উপনিবেশবাদ আৰু গ্ৰাম্য সমাজ
১। বঙ্গৰ জোটদাৰ বিলাক কিয়/কেনেকৈ ক্ষমতাশীল হৈছিল?
উত্তৰঃ বংগত ইংলিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ শাসনৰ সময়ত চিৰস্থায়ী বন্দোবস্ত প্ৰৱৰ্তনৰ ফলত ভূমি ৰাজহ ব্যৱস্থাত বৃহৎ পৰিবর্তন আহিছিল। এই ব্যৱস্থাত জমিদাৰসকলৰ তলত জোটদাৰ নামৰ মধ্যম শ্ৰেণীৰ খেতিয়কসকলৰ উত্থান হৈছিল। জোটদাৰসকলে ডাঙৰ ডাঙৰ মাটি দখল কৰি বহু ৰায়তৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ স্থাপন কৰিছিল। তেওঁলোকে কৃষকসকলৰ পৰা খাজনা সংগ্ৰহ কৰি নিজৰ আৰ্থিক শক্তি বৃদ্ধি কৰিছিল। জমিদাৰসকল বহুসময় নগৰত বাস কৰাৰ বাবে গ্ৰামাঞ্চলত জোটদাৰসকল অধিক প্ৰভাৱশালী হৈ পৰিছিল। তদুপৰি, কোম্পানীৰ ৰাজহ নীতিৰ অসংগতিৰ ফলত স্থানীয় স্তৰত জোটদাৰসকলে অধিক ক্ষমতা লাভ কৰে আৰু সমাজত শক্তিশালী গোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।
২। জোটদাৰ বিলাকে জমিদাৰৰ কর্তৃত্ব কেনেকৈ উলাই কৰিছিল?
উত্তৰঃ
জোটদাৰসকলে বিভিন্ন উপায়ে জমিদাৰৰ কর্তৃত্ব উলাই কৰিছিল। তেওঁলোকে ৰায়তৰ ওপৰত প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰি জমিদাৰৰ খাজনা সংগ্ৰহ প্ৰচেষ্টা ব্যাহত কৰিছিল। জোটদাৰসকলে ইচ্ছাকৃতভাৱে জমিদাৰক খাজনা দিয়া বিলম্ব কৰিছিল আৰু বহু সময়ত কম পৰিমাণে দিছিল। জমিদাৰৰ জমিদাৰী নিলামত উঠিলে জোটদাৰসকলে সেইবোৰ কিনি ল’বলৈ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু তেওঁলোকে গাঁৱৰ মাজত বাস কৰিছিল, সেয়ে ৰাইজৰ সমৰ্থন লাভ কৰিছিল। আনহাতে, জমিদাৰসকল দূৰত বাস কৰাৰ বাবে স্থানীয় নিয়ন্ত্ৰণ দুৰ্বল হৈছিল। এই সকলো কাৰণত জোটদাৰসকলে জমিদাৰৰ ক্ষমতা প্ৰায়েই হ্ৰাস কৰিছিল।
৩। পাহাৰীয়া বিলাকে বহিৰাগতক কেনেদৰে গ্ৰহণ কৰিছিল?
উত্তৰঃ
পাহাৰীয়া লোকসকলে সাধাৰণতে বহিৰাগতসকলক সন্দেহ আৰু ভয়ৰে চাইছিল। তেওঁলোকে অৰণ্য আৰু পাহাৰত বাস কৰি জুম খেতি, চিকাৰ আৰু সংগ্ৰহমূলক জীৱন যাপন কৰিছিল। বহিৰাগত জৰীপকাৰী বা শাসকৰ আগমনে তেওঁলোকৰ জীৱনধাৰাত বিঘ্ন ঘটাইছিল। সেয়ে তেওঁলোকে সহজে বহিৰাগতক গ্ৰহণ নকৰিছিল। তথাপিও বণিকসকলে বাণিজ্যৰ সুবিধাৰ বাবে পাহাৰীয়াসকলক ধন দিছিল আৰু তেওঁলোকৰ সৈতে সম্পৰ্ক গঢ়ি তুলিছিল। সমভূমিৰ কৃষকসকলৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সংঘাতো হৈছিল। সামগ্ৰিকভাৱে পাহাৰীয়াসকলে নিজৰ স্বাধীনতা ৰক্ষা কৰিবলৈ বহিৰাগতৰ প্ৰতি সতৰ্ক মনোভাৱ ৰাখিছিল।
৪। বৃটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে সন্থালসকলে কিয় বিদ্ৰোহ কৰিছিল?
উত্তৰঃ
সন্থালসকলে বৃটিছ শাসন, জমিদাৰ আৰু মহাজনৰ শোষণৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। বৃটিছসকলে নতুন ভূমি ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰি সন্থালসকলৰ ভূমি দখল কৰিছিল। মহাজনসকলে অত্যাধিক সুদে ঋণ দি তেওঁলোকক ঋণৰ ফাঁদত পেলাইছিল। জমিদাৰসকলে খাজনা বৃদ্ধি কৰি জোৰ-জুলুম চলাইছিল। ইয়াৰ ফলত সন্থালসকলৰ জীৱন দুৰ্বিষহ হৈ পৰে। তেওঁলোকে নিজৰ ভূমি আৰু অধিকাৰ ৰক্ষা কৰিবলৈ ১৮৫৫-৫৬ চনত সন্থাল বিদ্ৰোহ আৰম্ভ কৰে। এই বিদ্ৰোহ বৃটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে এক শক্তিশালী প্ৰতিবাদ আছিল।
৫। দাক্ষিণাত্যৰ লোকসকলে মহাজনৰ বিৰুদ্ধে কিয় বিদ্ৰোহ কৰিছিল?
