Chapter 3
“শিক্ষাজগতত ভাৰতীয় বিজ্ঞানীসকলৰ অৱদান (Contribution of Indian Scientists in the Academia)”
অতি চমু প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ :
১. প্ৰশ্ন: ‘শূণ্য’ (Zero) ৰ আৱিষ্কাৰ কৰি গণিত শাস্ত্ৰলৈ অভূতপূৰ্ব অৱদান আগবঢ়োৱা প্ৰাচীন ভাৰতীয় গণিতজ্ঞগৰাকী কোন আছিল?
উত্তৰ: আৰ্যভট্ট।
২. প্ৰশ্ন: প্ৰাচীন ভাৰতৰ বিখ্যাত শল্য চিকিৎসক (Surgeon) হিচাপে কাক জনা যায়?
উত্তৰ: সুশ্ৰুত।
৩. প্ৰশ্ন: ‘ৰমন প্ৰভাৱ’ (Raman Effect) আৱিষ্কাৰৰ বাবে ন’বেল বঁটা লাভ কৰা ভাৰতীয় বিজ্ঞানীগৰাকীৰ নাম কি?
উত্তৰ: ছাৰ চি. ভি. ৰমন (C. V. Raman)।
৪. প্ৰশ্ন: ‘ভাৰতৰ মহাকাশ কাৰ্যসূচীৰ পিতৃ’ (Father of Indian Space Program) বুলি কাক গণ্য কৰা হয়?
উত্তৰ: ড° বিক্ৰম সাৰাভাই।
৫. প্ৰশ্ন: ভাৰতৰ প্ৰথমটো উপগ্ৰহ ‘আৰ্যভট্ট’ কোনটো বৰ্ষত মহাকাশলৈ উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল?
উত্তৰ: ১৯৭৫ চনত।
৬. প্ৰশ্ন: প্ৰাচীন ভাৰতীয় ৰসায়ন শাস্ত্ৰ আৰু ধাতুবিদ্যাৰ আটাইতকৈ বিশিষ্ট বিশেষজ্ঞ বিজ্ঞানীগৰাকী কোন আছিল?
উত্তৰ: নাগাৰ্জুন।
২ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন (চমু প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ) :
১. প্ৰশ্ন: প্ৰাচীন ভাৰতীয় চিকিৎসা বিজ্ঞানলৈ চৰকৰ মুখ্য অৱদান কি আছিল?
উত্তৰ: চৰক আছিল প্ৰাচীন ভাৰতৰ आयुर्वेদাচাৰ্য। তেওঁ বিখ্যাত চিকিৎসা গ্ৰন্থ ‘চৰক সংহিতা’ ৰচনা কৰিছিল। তেওঁ ৰোগ নিৰাময়তকৈ ৰোগ প্ৰতিৰোধ, সঠিক আহাৰ আৰু নিয়মানুৱৰ্তিতাৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল।
২. প্ৰশ্ন: ভাৰতীয় বিজ্ঞান জগতলৈ জগতচন্দ্ৰ বসুৰ (J. C. Bose) দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান উল্লেখ কৰক।
উত্তৰ: জগদীশ চন্দ্ৰ বসুৱে প্ৰমাণ কৰিছিল যে গছ-গছনিৰো প্ৰাণ আৰু অনুভূতি আছে, যাৰ বাবে তেওঁ ‘ক্ৰেছক’গ্ৰাফ’ নামৰ যন্ত্ৰটো আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ অনাতাঁৰ অণুতৰংগ (Microwave) ৰ গৱেষণাত অগ্ৰণী ভূমিকা লৈছিল।
৩. প্ৰশ্ন: ভাৰতৰ পাৰমাণৱিক শক্তি কাৰ্যসূচীত ড° হোমি জাহাংগীৰ ভাবাৰ ভূমিকা কি আছিল?
