Chapter 1 –
এক বিদ্যায়তনিক বিষয় হিচাপে লোক প্রশাসন
অতি চুটি প্রশ্নোত্তৰ
প্রশ্নঃ লোক প্রশাসন বুলিলে কি বুজা যায়?
উত্তৰঃ চৰকাৰৰ নীতি, আইন আৰু সিদ্ধান্তসমূহ বাস্তৱায়ন কৰাৰ সৈতে জড়িত প্রশাসনিক কাৰ্যকলাপক লোক প্রশাসন বোলা হয়।
প্রশ্নঃ ‘Public Administration’ শব্দটোৰ অসমীয়া অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ ‘Public Administration’ শব্দটোৰ অসমীয়া অৰ্থ হৈছে ‘লোক প্রশাসন’।
প্রশ্নঃ লোক প্রশাসনৰ মুখ্য উদ্দেশ্য কি?
উত্তৰঃ চৰকাৰী নীতি আৰু কাৰ্যসূচীসমূহ দক্ষতাৰে বাস্তৱায়ন কৰি জনসাধাৰণৰ কল্যাণ সাধন কৰাই লোক প্রশাসনৰ মুখ্য উদ্দেশ্য।
প্রশ্নঃ লোক প্রশাসনৰ দুটা দিশ লিখা।
উত্তৰঃ লোক প্রশাসনৰ দুটা প্রধান দিশ হৈছে—
(ক) অধ্যয়ন বা তাত্ত্বিক দিশ।
(খ) কার্য বা ব্যৱহাৰিক দিশ।
প্রশ্নঃ লোক প্রশাসন কিয় গুৰুত্বপূর্ণ?
উত্তৰঃ চৰকাৰী নীতি কার্যকৰী কৰা, জনসেৱা প্ৰদান কৰা আৰু উন্নয়নমূলক কাম সম্পন্ন কৰাৰ বাবে লোক প্রশাসন গুৰুত্বপূর্ণ।
প্রশ্নঃ লোক প্রশাসন আৰু বেচৰকাৰী প্রশাসনৰ এটা পার্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ লোক প্রশাসনৰ মূল লক্ষ্য জনকল্যাণ, আনহাতে বেচৰকাৰী প্রশাসনৰ প্রধান লক্ষ্য সাধাৰণতে লাভ অৰ্জন।
প্রশ্নঃ নতুন লোক প্রশাসন কেতিয়া বিকশিত হয়?
উত্তৰঃ ১৯৬০-ৰ দশকৰ শেষৰ ফালে নতুন লোক প্রশাসনৰ ধাৰণাৰ বিকাশ ঘটে।
প্রশ্নঃ নতুন লোক প্রশাসনে কোন বিষয়ত অধিক গুৰুত্ব দিয়ে?
উত্তৰঃ সামাজিক ন্যায়, সমতা, পৰিবর্তন আৰু জনমুখী প্রশাসনৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়ে।
চুটি প্রশ্নোত্তৰ
প্রশ্নঃ লোক প্রশাসনৰ অৰ্থ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ লোক প্রশাসন হৈছে চৰকাৰৰ প্রশাসনিক কার্যকলাপৰ অধ্যয়ন আৰু বাস্তৱ প্ৰয়োগ। চৰকাৰে গ্ৰহণ কৰা নীতি, আইন, সিদ্ধান্ত আৰু উন্নয়নমূলক আঁচনি বাস্তৱায়ন কৰিবলৈ যি সংগঠন, কৰ্মচাৰী আৰু পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হয়, সেই সকলো লোক প্রশাসনৰ অন্তর্ভুক্ত। আধুনিক ৰাষ্ট্ৰত শিক্ষা, স্বাস্থ্য, আইন-শৃংখলা, সামাজিক সুৰক্ষা, উন্নয়ন আদি ক্ষেত্ৰত লোক প্রশাসনৰ ভূমিকা অতি গুৰুত্বপূর্ণ।
প্রশ্নঃ লোক প্রশাসনৰ দিশসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ লোক প্রশাসনৰ মূলত দুটা দিশ আছে। প্ৰথমটো হৈছে অধ্যয়নমূলক বা বিদ্যায়তনিক দিশ, য’ত প্রশাসনিক তত্ত্ব, সংগঠন, নীতি, সিদ্ধান্ত, কৰ্মচাৰী ব্যৱস্থা আদি অধ্যয়ন কৰা হয়। দ্বিতীয়টো হৈছে ব্যৱহাৰিক দিশ, য’ত চৰকাৰী বিভাগসমূহৰ দৈনন্দিন কাৰ্য, নীতি বাস্তৱায়ন, জনসেৱা, কৰ্মচাৰী পৰিচালনা, বাজেট আদি অন্তর্ভুক্ত হয়।
প্রশ্নঃ লোক প্রশাসনৰ অধ্যয়নৰ গুৰুত্ব উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ লোক প্রশাসনৰ অধ্যয়ন বহু কাৰণত গুৰুত্বপূর্ণ। ই চৰকাৰী সংগঠন আৰু বিভাগসমূহ কেনেদৰে কাম কৰে সেই বিষয়ে জ্ঞান দিয়ে। ই নীতি প্ৰস্তুতি আৰু বাস্তৱায়নৰ প্ৰক্ৰিয়া বুজিবলৈ সহায় কৰে। দক্ষ আৰু দায়বদ্ধ প্রশাসন গঢ়ি তোলাত সহায় কৰে। নাগৰিক আৰু চৰকাৰৰ মাজৰ সম্পর্ক সুদৃঢ় কৰে। লগতে উন্নয়ন, সামাজিক ন্যায় আৰু জনকল্যাণৰ ক্ষেত্ৰতো লোক প্রশাসনৰ অধ্যয়ন বিশেষ প্রাসঙ্গিক।
