বৰ্ষা বৰ্ণন- শ্ৰী শংকৰদেৱ
অতি চমু উত্তৰ
(ক) শুকমুনি কাৰ পুত্ৰ?
উত্তৰঃ শুকমুনি ব্যাসদেৱৰ পুত্ৰ।
(খ) “যান্ত কৃষ্ণে গোষ্ঠক আগত ধেনু লৈ” — ‘গোষ্ঠক’ শব্দই কি বুজায়?
উত্তৰঃ ‘গোষ্ঠক’ শব্দই গৰু-ম’হ ৰখা ঠাই বা গোশালা বুজায়।
(গ) “কৰিলে গুৱালী পলুৰংগা থানেথান” — পলুৰংগা মানে কি?
উত্তৰঃ পলুৰংগা মানে কেঁচুমাটি বা কণ কণ মাটিৰ দ’ম।
(ঘ) ‘বৰ্ষা বৰ্ণন’ কাব্যাংশ কোনখন মূল পুথিৰ পৰা অনা হৈছে?
উত্তৰঃ ‘বৰ্ষা বৰ্ণন’ কাব্যাংশ ভাগৱতৰ দশম স্কন্ধৰ পৰা অনা হৈছে।
(ঙ) ‘বৰ্ষা বৰ্ণন’ কবিতাটিৰ উৎস গ্ৰন্থ কি? কবিৰ এখন কাব্যগ্ৰন্থৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ‘বৰ্ষা বৰ্ণন’ কবিতাটিৰ উৎস গ্ৰন্থ হ’ল ভাগৱতৰ দশম স্কন্ধ।
কবিৰ এখন কাব্যগ্ৰন্থ হ’ল ‘ৰুক্মিণী হৰণ কাব্য’।
(চ) মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে ৰচনা কৰা শ্ৰেষ্ঠ গ্ৰন্থখনৰ নাম কি?
উত্তৰঃ কীৰ্তন-ঘোষা।
(ছ) শুকমুনিয়ে কাৰ আগত বৰ্ষাকালৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছিল?
উত্তৰঃ শুকমুনিয়ে পৰীক্ষিত ৰজাৰ আগত বৰ্ষাকালৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছিল।
চমু প্ৰশ্ন
১। ‘বৰ্ষা বৰ্ণন’ কবিতাটিৰ মাজেৰে বৰ্ষা কালৰ বৰ্ণনা কেনে ধৰণেৰে দিয়া হৈছে?
উত্তৰঃ
গ্ৰীষ্ম ঋতুৰ অন্তত বৰ্ষা ঋতুৰ আগমন ঘটে। গ্ৰীষ্মৰ তাপত শুকাই যোৱা পৃথিৱী আৰু গছ-গছনিবোৰ বৰষুণৰ পানীত পুনৰ সজীৱ হৈ উঠে। আকাশত কলা মেঘ জমা হয় আৰু বিজুলীয়ে আকাশ উজলাই তোলে। তীব্ৰ বতাহ আৰু বৰষুণে খাল-বিল, নদ-নদী পানীৰে পূৰ্ণ কৰি তোলে। ভেকুলী, পশু-পক্ষী আৰু সকলো জীৱে আনন্দ প্ৰকাশ কৰে। শস্য-পথাৰো জীপাল হৈ উঠে। এইদৰে কবিয়ে বৰ্ষাকালৰ সৌন্দৰ্য আৰু আনন্দময় পৰিৱেশৰ বৰ্ণনা কৰিছে।
২। বৰ্ষা কালৰ বৰ্ণনাৰ মাজেৰে শংকৰদেৱে ভক্তি ধৰ্মৰ তাত্ত্বিক কথাবোৰ কিদৰে প্ৰকাশ কৰিছে?
