অন্বেষণ
(ক) অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ
১। ‘অন্বেষণ’ কবিতাটিৰ ৰচক কোন?
উত্তৰঃ ‘অন্বেষণ’ কবিতাটিৰ ৰচক সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰী।
২। ‘অন্বেষণ’ শব্দৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ ‘অন্বেষণ’ শব্দৰ অৰ্থ সন্ধান বা অনুসন্ধান।
৩। ‘অন্বেষণ’ কবিতাটি কি ভাবৰ কবিতা?
উত্তৰঃ ‘অন্বেষণ’ মূলতঃ প্ৰেম আৰু বিৰহ ভাবৰ ৰোমান্টিক কবিতা।
৪। সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰী কোন শ্ৰেণীৰ কবি?
উত্তৰঃ তেওঁ এগৰাকী উল্লেখযোগ্য ৰোমান্টিক কবি।
৫। সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰীৰ জন্ম কিমান চনত হৈছিল?
উত্তৰঃ তেওঁৰ জন্ম ১৯০৮ চনত হৈছিল।
৬। সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰীৰ জন্ম ক’ত হৈছিল?
উত্তৰঃ তেওঁৰ জন্ম গোৱালপাৰা জিলাৰ ভালুকমাৰীত হৈছিল।
৭। সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰীৰ মৃত্যু কিমান চনত হৈছিল?
উত্তৰঃ তেওঁৰ মৃত্যু ১৯৮২ চনত হৈছিল।
৮। সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰীৰ উল্লেখযোগ্য এখন কাব্যপুথিৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য এখন কাব্যপুথি হ’ল ‘কমলকলি’।
৯। সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰীৰ দুখন কবিতাপুথিৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ‘আৱেগ’ আৰু ‘চকুলো’।
১০। সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰীৰ তিনিখন কবিতাপুথিৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ‘কমলকলি’, ‘আৱেগ’ আৰু ‘চকুলো’।
১১। সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰীৰ আন এখন গ্ৰন্থৰ নাম কি?
উত্তৰঃ ‘গাঁও সংগঠন’।
১২। সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰীয়ে কলেজীয়া শিক্ষা ক’ত গ্ৰহণ কৰিছিল?
উত্তৰঃ তেওঁ গুৱাহাটীৰ কটন কলেজত কলেজীয়া শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল।
১৩। সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰীয়ে অসম সাহিত্য সভাৰ কোন দুটা অধিৱেশনত সভাপতিত্ব কৰিছিল?
উত্তৰঃ ১৯৮১ চনৰ তিনিচুকীয়া আৰু ১৯৮২ চনৰ ডিফু অধিৱেশনত।
১৪। “সমস্ত জগত ঘূৰি নিজ মনে ফুৰিছোঁ বিচাৰি”—কবিয়ে কাক বিচাৰি ফুৰিছে?
উত্তৰঃ কবিয়ে তেওঁৰ পূৰ্বজন্মৰ প্ৰাণপ্ৰিয়া বা প্ৰেমৰ ৰাণীক বিচাৰি ফুৰিছে।
১৫। কবিয়ে কাক ‘পূৰ্বজন্মৰ লাহৰী’ বুলি ভাবিছে?
উত্তৰঃ নিজৰ পূৰ্বজন্মৰ হেৰাই যোৱা প্ৰেয়সীক।
১৬। কবিৰ বিৰহৰ মূল কাৰণ কি?
উত্তৰঃ পূৰ্বজন্মৰ প্ৰিয়তমাক এই জন্মত বিচাৰি নোপোৱাই কবিৰ বিৰহৰ মূল কাৰণ।
১৭। ‘নিৰুপমা’ শব্দৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ অতুলনীয় বা যাৰ তুলনা নাই।
১৮। ‘লাহৰী’ শব্দৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ ‘লাহৰী’ মানে প্ৰিয়তমা বা আদৰৰ প্ৰেয়সী।
১৯। ‘অধীৰ’ শব্দৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ ‘অধীৰ’ মানে অস্থিৰ বা ব্যাকুল।
২০। ‘বিৰহ’ শব্দৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ ‘বিৰহ’ মানে প্ৰিয়জনৰ পৰা বিচ্ছেদৰ বেদনা।
(খ) চমু প্ৰশ্নোত্তৰ
১। “সমস্ত জগত ঘূৰি নিজ মনে ফুৰিছোঁ বিচাৰি”—কবিয়ে কাক বিচাৰি ফুৰিছে?
উত্তৰঃ কবিয়ে তেওঁৰ পূৰ্বজন্মৰ প্ৰিয়তমাক বিচাৰি ফুৰিছে। পূৰ্বজন্মত যিগৰাকী প্ৰেমৰ ৰাণীয়ে কবিৰ যৌৱনৰ প্ৰথম লহৰীত গভীৰ প্ৰেমৰ অনুভূতি জগাই তুলিছিল, এই জন্মত সেই প্ৰিয়তমাৰ কোনো সন্ধান নাপাই কবিয়ে সমগ্ৰ জগত ঘূৰি ফুৰিছে।
২। ‘অন্বেষণ’ কবিতাটি কি ভাবৰ কবিতা?
উত্তৰঃ ‘অন্বেষণ’ মূলতঃ এটা ৰোমান্টিক প্ৰেম আৰু বিৰহৰ কবিতা। পূৰ্বজন্মৰ হেৰাই যোৱা প্ৰিয়তমাক বিচাৰি নোপোৱাৰ ব্যাকুলতা, স্মৃতি আৰু বিচ্ছেদৰ দুখ কবিতাটোৰ কেন্দ্ৰীয় অনুভূতি।
৩। সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰীৰ কবিতাৰ মূল বৈশিষ্ট্য কি?
উত্তৰঃ সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰীৰ কবিতাত মূলতঃ ৰোমান্টিক ভাবাদৰ্শ, প্ৰেম, সৌন্দৰ্যবোধ আৰু কোমল আবেগৰ প্ৰকাশ দেখা যায়। তেওঁৰ ভাষা সহজ, সুৰেলা আৰু অনুভূতিপ্ৰধান।
৪। কবিৰ মতে তেওঁৰ প্ৰিয়তমা কেনেকুৱা আছিল?
উত্তৰঃ কবিৰ কল্পনাত তেওঁৰ প্ৰিয়তমা আছিল এক নিৰুপম সৌন্দৰ্য-প্ৰতিমা। তাইৰ লাৱণ্যময় দেহত যেন সহস্ৰ বসন্তই নাচিছিল আৰু তাইৰ প্ৰেমভৰা চুমা-আলিংগনে কবিৰ যৌৱনক অধীৰ আৰু আকুল কৰি তুলিছিল।
৫। “ই জন্মত ক’ত আছে, কেনে আছে, কোনে জানে হায়”—কবিয়ে কিয় এনেদৰে কৈছে?
উত্তৰঃ কবিয়ে পূৰ্বজন্মৰ প্ৰিয়তমাক এই জন্মত ক’তো বিচাৰি পোৱা নাই। তাই ক’ত পুনৰ জন্ম লৈছে বা কেনে অৱস্থাত আছে সেই বিষয়ে কবিৰ কোনো জ্ঞান নাই। এই অনিশ্চয়তা আৰু বিচ্ছেদৰ যন্ত্ৰণাৰ বাবেই কবিয়ে এনেদৰে কৈছে।
৬। কবিয়ে কেনেকৈ বিৰহৰ কৰুণ সংগীত গাই ফুৰিছে?
উত্তৰঃ পূৰ্বজন্মৰ প্ৰিয়তমাৰ স্মৃতি কবিৰ হৃদয়ত সজীৱ হৈ আছে। এই জন্মত তেওঁক ক’তো বিচাৰি নোপোৱাত কবিৰ মন বিৰহত কাতৰ হৈছে। সেই অন্তৰ্দহন আৰু স্মৃতিৰ বেদনাই কবিৰ হৃদয়ৰ পৰা কৰুণ সংগীতৰ ৰূপত প্ৰকাশ পাইছে।
৭। ‘অন্বেষণ’ কবিতাত পূৰ্বজন্মৰ ধাৰণা কেনেদৰে প্ৰকাশ পাইছে?