প্রশ্নঃ লোক প্রশাসন আৰু বেচৰকাৰী প্রশাসনৰ মাজত দুটা পার্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ
(ক) লোক প্রশাসনৰ লক্ষ্য জনকল্যাণ; বেচৰকাৰী প্রশাসনৰ লক্ষ্য সাধাৰণতে লাভ আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ স্বার্থ।
(খ) লোক প্রশাসন জনগণ আৰু আইনসভাৰ ওচৰত দায়বদ্ধ; বেচৰকাৰী প্রশাসন মূলত মালিক বা পৰিচালনা কর্তৃপক্ষৰ ওচৰত দায়বদ্ধ।
দীঘল প্রশ্নোত্তৰ
প্রশ্নঃ এক বিদ্যায়তনিক বিষয় হিচাপে লোক প্রশাসনৰ বিৱৰ্তন আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ লোক প্রশাসন আধুনিক সমাজবিজ্ঞানৰ এটা গুৰুত্বপূর্ণ বিদ্যায়তনিক বিষয়। যদিও প্রশাসনিক কার্য ৰাষ্ট্ৰৰ জন্মৰ পৰাই বিদ্যমান, তথাপি স্বতন্ত্র বিদ্যায়তনিক বিষয় হিচাপে লোক প্রশাসনৰ বিকাশ তুলনামূলকভাৱে নতুন।
লোক প্রশাসনৰ আধুনিক অধ্যয়নৰ আৰম্ভণিৰ ক্ষেত্ৰত উড্ৰো উইলছনৰ ১৮৮৭ চনৰ “The Study of Administration” নামৰ প্ৰবন্ধটোক বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হয়। তেওঁ ৰাজনীতি আৰু প্রশাসনৰ মাজত পাৰ্থক্য স্থাপন কৰি প্রশাসনক বিজ্ঞানসম্মতভাৱে অধ্যয়ন কৰাৰ ওপৰত জোৰ দিছিল।
ইয়াৰ পিছত প্রশাসনৰ নীতি, সংগঠন, নিয়ন্ত্ৰণ, দায়িত্ব, দক্ষতা আদি বিষয়ক তত্ত্ব বিকশিত হয়। এই সময়ত প্রশাসনত বিজ্ঞানসম্মত ব্যৱস্থাপনা আৰু সংগঠনৰ সাধাৰণ নীতিসমূহক অধিক গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল।
দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পিছত প্রশাসনিক আচৰণ, সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ, মনোবিজ্ঞান, সমাজবিজ্ঞান আৰু সংগঠন তত্ত্বৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি পায়। ইয়াৰ ফলত লোক প্রশাসনৰ অধ্যয়নৰ ক্ষেত্ৰ অধিক বিস্তৃত হয়।
১৯৬০-ৰ দশকৰ শেষত নতুন লোক প্রশাসনৰ উদ্ভৱ হয়। নতুন লোক প্রশাসনে কেৱল দক্ষতাৰ পৰিবর্তে সামাজিক ন্যায়, সমতা, মানৱিকতা, পৰিবর্তন আৰু নাগৰিককেন্দ্ৰিক প্রশাসনৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।
বর্তমান সময়ত লোক প্রশাসনৰ অধ্যয়ন সুশাসন, ই-গভৰ্নেন্স, জনঅংশগ্ৰহণ, স্বচ্ছতা, দায়বদ্ধতা, উন্নয়ন প্রশাসন আৰু নীতি বিশ্লেষণৰ দৰে নতুন বিষয়লৈও বিস্তৃত হৈছে। সেয়ে লোক প্রশাসন এটা গতিশীল আৰু বহুমাত্রিক বিদ্যায়তনিক বিষয় হিচাপে বিকশিত হৈছে।
প্রশ্নঃ লোক প্রশাসন আৰু বেচৰকাৰী প্রশাসনৰ মাজত পার্থক্য আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ লোক প্রশাসন আৰু বেচৰকাৰী প্রশাসন দুয়োটাই সংগঠন পৰিচালনা, কৰ্মচাৰী নিয়োগ, পরিকল্পনা, সমন্বয় আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ সৈতে জড়িত। তথাপি দুয়োটাৰ মাজত কিছুমান গুৰুত্বপূর্ণ পার্থক্য আছে।
