দ্ৰিক নহয়। দেশৰ ঐক্য, অখণ্ডতা আৰু বৈচিত্ৰ্য বজাই ৰাখিবলৈ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ সৈতে শক্তিশালী কেন্দ্ৰৰ সমন্বয় ঘটোৱা হৈছে।
*****
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post