উত্তৰ: ড° ভাবাক ভাৰতৰ পাৰমাণৱিক কাৰ্যসূচীৰ স্থপতি বুলি কোৱা হয়। তেওঁ ‘টাটা ইনষ্টিটিউট অৱ ফাণ্ডামেণ্টেল ৰিচাৰ্চ’ (TIFR) আৰু ট্ৰম্বেত পাৰমাণৱিক শক্তি প্ৰতিষ্ঠান (বৰ্তমানৰ BARC) প্ৰতিষ্ঠা কৰি ভাৰতক পাৰমাণৱিক গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰত আত্মনিৰ্ভৰশীল কৰি তুলিছিল।
৪. প্ৰশ্ন: গণিতজ্ঞ শ্ৰীনিবাস ৰামানুজনে গণিত শাস্ত্ৰলৈ আগবঢ়োৱা ঘাই অৱদানসমূহ কি কি?
উত্তৰ: ৰামানুজনে কোনো প্ৰাতিষ্ঠানিক ডিগ্ৰী নোহোৱাকৈয়ে সংখ্যা তত্ত্ব (Number Theory), অপৰিসীম শ্ৰেণী (Infinite Series) আৰু কন্টিনিউড ফ্ৰেকচনৰ ক্ষেত্ৰত মৌলিক তত্ত্ব আগবঢ়াইছিল। তেওঁৰ ‘ৰামানুজান প্ৰাইম’ আৰু ‘টেক্সিকেব নম্বৰ (১৭২৯)’ গণিতৰ জগতত বিখ্যাত।
৫. প্ৰশ্ন: প্ৰাচীন ভাৰতীয় জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানলৈ বৰাহমিহিৰে কি দৰে অৱদান আগবঢ়াইছিল?
উত্তৰ: বৰাহমিহিৰ প্ৰাচীন ভাৰতৰ এজন প্ৰখ্যাত জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী আৰু গণিতজ্ঞ আছিল। তেওঁ ‘পঞ্চসিদ্ধান্তিকা’ আৰু ‘বৃহৎ সংহিতা’ ৰচনা কৰি গ্ৰহ-নক্ষত্ৰৰ গতি, ঋতু পৰিৱৰ্তন আৰু জলবায়ু সম্পৰ্কে অতি নিখুঁত বিশ্লেষণ দাঙি ধৰিছিল।
৬. প্ৰশ্ন: বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণাৰ প্ৰসাৰত ড° এ. পি. জে. আব্দুল কালামৰ ভূমিকা কেনেকুৱা আছিল?
উত্তৰ: ‘ভাৰতৰ মিছাইল মানৱ’ হিচাপে পৰিচিত ড° কালামে উপগ্ৰহ উৎক্ষেপণ যান (SLV-III) আৰু ‘অগ্নি’, ‘পৃথিৱী’ৰ দৰে মিছাইল বিকাশ কৰিছিল। শিক্ষাবিদ হিচাপে তেওঁ সমগ্ৰ দেশৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক বিজ্ঞান আৰু উদ্ভাৱনৰ দিশত অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল।
৫ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন (বিতং প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ) — ২ টা
১. প্ৰশ্ন: প্ৰাচীন ভাৰতৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ বিকাশত আৰ্যভট্ট আৰু সুশ্ৰুতৰ অৱদান চমুকৈ আলোচনা কৰক।
উত্তৰ: প্ৰাচীন ভাৰতৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ ভেটি গঢ়াত আৰ্যভট্ট আৰু সুশ্ৰুতৰ অৱদান অতুলনীয়।
আৰ্যভট্টৰ অৱদান: খ্ৰীষ্টীয় পঞ্চম শতিকাৰ বিখ্যাত গণিতজ্ঞ আৰু জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী আৰ্যভট্টই মাত্ৰ ২৩ বছৰ বয়সতে ‘আৰ্যভটীয়’ গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰিছিল। তেওঁ প্ৰথমবাৰৰ বাবে পতিয়ন নিয়াইছিল যে পৃথিৱীখন নিজৰ মেৰুদণ্ডত ঘূৰে আৰু ইয়াৰ বাবেই দিন-ৰাতি হয়। সূৰ্যগ্ৰহণ আৰু চন্দ্ৰগ্ৰহণ যে কোনো পৌৰাণিক কাৰণত নহয়, বৰঞ্চ ছাঁ পৰাৰ বৈজ্ঞানিক কাৰণতহে হয়, সেয়া তেওঁ স্পষ্ট কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰিও গণিতলৈ ‘শূণ্য’ৰ ধাৰণা আৰু $\pi$ (Pi) ৰ মান নিখুঁতভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰাত তেওঁৰ অৱদান অসীম।