উত্তৰঃ কবিয়ে অনুভৱ কৰিছে যে পূৰ্বজন্মত তেওঁৰ এগৰাকী প্ৰাণপ্ৰিয়া আছিল। সেই জন্মৰ মধুৰ প্ৰেম আৰু বিচ্ছেদৰ স্মৃতি যেন বৰ্তমান জন্মতো তেওঁৰ অন্তৰত জীয়াই আছে। সেই স্মৃতিৰ টানতে তেওঁ প্ৰিয়তমাক এই জন্মত পুনৰ বিচাৰি ফুৰিছে।
৮। কবিৰ অন্বেষণ কিয় বিফল?
উত্তৰঃ কবিয়ে তেওঁৰ প্ৰাণপ্ৰিয়াক সমগ্ৰ জগত ঘূৰি বিচাৰিছে যদিও তেওঁ ক’ত আছে বা কোন ৰূপত জন্ম লৈছে সেই কথা নাজানে। কোনো নিশ্চিত ঠিকনা নথকাৰ বাবে তেওঁৰ অন্বেষণ বিফল আৰু বেদনাদায়ক হৈ পৰিছে।
৯। ‘অন্বেষণ’ কবিতাটিক ছনেটৰ সৈতে কিয় তুলনা কৰা হয়?
উত্তৰঃ কবিতাটোৰ গঠন চৈধ্য শাৰীৰ হোৱা বাবে ইয়াক ছনেটৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি। অৱশ্যে পৰম্পৰাগত ছনেটৰ সকলো ছন্দগত বৈশিষ্ট্য কঠোৰভাৱে অনুসৰণ কৰা হোৱা নাই।
১০। ছনেট কবিতা কাক বোলে?
উত্তৰঃ সাধাৰণতে চৈধ্য শাৰীৰ মাজেৰে এটা কেন্দ্ৰীয় ভাব, অনুভূতি বা কল্পনাৰ সুসংহত বিকাশ ঘটোৱা কবিতাক ছনেট বা চতুৰ্দশপদী কবিতা বোলে।
(গ) দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ
১। কবি পৰিচয়সহ ‘অন্বেষণ’ কবিতাটিৰ সাৰাংশ লিখা।
উত্তৰঃ
কবি পৰিচয়ঃ সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰী (১৯০৮–১৯৮২) অসমীয়া ৰোমান্টিক কবিসকলৰ ভিতৰত এগৰাকী উল্লেখযোগ্য কবি। তেওঁৰ জন্ম গোৱালপাৰা জিলাৰ ভালুকমাৰীত। তেওঁৰ কবিতাত প্ৰেম, সৌন্দৰ্য, কোমল আবেগ আৰু ৰোমান্টিক কল্পনাৰ প্ৰকাশ দেখা যায়। ‘কমলকলি’, ‘আৱেগ’, ‘চকুলো’ আৰু ‘ফুলেশ্বৰী দৈমাৰী’ তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য কাব্যকৃতি। ‘গাঁও সংগঠন’ তেওঁৰ আন এখন উল্লেখযোগ্য গ্ৰন্থ। তেওঁ ১৯৮১ চনৰ তিনিচুকীয়া আৰু ১৯৮২ চনৰ ডিফু অধিৱেশনত অসম সাহিত্য সভাৰ সভাপতিত্ব কৰিছিল।
কবিতাটিৰ সাৰাংশঃ ‘অন্বেষণ’ মূলতঃ এক গভীৰ প্ৰেম আৰু বিৰহৰ কবিতা। কবিয়ে পূৰ্বজন্মত লগ পোৱা এগৰাকী নিৰুপমা প্ৰেয়সীৰ স্মৃতি বৰ্তমান জন্মতো পাহৰিব পৰা নাই।
পূৰ্বজন্মৰ যৌৱনৰ প্ৰথম লহৰীত সেই প্ৰেমৰ ৰাণীয়ে কবিৰ হৃদয়ত প্ৰেমৰ অনুভূতি জগাই তুলিছিল। কবিৰ কল্পনাত প্ৰিয়তমাৰ লাৱণ্যময় দেহত যেন সহস্ৰ বসন্তই নাচিছিল। তাইৰ এটি মৰমভৰা চুমা আৰু আলিংগনে কবিৰ যৌৱনক অধীৰ আৰু আকুল কৰি তুলিছিল।
কিন্তু জীৱনৰ কোনো এক সন্ধিক্ষণত দুয়োৰে বিচ্ছেদ ঘটে। সেই বিচ্ছেদৰ দুখ বৰ্তমান জন্মতো কবিৰ মনৰ পৰা মচি যোৱা নাই। এতিয়া সেই প্ৰাণপ্ৰিয়া ক’ত জন্ম লৈছে, কেনে আছে—কবি একো নাজানে।
সেইবাবেই তেওঁ সমগ্ৰ জগত ঘূৰি প্ৰিয়তমাক বিচাৰি ফুৰিছে। বিচাৰি নাপাই কবিৰ অন্তৰ বিৰহৰ জুইত দেই-পুৰি গৈছে আৰু তেওঁৰ কণ্ঠৰ পৰা নিগৰি ওলাইছে বিৰহৰ কৰুণ সংগীত।
এইদৰে কবিতাটোত পূৰ্বজন্মৰ মধুৰ প্ৰেম, বিচ্ছেদৰ বেদনা, স্মৃতি, ব্যাকুল অন্বেষণ আৰু গভীৰ বিৰহ একেলগে মিলি এক হৃদয়স্পৰ্শী ৰোমান্টিক অনুভূতি সৃষ্টি কৰিছে।
২। কবিৰ বিৰহৰ কাৰণ কবিতাটিৰ মাজেৰে কেনেদৰে প্ৰকাশ পাইছে লিখা।
উত্তৰঃ ‘অন্বেষণ’ কবিতাটোত কবি সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰীয়ে পূৰ্বজন্মৰ প্ৰিয়তমাক হেৰুৱাই সৃষ্টি হোৱা গভীৰ বিৰহ-বেদনা প্ৰকাশ কৰিছে।
কবিৰ মতে, পূৰ্বজন্মৰ যৌৱনৰ প্ৰথম লহৰীত তেওঁ এগৰাকী অনুপম সৌন্দৰ্যৰ অধিকাৰী প্ৰিয়তমাক লাভ কৰিছিল। সেই প্ৰিয়তমাৰ লাৱণ্যময় দেহ, প্ৰেমভৰা চুমা আৰু মৰমৰ আলিংগনে কবিৰ যৌৱনক অধীৰ-আকুল কৰি তুলিছিল।
কিন্তু সেই জন্মৰ জীৱনৰ কোনো এক সন্ধিক্ষণত দুয়োৰে বিচ্ছেদ ঘটে। যদিও এটা জীৱনৰ সমাপ্তি ঘটিছে, কবিৰ হৃদয়ত সেই প্ৰেমৰ স্মৃতি শেষ হোৱা নাই।
বৰ্তমান জন্মত প্ৰিয়তমা ক’ত জন্ম লৈছে, কেনে আছে বা কোন ৰূপত আছে—কবি নাজানে। তেওঁ সমগ্ৰ জগত ঘূৰি বিচাৰিও প্ৰিয়তমাৰ কোনো সন্ধান পোৱা নাই।
এই বিফল সন্ধানেই কবিৰ বিৰহৰ মূল কাৰণ। প্ৰিয়াৰ স্মৃতিয়ে কবিক অহৰহ ব্যাকুল কৰি ৰাখিছে। সেইবাবে তেওঁ নিজকে ‘বিৰহ-কাতৰ’ বুলি অভিহিত কৰিছে আৰু অনুভৱ কৰিছে যে বিৰহৰ জুইত তেওঁৰ অন্তৰ দেই-পুৰি গৈছে।
এইদৰে অতীতৰ মধুৰ স্মৃতি, বৰ্তমানৰ বিচ্ছেদ আৰু প্ৰিয়তমাক বিচাৰি নোপোৱাৰ অসহায়তাই কবিৰ বিৰহক গভীৰ আৰু মৰ্মস্পৰ্শী কৰি তুলিছে।
৩। ‘অন্বেষণ’ কবিতাটিত কবিৰ বিৰহৰ ভাব কেনেদৰে প্ৰকাশ পাইছে?
