HS 2nd Year History Chapter 14 Solution 2026 | ASSEB Class 12 History Chapter 14 মহাত্মা গান্ধী আৰু জাতীয় আন্দোলন Question Answer

মহাত্মা গান্ধী আৰু জাতীয়তাবাদী আন্দোলন

ক. ১০০–১৫০ শব্দৰ ভিতৰত উত্তৰ লিখা

১। কিয় গান্ধীজীয়ে দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ পৰা আহি ভাৰতীয় জনসাধাৰণৰ লগত নিজকে জড়িত কৰিছিল?

উত্তৰঃ
মহাত্মা গান্ধী ১৯১৫ চনত দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ পৰা ভাৰতলৈ উভতি আহে। দক্ষিণ আফ্ৰিকাত প্ৰায় দুটা দশক ধৰি তেওঁ ভাৰতীয়সকলৰ ওপৰত হোৱা বৰ্ণবৈষম্য আৰু অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে সত্যাগ্ৰহ আৰু অহিংস আন্দোলন চলাই অভিজ্ঞতা লাভ কৰিছিল। ভাৰতলৈ অহাৰ পিছত গোপাল কৃষ্ণ গোখলেৰ পৰামৰ্শমতে তেওঁ দেশৰ বিভিন্ন অঞ্চল ভ্ৰমণ কৰি কৃষক, শ্ৰমিক, কাৰিকৰ আৰু সাধাৰণ মানুহৰ বাস্তৱ অৱস্থা বুজিবলৈ চেষ্টা কৰে। তেওঁ উপলব্ধি কৰিছিল যে জাতীয় আন্দোলন কেৱল শিক্ষিত উচ্চ আৰু মধ্যবিত্ত শ্ৰেণীৰ মাজত সীমাবদ্ধ থাকিলে স্বাধীনতা লাভ কৰা কঠিন হ’ব। সেয়ে তেওঁ সাধাৰণ মানুহৰ দৈনন্দিন সমস্যা—খাজনা, নীল খেতি, শ্ৰমিকৰ অধিকাৰ, দৰিদ্ৰতা আদি—জাতীয় আন্দোলনৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ইয়াৰ ফলত স্বাধীনতা সংগ্ৰাম ধীরে ধীরে এক ব্যাপক গণ আন্দোলনত পৰিণত হয়।

২। খেদা আৰু চম্পাৰণৰ কৃষক-শ্ৰমিকৰ সমস্যা গান্ধীজীয়ে কেনেকৈ সমাধান কৰিছিল?

উত্তৰঃ
গান্ধীজীয়ে ১৯১৭ চনৰ চম্পাৰণ আৰু ১৯১৮ চনৰ খেদা সত্যাগ্ৰহৰ জৰিয়তে কৃষকৰ সমস্যা অহিংস পদ্ধতিৰে সমাধানৰ চেষ্টা কৰিছিল। চম্পাৰণত ইউৰোপীয় নীল খেতিয়কসকলে কৃষকক তেওঁলোকৰ মাটিৰ এটা অংশত বাধ্যতামূলকভাৱে নীল খেতি কৰাইছিল। গান্ধীজীয়ে কৃষকৰ অভিযোগ সংগ্ৰহ কৰি তদন্ত চলায় আৰু শান্তিপূৰ্ণ সত্যাগ্ৰহ কৰে। শেষত চৰকাৰে তদন্ত কমিটি গঠন কৰি কৃষকসকলক ৰেহাই দিবলৈ বাধ্য হয়। খেদাত খেতিৰ উৎপাদন বেয়া হোৱা সত্ত্বেও চৰকাৰে সম্পূৰ্ণ ভূমি ৰাজহ দাবী কৰিছিল। গান্ধীজী, বল্লভভাই পেটেল আদি নেতাই কৃষকসকলক ৰাজহ স্থগিত ৰখাৰ বাবে সংগঠিত কৰে। অৱশেষত চৰকাৰে অক্ষম কৃষকৰ পৰা ৰাজহ আদায় সাময়িকভাৱে শিথিল কৰে। এই দুয়োটা আন্দোলনে গান্ধীৰ সত্যাগ্ৰহ পদ্ধতিৰ শক্তি প্ৰমাণ কৰে।

৩। অসহযোগ আন্দোলন কিয় আৰম্ভ কৰিব লগা হৈছিল?

