FYUGP GU BA 3rd Sem VAC “Natural Resource Management And Sustainable Development” Chapter 3 “খনিজ সম্পদ আৰু ইয়াৰ ব্যৱস্থাপনা (Mineral resource and its management)” Solution | BA 3rd Sem VAC “Natural Resource Management And Sustainable Development” Chapter 3 “খনিজ সম্পদ আৰু ইয়াৰ ব্যৱস্থাপনা (Mineral resource and its management)” Question Answer

Chapter 3 

“খনিজ সম্পদ আৰু ইয়াৰ ব্যৱস্থাপনা (Mineral resource and its management)”

১ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন (অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ)

১. মেঘালয়ৰ ঝৱাই (Jowai) অঞ্চলত মূলতঃ কি খনিজ আহৰণ কৰা হয়?

উত্তৰ: কয়লা।

২. খনিজ সম্পদ নবীকৰণযোগ্য নে অনবীকৰণযোগ্য?

উত্তৰ: খনিজ সম্পদ হৈছে অনবীকৰণযোগ্য সম্পদ।

৩. খনি কাৰ্য সমাপ্ত হোৱাৰ পিছত মাটি পুনৰ ব্যৱহাৰোপযোগী কৰা প্ৰক্ৰিয়াক কি বোলে?

উত্তৰ: খনি পুনৰুদ্ধাৰ (Mine Reclamation)।

৪. উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ আটাইতকৈ প্ৰচুৰ পৰিমাণে পোৱা জীৱাশ্ম ইন্ধন বিধ কি?

উত্তৰ: কয়লা।

৫. ‘অপেন কাষ্ট মাইনিং’ (Open-cast mining) বুলিলে কি বুজা যায়?

উত্তৰ: মাটিৰ উপৰিভাগ কাটি মুকলিকৈ খনিজ পদাৰ্থ উলিওৱা কাৰ্যকেই ‘অপেন কাষ্ট মাইনিং’ বোলে।

৬. অসমৰ কোনটো অঞ্চল চুনশিল (Limestone) উৎপাদনৰ বাবে বিখ্যাত?

উত্তৰ: ডিমা হাছাও (উমৰাংছো) আৰু কাৰ্বি আংলং।

৭. ধাৰণক্ষম বা বহনক্ষম খনি ব্যৱস্থাপনাৰ মূল লক্ষ্য কি?

উত্তৰ: পৰিবেশ সুৰক্ষিত ৰাখি খনিজ সম্পদৰ সীমিত আৰু সঠিক ব্যৱহাৰ নিশ্চিত কৰা।

৮. ক্ষয়কাৰী খনিজ সম্পদৰ এটা উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰ: কয়লা (বা খাৰুৱা তেল)।

৯. খনিৰ আৱৰ্জনা বা পেলনীয়া অংশসমূহক একত্ৰিত কৰি থোৱা পুখুৰী বা পুংবোৰক কি বোলে?

উত্তৰ: টেইলিংছ পণ্ড (Tailings pond)।

১০. অসমৰ প্ৰথমটো তেল শোধনাগাৰ ক’ত অৱস্থিত?

উত্তৰ: ডিগবৈত।

১১. অম্লীয় খনি নিষ্কাশন (Acid Mine Drainage) কিহৰ ফলত হয়?

উত্তৰ: খনিৰ পৰা নিৰ্গমন হোৱা ছালফাৰযুক্ত পানী আৰু ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ ফলত।

১২. খিলঞ্জীয়া লোকসকলৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সমস্যা কি যেতিয়া কোনো অঞ্চলত খনি কাৰ্য আৰম্ভ হয়?

উত্তৰ: উচ্ছেদ আৰু বাসস্থান হেৰুওৱাৰ সমস্যা।

১৩. ইউৰেনিয়াম খনি কাৰ্যই মানুহৰ শৰীৰত কি ভয়ানক বেমাৰৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে?

উত্তৰ: কৰ্কট ৰোগ (Cancer) আৰু তেজৰ বিষক্ৰিয়া।

১৪. উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ কোনখন ৰাজ্যত মেগালয়ত অৱৈধভাৱে কয়লা খন্দা ‘ৰাট-হোল মাইনিং’ (Rat-hole mining) দেখা পোৱা গৈছিল?

উত্তৰ: মেঘালয়ত।

১৫. খনি খননৰ ফলত বায়ু প্ৰদূষণ কৰা মুখ্য কাৰকটো কি?