উত্তৰঃ ‘অন্বেষণ’ কবিতাৰ মূল সুৰেই হৈছে বিৰহ। কবিয়ে পূৰ্বজন্মত লগ পোৱা নিজৰ প্ৰাণপ্ৰিয়াক বৰ্তমান জন্মত বিচাৰি নাপাই গভীৰ মানসিক যন্ত্ৰণাত ভুগিছে।
প্ৰিয়তমাৰ ৰূপ-সৌন্দৰ্য, চুমা, আলিংগন আৰু যৌৱনৰ মধুৰ মিলনৰ স্মৃতি কবিৰ মনত এতিয়াও সজীৱ। সময় আৰু জন্মৰ ব্যৱধানেও এই স্মৃতি মচিব পৰা নাই।
কিন্তু বৰ্তমানত প্ৰিয়তমা কবিৰ ওচৰত নাই। তাই ক’ত আছে, কেনে আছে, সেই কথা কবিয়ে নাজানে। সেয়েহে তেওঁৰ প্ৰেম পৰিণত হৈছে এক অন্তহীন অন্বেষণত।
“বিৰহ কাতৰ মই, বিৰহত মৰোঁ দেই-পুৰি”—এই কথাৰ মাজেৰে কবিৰ অন্তৰ্দহনৰ তীব্ৰতা প্ৰকাশ পাইছে। ‘দেই-পুৰি’ শব্দই তেওঁৰ মানসিক যন্ত্ৰণা যেন জুইত দগ্ধ হোৱাৰ সমান বুলি বুজাইছে।
কবিয়ে সমগ্ৰ জগত ঘূৰি ফুৰিছে যদিও প্ৰিয়তমাৰ সন্ধান নাই। এই বিফল অন্বেষণৰ ফলতেই তেওঁৰ কণ্ঠত বিৰহৰ কৰুণ সংগীত ধ্বনিত হৈছে।
সেয়েহে ‘অন্বেষণ’ কবিতাটিত স্মৃতি, বিচ্ছেদ, আকুলতা, অনিশ্চয়তা আৰু বিফল সন্ধানৰ মাজেৰে বিৰহৰ হৃদয়স্পৰ্শী চিত্ৰ অংকিত হৈছে।
৪। “নিজ মনে গাই গাই বিৰহৰ কৰুণ সংগীত / সমস্ত জগত ঘূৰি নিজ মনে ফুৰিছোঁ বিচাৰি”—কবিয়ে কিদৰে বিৰহৰ কৰুণ সংগীত গাই ঘূৰি ফুৰিছে?
উত্তৰঃ কবিয়ে পূৰ্বজন্মৰ প্ৰাণপ্ৰিয়াৰ স্মৃতি হৃদয়ত লৈ বৰ্তমান জন্মত তেওঁক বিচাৰি ফুৰিছে। সেই প্ৰিয়তমাৰ সৈতে পূৰ্বজন্মত তেওঁৰ গভীৰ আৰু মধুৰ প্ৰেমৰ সম্পৰ্ক আছিল।
প্ৰিয়তমাৰ ৰূপ, যৌৱন, মৰমৰ চুমা আৰু আলিংগনৰ স্মৃতিয়ে কবিক আজিও ব্যাকুল কৰি তোলে। কিন্তু এই জন্মত তেওঁ ক’ত আছে বা কেনে আছে কবিয়ে নাজানে।
তাইৰ সন্ধানত কবিয়ে যেন সমস্ত জগত বিচাৰি চলাথ কৰিছে। কিন্তু কোনো ঠাইতে প্ৰিয়তমাৰ সন্ধান নাপাই তেওঁৰ হৃদয়ত গভীৰ শূন্যতা আৰু হতাশাৰ সৃষ্টি হৈছে।
এই দুখ-যন্ত্ৰণা কবিয়ে অন্তৰত নীৰৱে বহন কৰিছে। সেই অন্তৰ্দহনেই বিৰহৰ কৰুণ সংগীতৰ ৰূপ লৈ তেওঁৰ হৃদয়ত বাজি আছে।
সেয়েহে কবিৰ জগতভ্ৰমণ কেৱল বাহ্যিক ভ্ৰমণ নহয়; ই হৈছে হেৰাই যোৱা প্ৰেম, অতীত আৰু নিজৰ মানসপ্ৰতিমাক বিচাৰি কৰা এক মানসিক অন্বেষণ।
৫। ‘অন্বেষণ’ কবিতাটিত প্ৰেম আৰু স্মৃতিৰ সম্পৰ্ক আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ‘অন্বেষণ’ কবিতাত প্ৰেম আৰু স্মৃতি ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত। কবিৰ প্ৰেম বৰ্তমানত বাস্তৱ ৰূপত উপস্থিত নহয়; ই মূলতঃ স্মৃতিৰ মাজত জীয়াই আছে।
পূৰ্বজন্মত প্ৰিয়তমাৰ সৈতে হোৱা মধুৰ মিলন, তাইৰ ৰূপ-সৌন্দৰ্য, চুমা আৰু আলিংগনৰ স্মৃতিয়ে কবিৰ মনত প্ৰেমৰ অনুভূতিক পুনৰ জগাই তোলে।
প্ৰিয়তমাৰ শাৰীৰিক উপস্থিতি নাই, কিন্তু স্মৃতিৰ মাজত তাই কবিৰ বাবে সম্পূৰ্ণ জীৱন্ত। সেই স্মৃতিয়েই কবিক তাইক পুনৰ বিচাৰি ফুৰিবলৈ বাধ্য কৰিছে।
এইদৰে কবিতাটোত স্মৃতি একফালে মধুৰ, আনফালে বেদনাদায়ক। স্মৃতিয়ে কবিক প্ৰেমৰ আনন্দ সোঁৱৰাই দিয়াৰ লগতে বিচ্ছেদৰ বেদনাকো অধিক তীব্ৰ কৰি তোলে।
সেয়েহে ‘অন্বেষণ’ কবিতাত স্মৃতিয়েই প্ৰেমক জীয়াই ৰাখিছে আৰু সেই একে স্মৃতিয়েই বিৰহৰ জন্ম দিছে।
(ঘ) প্ৰসংগ-সংগতি দৰ্শাই ব্যাখ্যা কৰা
১।
“বিৰহ কাতৰ মই, বিৰহত মৰোঁ দেই-পুৰি,
অ’ মোৰ প্ৰাণৰ প্ৰিয়া, ক’ত যাম তোমাক বিচাৰি।”
উত্তৰঃ উদ্ধৃত কবিতাফাঁকি ৰোমান্টিক কবি সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰীৰ ‘অন্বেষণ’ কবিতাৰ পৰা তুলি অনা হৈছে।
পূৰ্বজন্মৰ প্ৰিয়তমাক বৰ্তমান জন্মত বিচাৰি নাপাই কবিৰ মনত সৃষ্টি হোৱা গভীৰ বিৰহ-বেদনাৰ প্ৰসংগত এই কথাকেইটা কোৱা হৈছে।
কবিৰ মতে পূৰ্বজন্মত তেওঁৰ প্ৰাণপ্ৰিয়াৰ সৈতে গভীৰ প্ৰেমৰ সম্পৰ্ক আছিল। তাইৰ ৰূপ-সৌন্দৰ্য, মৰম, চুমা আৰু আলিংগনৰ স্মৃতি কবিৰ হৃদয়ত আজিও সজীৱ।
কিন্তু বৰ্তমান জন্মত প্ৰিয়তমা ক’ত আছে, কবিয়ে নাজানে। সমগ্ৰ জগত ঘূৰি বিচাৰিও তাইৰ সন্ধান নাপাই কবিৰ অন্তৰ বিৰহৰ জুইত দগ্ধ হৈছে।
‘দেই-পুৰি’ শব্দৰ জৰিয়তে কবিয়ে এই বেদনা কিমান তীব্ৰ তাক প্ৰকাশ কৰিছে। প্ৰিয়তমাক ক’ত বিচাৰিব তাৰ কোনো উৱাদিহ নাপাই তেওঁৰ হৃদয় অসহায় আৰু ব্যাকুল হৈ পৰিছে।
এইদৰে পংক্তিকেইটাত প্ৰিয়জনৰ বিচ্ছেদৰ বেদনা, অসহায়তা আৰু গভীৰ প্ৰেমৰ আকুলতা প্ৰকাশ পাইছে।
২।
“ক’তা সি লাহৰী মোৰ, যাৰ সেই লাৱণী দেহাত
সহস্ৰ বসন্ত নাচে, হালি-জালি ফুলে যত ফুল,