উত্তৰঃ
১৯২০ চনত গান্ধীজীৰ নেতৃত্বত অসহযোগ আন্দোলন আৰম্ভ হোৱাৰ পেছত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰণ আছিল। প্ৰথমতে, ১৯১৯ চনৰ ৰাওলাট আইনে চৰকাৰক বিচাৰ নকৰাকৈ সন্দেহযুক্ত লোকক আটক কৰাৰ ক্ষমতা দিছিল। দ্বিতীয়তে, ১৩ এপ্ৰিল ১৯১৯ৰ জালিয়ানৱালাবাগ হত্যাকাণ্ডই ভাৰতীয় জনমতক গভীৰভাৱে ক্ষুব্ধ কৰিছিল। তৃতীয়তে, প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ পিছত তুৰস্কৰ খলিফাৰ মৰ্যাদা হ্ৰাস পোৱাৰ ফলত ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ মাজত খিলাফত আন্দোলন আৰম্ভ হৈছিল। গান্ধীজীয়ে খিলাফত আৰু জাতীয় আন্দোলনক একেলগে আগবঢ়াই হিন্দু-মুছলমান ঐক্য গঢ়িবলৈ চেষ্টা কৰে। তেওঁৰ মতে ব্ৰিটিছ শাসন ভাৰতীয়সকলৰ সহযোগিতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। সেয়ে চৰকাৰী শিক্ষা, উপাধি, আদালত, নিৰ্বাচন আৰু বিদেশী সামগ্ৰী বৰ্জনৰ জৰিয়তে ব্ৰিটিছ শাসনক দুৰ্বল কৰাৰ লক্ষ্যৰে অসহযোগ আন্দোলন আৰম্ভ কৰা হয়।

৪। অসহযোগ আন্দোলনৰ গুৰুত্ব ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰঃ
অসহযোগ আন্দোলন ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সন্ধিক্ষণ। ইয়াৰ আগতে জাতীয় আন্দোলন মূলত শিক্ষিত মধ্যবিত্ত আৰু ৰাজনৈতিক নেতাসকলৰ মাজত সীমাবদ্ধ আছিল। গান্ধীজীৰ নেতৃত্বত অসহযোগ আন্দোলনে কৃষক, শ্ৰমিক, ছাত্ৰ, মহিলা, বণিক আৰু সাধাৰণ জনতাক স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সৈতে জড়িত কৰে। বহু ছাত্ৰই চৰকাৰী শিক্ষানুষ্ঠান ত্যাগ কৰে, উকীলে আদালত বৰ্জন কৰে আৰু বিদেশী কাপোৰৰ বিপৰীতে খাদী আৰু স্বদেশী সামগ্ৰীৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পায়। ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছো এই সময়ত অধিক গণভিত্তিক সংগঠনলৈ পৰিণত হয়। আন্দোলনে ভাৰতীয়সকলৰ মাজত আত্মবিশ্বাস, জাতীয় চেতনা আৰু ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদৰ মনোভাব বৃদ্ধি কৰে। যদিও ১৯২২ চনৰ চৌৰীচৌৰা ঘটনাৰ পিছত গান্ধীজীয়ে আন্দোলন স্থগিত কৰে, তথাপিও ই ভাৰতীয় জাতীয় আন্দোলনক গণ আন্দোলনৰ নতুন ৰূপ দিয়ে।

৫। আইন অমান্য আন্দোলনৰ স্বৰূপ কি? গান্ধীজীয়ে কিয় এই আন্দোলন কৰিছিল?

উত্তৰঃ
আইন অমান্য আন্দোলন আছিল ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ অন্যায় আইনসমূহ অহিংস পদ্ধতিৰে সচেতনভাৱে অমান্য কৰাৰ আন্দোলন। ১৯২৯ চনৰ লাহোৰ কংগ্ৰেছত ‘পূৰ্ণ স্বৰাজ’ক লক্ষ্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰাৰ পিছত ১৯৩০ চনত গান্ধীজীয়ে আন্দোলন আৰম্ভ কৰে। তেওঁ প্ৰথমে ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ ওচৰত বিভিন্ন দাবী উত্থাপন কৰে। সন্তোষজনক সঁহাৰি নোপোৱাত লোণ আইন ভংগক আন্দোলনৰ প্ৰতীক হিচাপে গ্ৰহণ কৰে। ১২ মাৰ্চ ১৯৩০ তাৰিখে সাবৰমতী আশ্ৰমৰ পৰা দাণ্ডীলৈ যাত্ৰা আৰম্ভ কৰি ৬ এপ্ৰিলত লোণ আইন ভংগ কৰে। আন্দোলনত লোণ আইন ভংগ, বিদেশী কাপোৰ বৰ্জন, কৰ নিদিয়া, বন আইন অমান্য কৰা আদি কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰা হয়। ইয়াত কৃষক, মহিলা, ছাত্ৰ আৰু বিভিন্ন শ্ৰেণীৰ লোকে অংশগ্ৰহণ কৰি স্বাধীনতাৰ দাবীক ব্যাপক গণ আন্দোলনত পৰিণত কৰে।