লোক প্রশাসনৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে জনসাধাৰণৰ কল্যাণ আৰু চৰকাৰী নীতি বাস্তৱায়ন কৰা। ইয়াৰ বিপৰীতে বেচৰকাৰী প্রশাসনৰ মুখ্য উদ্দেশ্য হৈছে প্ৰতিষ্ঠানৰ উন্নতি আৰু সাধাৰণতে লাভ অর্জন।
লোক প্রশাসন আইন আৰু সংবিধানৰ সীমাৰ ভিতৰত কাম কৰে আৰু জনগণ, আইনসভা, আদালত আদিৰ ওচৰত দায়বদ্ধ। বেচৰকাৰী প্রশাসন মূলত মালিক, অংশীদাৰ বা পৰিচালনা কর্তৃপক্ষৰ ওচৰত দায়বদ্ধ।
লোক প্রশাসনৰ কার্যক্ষেত্ৰ বহল আৰু ই শিক্ষা, স্বাস্থ্য, আইন-শৃংখলা, সামাজিক সুৰক্ষা, উন্নয়ন আদি সকলো ক্ষেত্ৰ স্পৰ্শ কৰে। বেচৰকাৰী প্রশাসনৰ কার্যক্ষেত্ৰ সাধাৰণতে সংশ্লিষ্ট প্ৰতিষ্ঠানৰ উদ্দেশ্যৰ ভিতৰত সীমাবদ্ধ।
লোক প্রশাসনত সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সময়ত ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক কাৰকো বিবেচনা কৰা হয়, কিন্তু বেচৰকাৰী প্রশাসনত লাভ, উৎপাদনশীলতা আৰু দক্ষতা অধিক গুৰুত্বপূর্ণ হয়।
তথাপি দুয়ো ক্ষেত্ৰতে পৰিকল্পনা, সংগঠন, কৰ্মচাৰী ব্যৱস্থাপনা, নেতৃত্ব আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ দৰে বহু সাধাৰণ নীতি বিদ্যমান।
প্রশ্নঃ নতুন লোক প্রশাসন কি? ইয়াৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ১৯৬০-ৰ দশকৰ শেষৰ ফালে পৰম্পৰাগত লোক প্রশাসনৰ সীমাবদ্ধতাৰ প্ৰতিক্ৰিয়া হিচাপে নতুন লোক প্রশাসনৰ বিকাশ ঘটে। ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল প্রশাসনক অধিক জনমুখী, ন্যায়সংগত আৰু পৰিবর্তনমুখী কৰি তোলা।
নতুন লোক প্রশাসনৰ প্রধান বৈশিষ্ট্যসমূহ হৈছে—
- সামাজিক সমতা: সমাজৰ সকলো শ্ৰেণীক ন্যায়সংগতভাৱে চৰকাৰী সেৱা প্ৰদানত গুৰুত্ব দিয়ে।
- জনমুখীতা: প্রশাসন কেৱল নিয়ম-কানুনৰ প্ৰতি নহয়, নাগৰিকৰ প্ৰয়োজন আৰু সমস্যাৰ প্ৰতিও সংবেদনশীল হ’ব লাগে।
- পৰিবর্তনমুখীতা: সমাজত ইতিবাচক পৰিবর্তন আনিবলৈ প্রশাসনে সক্রিয় ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিব লাগে।
- মূল্যবোধৰ ওপৰত গুৰুত্ব: প্রশাসন সম্পূর্ণ মূল্য-নিৰপেক্ষ হ’ব নোৱাৰে; ন্যায়, সমতা আৰু মানবীয় মূল্যবোধ গুৰুত্বপূর্ণ।
- দায়বদ্ধতা: প্রশাসন জনগণৰ ওচৰত দায়বদ্ধ আৰু উত্তৰদায়ী হ’ব লাগে।
- নাগৰিক অংশগ্ৰহণ: সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ আৰু উন্নয়নমূলক কামত জনগণৰ অংশগ্ৰহণক উৎসাহিত কৰে।
সেয়ে নতুন লোক প্রশাসনে দক্ষতাৰ লগতে সামাজিক ন্যায় আৰু জনকল্যাণকো সমান গুৰুত্ব দিয়ে।
আৰ্হি প্রশ্নাবলী
- লোক প্রশাসনৰ অৰ্থ ব্যাখ্যা কৰা।
- লোক প্রশাসনৰ বিভিন্ন দিশ আলোচনা কৰা।
- লোক প্রশাসন অধ্যয়নৰ গুৰুত্ব লিখা।
- এক বিদ্যায়তনিক বিষয় হিচাপে লোক প্রশাসনৰ বিৱৰ্তন আলোচনা কৰা।
- লোক প্রশাসন আৰু বেচৰকাৰী প্রশাসনৰ মাজত পার্থক্য দেখুওৱা।
- নতুন লোক প্রশাসন কি? ইয়াৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ আলোচনা কৰা।
- আধুনিক কল্যাণকামী ৰাষ্ট্ৰত লোক প্রশাসনৰ গুৰুত্ব ব্যাখ্যা কৰা।
- লোক প্রশাসনক কিয় এটা স্বতন্ত্র বিদ্যায়তনিক বিষয় বুলি কোৱা হয়?