প্ৰেমভৰা এটি চুমা, এটি মাত্ৰ আলিংগনে যাৰ
উন্মত্ত যৌৱন আনি কৰি দিয়ে অধীৰ আকুল।”
উত্তৰঃ উদ্ধৃত কবিতাফাঁকি সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰীৰ ‘অন্বেষণ’ কবিতাৰ অন্তৰ্গত।
পূৰ্বজন্মৰ প্ৰাণপ্ৰিয়াৰ ৰূপ-সৌন্দৰ্য আৰু প্ৰেমৰ মধুৰ স্মৃতি প্ৰকাশ কৰিবলৈ কবিয়ে এই পংক্তিকেইটা লিখিছে।
কবিৰ স্মৃতিত তেওঁৰ প্ৰিয়তমা আছিল অতুলনীয় সৌন্দৰ্যৰ অধিকাৰী। তাইৰ লাৱণ্যময় দেহত যেন বসন্তৰ সকলো ৰূপ আৰু যৌৱনৰ সৌন্দৰ্য একেলগে প্ৰকাশ পাইছিল।
তাইৰ মৰমভৰা এটা চুমা বা এটা আলিংগনেই কবিৰ হৃদয়ত প্ৰেমৰ জোৱাৰ তুলিছিল আৰু যৌৱনক অধীৰ-আকুল কৰি তুলিছিল।
কিন্তু সেই প্ৰিয়তমা আজি কবিৰ ওচৰত নাই। তাইৰ সেই মধুৰ ৰূপ আৰু মিলনৰ স্মৃতিয়েই কবিৰ বৰ্তমানৰ বিৰহক অধিক তীব্ৰ কৰিছে।
এই পংক্তিকেইটাত ৰোমান্টিক সৌন্দৰ্যবোধ, প্ৰেমৰ মাদকতা আৰু স্মৃতিকাতৰতা সুন্দৰভাৱে প্ৰকাশ পাইছে।
৩।
“নিজ মনে গাই গাই বিৰহৰ কৰুণ সংগীত,
সমস্ত জগত ঘূৰি নিজ মনে ফুৰিছোঁ বিচাৰি।”
উত্তৰঃ উদ্ধৃত কবিতাফাঁকি সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰীৰ ‘অন্বেষণ’ কবিতাৰ পৰা তুলি অনা হৈছে।
হেৰাই যোৱা প্ৰিয়তমাক বিচাৰি কবিয়ে কৰা অন্তহীন অন্বেষণ আৰু তাৰ পৰা জন্ম লোৱা বেদনা প্ৰকাশ কৰিবলৈ এই পংক্তিকেইটা ব্যৱহাৰ কৰিছে।
পূৰ্বজন্মৰ প্ৰেমৰ স্মৃতি কবিয়ে পাহৰিব পৰা নাই। সেই প্ৰিয়তমাই বৰ্তমান ক’ত জন্ম লৈছে বা কেনে আছে, তেওঁ নাজানে।
সেইবাবেই কবিয়ে সমস্ত জগত ঘূৰি ফুৰিছে। কিন্তু প্ৰিয়তমাৰ সন্ধান পোৱা নাই। বিফল অন্বেষণৰ বেদনাই তেওঁৰ মনক কৰুণ কৰি তুলিছে।
এই অন্তৰ্দহনৰ পৰাই কবিৰ হৃদয়ত যেন বিৰহৰ সংগীত বাজি উঠিছে।
এই পংক্তিকেইটাত প্ৰেমৰ আকুল সন্ধান আৰু বিফলতাৰ কৰুণ অনুভূতি প্ৰকাশ পাইছে।
৪।
“ই জন্মত ক’ত আছে, কেনে আছে, কোনে জানে হায়।”
উত্তৰঃ উদ্ধৃত কথাষাৰৰ বক্তা ‘অন্বেষণ’ কবিতাৰ কবি সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰী।
পূৰ্বজন্মৰ প্ৰিয়তমাৰ বৰ্তমান অৱস্থিতিৰ বিষয়ে একো নাজানি কবিয়ে গভীৰ উদ্বেগ আৰু বিৰহত এই কথা কৈছে।
কবিয়ে বিশ্বাস কৰে যে পূৰ্বজন্মত যিগৰাকী প্ৰাণপ্ৰিয়া তেওঁৰ জীৱনত গভীৰ প্ৰেমৰ অনুভূতি জগাই তুলিছিল, তেওঁ হয়তো এই জন্মত পুনৰ জন্মগ্ৰহণ কৰিছে।
কিন্তু সেই প্ৰিয়তমা ক’ত আছে, কেনে আছে বা কোন ৰূপত আছে কবিয়ে নাজানে। এই অনিশ্চয়তাই কবিৰ মনৰ বেদনাক আৰু অধিক তীব্ৰ কৰি তুলিছে।
(ঙ) ছনেট সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নোত্তৰ
১। ছনেট কবিতা কাক বোলে?
উত্তৰঃ সাধাৰণতে চৈধ্যটা শাৰীৰ ভিতৰত এটা কেন্দ্ৰীয় ভাব, অনুভূতি বা কল্পনাৰ সুসংহত বিকাশ ঘটোৱা কবিতাক ছনেট বা চতুৰ্দশপদী কবিতা বোলে।
২। ছনেটৰ সাধাৰণ গঠন কেনেকুৱা?
উত্তৰঃ পৰম্পৰাগত ইটালীয় ছনেটত প্ৰথম আঠটা শাৰী ‘অষ্টক’ (Octave) আৰু পিছৰ ছয়টা শাৰী ‘ষষ্ঠক’ (Sestet) হিচাপে থাকে। অষ্টকত সাধাৰণতে মূল ভাব বা সমস্যা উত্থাপন কৰা হয় আৰু ষষ্ঠকত তাৰ বিকাশ, উপলব্ধি বা পৰিণতি প্ৰকাশ কৰা হয়।
৩। ছনেটৰ দুটা বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ
১. ছনেট সাধাৰণতে চৈধ্য শাৰীৰ কবিতা।
২. ইয়াত সাধাৰণতে এটা কেন্দ্ৰীয় ভাব বা অনুভূতিৰ সুসংহত বিকাশ ঘটে।
৪। অসমীয়া সাহিত্যৰ প্ৰথম ছনেট লেখক কোন?
উত্তৰঃ অসমীয়া সাহিত্যত প্ৰথম সাৰ্থক ছনেট ৰচক হিচাপে হেমচন্দ্ৰ গোস্বামীক স্বীকৃতি দিয়া হয়।
৫। ‘অন্বেষণ’ কবিতাটিক ছনেট বুলি ক’ব পাৰিনে?
উত্তৰঃ ‘অন্বেষণ’ কবিতাটো চৈধ্য শাৰীৰ হোৱা বাবে গঠনগত দিশৰ পৰা ইয়াক ছনেটধৰ্মী কবিতা বুলি ক’ব পাৰি। অৱশ্যে পৰম্পৰাগত ছনেটৰ সকলো ছন্দগত নিয়ম ইয়াত কঠোৰভাৱে মানি চলা হোৱা নাই।
(চ) শব্দাৰ্থ
অন্বেষণ — সন্ধান, অনুসন্ধান
বিৰহ — বিচ্ছেদৰ বেদনা
লাহৰী — আদৰৰ প্ৰেয়সী
নিৰুপমা — অতুলনীয়
লাৱণী — সৌন্দৰ্যপূৰ্ণ, কোমল ৰূপৰ
অধীৰ — অস্থিৰ, ব্যাকুল
আকুল — অত্যন্ত কাতৰ
লহৰী — ঢৌ, তৰংগ
প্ৰতিমা — মূৰ্তি; প্ৰতীকী ৰূপ
যৌৱন — ডেকা বয়স
সন্ধিয়া — দিনৰ শেষভাগ; কবিতাত জীৱনৰ অন্তিম পৰ্বৰ ইংগিতো বহন কৰে
কৰুণ — দুখজনক, বেদনাময়
(ছ) অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ
১। কবিতাটোৰ নাম ‘অন্বেষণ’ কিয় সাৰ্থক?