৬। দাণ্ডী যাত্ৰাৰ তাৎপৰ্য ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰঃ
দাণ্ডী যাত্ৰা ১৯৩০ চনৰ আইন অমান্য আন্দোলনৰ আৰম্ভণিৰ এক ঐতিহাসিক ঘটনা। গান্ধীজীয়ে ১২ মাৰ্চত সাবৰমতী আশ্ৰমৰ পৰা সহযাত্ৰীসকলৰ সৈতে গুজৰাটৰ দাণ্ডীৰ উদ্দেশ্যে পদযাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ৬ এপ্ৰিলত সমুদ্ৰৰ পানীৰ পৰা লোণ তৈয়াৰ কৰি ব্ৰিটিছ লোণ আইন ভংগ কৰে। লোণ আছিল ধনী-দুখীয়া সকলো মানুহৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ অপৰিহাৰ্য বস্তু। সেয়ে লোণক আন্দোলনৰ প্ৰতীক কৰি গান্ধীজীয়ে ব্ৰিটিছ শোষণৰ বিষয়টো সকলো শ্ৰেণীৰ মানুহৰ বাবে সহজে বুজিব পৰা কৰি তোলে। দাণ্ডী যাত্ৰাৰ বাতৰি ভাৰতৰ লগতে বিদেশী সংবাদমাধ্যমতো ব্যাপকভাৱে প্ৰচাৰিত হয়। ইয়াৰ ফলত বহু ঠাইত লোণ আইন ভংগ আৰু অন্যান্য আইন অমান্য আন্দোলন আৰম্ভ হয়। বিশেষকৈ মহিলাসকলৰ অংশগ্ৰহণো বৃদ্ধি পায়। এই যাত্ৰাই ব্ৰিটিছ শাসনৰ নৈতিক বৈধতাক গভীৰভাৱে প্ৰশ্নৰ সন্মুখীন কৰে।

৭। ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন গান্ধীজীয়ে কিয় আৰম্ভ কৰিব লগা হৈছিল?

উত্তৰঃ
দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ভাৰতীয় নেতৃত্বৰ মতামত নোলোৱাকৈ ভাৰতক যুদ্ধত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। ইয়াৰ ফলত ভাৰতীয়সকলৰ মাজত তীব্ৰ অসন্তোষৰ সৃষ্টি হয়। কংগ্ৰেছে যুদ্ধৰ বিনিময়ত ভাৰতক বাস্তৱ স্বাধীনতা দিয়াৰ দাবী জনাইছিল, কিন্তু চৰকাৰে সেই দাবী মানি নল’লে। ১৯৪২ চনত ষ্টেফৰ্ড ক্ৰিপছৰ নেতৃত্বত অহা মিছনৰ প্ৰস্তাৱেও কংগ্ৰেছক সন্তুষ্ট কৰিব নোৱাৰিলে। ফলত গান্ধীজীয়ে ব্ৰিটিছ শাসনৰ তৎক্ষণাৎ অৱসানৰ দাবী তোলে। ৮ আগষ্ট ১৯৪২ তাৰিখে বোম্বাইত কংগ্ৰেছৰ অধিবেশনত ভাৰত ত্যাগ প্ৰস্তাৱ গৃহীত হয়। গান্ধীজীয়ে জনসাধাৰণক ‘কৰা বা মৰা’ আহ্বান দিয়ে। ৯ আগষ্টৰ পৰা নেতাসকলক গ্ৰেপ্তাৰ কৰাৰ পিছতো দেশজুৰি আন্দোলন তীব্ৰ হয়। এই আন্দোলনে ভাৰতত ব্ৰিটিছ শাসন দীঘলীয়া সময় ধৰি বজাই ৰখা অসম্ভৱ বুলি স্পষ্ট কৰি তোলে।

৮। ১৯৪২ চনৰ জাতীয় আন্দোলনক কিয় গণ আন্দোলন বুলি কোৱা হয়?