সুশ্ৰুতৰ অৱদান: সুশ্ৰুতক ‘প্লাষ্টিক চাৰ্জাৰীৰ পিতৃ’ বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁৰ সংকলিত ‘সুশ্ৰুত সংহিতা’ গ্ৰন্থখন শল্য চিকিৎসাৰ এক অমূল্য দলিল। তেওঁ প্ৰাক-অপাৰেচন যতন, ১২০ তকৈও অধিক শল্য চিকিৎসাৰ যন্ত্ৰ-পাতিৰ ব্যৱহাৰ আৰু মোতিয়াবিন্দু (Cataract) অপাৰেচনৰ পদ্ধতি ব্যাখ্যা কৰিছিল। কটা নাক বা কাণ পুনৰ গঢ়ি তোলাৰ (Plastic/Rhinoplasty) কৌশল তেওঁ সেই সময়তেই সফলতাৰে প্ৰয়োগ কৰিছিল।
এওঁলোকৰ এনে যুগান্তকাৰী আৱিষ্কাৰসমূহে প্ৰাচীন ভাৰতক বিশ্বৰ শিক্ষা আৰু জ্ঞান-বিজ্ঞানৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিছিল।
২. প্ৰশ্ন: আধুনিক ভাৰতৰ শৈক্ষিক আৰু বৈজ্ঞানিক অগ্ৰগতিত ছাৰ চি. ভি. ৰমন আৰু ড° বিক্ৰম সাৰাভাইৰ ভূমিকা মূল্যাংকন কৰক।
উত্তৰ: আধুনিক ভাৰতক বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত বিশ্ব দৰবাৰত প্ৰতিষ্ঠা কৰাত ছাৰ চি. ভি. ৰমন আৰু ড° বিক্ৰম সাৰাভাইৰ অৱদান অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।
ছাৰ চি. ভি. ৰমন (Sir C. V. Raman): চি. ভি. ৰমন আছিল প্ৰথমগৰাকী ভাৰতীয় যিয়ে বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত (পদাৰ্থ বিজ্ঞান) ১৯৩০ চনত ন’বেল বঁটা লাভ কৰিছিল। তেওঁ পোহৰৰ বিচ্ছুৰণ সংক্ৰান্তীয় ‘ৰমন প্ৰভাৱ’ (Raman Effect) আৱিষ্কাৰ কৰিছিল, যিয়ে পোহৰ আৰু পদাৰ্থৰ আণৱিক গঠন বুজাত এক নতুন দিশৰ সূচনা কৰে। তেওঁ বেংগালুৰুত ‘ৰমন ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউট’ আৰু ‘ইণ্ডিয়ান একাদেমী অৱ চাইন্সেছ’ প্ৰতিষ্ঠা কৰি দেশৰ উদীয়মান বৈজ্ঞানিকসকলক গৱেষণাৰ এক উৎকৃষ্ট পৰিবেশ প্ৰদান কৰিছিল।
ড° বিক্ৰম সাৰাভাই (Dr. Vikram Sarabhai): ড° বিক্ৰম সাৰাভাইক ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণাৰ পথপ্ৰদৰ্শক বুলি ধৰা হয়। তেওঁৰ দূৰদৰ্শী চিন্তাৰ ফলেই হ’ল আজিৰ ‘ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা’ (ISRO)। তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে মহাকাশ প্ৰযুক্তি কেৱল মহাকাশ ভ্ৰমণৰে সীমাবদ্ধ নাৰাখি গাঁৱলীয়া উন্নয়ন, যোগাযোগ আৰু শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে। তেওঁ অহামেদাবাদৰ ‘ফিজিকেল ৰিচাৰ্চ লেবৰেটৰী’ (PRL) প্ৰতিষ্ঠা কৰি শিক্ষাজগতত গৱেষণাৰ নতুন ভেটি গঢ়ি তুলিছিল।
এওঁলোক দুজন মহান বিজ্ঞানীৰ চেষ্টাতে আধুনিক ভাৰতে বিশ্বৰ বৈজ্ঞানিক নক্সাত নিজৰ এক সুকীয়া পৰিচয় খোদিত কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post