উত্তৰঃ গোটেই কবিতাটোৰ মূল বিষয় হৈছে কবিৰ হেৰাই যোৱা প্ৰাণপ্ৰিয়াৰ সন্ধান। পূৰ্বজন্মৰ প্ৰেমিকাক এই জন্মত বিচাৰি কবিয়ে সমগ্ৰ জগত ঘূৰি ফুৰিছে। সেয়েহে ‘অন্বেষণ’ নামটো বিষয়বস্তুৰ সৈতে সম্পূৰ্ণ সামঞ্জস্যপূৰ্ণ।
২। কবিৰ প্ৰিয়তমাক ‘সৌন্দৰ্য-প্ৰতিমা’ বুলি কিয় কোৱা হৈছে?
উত্তৰঃ কবিৰ দৃষ্টিত তেওঁৰ প্ৰিয়তমা আছিল অতুলনীয় ৰূপ আৰু লাৱণ্যৰ অধিকাৰী। সেইবাবেই তেওঁক ‘সৌন্দৰ্য-প্ৰতিমা’ বুলি কল্পনা কৰা হৈছে।
৩। ‘সহস্ৰ বসন্ত নাচে’ কথাষাৰে কি বুজাইছে?
উত্তৰঃ প্ৰিয়তমাৰ ৰূপ-যৌৱন আৰু লাৱণ্যৰ অপৰূপ সমৃদ্ধিক বুজাইছে।
৪। কবিয়ে কিয় সমস্ত জগত ঘূৰি ফুৰিছে?
উত্তৰঃ পূৰ্বজন্মৰ হেৰাই যোৱা প্ৰিয়তমাৰ সন্ধান পাবলৈ।
৫। কবিৰ প্ৰিয়তমা বৰ্তমান কেনে অৱস্থাত আছে?
উত্তৰঃ কবিয়ে নাজানে। এই অনিশ্চয়তাই তেওঁৰ বিৰহক অধিক তীব্ৰ কৰিছে।
৬। কবিতাটোৰ কেন্দ্ৰীয় অনুভূতি কি?
উত্তৰঃ হেৰাই যোৱা প্ৰেমৰ স্মৃতি আৰু প্ৰিয়তমাৰ সন্ধানজনিত গভীৰ বিৰহ।
৭। কবিতাটিত ‘বসন্ত’ কিহৰ প্ৰতীক?
উত্তৰঃ যৌৱন, প্ৰেম আৰু সৌন্দৰ্যৰ প্ৰতীক।
৮। ‘দেই-পুৰি’ কথাষাৰে কি বুজাইছে?
উত্তৰঃ বিৰহৰ তীব্ৰ যন্ত্ৰণাত অন্তৰ জ্বলি-পুৰি যোৱা অৱস্থা বুজাইছে।
৯। কবিতাটোৰ ভাষাৰ বৈশিষ্ট্য কি?
উত্তৰঃ ভাষা সহজ, গীতিময়, আবেগপূৰ্ণ আৰু ৰোমান্টিক চিত্ৰকল্পসমৃদ্ধ।
১০। কবিতাটিত পুনৰ্জন্মৰ ধাৰণা কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ?
উত্তৰঃ কবিৰ সমগ্ৰ অন্বেষণ পূৰ্বজন্মৰ প্ৰেমৰ স্মৃতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। পুনৰ্জন্মৰ ধাৰণাই কবিতাটোৰ প্ৰেম আৰু বিৰহক এক ৰহস্যময় গভীৰতা প্ৰদান কৰিছে।
(জ) MCQ
১। ‘অন্বেষণ’ কবিতাটিৰ কবি কোন?
A) নৱকান্ত বৰুৱা
B) সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰী
C) ডিম্বেশ্বৰ নেওগ
D) কেশৱ মহন্ত
উত্তৰঃ B) সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰী
২। ‘অন্বেষণ’ শব্দৰ অৰ্থ কি?
A) মিলন
B) স্মৃতি
C) বিৰহ
D) সন্ধান
উত্তৰঃ D) সন্ধান
৩। সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰীৰ জন্ম কিমান চনত?
A) ১৯০৮
B) ১৯১০
C) ১৯০৩
D) ১৯১৫
উত্তৰঃ A) ১৯০৮
৪। ‘অন্বেষণ’ মূলতঃ কি ভাবৰ কবিতা?
A) দেশপ্ৰেম
B) হাস্যৰস
C) প্ৰেম আৰু বিৰহ
D) ভক্তি
উত্তৰঃ C) প্ৰেম আৰু বিৰহ
৫। কবিয়ে কাক বিচাৰি ফুৰিছে?
A) বন্ধুক
B) মাতৃক
C) পূৰ্বজন্মৰ প্ৰিয়তমাক
D) গুৰুক
উত্তৰঃ C) পূৰ্বজন্মৰ প্ৰিয়তমাক
৬। সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰীৰ এখন কবিতাপুথি কোনখন?
A) প্ৰতিমা
B) আৱেগ
C) ইন্দ্ৰধনু
D) অভিযান
উত্তৰঃ B) আৱেগ
৭। সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰীৰ মৃত্যু কিমান চনত?
A) ১৯৮১
B) ১৯৮৩
C) ১৯৭৯
D) ১৯৮২
উত্তৰঃ D) ১৯৮২
৮। সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰীৰ জন্মস্থান কোনখন?
A) ভালুকমাৰী
B) কমাৰফদিয়া
C) বৰদোৱা
D) তামোলবাৰী
উত্তৰঃ A) ভালুকমাৰী
৯। কবিৰ প্ৰিয়তমা কেনেকুৱা?
A) সাধাৰণ
B) নিৰুপম সৌন্দৰ্যৰ প্ৰতিমা
C) কঠোৰ
D) উদাসীন
উত্তৰঃ B) নিৰুপম সৌন্দৰ্যৰ প্ৰতিমা
১০। ‘বিৰহ’ শব্দৰ অৰ্থ কি?
A) আনন্দ
B) মিলন
C) বিচ্ছেদৰ বেদনা
D) কৌতুক
উত্তৰঃ C) বিচ্ছেদৰ বেদনা
১১। কবিৰ মতে প্ৰিয়তমাৰ দেহত কি নাচিছিল?
A) সহস্ৰ বসন্ত
B) বৰষুণ
C) জোনাক
D) বিজুলী
উত্তৰঃ A) সহস্ৰ বসন্ত
১২। কবিয়ে প্ৰিয়তমাক ক’ত বিচাৰিছে?
A) কেৱল নিজৰ গাঁৱত
B) নদীৰ পাৰত
C) পাহাৰত
D) সমস্ত জগত ঘূৰি
উত্তৰঃ D) সমস্ত জগত ঘূৰি
১৩। ‘গাঁও সংগঠন’ কাৰ ৰচনা?
A) নৱকান্ত বৰুৱা
B) ডিম্বেশ্বৰ নেওগ
C) নিৰ্মলপ্ৰভা বৰদলৈ
D) সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰী
উত্তৰঃ D) সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰী
১৪। কবিয়ে কিহৰ সংগীত গাই ফুৰিছে?
A) আনন্দৰ
B) বিৰহৰ কৰুণ সংগীত
C) যুদ্ধৰ
D) ভক্তিৰ
উত্তৰঃ B) বিৰহৰ কৰুণ সংগীত
১৫। ‘নিৰুপমা’ শব্দৰ অৰ্থ কি?
A) অস্থিৰ
B) বেদনাময়
C) অতুলনীয়
D) আনন্দময়
উত্তৰঃ C) অতুলনীয়
১৬। ছনেটত সাধাৰণতে কিমানটা শাৰী থাকে?
A) ১৪টা
B) ১২টা
C) ১৬টা
D) ১০টা
উত্তৰঃ A) ১৪টা
১৭। সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰীয়ে ১৯৮১ চনত কোন ঠাইৰ সাহিত্য সভাৰ অধিৱেশনত সভাপতিত্ব কৰিছিল?