উত্তৰ: খনন প্ৰক্ৰিয়াৰ পৰা ওলোৱা ধূলিকণা (Dust particles)।

২ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন (চমু প্ৰশ্নোত্তৰ — সৰ্বোচ্চ ৫০ টা শব্দ)

১. খনিজ সম্পদৰ অতিৰিক্ত শোষণ বুলিলে কি বুজা? 

উত্তৰ: মানুহৰ বৰ্ধিত চাহিদা পূৰণৰ বাবে প্ৰকৃতিৰ ভাৰসাম্যৰ কথা নাভাবি খনিজ সম্পদ প্ৰয়োজনতকৈ অধিক পৰিমাণে আহৰণ কৰাকে খনিজ সম্পদৰ অতিৰিক্ত শোষণ বোলে। ইয়াৰ ফলত খনিজ সম্পদ দ্ৰুতগতিত হ্ৰাস পায়, পৰিৱেশৰ ক্ষতি হয় আৰু ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ বাবে সম্পদৰ সংকট সৃষ্টি হয়।

২. খনি খননৰ ফলত মাটিত কি প্ৰভাৱ পৰে? 

উত্তৰ: খনি খননৰ ফলত মাটিৰ উপৰিভাগৰ উৰ্বৰ স্তৰ নষ্ট হয়, মাটিৰ গঠন সলনি হয় আৰু গছ-গছনি ধ্বংস হয়। খনিৰ আৱৰ্জনা আৰু ৰাসায়নিক পদাৰ্থ মাটিত মিহলি হৈ মাটিৰ উৰ্বৰতা হ্ৰাস কৰে আৰু মাটি প্ৰদূষিত কৰে।

৩. উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ মুখ্য খনিজ সম্পদসমূহ কি কি? 

উত্তৰ: উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ মুখ্য খনিজ সম্পদসমূহ হৈছে—খাৰুৱা তেল, প্ৰাকৃতিক গেছ, কয়লা, চুনশিল (Limestone), ইউৰেনিয়াম আৰু ছিলিমেনাইট। এই সম্পদসমূহ শক্তি উৎপাদন, উদ্যোগ আৰু বিভিন্ন অৰ্থনৈতিক কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

৪. ‘ৰাট-হোল মাইনিং’ (Rat-hole mining) কি? 

উত্তৰ: মেঘালয়ত কয়লা আহৰণৰ বাবে সৰু সৰু সুৰংগ বা গাঁত খান্দি কৰা খনন পদ্ধতিক ৰাট-হোল মাইনিং বোলে। এই পদ্ধতি অতি বিপদজনক আৰু ইয়াৰ ফলত খনিকৰৰ জীৱনৰ লগতে মাটি, পানী আৰু বনাঞ্চলৰ ওপৰতো বিৰূপ প্ৰভাৱ পৰে।

৫. খনি কাৰ্যই জলসম্পদৰ ওপৰত কিদৰে প্ৰভাৱ পেলায়? 

উত্তৰ: খনিৰ পৰা ওলোৱা এচিড, গধুৰ ধাতু আৰু বিভিন্ন আৱৰ্জনা নদী, পুখুৰী আৰু ভূগৰ্ভস্থ পানীত মিহলি হৈ জলসম্পদ প্ৰদূষিত কৰে। ইয়াৰ ফলত জলজ জীৱৰ ক্ষতি হয় আৰু পানী মানুহৰ ব্যৱহাৰৰ অনুপযোগী হৈ পৰে।

৬. বহনক্ষম খনিজ ব্যৱস্থাপনা (Sustainable Mineral Management) কি? 

উত্তৰ: পৰিৱেশৰ ওপৰত কম ক্ষতি কৰি, খনিজ সম্পদৰ অপচয় ৰোধ কৰি আৰু ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজনৰ কথা মনত ৰাখি খনিজ সম্পদৰ পৰিকল্পিত, বৈজ্ঞানিক আৰু নিয়ন্ত্ৰিত ব্যৱহাৰ কৰাকে বহনক্ষম খনিজ ব্যৱস্থাপনা বোলে।

৭. খনি পুনৰুদ্ধাৰ (Mine Reclamation) মানে কি? 