উত্তৰঃ
‘বৰ্ষা বৰ্ণন’ পাঠটি ভাগৱতৰ দশম স্কন্ধৰ পৰা লোৱা। কবি শংকৰদেৱে বৰ্ষা ঋতুৰ প্ৰাকৃতিক বৰ্ণনাৰ মাজেৰে ভক্তি ধৰ্মৰ গভীৰ তত্ত্ব প্ৰকাশ কৰিছে। মেঘে চন্দ্ৰ-সূৰ্য ঢাকি থকাৰ উপমাৰে কবিয়ে জীৱাত্মাৰ অৱস্থা বুজাইছে। অহংকাৰৰ ফলত জীৱৰ আত্মাৰ জ্যোতি ম্লান হয়। আনহাতে ৰামধেনুৰ দৰে নিৰাকাৰ ভগৱানেও বিভিন্ন ৰূপে জগতত প্ৰকাশ পায়। এইদৰে প্ৰকৃতিৰ দৃশ্যৰ মাজেৰে কবিয়ে ভক্তি ধৰ্মৰ তাত্ত্বিক দিশ ব্যাখ্যা কৰিছে।
৩। ‘বৰ্ষা বৰ্ণন’ কবিতাত থকা দুটা উপমাৰ ভিতৰুৱা ভাৱ লিখা।
(ক)
“যদ্যপি মূষলধাৰে মেঘে বৰষিল
তথাপি পৰ্বতে পীড়া কিছো নজানিল।”
অৰ্থঃ
যিদৰে মূষলধাৰে বৰষুণে পৰ্বতৰ একো ক্ষতি কৰিব নোৱাৰে, ঠিক তেনেদৰে কৃষ্ণ ভক্তিৰে ভৰা মানুহক সংসাৰৰ দুখ-ক্লেশে বিচলিত কৰিব নোৱাৰে।
(খ)
“চন্দ্ৰজ্যোতি প্ৰকাশিত যিটো মেঘগণ
নজ্বলন্ত চন্দ্ৰ সেহি মেঘে হুয়া ছন্ন।”
অৰ্থঃ
যিদৰে মেঘে চন্দ্ৰৰ জ্যোতি ঢাকি ৰাখে, ঠিক তেনেদৰে অহংকাৰে জীৱাত্মাৰ জ্যোতি ঢাকি পেলায়।
প্ৰসংগ-সঙ্গতি দৰ্শাই ব্যাখ্যা
(ক)
“বহৱৈ বিপথে অতি ক্ষুদ্ৰ নদী যত
কৰৈ অকাৰ্য্যক যেন ধনৰ গৰ্ব্বত।”
প্ৰসংগঃ
এই পংক্তি মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ ‘বৰ্ষা বৰ্ণন’ কবিতাৰ পৰা লোৱা।
সংগতি:
বৰ্ষাকালত সৰু সৰু নদী পানীৰে ওপচি পাৰ ভাঙি ব’লে—এই কথা বুজাবলৈ কবিয়ে এই পংক্তি ব্যৱহাৰ কৰিছে।
ব্যাখ্যা:
বাৰিষাত বৰষুণৰ পানীত সৰু নদীও পৰিপূৰ্ণ হৈ বিপথে গতি কৰে। কবিয়ে ইয়াক ধনৰ গৰ্বত মানুহে অন্যায় কাম কৰাৰ লগত তুলনা কৰিছে। অৰ্থাৎ অহংকাৰ মানুহক বিপথে লৈ যায়।
(খ)
“যদ্যাপি মূষলধাৰে মেঘে বৰষিল
তথাপি পৰ্বতে পীড়া কিছো নজানিল।”
প্ৰসংগঃ
এই পংক্তি ‘বৰ্ষা বৰ্ণন’ কবিতাৰ পৰা লোৱা।
সংগতি:
মূষলধাৰে বৰষুণে পৰ্বতক ক্ষতি কৰিব নোৱাৰে—এই উপমাৰে ভক্তিৰ শক্তি দেখুওৱা হৈছে।
ব্যাখ্যা:
যিদৰে পৰ্বত বৰষুণত অচল থাকে, তেনেদৰে যিজনৰ মন কৃষ্ণ ভক্তিত নিমগ্ন, তেওঁ সংসাৰৰ দুখ-ক্লেশত বিচলিত নহয়।
(গ)
“পঞ্চবৰ্ণে ৰঞ্জিত নিৰ্গুণ ইন্দ্ৰধনু
গুণৱন্ত মেঘত প্ৰকাশে পুনু পুনু।”
প্ৰসংগঃ
এই পংক্তি ‘বৰ্ষা বৰ্ণন’ কবিতাৰ পৰা লোৱা।
সংগতি:
বৰ্ষাকালত ৰামধেনুৰ সৌন্দৰ্য দেখুৱাই আধ্যাত্মিক তত্ত্ব বুজোৱা হৈছে।
ব্যাখ্যা:
ৰামধেনুৰ নিজস্ব অস্তিত্ব নাথাকিলেও ই মেঘৰ মাজত প্ৰকাশ পায়। ঠিক তেনেদৰে নিৰাকাৰ ভগৱানেও জগতৰ সকলো বস্তুৰ মাজেৰে প্ৰকাশ লাভ কৰে।