- পৰম্পৰাগত লোক প্রশাসন আৰু নতুন লোক প্রশাসনৰ মাজত পার্থক্য লিখা।
- “লোক প্রশাসন হৈছে চৰকাৰৰ কাৰ্যকৰী অংগ”—ব্যাখ্যা কৰা।
2 নম্বৰৰ প্রশ্নোত্তৰ
1. লোক প্রশাসন কি?
উত্তৰঃ চৰকাৰী নীতি, আইন আৰু সিদ্ধান্তসমূহ বাস্তৱায়ন কৰা আৰু জনসাধাৰণক সেৱা প্ৰদান কৰা প্রশাসনিক কাৰ্যকলাপক লোক প্রশাসন বোলে।
2. লোক প্রশাসনৰ দুটা প্রধান দিশ কি কি?
উত্তৰঃ
(ক) বিদ্যায়তনিক বা তাত্ত্বিক দিশ।
(খ) ব্যৱহাৰিক বা কাৰ্যকৰী দিশ।
3. লোক প্রশাসনৰ প্রধান লক্ষ্য কি?
উত্তৰঃ চৰকাৰী নীতি বাস্তৱায়ন কৰি জনকল্যাণ সাধন কৰাই লোক প্রশাসনৰ প্রধান লক্ষ্য।
4. লোক প্রশাসনৰ অধ্যয়নৰ এটা গুৰুত্ব লিখা।
উত্তৰঃ লোক প্রশাসনৰ অধ্যয়নে চৰকাৰী সংগঠন আৰু প্রশাসনিক ব্যৱস্থাৰ কাৰ্যপ্ৰণালী বুজিবলৈ সহায় কৰে।
5. লোক প্রশাসন আৰু বেচৰকাৰী প্রশাসনৰ এটা পার্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ লোক প্রশাসনৰ লক্ষ্য জনকল্যাণ, আনহাতে বেচৰকাৰী প্রশাসনৰ মূল লক্ষ্য সাধাৰণতে লাভ অৰ্জন।
6. নতুন লোক প্রশাসন কি?
উত্তৰঃ সামাজিক সমতা, জনমুখীতা, পৰিবর্তন আৰু দায়বদ্ধতাক গুৰুত্ব দিয়া আধুনিক প্রশাসনিক ধাৰণাক নতুন লোক প্রশাসন বোলে।
7. নতুন লোক প্রশাসনে কোনবোৰ বিষয়ত গুৰুত্ব দিয়ে?
উত্তৰঃ সামাজিক ন্যায়, সমতা, জনঅংশগ্ৰহণ, দায়বদ্ধতা আৰু পৰিবর্তনৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে।
8. লোক প্রশাসন কিয় সামাজিক বিজ্ঞানৰ অন্তৰ্গত?
উত্তৰঃ কাৰণ লোক প্রশাসনে মানুহ, সংগঠন, ৰাষ্ট্ৰ, সমাজ আৰু প্রশাসনিক আচৰণৰ অধ্যয়ন কৰে।
9. লোক প্রশাসনৰ বিকাশৰ সৈতে জড়িত এজন চিন্তাবিদৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ উড্ৰো উইলছন।
10. উড্ৰো উইলছনৰ বিখ্যাত প্ৰবন্ধখনৰ নাম কি?
উত্তৰঃ “The Study of Administration”।
11. উড্ৰো উইলছনৰ প্ৰবন্ধখন কোন চনত প্ৰকাশিত হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৮৮৭ চনত।
12. লোক প্রশাসনৰ এটা ব্যৱহাৰিক কাৰ্য লিখা।
উত্তৰঃ চৰকাৰী আঁচনি আৰু নীতি বাস্তৱায়ন কৰা।
13. লোক প্রশাসনৰ দুটা ক্ষেত্ৰ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্য।
14. বেচৰকাৰী প্রশাসন বুলিলে কি বুজা যায়?
উত্তৰঃ ব্যক্তিগত ব্যক্তি বা প্ৰতিষ্ঠানৰ মালিকানাধীন সংগঠনৰ প্রশাসনক বেচৰকাৰী প্রশাসন বোলে।
15. নতুন লোক প্রশাসনৰ মূল মূল্যবোধ কি?