উত্তৰ: খনিৰ পৰা খনিজ আহৰণ শেষ হোৱাৰ পিছত ক্ষতিগ্ৰস্ত ভূমি পুনৰ পৰিৱেশোপযোগী কৰি তোলাৰ প্ৰক্ৰিয়াক খনি পুনৰুদ্ধাৰ বোলে। ইয়াৰ ভিতৰত মাটি সমতল কৰা, গছ-গছনি ৰোপণ কৰা আৰু ভূমিখন পুনৰ কৃষি বা অন্য কামৰ উপযোগী কৰি তোলা আদি অন্তৰ্ভুক্ত।

৮. অসমৰ খাৰুৱা তেল আহৰণৰ দুটা প্ৰধান অঞ্চলৰ নাম লিখা। 

উত্তৰ: অসমৰ খাৰুৱা তেল আহৰণৰ দুটা প্ৰধান অঞ্চল হৈছে—

১. ডিগবৈ

২. নাহৰকটীয়া আৰু ৰুদ্ৰসাগৰ অঞ্চল।

৯. ইউৰেনিয়াম খননে সৃষ্টি কৰা স্বাস্থ্যজনিত সমস্যা কি? 

উত্তৰ: ইউৰেনিয়ামৰ সৈতে জড়িত তেজস্ক্ৰিয় বিকিৰণৰ অধিক সংস্পৰ্শলৈ আহিলে স্বাস্থ্যৰ ওপৰত গুৰুতৰ প্ৰভাৱ পৰিব পাৰে। ইয়াৰ ফলত কৰ্কট ৰোগ, শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ সমস্যা আৰু অন্যান্য স্বাস্থ্যজনিত জটিলতা সৃষ্টি হোৱাৰ আশংকা থাকে।

১০. খনি নিষ্কাশনৰ এচিড প্ৰভাৱ (Acid Mine Drainage) কি? 

উত্তৰ: খনিৰ সালফাইডযুক্ত খনিজ, বিশেষকৈ পাইৰাইট, বায়ু আৰু পানীৰ সংস্পৰ্শলৈ আহি এচিড সৃষ্টি কৰে। এই এচিডযুক্ত পানী খনিৰ পৰা ওলাই নদী, পুখুৰী বা ভূগৰ্ভস্থ পানীত মিহলি হোৱাকে Acid Mine Drainage বোলে। ইয়াৰ ফলত জলসম্পদ প্ৰদূষিত হয়।

১১. খনি কাৰ্যই বনাঞ্চল ধ্বংসত কিদৰে অৰিহণা যোগায়? 

উত্তৰ: খনি স্থাপন আৰু খননৰ বাবে বনাঞ্চলৰ গছ-গছনি কাটি ভূমি মুকলি কৰিব লাগে। ফলত বনাঞ্চলৰ আয়তন হ্ৰাস পায়, বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান নষ্ট হয় আৰু জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ ওপৰত বিৰূপ প্ৰভাৱ পৰে।

১২. ধাতৱ আৰু অধাতৱ খনিজৰ মাজত দুটা পাৰ্থক্য লিখা। 

উত্তৰ: ১. ধাতৱ খনিজৰ পৰা ধাতু পোৱা যায়, যেনে—লোহা আৰু তাম; অধাতৱ খনিজৰ পৰা ধাতু পোৱা নাযায়, যেনে—চুনশিল আৰু মাইকা।

২. ধাতৱ খনিজ সাধাৰণতে ধাতু উৎপাদনত ব্যৱহাৰ হয়, আনহাতে অধাতৱ খনিজ নিৰ্মাণ, উদ্যোগ আদি বিভিন্ন কামত ব্যৱহাৰ হয়।

১৩. উত্তৰ-পূব ভাৰতত খনিজ সম্পদ আহৰণৰ দুটা মূল প্ৰত্যাহ্বান কি কি? 

উত্তৰ: ১. দুৰ্গম পাহাৰীয়া ভূ-প্ৰকৃতি আৰু যাতায়াতৰ অসুবিধা।

২. অবৈজ্ঞানিক আৰু অবৈধ খননৰ ফলত হোৱা পৰিৱেশীয় ক্ষতি তথা খনিজ আহৰণৰ প্ৰযুক্তিগত অসুবিধা।

১৪. খনিজ সম্পদ সংৰক্ষণৰ দুটা উপায় লিখা। 

উত্তৰ: ১. ধাতৱ খনিজ পুনৰাবৰ্তন (Recycling) কৰি পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰা।

২. কয়লা আৰু পেট্ৰ’লিয়ামৰ দৰে খনিজ ইন্ধনৰ ব্যৱহাৰ কমাই সৌৰশক্তি, বায়ুশক্তি আদি নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি কৰা।

১৫. চুনশিল (Limestone) ব্যৱহাৰৰ পৰিবেশীয় প্ৰভাৱ কি? 