উত্তৰঃ
দাক্ষিণাত্যত কৃষকসকলে মহাজনৰ শোষণৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। মহাজনসকলে অধিক সুদে ঋণ দি কৃষকসকলক ঋণৰ জালত পেলাইছিল। কৃষকসকলে ঋণ পৰিশোধ কৰিব নোৱাৰাত তেওঁলোকৰ মাটি আৰু সম্পত্তি কঢ়িয়াই লোৱা হৈছিল। বৃটিছৰ কৰ নীতিৰ ফলত কৃষকৰ অৱস্থা অধিক শোচনীয় হৈছিল। ১৮৭৫ চনত ডেক্কান বিদ্ৰোহ আৰম্ভ হয়, য’ত কৃষকসকলে মহাজনৰ ঘৰ আক্ৰমণ কৰি ঋণৰ নথিপত্ৰ জ্বলাই দিয়ে। এই বিদ্ৰোহ মহাজনৰ শোষণৰ বিৰুদ্ধে এক প্ৰতিবাদ আছিল।
🔹 চমু ৰচনা (Regenerated)
৯। পাহাৰীয়া আৰু সন্থালৰ জীৱনধাৰাৰ পাৰ্থক্য
উত্তৰঃ
পাহাৰীয়া আৰু সন্থালসকলৰ জীৱনধাৰাত স্পষ্ট পাৰ্থক্য আছিল। পাহাৰীয়াসকলে পাহাৰত বাস কৰি জুম খেতি, চিকাৰ আৰু সংগ্ৰহমূলক জীৱন যাপন কৰিছিল। তেওঁলোক অধিক স্বতন্ত্ৰ আৰু অৰণ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল। আনহাতে, সন্থালসকলে সমভূমিত স্থায়ী কৃষি কৰিছিল আৰু খেতিত অধিক নিৰ্ভৰশীল আছিল। পাহাৰীয়াসকলে বহিৰাগতৰ প্ৰতি সন্দেহ প্ৰকাশ কৰিছিল, কিন্তু সন্থালসকলে নতুন অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰিছিল। এইদৰে দুয়ো গোষ্ঠীৰ জীৱন পদ্ধতি আৰু সামাজিক সংগঠন পৃথক আছিল।
১০। আমেৰিকাৰ গৃহ যুদ্ধৰ প্ৰভাৱ
উত্তৰঃ
আমেৰিকাৰ গৃহ যুদ্ধ (১৮৬১–৬৫)ৰ ফলত ইউৰোপত কপাহৰ অভাৱ দেখা দিয়ে। তাৰ ফলত ভাৰতৰ কপাহৰ চাহিদা বৃদ্ধি পায়। ভাৰতীয় কৃষকসকলে অধিক লাভৰ আশাত কপাহ খেতি বৃদ্ধি কৰে। কপাহৰ দাম বৃদ্ধি পোৱাৰ বাবে কৃষকসকল লাভবান হৈছিল। কিন্তু যুদ্ধ শেষ হোৱাৰ পিছত কপাহৰ দাম হঠাৎ কমি যায়, যাৰ ফলত কৃষকসকল লোকচানত পৰে। ইয়াৰ ফলত কৃষকৰ আৰ্থিক সংকট বৃদ্ধি পায়।
১১। চৰকাৰী সমল ব্যৱহাৰৰ অসুবিধা
উত্তৰঃ
চৰকাৰী সমলসমূহ একপক্ষীয় হ’ব পাৰে, কাৰণ এইবোৰ শাসকসকলৰ দৃষ্টিভংগীৰে লিখা হয়। এইবোৰত সাধাৰণ মানুহৰ দুখ-কষ্ট সম্পূৰ্ণভাৱে প্ৰতিফলিত নহ’ব পাৰে। বহু সময়ত লেখকসকলৰ নিজস্ব পক্ষপাতিত্ব থাকে। সেয়ে এইবোৰ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সময়ত সতর্কতা অৱলম্বন কৰা প্রয়োজন।
১২। চৰকাৰী নথি ব্যৱহাৰ কেনেদৰে কৰা হয়?
উত্তৰঃ
ইতিহাসবিদসকলে চৰকাৰী নথি বিশ্লেষণ কৰি তথ্য আহৰণ কৰে। তেওঁলোকে এই নথিবোৰ আন উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰি সত্যতা যাচাই কৰে। পক্ষপাতিত্ব বিচাৰি উলিয়াই সতর্কভাৱে ব্যৱহাৰ কৰে।
১৬। জোটদাৰৰ প্ৰভাৱ (উদাহৰণ)
উত্তৰঃ (ক) জোটদাৰে ৰায়তৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ ৰাখিছিল।
(খ) জমিদাৰৰ খাজনা সংগ্ৰহ ব্যাহত কৰিছিল।
৩০। ১৮৪০ দশকত বম্বেত খাজনা হ্ৰাস কিয় কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ খেতিৰ উৎপাদন হ্ৰাস আৰু কৃষকৰ দুখ-দুৰ্দশাৰ বাবে খাজনা হ্ৰাস কৰা হৈছিল।