উত্তৰঃ
১৯৪২ চনৰ ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনক গণ আন্দোলন বুলি কোৱা হয়, কাৰণ ইয়াত দেশৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু সমাজৰ নানা শ্ৰেণীৰ লোকে স্বতঃস্ফূৰ্তভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ৯ আগষ্টৰ পুৱাই গান্ধীজী, নেহৰু, পেটেল, আজাদ আদি শীৰ্ষ কংগ্ৰেছ নেতাক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হৈছিল। ফলত কেন্দ্ৰীয় নেতৃত্ব নথকা সত্ত্বেও ছাত্ৰ, কৃষক, শ্ৰমিক, মহিলা আৰু স্থানীয় নেতাসকলে নিজ নিজ অঞ্চলত আন্দোলন আগবঢ়ায়। বহু ঠাইত হৰতাল, শোভাযাত্ৰা আৰু প্ৰতিবাদ অনুষ্ঠিত হয়। কিছুমান অঞ্চলত ৰে’লপথ, টেলিগ্ৰাফ আৰু চৰকাৰী যোগাযোগ ব্যৱস্থা ব্যাহত কৰা হয়। বলিয়া, তামলুক আৰু সাতাৰাৰ দৰে অঞ্চলত বিকল্প বা সমান্তৰাল শাসন ব্যৱস্থাও গঢ় লৈ উঠে। এইদৰে আন্দোলনটো কেৱল কংগ্ৰেছ নেতাসকলৰ আন্দোলন হৈ নাথাকি জনসাধাৰণৰ ব্যাপক প্ৰতিবাদলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছিল। সেয়ে ইয়াক ১৯৪২ৰ গণ আন্দোলন বা আগষ্ট বিপ্লৱ বোলা হয়।

৯। ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনত গান্ধীজীৰ স্থান নিৰ্ণয় কৰা।

উত্তৰঃ
মহাত্মা গান্ধী ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলনৰ অন্যতম প্ৰধান আৰু প্ৰভাৱশালী নেতা। তেওঁ সত্য, অহিংসা আৰু সত্যাগ্ৰহক ৰাজনৈতিক সংগ্ৰামৰ শক্তিশালী অস্ত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চম্পাৰণ, খেদা আৰু আহমেদাবাদৰ স্থানীয় আন্দোলনৰ পৰা আৰম্ভ কৰি অসহযোগ আন্দোলন, আইন অমান্য আন্দোলন আৰু ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনলৈকে তেওঁ বিভিন্ন স্তৰত জনসাধাৰণক নেতৃত্ব দিয়ে। তেওঁৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ অৱদান আছিল জাতীয় আন্দোলনক শিক্ষিত মধ্যবিত্তৰ সীমাৰ পৰা উলিয়াই কৃষক, শ্ৰমিক, মহিলা, কাৰিকৰ আৰু গাঁওবাসীৰ গণ আন্দোলনলৈ পৰিণত কৰা। খাদী, স্বদেশী, অস্পৃশ্যতা-বিৰোধ, সাম্প্ৰদায়িক সম্প্ৰীতি আৰু গ্ৰাম্য পুনৰ্গঠনৰ ক্ষেত্ৰতো তেওঁ গুৰুত্ব দিছিল। তেওঁৰ নেতৃত্বই ভাৰতীয়সকলৰ মাজত আত্মবিশ্বাস আৰু জাতীয় ঐক্য বৃদ্ধি কৰে। সেইবাবে গান্ধীজী ভাৰতীয় জাতীয় আন্দোলনৰ ইতিহাসত এক কেন্দ্ৰীয় স্থান অধিকাৰ কৰি আছে।

খ. চমু ৰচনা

১০। গান্ধীজীয়ে খিলাফত আন্দোলনক জাতীয় আন্দোলনৰ লগত কিয় চামিল কৰিছিল?

উত্তৰঃ
প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ পিছত তুৰস্কৰ খলিফাৰ মৰ্যাদা আৰু সাম্ৰাজ্যৰ ওপৰত হোৱা ব্যৱস্থাৰ বিৰুদ্ধে ভাৰতীয় মুছলমানসকলে খিলাফত আন্দোলন আৰম্ভ কৰিছিল। মহম্মদ আলি আৰু শওকত আলি ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য নেতা আছিল। গান্ধীজীয়ে এই আন্দোলনৰ প্ৰতি সমৰ্থন জনাইছিল, কাৰণ তেওঁ হিন্দু-মুছলমান ঐক্যক ব্ৰিটিছ-বিৰোধী জাতীয় সংগ্ৰামৰ বাবে অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি ভাবিছিল। খিলাফত আন্দোলনৰ সৈতে অসহযোগ আন্দোলনক যুক্ত কৰি তেওঁ অধিক সংখ্যক মুছলমান জনসাধাৰণক জাতীয় আন্দোলনত জড়িত কৰিব বিচাৰিছিল। এই ঐক্যৰ ফলত ১৯২০–২২ চনৰ অসহযোগ আন্দোলনে বহল গণভিত্তি লাভ কৰিছিল।