উত্তৰ: চুনশিল খননৰ ফলত ধূলিকণা, শব্দ আৰু ভূমিৰ ক্ষতি হ’ব পাৰে। চিমেণ্ট উৎপাদনত চুনশিল ব্যৱহাৰৰ সময়ত কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড নিৰ্গত হয়, যিয়ে জলবায়ু পৰিৱৰ্তনত অৰিহণা যোগ কৰে।

৫ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন (বিতং প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ)

প্ৰশ্ন ১: খনিজ সম্পদৰ অতিৰিক্ত শোষণৰ মুখ্য কাৰণসমূহ আৰু ইয়াৰ প্ৰভাৱবোৰ বহলাই আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: বৰ্তমান সময়ত জনসংখ্যা বৃদ্ধি, ঔদ্যোগীকৰণ আৰু নগৰীকৰণৰ ফলত খনিজ সম্পদৰ চাহিদা যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছে। ইয়াৰ ফলত বহু অঞ্চলত খনিজ সম্পদৰ অত্যধিক আৰু অপৰিকল্পিত আহৰণ হৈছে।

অতিৰিক্ত শোষণৰ মুখ্য কাৰণসমূহ:

• জনসংখ্যা বৃদ্ধি আৰু নগৰীকৰণ: জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ লগে লগে ঘৰ-বাৰী, পথ, দলং আৰু অন্যান্য আন্তঃগাঁথনি নিৰ্মাণৰ বাবে খনিজ সম্পদৰ চাহিদা বৃদ্ধি পাইছে।
• শক্তিৰ চাহিদা: বিদ্যুৎ আৰু অন্যান্য শক্তি উৎপাদনৰ বাবে কয়লা, খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ ওপৰত অধিক নিৰ্ভৰশীলতা আছে।
• ঔদ্যোগিক উৎপাদন: বিভিন্ন উদ্যোগত লোহা, তাম, এলুমিনিয়াম, চুনশিল আদি খনিজৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়।
• আধুনিক জীৱনশৈলী: বাহন, ইলেক্ট্ৰনিক সামগ্ৰী আৰু বিভিন্ন ভোগ্য সামগ্ৰী উৎপাদনৰ বাবেও খনিজ সম্পদৰ চাহিদা বৃদ্ধি পাইছে।

ইয়াৰ প্ৰভাৱসমূহ:

• সম্পদৰ হ্ৰাস: খনিজ সম্পদ অনবীকৰণযোগ্য হোৱাৰ বাবে অত্যধিক আহৰণে ভৱিষ্যতে ইয়াৰ নাটনিৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
• ভূমি আৰু পৰিৱেশৰ ক্ষতি: খননৰ ফলত মাটিৰ গঠন আৰু উৰ্বৰতা নষ্ট হয় আৰু ভূমিস্খলনৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি পায়।
• বায়ু আৰু জল প্ৰদূষণ: খনিৰ ধূলিকণা আৰু ৰাসায়নিক আৱৰ্জনাই বায়ু, নদী, পুখুৰী আৰু ভূগৰ্ভস্থ পানী প্ৰদূষিত কৰে।
• জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ হ্ৰাস: বনাঞ্চল ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহু উদ্ভিদ আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান নষ্ট হয়।

প্ৰশ্ন ২: খনিজ সম্পদ আহৰণ (Mining) আৰু ব্যৱহাৰে পৰিবেশত পেলোৱা প্ৰভাৱসমূহ বস্তুনিষ্ঠভাৱে (Case Study ৰ সহায়ত) ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: খনিজ সম্পদ আহৰণে উদ্যোগ আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নয়নত সহায় কৰে যদিও অপৰিকল্পিত খননে পৰিৱেশৰ ওপৰত যথেষ্ট বিৰূপ প্ৰভাৱ পেলায়।

মুখ্য পৰিবেশীয় প্ৰভাৱসমূহ:

• অৰণ্য আৰু বাসভূমি ধ্বংস: খনি স্থাপনৰ বাবে বনাঞ্চলৰ গছ-গছনি কাটি পেলাব লাগে। ফলত বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান হ্ৰাস পায়।
• বায়ু প্ৰদূষণ: খনন, বিস্ফোৰণ আৰু খনিজ পৰিবহণৰ সময়ত ধূলিকণা উৎপন্ন হৈ বায়ু প্ৰদূষিত কৰে।
• জল প্ৰদূষণ: খনিৰ পৰা ওলোৱা ৰাসায়নিক পদাৰ্থ আৰু এচিডযুক্ত পানী নদী, নিজৰাৰ পানীত মিহলি হৈ জলজ পৰিৱেশৰ ক্ষতি কৰে।
• ভূমিৰ অৱক্ষয়: খননৰ ফলত মাটিৰ উপৰিভাগ নষ্ট হয় আৰু গাত, খাদ তথা ভূমিস্খলনৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে।

কেছ ষ্টাডী — মেঘালয়ৰ কয়লা খনন:

মেঘালয়ৰ ৰাট-হোল মাইনিং ইয়াৰ এটা উল্লেখযোগ্য উদাহৰণ। সৰু সৰু সুৰংগৰ জৰিয়তে কয়লা আহৰণ কৰাৰ ফলত বহু ঠাইত মাটি আৰু জলসম্পদৰ ওপৰত বিৰূপ প্ৰভাৱ পৰিছে। কয়লাৰ সালফাইডযুক্ত পদাৰ্থৰ পৰা সৃষ্টি হোৱা এচিডযুক্ত পানীয়ে নদী-নিজৰা প্ৰদূষিত কৰিব পাৰে। এই খনন পদ্ধতিয়ে খনিকৰসকলৰ সুৰক্ষাৰ বাবেও যথেষ্ট বিপদৰ সৃষ্টি কৰে। মেঘালয়ত ৰাট-হোল কয়লা খননৰ ওপৰত NGT-এ ২০১৪ চনত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল।

প্ৰশ্ন ৩: উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ খনিজ সম্পদৰ পৰিমাণ আৰু বিতৰণৰ এক সংক্ষিপ্ত আভাস দিয়া।

উত্তৰ: উত্তৰ-পূব ভাৰত খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াৰ বিভিন্ন ৰাজ্যৰ ভূ-গাঁথনি আৰু ভূ-প্ৰকৃতিৰ বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে বিভিন্ন মূল্যৱান খনিজ সম্পদ পোৱা যায়।

উত্তৰ-পূবৰ প্ৰধান খনিজ সম্পদসমূহ:

• খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ: অসমত ডিগবৈ, নাহৰকটীয়া, মৰাণ, ৰুদ্ৰসাগৰ আৰু লকুৱা আদি অঞ্চলত খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ পোৱা যায়। ত্ৰিপুৰাতো প্ৰাকৃতিক গেছৰ উল্লেখযোগ্য ভাণ্ডাৰ আছে।
• কয়লা: অসমত মাৰ্ঘেৰিটা আৰু লিডু অঞ্চলত আৰু মেঘালয়ত জয়ন্তীয়া পাহাৰ অঞ্চলত কয়লা পোৱা যায়। নাগালেণ্ড আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশতো কয়লাৰ ভাণ্ডাৰ আছে।
• চুনশিল (Limestone): অসমৰ উমৰাংছো, কাৰ্বি আংলং আৰু মেঘালয়ৰ বিভিন্ন অঞ্চলত চুনশিল পোৱা যায়। ই মূলতঃ চিমেণ্ট উদ্যোগত ব্যৱহাৰ হয়।
• ইউৰেনিয়াম: মেঘালয়ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম খাছি পাহাৰ অঞ্চলৰ ডমিয়াছিয়াট (Domiasiat) অঞ্চলত ইউৰেনিয়ামৰ ভাণ্ডাৰ আছে।
• অন্যান্য খনিজ: উত্তৰ-পূবৰ বিভিন্ন ৰাজ্যত ছিলিমেনাইট, মাটি, শিল আৰু অন্যান্য অধাতৱ খনিজো পোৱা যায়। 

প্ৰশ্ন ৪: উত্তৰ-পূব ভাৰতত খনিজ সম্পদ আহৰণৰ ফলত দেখা দিয়া মূল পৰিবেশীয় সমস্যাসমূহ কি কি?