A) ডিফু
B) তিনিচুকীয়া
C) বঙাইগাঁও
D) নলবাৰী
উত্তৰঃ B) তিনিচুকীয়া
১৮। কবিৰ বিৰহৰ মূল কাৰণ কি?
A) দেশত্যাগ
B) দৰিদ্ৰতা
C) অসুস্থতা
D) প্ৰিয়তমাক বিচাৰি নোপোৱা
উত্তৰঃ D) প্ৰিয়তমাক বিচাৰি নোপোৱা
১৯। ‘অধীৰ’ শব্দৰ অৰ্থ কি?
A) অস্থিৰ
B) শান্ত
C) কঠোৰ
D) আনন্দিত
উত্তৰঃ A) অস্থিৰ
২০। ‘অন্বেষণ’ কবিতাৰ মূল সুৰ কি?
A) বীৰত্ব
B) হাস্য
C) প্ৰেম, স্মৃতি আৰু বিৰহ
D) ব্যংগ
উত্তৰঃ C) প্ৰেম, স্মৃতি আৰু বিৰহ
Teacher Generate Question Answer
অন্বেষণ
১। কবি পৰিচয়সহ ‘অন্বেষণ’ কবিতাটিৰ সাৰাংশ লিখা।
কবি পৰিচয়:
সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰী (১৯০৮–১৯৮২) অসমীয়া সাহিত্যৰ ‘জোনাকী’ উত্তৰ যুগৰ এগৰাকী বিশিষ্ট ৰোমান্টিক কবি। তেওঁৰ জন্ম হৈছিল গোৱালপাৰা জিলাৰ ভালুকমাৰীত। তেওঁ ১৯৩০ চনত শিৱসাগৰ চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা প্ৰৱেশিকা পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হয় আৰু পিছলৈ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁৰ কবিতাৰ মূল সুৰ হ’ল প্ৰেম, প্ৰকৃতি আৰু মানৱতা। তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য কাব্যগ্ৰন্থসমূহ হ’ল— ‘কদমকলি’, ‘আৱেগ’, ‘চকুলো’ আৰু ‘ফুলেশ্বৰী দৈমাৰী’। ইয়াৰোপৰি তেওঁ ‘গাঁও সংগঠন’ নামৰ এখন গ্ৰন্থও ৰচনা কৰিছিল। ১৯৮২ চনত তেওঁ অসম সাহিত্য সভাৰ ডিফু অধিৱেশনৰ সভাপতিৰ আসন অলংকৃত কৰিছিল।
কবিতাটিৰ সাৰাংশ:
‘অন্বেষণ’ সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰীৰ এখন শ্ৰেষ্ঠ ৰোমান্টিক বিৰহী কবিতা। কবিতাটোৰ সাৰমৰ্ম তলত দিয়া ধৰণে দাঙি ধৰিব পাৰি:
পূৰ্বজন্মৰ স্মৃতি: ভাৰতীয় দৰ্শনৰ পুনৰ্জন্মবাদত বিশ্বাসী কবিয়ে এই কবিতাটোত তেওঁৰ পূৰ্বজন্মৰ হেৰাই যোৱা প্ৰিয়তমাৰ অন্বেষণ অৰ্থাৎ সন্ধান কৰিছে। কবিৰ মতে, পূৰ্বজন্মত যিগৰাকী লাহৰীৰ সৈতে তেওঁৰ নিবিড় প্ৰেমৰ সম্পৰ্ক আছিল, এই জন্মত তেওঁক বিচাৰি নাপাই কবিৰ হৃদয় বিৰহী হৈ পৰিছে।
বিৰহ আৰু সন্ধান: কবিয়ে তেওঁৰ সেই অনুপমা সৌন্দৰ্যৰ প্ৰতিমাক বিচাৰি জগতৰ চুকে-কোণে ভ্ৰমণ কৰিছে। যৌৱনৰ প্ৰথম ঢৌত যিগৰাকীয়ে কবিৰ প্ৰাণত হেন্দোলনি তুলিছিল, সেই প্ৰিয়তমাৰ স্মৃতিয়ে কবিক বাৰে বাৰে আমনি কৰিছে।
প্ৰেমৰ মধুৰ সোঁৱৰণী: কবিয়ে ৰোমন্থন কৰিছে কেনেকৈ তেওঁৰ প্ৰিয়তমাৰ লাৱণী দেহত যৌৱন-বসন্তই খেলা কৰিছিল। মাত্ৰ এটা মৰমৰ চুমা বা আলিংগনতে আকুল হৈ পৰা সেই প্ৰিয়তমা গৰাকীক এই জন্মত ওচৰত নাপাই কবিৰ বিৰহী মনে হাহাকাৰ কৰি উঠিছে।
অন্বেষণৰ যন্ত্ৰণা: সমগ্ৰ কবিতাটোত কবিয়ে তেওঁৰ হৃদয়ৰ ‘মানসপ্ৰতিমা’ গৰাকীক বিচাৰি পোৱা বিফলতা আৰু তাৰ পৰা উৎপন্ন হোৱা কৰুণ সুৰটোকে ফুটাই তুলিছে। প্ৰেমিকাৰ শাৰীৰিক উপস্থিতি নাথাকিলেও তেওঁৰ স্মৃতিয়ে কবিৰ কাব্যজগতত এক অনন্য মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছে।
২। কবিৰ বিৰহৰ কাৰণ কবিতাটিৰ মাজেৰে কেনেদৰে প্ৰকাশ পাইছে লিখা।
উত্তৰ: কবি সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰীৰ ‘অন্বেষণ’ কবিতাটি হ’ল বিৰহ-বেদনাৰে সিক্ত এক মৰ্মস্পৰ্শী প্ৰেমৰ কবিতা। কবিতাটোত কবিৰ বিৰহৰ কাৰণসমূহ তলত দিয়া ধৰণে প্ৰকাশ পাইছে:
পূৰ্বজন্মৰ অপূৰ্ণ প্ৰেম: কবিয়ে বিশ্বাস কৰে যে পূৰ্বজন্মত এগৰাকী অনুপমা সুন্দৰীৰ সৈতে তেওঁৰ নিবিড় প্ৰেমৰ সম্পৰ্ক আছিল। সেই ‘লাহৰী’ গৰাকীয়েই আছিল কবিৰ যৌৱনৰ প্ৰথম লহৰী। কিন্তু বৰ্তমান জন্মত সেই প্ৰিয়তমা গৰাকীক বিচাৰি নাপাই কবিৰ হৃদয়ত বিৰহৰ জুই জ্বলি উঠিছে।
মধুৰ স্মৃতিৰ ৰোমন্থন: কবিৰ বিৰহৰ অন্যতম কাৰণ হ’ল অতীতৰ মধুৰ স্মৃতি। প্ৰিয়তমাৰ লাৱণী দেহত বসন্তৰ ফুল ফুলাৰ দৃশ্য, প্ৰেমভৰা চুমা বা এটি মৰমৰ আলিংগনতে আকুল হৈ পৰা সেই মিলনৰ ক্ষণবোৰ কবিয়ে আজিও পাহৰিব পৰা নাই। এই স্মৃতিকাতৰতাই কবিক বৰ্তমানত অধিক মৰ্মাহত কৰি তুলিছে।
অসাৰ অন্বেষণ বা সন্ধান: কবিয়ে তেওঁৰ ‘মানসপ্ৰতিমা’ক বিচাৰি সমগ্ৰ জগত চুকে-কোণে ভ্ৰমণ কৰিছে। কিন্তু ক’তো তেওঁৰ সন্ধান নোপোৱাত কবিৰ মনত গভীৰ নিৰাশাই গা কৰি উঠিছে। প্ৰিয়তমাৰ বৰ্তমানৰ অৱস্থিতিৰ বিষয়ে অজ্ঞতাই কবিৰ বিৰহক আৰু অধিক ঘনীভূত কৰিছে।
বিদায় লগ্নৰ কৰুণ দৃশ্য: পূৰ্বজন্মৰ বিদায় বেলাত প্ৰিয়তমাৰ সৈতে হোৱা সেই অশ্ৰুসিক্ত চকুৰ বিনিময়ৰ কথা মনত পৰিলে কবি দুখত কাতৰ হৈ পৰে। সেই শেষ দেখাৰ স্মৃতি আৰু বৰ্তমানৰ বিচ্ছেদ— এই দুইৰে মাজত চটফটাই কবিয়ে বিৰহৰ কৰুণ সুৰ তুলিছে।