উত্তৰঃ সামাজিক সমতা।
5 নম্বৰৰ প্রশ্নোত্তৰ
1. লোক প্রশাসনৰ অৰ্থ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ লোক প্রশাসন হৈছে চৰকাৰৰ নীতি, আইন আৰু সিদ্ধান্তসমূহ বাস্তৱায়নৰ সৈতে জড়িত প্রশাসনিক প্ৰক্ৰিয়া। ই চৰকাৰী বিভাগ, কৰ্মচাৰী, সংগঠন আৰু জনসেৱাৰ সৈতে সম্পর্কিত।
লোক প্রশাসনৰ দুটা অৰ্থ আছে। প্ৰথমতে, ই চৰকাৰৰ বাস্তৱ প্রশাসনিক কাৰ্যকলাপক বুজায়। দ্বিতীয়তে, ই প্রশাসনক লৈ কৰা বিদ্যায়তনিক অধ্যয়নক বুজায়।
আধুনিক কল্যাণকামী ৰাষ্ট্ৰত লোক প্রশাসনৰ ক্ষেত্ৰ যথেষ্ট বিস্তৃত। শিক্ষা, স্বাস্থ্য, কৃষি, আইন-শৃংখলা, সামাজিক সুৰক্ষা, উন্নয়ন, পৰিবহণ আদি বহু বিষয় লোক প্রশাসনৰ অন্তৰ্গত।
সেয়ে লোক প্রশাসন ৰাষ্ট্ৰীয় নীতি আৰু জনসাধাৰণৰ মাজত সংযোগ স্থাপন কৰা এক গুৰুত্বপূর্ণ মাধ্যম।
2. লোক প্রশাসনৰ দিশসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ লোক প্রশাসনৰ মূলত দুটা প্রধান দিশ আছে—
প্ৰথমতে, বিদ্যায়তনিক দিশ:
এই দিশত প্রশাসনৰ তত্ত্ব, নীতি, সংগঠন, সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ, নেতৃত্ব, কৰ্মচাৰী ব্যৱস্থাপনা আদি অধ্যয়ন কৰা হয়।
দ্বিতীয়তে, ব্যৱহাৰিক দিশ:
এই দিশত চৰকাৰৰ দৈনন্দিন প্রশাসনিক কাম-কাজ অন্তর্ভুক্ত হয়। যেনে চৰকাৰী আঁচনি ৰূপায়ণ, জনসেৱা প্ৰদান, কৰ্মচাৰী নিয়োগ, বাজেট প্ৰস্তুত কৰা আদি।
এই দুয়োটা দিশ পৰস্পৰৰ পৰিপূৰক। তত্ত্বই প্রশাসনিক কাৰ্যৰ ভিত্তি প্ৰস্তুত কৰে আৰু বাস্তৱ অভিজ্ঞতাই নতুন তত্ত্বৰ বিকাশত সহায় কৰে।
3. লোক প্রশাসনৰ অধ্যয়নৰ গুৰুত্ব লিখা।
উত্তৰঃ লোক প্রশাসনৰ অধ্যয়ন আধুনিক ৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাত অতি গুৰুত্বপূর্ণ।
প্ৰথমতে, ই চৰকাৰৰ কার্যপ্ৰণালী বুজিবলৈ সহায় কৰে। দ্বিতীয়তে, চৰকাৰী নীতি কেনেদৰে বাস্তৱায়িত হয় সেই বিষয়ে জ্ঞান দিয়ে। তৃতীয়তে, প্রশাসনিক দক্ষতা বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰে। চতুৰ্থতে, নাগৰিকৰ অধিকাৰ আৰু চৰকাৰৰ দায়িত্বৰ বিষয়ে সচেতনতা সৃষ্টি কৰে।
ইয়াৰ উপৰিও সামাজিক আৰু অর্থনৈতিক উন্নয়নৰ বাবে লোক প্রশাসনৰ অধ্যয়ন প্রয়োজনীয়। ভাল প্রশাসনে চৰকাৰৰ নীতি আৰু আঁচনি সঠিকভাৱে জনসাধাৰণৰ ওচৰলৈ লৈ যাব পাৰে
4. লোক প্রশাসন আৰু বেচৰকাৰী প্রশাসনৰ মাজত পার্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ লোক প্রশাসন আৰু বেচৰকাৰী প্রশাসনৰ মাজত কেইবাটাও পার্থক্য আছে।
প্ৰথমতে, লোক প্রশাসনৰ লক্ষ্য জনকল্যাণ, আনহাতে বেচৰকাৰী প্রশাসনৰ লক্ষ্য সাধাৰণতে লাভ অৰ্জন।
দ্বিতীয়তে, লোক প্রশাসন জনগণ আৰু চৰকাৰৰ ওচৰত দায়বদ্ধ, কিন্তু বেচৰকাৰী প্রশাসন মালিক বা পৰিচালনা কর্তৃপক্ষৰ ওচৰত দায়বদ্ধ।
তৃতীয়তে, লোক প্রশাসনৰ ক্ষেত্ৰ বহল। শিক্ষা, স্বাস্থ্য, সুৰক্ষা, উন্নয়ন আদি ইয়াৰ অন্তৰ্গত। বেচৰকাৰী প্রশাসনৰ ক্ষেত্ৰ সংশ্লিষ্ট প্ৰতিষ্ঠানৰ উদ্দেশ্যৰ মাজতে সীমাবদ্ধ।
চতুৰ্থতে, লোক প্রশাসন আইন আৰু সংবিধানৰ সীমাৰ ভিতৰত কাম কৰে। বেচৰকাৰী প্রশাসন অধিক নমনীয়।
5. নতুন লোক প্রশাসনৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ নতুন লোক প্রশাসনৰ প্রধান বৈশিষ্ট্যসমূহ হৈছে—