উত্তৰ: উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ পৰিৱেশগতভাৱে সংবেদনশীল অঞ্চলসমূহত অপৰিকল্পিত আৰু অত্যধিক খনিজ আহৰণৰ ফলত বিভিন্ন পৰিবেশীয় সমস্যা দেখা দিয়ে।

• ভূমিৰ অৱক্ষয় আৰু ভূমিস্খলন: খননৰ ফলত পাহাৰ আৰু মাটিৰ গঠন দুৰ্বল হৈ ভূমিস্খলনৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি পায়।
• জল প্ৰদূষণ: কয়লা খনিৰ পৰা ওলোৱা এচিডযুক্ত পানী আৰু খনিৰ আৱৰ্জনাই নদী, নিজৰা আৰু ভূগৰ্ভস্থ পানী প্ৰদূষিত কৰে।
• জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ হ্ৰাস: বনাঞ্চল ধ্বংস আৰু বাসস্থান নষ্ট হোৱাৰ ফলত উদ্ভিদ আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ ওপৰত বিৰূপ প্ৰভাৱ পৰে।
• কৃষিভূমিৰ ক্ষতি: খনিৰ মাটি আৰু আৱৰ্জনা পানীৰ সৈতে বৈ আহি কৃষিভূমিত জমা হ’লে মাটিৰ উৰ্বৰতা হ্ৰাস পাব পাৰে।
• বায়ু প্ৰদূষণ: খনন আৰু খনিজ পৰিবহণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ধূলিকণাই বায়ুৰ গুণাগুণ হ্ৰাস কৰে।
• সামাজিক সমস্যা: খনিৰ বাবে ভূমি অধিগ্ৰহণ বা পৰিৱেশৰ অৱক্ষয়ৰ ফলত স্থানীয় লোকসকলৰ জীৱিকা আৰু বাসস্থানৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পৰিব পাৰে।

প্ৰশ্ন ৫: খনিজ সম্পদৰ বহনক্ষম ব্যৱস্থাপনা আৰু সংৰক্ষণৰ বাবে গ্ৰহণ কৰিব পৰা কৌশলসমূহ (Strategies) ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: খনিজ সম্পদ অনবীকৰণযোগ্য হোৱাৰ বাবে ইয়াৰ পৰিকল্পিত আৰু সঠিক ব্যৱহাৰ অতি প্ৰয়োজনীয়। খনিজ সম্পদ সংৰক্ষণ আৰু বহনক্ষম ব্যৱস্থাপনাৰ বাবে তলত দিয়া কৌশলসমূহ গ্ৰহণ কৰিব পাৰি—

• পৰিবেশীয় প্ৰভাৱ মূল্যায়ন (EIA): নতুন খনি প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰাৰ আগতে ইয়াৰ সম্ভাব্য পৰিবেশীয় প্ৰভাৱ মূল্যায়ন কৰিব লাগে।
• আধুনিক খনন প্ৰযুক্তি: কম ভূমি ক্ষতি, কম অপচয় আৰু কম প্ৰদূষণ সৃষ্টি কৰা আধুনিক আৰু সুৰক্ষিত প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
• পুনৰাবৰ্তন (Recycling): লোহা, তাম, এলুমিনিয়াম আদি ধাতু পুনৰাবৰ্তন কৰি ব্যৱহাৰ কৰিলে নতুনকৈ খনিজ আহৰণৰ প্ৰয়োজন কমে।
• বিকল্প শক্তিৰ ব্যৱহাৰ: কয়লা আৰু পেট্ৰ’লিয়ামৰ ব্যৱহাৰ হ্ৰাস কৰি সৌৰশক্তি, বায়ুশক্তি আৰু অন্যান্য নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি কৰিব লাগে।
• খনি পুনৰুদ্ধাৰ (Mine Reclamation): খনিৰ কাম শেষ হোৱাৰ পিছত ক্ষতিগ্ৰস্ত ভূমি পুনৰ সমতল কৰি গছ-গছনি ৰোপণ আৰু ভূমি পুনৰুদ্ধাৰৰ ব্যৱস্থা কৰিব লাগে।
• অবৈধ খনন নিয়ন্ত্ৰণ: অবৈধ খনন আৰু পৰিৱেশবিৰোধী খনন পদ্ধতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আইন কঠোৰভাৱে প্ৰয়োগ আৰু নিয়মীয়া তদাৰক কৰিব লাগে।
• স্থানীয় লোকৰ অংশগ্ৰহণ: খনি সম্পৰ্কীয় পৰিকল্পনাত স্থানীয় লোকসকলৰ মতামত আৰু জীৱিকাৰ বিষয়সমূহ বিবেচনা কৰিব লাগে।

*****