১/ ‘সমস্ত জগত ঘূৰি নিজ মনে ফুৰিছোঁ বিচাৰি।’ — কবিয়ে ইয়াত কাক বিচাৰি ফুৰাৰ কথা কৈছে? (২০০৯, ২০১১)
উত্তৰঃ কবিয়ে ইয়াত তেওঁৰ পূৰ্বজন্মৰ লগৰী অৰ্থাৎ যিগৰাকী মানসপ্ৰতিমাক পূৰ্বজন্মত হেৰুৱাইছিল, সেই গৰাকী প্ৰেয়সীক বিচাৰি ফুৰাৰ কথা কৈছে।
২/ ‘অন্বেষণ’ কবিতাটিৰ ৰচক কোন? (২০০৯)
উত্তৰঃ ‘অন্বেষণ’ কবিতাটিৰ ৰচক হ’ল কবি সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰী।
৩/ প্ৰসংগ সংগতি দৰ্শাই ব্যাখ্যা কৰাঃ
“বিৰহ কাতৰ মই, বিৰহত মৰোঁ দেই-পুৰি,
অ’ মোৰ প্ৰাণৰ প্ৰিয়া, কত যাম তোমাক বিচাৰি।” (২০১০)
প্ৰসংগ: উক্ত কবিতাফাঁকি আমাৰ পাঠ্যপুথিৰ অন্তৰ্গত কবি সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰীৰ দ্বাৰা ৰচিত ‘অন্বেষণ’ নামৰ ৰোমান্টিক কবিতাটিৰ পৰা তুলি অনা হৈছে।
সংগতি: পূৰ্বজন্মৰ প্ৰেয়সীক এই জনমত বিচাৰি নাপাই কবিৰ হৃদয়ত যি বিৰহ-যন্ত্ৰণাৰ সৃষ্টি হৈছে, তাকেই ইয়াত প্ৰকাশ কৰা হৈছে।
ব্যাখ্যা: কবিৰ মতে, পূৰ্বজন্মত তেওঁৰ প্ৰিয়াৰ সৈতে অতি নিবিড় আৰু মধুৰ সম্পৰ্ক আছিল। কিন্তু বৰ্তমান জন্মত সেই অনুপমা সৌন্দৰ্যৰ গৰাকী প্ৰিয়তমাক বিচাৰি কবিয়ে সমস্ত জগত ভ্ৰমণ কৰিছে। ক’তো তেওঁৰ দেখা নাপাই কবিৰ বিৰহী মনটো দুখত ‘দেই-পুৰি’ মৰাৰ দৰে হৈছে। প্ৰিয়তমাৰ স্মৃতিয়ে কবিক অনবৰতে দহি আছে আৰু তেওঁক বিচাৰি পোৱাৰ কোনো নিশ্চিত ঠিকনা নোপোৱাত কবিৰ আকুলতা এই কবিতাফাঁকিৰ মাজেৰে মৰ্মস্পৰ্শীৰূপে প্ৰকাশ পাইছে।
৪/ ‘বিৰহ কাতৰ মই, বিৰহত মৰো দেই পুৰি…’ — কবিৰ বিৰহৰ চিত্ৰ ইয়াৰ মাজেৰে কিদৰে প্ৰকাশ পাইছে লিখা? (২০১৫, ২০১৬)
উত্তৰ: এই কবিতাফাঁকিৰ মাজেৰে কবিৰ অন্তৰৰ এক নিষ্ফল অন্বেষণ আৰু গভীৰ প্ৰেম-যন্ত্ৰণাৰ চিত্ৰ ফুটি উঠিছে। কবিৰ বিৰহৰ চিত্ৰখন তলত দিয়া ধৰণে প্ৰকাশ পাইছে:
স্মৃতিৰ তাড়না: কবিয়ে পূৰ্বজন্মৰ সেই মধুৰ মিলনৰ মুহূৰ্তবোৰ আৰু প্ৰেয়সীৰ লাৱণী দেহৰ সৌন্দৰ্য পাহৰিব পৰা নাই। সেই স্মৃতিবোৰেই কবিৰ বিৰহৰ মূল কাৰণ।
অজান সন্ধান: কবিয়ে তেওঁৰ প্ৰিয়তমাৰ বৰ্তমানৰ অৱস্থিতি নাজানে। তেওঁ অজান দেশত প্ৰিয়তমাক বিচাৰি হাবাথুৰি খাইছে, যাৰ ফলত তেওঁৰ বিৰহ অধিক বেদনাদায়ক হৈ পৰিছে।
মানসিক দহন: ‘দেই-পুৰি’ মৰা শব্দটোৰ জৰিয়তে কবিয়ে বুজাব খুজিছে যে প্ৰিয়াৰ অবিহনে তেওঁৰ জীৱনটো এক যন্ত্ৰণাদায়ক দহনত পৰিণত হৈছে।
আপোনাৰ উত্তৰটো সঠিক হৈছে, কিন্তু পৰীক্ষাত ৫ নম্বৰৰ বাবে বা অলপ বহলাই লিখিবলগীয়া হ’লে উত্তৰটো অধিক স্পষ্ট আৰু আৱেগিক হোৱা প্ৰয়োজন। তলত মই উত্তৰটো অলপ পৰিপাটীকৈ লিখি দিছোঁ:
৫/ ‘নিজ মনে গাই গাই বিৰহৰ কৰুণ সংগীত, সমস্ত জগত ঘূৰি নিজ মনে ফুৰিছোঁ বিচাৰি।’ — কবিয়ে কিদৰে বিৰহৰ কৰুণ সংগীত গাই ঘূৰি ফুৰিছে, লিখা। (২০১৭)
উত্তৰ: কবি সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰীৰ ‘অন্বেষণ’ কবিতাটিৰ মূল সুৰ হ’ল পূৰ্বজন্মৰ হেৰাই যোৱা প্ৰেমৰ সন্ধান। কবিয়ে কিদৰে বিৰহৰ সংগীত গাই ঘূৰি ফুৰিছে, তাৰ এটা বিৱৰণ তলত দিয়া হ’ল:
বিফল অন্বেষণ: কবিয়ে বিশ্বাস কৰে যে পূৰ্বজন্মত তেওঁৰ যিগৰাকী প্ৰাণৰ প্ৰিয়া আছিল, এই জন্মত তেওঁক ক’তো বিচাৰি পোৱা নাই। সেই বিফলতাই কবিৰ মনত এক গভীৰ বিৰহৰ জন্ম দিছে।
স্মৃতিৰ লহৰী: কবিয়ে তেওঁৰ প্ৰেমিকাৰ লাৱণী দেহৰ সৌন্দৰ্য আৰু পূৰ্বজন্মৰ মিলনৰ মধুৰ মুহূৰ্তবোৰ অহৰহ সোঁৱৰণ কৰিছে। সেই স্মৃতিকাতৰতাৰ বাবেই কবিৰ কণ্ঠত বিৰহৰ কৰুণ সংগীত নিগৰি ওলাইছে।
মানসিক অৱস্থা: কবিয়ে কোনো নিৰ্দিষ্ট লক্ষ্য নোহোৱাকৈ সমগ্ৰ জগত চুকে-কোণে ভ্ৰমণ কৰিছে। এই ভ্ৰমণ কেৱল শাৰীৰিক নহয়, ই এক মানসিক সন্ধানহে। তেওঁৰ এই সন্ধান যন্ত্ৰণাৰে ভৰা, যিহেতু তেওঁৰ প্ৰেমিকা এতিয়া কেৱল এক ‘মানসপ্ৰতিমা’ হৈ ৰৈছে।
হৃদয়ৰ দহন: প্ৰিয়তমাক বিচাৰি নাপাই কবিৰ হৃদয়ত বিৰহৰ জুই জ্বলি উঠিছে (যাক কবিয়ে ‘দেই-পুৰি’ মৰা বুলি কৈছে)। সেই অন্তৰ্দহনৰ পৰাই সৃষ্টি হোৱা বিৰহৰ কৰুণ সুৰটোকে কবিয়ে গোটেই জগতত গাই ফুৰিছে।
চমুকৈ ক’বলৈ গ’লে, হেৰাই যোৱা প্ৰেমক বিচাৰি পোৱাৰ আকুলতা আৰু তাক বিচাৰি নাপায় সৃষ্টি হোৱা গভীৰ নিৰাশাই কবিৰ সংগীতক কৰুণ কৰি তুলিছে।
অতি চমু প্ৰশ্ন:
১. ‘অন্বেষণ’ শব্দৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰ: সন্ধান বা অনুসন্ধান।
২. কবিয়ে কাক ‘পূৰ্বজন্মৰ লাহৰী’ বুলি সম্বোধন কৰিছে?