- সামাজিক সমতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব।
- জনমুখী প্রশাসনৰ সমৰ্থন।
- সামাজিক পৰিবর্তনৰ প্ৰতি আগ্ৰহ।
- মূল্যবোধ আৰু নৈতিকতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব।
- জনগণৰ অংশগ্ৰহণৰ সমৰ্থন।
- প্রশাসনিক দায়বদ্ধতা বৃদ্ধি কৰা।
- পিছপৰা আৰু সুবিধাবঞ্চিত শ্ৰেণীৰ স্বার্থ ৰক্ষা কৰা।
নতুন লোক প্রশাসনে কেৱল দক্ষতাকেই প্রশাসনৰ উদ্দেশ্য হিচাপে গ্ৰহণ নকৰে; সামাজিক ন্যায় আৰু সমতাকো সমান গুৰুত্ব দিয়ে।
6. লোক প্রশাসনৰ ক্ষেত্ৰ বা পৰিসৰ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ লোক প্রশাসনৰ ক্ষেত্ৰ বহল। আধুনিক ৰাষ্ট্ৰৰ কাৰ্য বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে লোক প্রশাসনৰ পৰিসৰো বৃদ্ধি পাইছে।
ইয়াৰ ভিতৰত চৰকাৰী নীতি বাস্তৱায়ন, কৰ্মচাৰী প্রশাসন, আর্থিক প্রশাসন, উন্নয়ন প্রশাসন, স্থানীয় প্রশাসন, জনকল্যাণমূলক কাম, আইন-শৃংখলা, শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্য প্রশাসন আদি অন্তর্ভুক্ত।
আধুনিক যুগত ই-গভৰ্নেন্স, স্বচ্ছতা, দায়বদ্ধতা, নাগৰিক অংশগ্ৰহণ আৰু সুশাসনো লোক প্রশাসনৰ গুৰুত্বপূর্ণ অংশ হৈ পৰিছে।
10 নম্বৰৰ প্রশ্নোত্তৰ
1. এক বিদ্যায়তনিক বিষয় হিচাপে লোক প্রশাসনৰ বিৱৰ্তন আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ লোক প্রশাসনৰ অস্তিত্ব ৰাষ্ট্ৰৰ জন্মৰ লগে লগে আৰম্ভ হৈছিল যদিও এক স্বতন্ত্র বিদ্যায়তনিক বিষয় হিচাপে ইয়াৰ বিকাশ আধুনিক যুগৰ ঘটনা।
লোক প্রশাসনৰ আধুনিক অধ্যয়নৰ আৰম্ভণিৰ ক্ষেত্ৰত উড্ৰো উইলছনৰ বিশেষ ভূমিকা আছে। ১৮৮৭ চনত তেওঁ “The Study of Administration” শীৰ্ষক প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে। এই প্ৰবন্ধত তেওঁ প্রশাসনক পৃথকভাৱে অধ্যয়ন কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।
লোক প্রশাসনৰ বিৱৰ্তনক কেইবাটাও পৰ্যায়ত ভাগ কৰিব পাৰি।
প্ৰথম পৰ্যায়ত ৰাজনীতি আৰু প্রশাসনৰ পৃথকীকৰণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। এই সময়ত প্রশাসনক ৰাজনৈতিক হস্তক্ষেপৰ পৰা আঁতৰাই দক্ষতা আৰু পেছাদাৰী ভিত্তিত পৰিচালনা কৰাৰ কথা কোৱা হৈছিল।
দ্বিতীয় পৰ্যায়ত প্রশাসনিক নীতি আৰু সংগঠনৰ সাধাৰণ সূত্ৰসমূহ উদ্ভাৱনৰ চেষ্টা কৰা হয়। এই সময়ত দক্ষতা, নিয়ন্ত্ৰণ, আদেশ, সমন্বয় আৰু বিভাগীয় সংগঠনৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল।
তৃতীয় পৰ্যায়ত লোক প্রশাসনত আচৰণবাদী দৃষ্টিভংগীৰ বিকাশ ঘটে। মানুহৰ আচৰণ, সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ, অনানুষ্ঠানিক সংগঠন আৰু মনোবৈজ্ঞানিক বিষয়সমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব বৃদ্ধি পায়।
চতুৰ্থ পৰ্যায়ত দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পিছত লোক প্রশাসনৰ ক্ষেত্ৰ আৰু পদ্ধতি অধিক বিস্তৃত হয়। সমাজবিজ্ঞান, অর্থনীতি, মনোবিজ্ঞান আৰু ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ ধাৰণাসমূহ লোক প্রশাসনৰ অধ্যয়নত প্ৰয়োগ কৰা হয়।