উত্তৰ: তেওঁৰ পূৰ্বজন্মৰ হেৰাই যোৱা প্ৰেমিকাক।
৩. সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰী কোনটো যুগৰ কবি?
উত্তৰ: ৰোমান্টিক যুগৰ।
১/ সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰী কোন যুগৰ কবি?
উত্তৰঃ সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰী ৰোমান্টিক যুগৰ এগৰাকী উল্লেখযোগ্য কবি।
২/ সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰীয়ে ৰচনা কৰা দুখন কবিতা পুথিৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ‘কদমকলি’ আৰু ‘আৱেগ’ (বা ‘চকুলো’)। (বি:দ্ৰ: আপুনি লিখা ‘কমলকলি’টো ‘কদমকলি’ হ’ব)।
৩/ সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰীয়ে ৰচনা কৰা গ্ৰন্থ এখনৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ‘গাঁও সংগঠন’। (মনত ৰাখিব, ‘গাঁও সংগঠন’ গল্প সংকলন নহয়, ই এখন সমাজ সংস্কাৰমূলক বা গদ্য গ্ৰন্থহে)।
৪/ সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰীৰ কিমান চনত মৃত্যু হয়?
উত্তৰঃ ১৯৮২ চনত।
৫/ সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰীয়ে কলেজীয়া শিক্ষা ক’ত গ্ৰহণ কৰিছিল?
উত্তৰঃ গুৱাহাটীৰ কটন কলেজত।
৬/ সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰীৰ জন্ম ক’ত আৰু কেতিয়া হৈছিল?
উত্তৰঃ সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰীৰ জন্ম ১৯০৮ চনত গোৱালপাৰা জিলাৰ ভালুকমাৰীত হৈছিল।
৭/ সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰী কোন দুখন ‘অসম সাহিত্য সভা’ৰ সভাপতি নিৰ্বাচিত হৈছিল?
উত্তৰঃ সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰী ১৯৮১ চনত বহা তিনিচুকীয়া অধিৱেশন আৰু ১৯৮২ চনত বহা ডিফু অধিৱেশনৰ সভাপতি নিৰ্বাচিত হৈছিল।
(গ) ৰচনাধৰ্মী প্ৰশ্ন
১। ‘অন্বেষণ’ কবিতাটিৰ মাজেৰে কবিৰ বিৰহৰ ভাৱ কেনেদৰে প্ৰকাশ পাইছে, লিখা। [HS ’12]
উত্তৰঃ ‘অন্বেষণ’ কবিতাটিত কবিয়ে তেওঁৰ পূৰ্বজন্মৰ হেৰাই যোৱা প্ৰিয়তমাৰ প্ৰতি থকা গভীৰ বিৰহ-বেদনা প্ৰকাশ কৰিছে। কবিয়ে অনুভৱ কৰিছে যে যিগৰাকী প্ৰিয়তমাৰ সৈতে তেওঁৰ পূৰ্বজন্মত নিবিড় মিলন ঘটিছিল, বৰ্তমান জনমত তেওঁক বিচাৰি নাপাই কবিৰ হৃদয় ‘দেই-পুৰি’ মৰাৰ দৰে হৈছে। প্ৰতিটো পলতে প্ৰিয়াৰ স্মৃতিয়ে কবিক আমনি কৰিছে আৰু বিফল অন্বেষণে কবিৰ মনত এক কৰুণ সংগীতৰ সৃষ্টি কৰিছে। সমগ্ৰ কবিতাটোতে প্ৰেমিকাৰ শাৰীৰিক অনুপস্থিতি আৰু কবিৰ মানসিক চটফটনিৰ মাজেৰে বিৰহৰ ভাৱ সুন্দৰকৈ ফুটি উঠিছে।
৫। “বিৰহ কাতৰ মই, বিৰহত মৰোঁ দেই-পুৰি…” — কবিৰ বিৰহৰ চিত্ৰ ইয়াৰ মাজেৰে কিদৰে প্ৰকাশ পাইছে, লিখা। [HS ’16]
উত্তৰঃ এই পংক্তিটোৰ মাজেৰে কবিৰ অন্তৰ্দহনৰ এক কৰুণ ছবি প্ৰকাশ পাইছে। ‘বিৰহ কাতৰ’ শব্দৰ দ্বাৰা কবিয়ে তেওঁৰ মানসিক যন্ত্ৰণাক বুজাইছে আৰু ‘দেই-পুৰি মৰা’ বাক্যাংশই বিৰহৰ তীব্ৰতাক প্ৰকাশ কৰিছে। কবিয়ে তেওঁৰ প্ৰাণৰ প্ৰিয়াক সমস্ত জগতত বিচাৰিও বিফল হৈছে। তেওঁৰ এই বিৰহ কেৱল পাৰ্থিৱ নহয়, ই এক আধ্যাত্মিক অন্বেষণো। প্ৰিয়াৰ অবিহনে নিজৰ অস্তিত্ব বিপন্ন হোৱাৰ যি আশংকাত কবি দগ্ধ হৈছে, সেয়াই ইয়াত প্ৰকাশিত বিৰহৰ প্ৰকৃত চিত্ৰ।
(ঘ) প্ৰসংগ সংগতি ব্যাখ্যা (পৰিমাৰ্জিত ৰূপ):
(ক) “বিৰহ কাতৰ মই, বিৰহত মৰোঁ দেই-পুৰি, অ’ মোৰ প্ৰাণৰ প্ৰিয়া, ক’ত যাম তোমাক বিচাৰি।” [HS ’10]
প্ৰসংগ: উদ্ধৃত কবিতাফাঁকি আমাৰ পাঠ্যপুথি ‘উচ্চতৰ সাহিত্য সংকলন’ৰ অন্তৰ্গত সীতানাথ ব্ৰহ্মচৌধুৰীৰ দ্বাৰা ৰচিত ‘অন্বেষণ’ নামৰ কবিতাটিৰ পৰা তুলি দিয়া হৈছে।
সংগতি: পূৰ্বজন্মৰ প্ৰেয়সীক এই জনমত বিচাৰি নাপাই কবিৰ হৃদয়ত যি চৰম বিৰহ-আকুলতাৰ সৃষ্টি হৈছে, তাকেই ইয়াত প্ৰকাশ কৰা হৈছে।
ব্যাখ্যা: কবিৰ মতে তেওঁৰ প্ৰেমিকা আছিল অনুপম সৌন্দৰ্যৰ গৰাকী। পূৰ্বজন্মৰ সেই মধুৰ মিলনৰ স্মৃতিয়ে কবিক বৰ্তমান জনমত অতিশয় ব্যথিত কৰি তুলিছে। সমস্ত জগত ঘূৰিও কবিয়ে তেওঁৰ সন্ধান পোৱা নাই। প্ৰিয়তমাৰ পৰা এই বিচ্ছেদ কবিৰ বাবে অসহ্যকৰ হৈ পৰিছে, যাৰ ফলত তেওঁৰ অন্তৰ বিৰহৰ জুইত দেই-পুৰি ছাই হোৱাৰ দৰে হৈছে। ক’ত গলে প্ৰিয়াক বিচাৰি পাব তাৰ কোনো নিশ্চিত ঠিকনা নোপোৱাত কবিৰ ব্যাকুলতা ইয়াত প্ৰকাশ পাইছে।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post