পঞ্চম পৰ্যায়ত ১৯৬০-ৰ দশকৰ শেষত নতুন লোক প্রশাসনৰ বিকাশ ঘটে। নতুন লোক প্রশাসনে সামাজিক সমতা, ন্যায়, পৰিবর্তন, দায়বদ্ধতা আৰু জনমুখীতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।
বর্তমান সময়ত লোক প্রশাসনৰ অধ্যয়ন সুশাসন, ই-গভৰ্নেন্স, জনঅংশগ্ৰহণ, স্বচ্ছতা, উন্নয়ন প্রশাসন, জননীতি আৰু ডিজিটেল প্রশাসনলৈ বিস্তৃত হৈছে।
সেয়ে এক বিদ্যায়তনিক বিষয় হিচাপে লোক প্রশাসন স্থিৰ নহয়; সময় আৰু সমাজৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি ই ক্রমাগত বিকশিত হৈ আহিছে।
2. লোক প্রশাসন আৰু বেচৰকাৰী প্রশাসনৰ তুলনামূলক আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ লোক প্রশাসন আৰু বেচৰকাৰী প্রশাসন দুয়োটা সংগঠন পৰিচালনাৰ সৈতে সম্পর্কিত। দুয়োটাতে পৰিকল্পনা, সংগঠন, কৰ্মচাৰী ব্যৱস্থাপনা, সমন্বয় আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ প্ৰয়োজন হয়। তথাপি দুয়োটাৰ মাজত কিছুমান গুৰুত্বপূর্ণ পার্থক্য আছে।
উদ্দেশ্যৰ ক্ষেত্ৰত, লোক প্রশাসনৰ মূল লক্ষ্য হৈছে জনকল্যাণ আৰু জনসেৱা। বেচৰকাৰী প্রশাসনৰ লক্ষ্য সাধাৰণতে লাভ, উৎপাদন আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বিকাশ।
দায়বদ্ধতাৰ ক্ষেত্ৰত, লোক প্রশাসন জনগণ, আইনসভা, আদালত আৰু চৰকাৰৰ ওচৰত দায়বদ্ধ। বেচৰকাৰী প্রশাসন মালিক, পৰিচালনা সমিতি বা শ্বেয়াৰহোল্ডাৰৰ ওচৰত দায়বদ্ধ।
আইনী নিয়ন্ত্ৰণৰ ক্ষেত্ৰত, লোক প্রশাসন সংবিধান, আইন আৰু চৰকাৰী বিধিৰ দ্বাৰা কঠোৰভাৱে নিয়ন্ত্রিত। বেচৰকাৰী প্রশাসনত তুলনামূলকভাৱে অধিক স্বাধীনতা থাকে।
কাৰ্যক্ষেত্ৰৰ ক্ষেত্ৰত, লোক প্রশাসনৰ পৰিসৰ বহল। ই ৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰায় সকলো কাৰ্যৰ সৈতে জড়িত। আনহাতে বেচৰকাৰী প্রশাসনৰ কাৰ্যক্ষেত্ৰ সংশ্লিষ্ট প্ৰতিষ্ঠানৰ উদ্দেশ্যলৈ সীমাবদ্ধ থাকে।
সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত, লোক প্রশাসনত জনমত, ৰাজনৈতিক পৰিৱেশ আৰু সামাজিক ন্যায় বিবেচনা কৰা হয়। বেচৰকাৰী প্রশাসনত লাভ, খৰচ আৰু কার্যদক্ষতা অধিক গুৰুত্বপূর্ণ।
তথাপি দুয়োটাৰ মাজত মিলো আছে। দুয়োটাতে পরিকল্পনা, সংগঠন, কৰ্মচাৰী নিয়োগ, সমন্বয়, নেতৃত্ব আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ প্রয়োজন হয়।
সেয়ে লোক প্রশাসন আৰু বেচৰকাৰী প্রশাসনৰ উদ্দেশ্য আৰু দায়বদ্ধতা পৃথক হ’লেও প্রশাসনিক পদ্ধতিৰ বহু দিশত সাদৃশ্য দেখা যায়।
3. নতুন লোক প্রশাসন কি? ইয়াৰ উদ্ভৱ আৰু বৈশিষ্ট্যসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ নতুন লোক প্রশাসন হৈছে পৰম্পৰাগত লোক প্রশাসনৰ সীমাবদ্ধতাৰ প্ৰতিক্ৰিয়া হিচাপে গঢ় লৈ উঠা এক আধুনিক প্রশাসনিক চিন্তাধাৰা।
১৯৬০-ৰ দশকত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত সামাজিক অস্থিৰতা, বৈষম্য, দাৰিদ্ৰ্য, বৰ্ণগত সমস্যা আৰু জনঅসন্তোষ বৃদ্ধি পায়। পৰম্পৰাগত লোক প্রশাসনে দক্ষতা আৰু নিরপেক্ষতাৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়াৰ ফলত সমাজৰ বাস্তৱ সমস্যাসমূহ সমাধানত সীমাবদ্ধতা দেখা যায়।
এই পটভূমিত নতুন লোক প্রশাসনৰ বিকাশ ঘটে। ১৯৬৮ চনৰ Minnowbrook Conference-এ এই ধাৰণাৰ বিকাশত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰে।
নতুন লোক প্রশাসনৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ হৈছে—
সামাজিক সমতা: সকলো নাগৰিকক সমান সুবিধা প্ৰদানৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে।
জনমুখীতা: প্রশাসন জনগণৰ সমস্যা আৰু প্ৰয়োজনৰ প্ৰতি সংবেদনশীল হ’ব লাগে।
পৰিবর্তনমুখীতা: প্রশাসন সমাজৰ অন্যায় আৰু বৈষম্য দূৰ কৰাৰ বাবে সক্রিয় ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিব লাগে।
মূল্যবোধ: প্রশাসন সম্পূর্ণ মূল্য-নিৰপেক্ষ নহয়। ন্যায়, সমতা আৰু মানবীয় মূল্যবোধ গুৰুত্বপূর্ণ।
জনঅংশগ্ৰহণ: নীতি প্ৰস্তুতি আৰু বাস্তৱায়নত জনগণক অংশগ্ৰহণৰ সুযোগ দিব লাগে।
দায়বদ্ধতা: প্রশাসন জনগণৰ প্ৰতি উত্তৰদায়ী আৰু দায়বদ্ধ হ’ব লাগে।
সেয়ে নতুন লোক প্রশাসনে দক্ষ প্রশাসনৰ লগতে ন্যায়ভিত্তিক আৰু জনকেন্দ্ৰিক প্রশাসনৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।
4. আধুনিক কল্যাণকামী ৰাষ্ট্ৰত লোক প্রশাসনৰ গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ আধুনিক ৰাষ্ট্ৰ কেৱল আইন-শৃংখলা ৰক্ষাৰ মাজত সীমাবদ্ধ নহয়। আজিৰ কল্যাণকামী ৰাষ্ট্ৰই শিক্ষা, স্বাস্থ্য, কৰ্মসংস্থান, কৃষি, সামাজিক সুৰক্ষা, উন্নয়ন আদি বহু দায়িত্ব পালন কৰে। এই সকলো দায়িত্ব বাস্তৱায়নত লোক প্রশাসনৰ বিশেষ ভূমিকা আছে।
প্ৰথমতে, লোক প্রশাসনে চৰকাৰী নীতি আৰু কাৰ্যসূচী বাস্তৱায়ন কৰে।
দ্বিতীয়তে, শিক্ষা, স্বাস্থ্য, পানী, বিদ্যুৎ, পৰিবহণ আদি জনসেৱা প্ৰদান কৰে।
তৃতীয়তে, সামাজিক আৰু অর্থনৈতিক উন্নয়নমূলক আঁচনি বাস্তৱায়ন কৰে।
চতুৰ্থতে, সমাজৰ পিছপৰা আৰু দুর্বল শ্ৰেণীৰ বাবে কল্যাণমূলক ব্যৱস্থা গ্রহণ কৰে।
পঞ্চমতে, আইন-শৃংখলা, শান্তি আৰু স্থিৰতা বজাই ৰখাত প্রশাসনে সহায় কৰে।
ষষ্ঠতে, দুর্যোগ, মহামাৰী আৰু অন্যান্য সংকটৰ সময়ত লোক প্রশাসনে তাৎক্ষণিক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰে।
সপ্তমতে, চৰকাৰ আৰু জনসাধাৰণৰ মাজত সংযোগ স্থাপন কৰে।
সেয়ে আধুনিক কল্যাণকামী ৰাষ্ট্ৰৰ সফলতা মূলত দক্ষ, স্বচ্ছ আৰু দায়বদ্ধ লোক প্রশাসনৰ ওপৰত নির্ভৰশীল।
সম্ভাব্য গুৰুত্বপূর্ণ Exam Questions
- লোক প্রশাসনৰ অৰ্থ আৰু পৰিসৰ আলোচনা কৰা।
- এক বিদ্যায়তনিক বিষয় হিচাপে লোক প্রশাসনৰ বিৱৰ্তন আলোচনা কৰা।
- লোক প্রশাসনৰ অধ্যয়নৰ গুৰুত্ব ব্যাখ্যা কৰা।
- লোক প্রশাসন আৰু বেচৰকাৰী প্রশাসনৰ মাজত তুলনা কৰা।
- নতুন লোক প্রশাসনৰ অৰ্থ আৰু বৈশিষ্ট্য আলোচনা কৰা।
- নতুন লোক প্রশাসনৰ উদ্ভৱৰ কাৰণসমূহ লিখা।
- আধুনিক কল্যাণকামী ৰাষ্ট্ৰত লোক প্রশাসনৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা।
- লোক প্রশাসনৰ তাত্ত্বিক আৰু ব্যৱহাৰিক দিশ ব্যাখ্যা কৰা।
- সামাজিক সমতা নতুন লোক প্রশাসনৰ মূল বৈশিষ্ট্য—ব্যাখ্যা কৰা।
- উড্ৰো উইলছনৰ লোক প্রশাসনৰ বিকাশলৈ অৱদান আলোচনা কৰা।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post