১১। জালিয়ানৱালাবাগ হত্যাকাণ্ডৰ কাৰণ আৰু ফলাফল লিখা।

উত্তৰঃ

কাৰণঃ
১। ৰাওলাট আইনৰ বিৰুদ্ধে পঞ্জাৱত তীব্ৰ প্ৰতিবাদ চলি আছিল।
২। ডাঃ ছৈফুদ্দিন কিচলু আৰু ডাঃ সত্যপালক গ্ৰেপ্তাৰ কৰাৰ ফলত অমৃতসৰত ক্ষোভ বৃদ্ধি পাইছিল।
৩। ১৩ এপ্ৰিল ১৯১৯ তাৰিখে জালিয়ানৱালাবাগত বৃহৎ জনসমাৱেশ অনুষ্ঠিত হৈছিল।

ফলাফলঃ
১। ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল ৰেজিনাল্ড ডায়াৰে নিৰস্ত্ৰ জনতাৰ ওপৰত গুলী চলাবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে।
২। ঘটনাটোৱে সমগ্ৰ ভাৰতত ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে গভীৰ ক্ষোভ সৃষ্টি কৰে।
৩। ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে ব্ৰিটিছে দিয়া নাইট উপাধি ত্যাগ কৰে।
৪। গান্ধীজীৰ ব্ৰিটিছ ন্যায়বোধৰ ওপৰত থকা আস্থা গভীৰভাৱে ক্ষুণ্ণ হয় আৰু জাতীয় আন্দোলন অধিক তীব্ৰ হয়।

গ. অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন

(প্ৰত্যেকটোৰ মূল্যাংক – ১)

১। ভাৰতীয় জাতীয় আন্দোলনৰ অন্যতম সৰ্বাধিক প্ৰভাৱশালী নেতা কোন আছিল?

উত্তৰঃ মহাত্মা গান্ধী।

২। গান্ধীজী কোন চনত দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ পৰা ভাৰতলৈ স্থায়ীভাৱে উভতি আহিছিল?

উত্তৰঃ ১৯১৫ চনত।

৩। ‘লাল-বাল-পাল’ৰ ‘লাল’ কোন আছিল?

উত্তৰঃ লালা লাজপত ৰায়।

৪। মহাত্মা গান্ধীৰ ৰাজনৈতিক গুৰু কোন আছিল?

উত্তৰঃ গোপাল কৃষ্ণ গোখলে।

৫। বেনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয় কেতিয়া স্থাপন কৰা হৈছিল?

উত্তৰঃ ১৯১৬ চনত।

৬। বেনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অনুষ্ঠানত গান্ধীজীক কিয় নিমন্ত্ৰণ কৰা হৈছিল?

উত্তৰঃ দক্ষিণ আফ্ৰিকাত ভাৰতীয়সকলৰ অধিকাৰৰ বাবে চলোৱা সফল সত্যাগ্ৰহৰ বাবে তেওঁ ইতিমধ্যে পৰিচিত নেতা হৈ উঠিছিল।

৭। বেনাৰসৰ ভাষণত গান্ধীজীয়ে কি কথাত গুৰুত্ব দিছিল?

উত্তৰঃ ধনী আৰু শিক্ষিত ভাৰতীয়সকলক দৰিদ্ৰ আৰু শ্ৰমজীৱী জনসাধাৰণৰ অৱস্থাৰ প্ৰতি দায়িত্বশীল হ’বলৈ আহ্বান জনাইছিল।

৮। গান্ধীজীয়ে ১৯১৯ চনত কোন আইনৰ বিৰুদ্ধে সত্যাগ্ৰহৰ আহ্বান জনাইছিল?

উত্তৰঃ ৰাওলাট আইনৰ বিৰুদ্ধে।

৯। খিলাফত আন্দোলনৰ দুজন মুখ্য নেতা কোন আছিল?

উত্তৰঃ মহম্মদ আলি আৰু শওকত আলি।

১০। দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ কেতিয়া আৰম্ভ হৈছিল?

উত্তৰঃ ১৯৩৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত।

১১। লৰ্ড মাউণ্টবেটেন কাৰ স্থলাভিষিক্ত হৈ ভাৰতৰ ভাইচৰয় হৈছিল?

উত্তৰঃ লৰ্ড ৱাভেলৰ।

১২। স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম গৃহমন্ত্ৰী কোন আছিল?

উত্তৰঃ চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল।

১৩। স্বদেশী আন্দোলন কেতিয়া আৰম্ভ হৈছিল?

উত্তৰঃ ১৯০৫ চনত।

১৪। অসহযোগ আন্দোলন আনুষ্ঠানিকভাৱে কোন চনত আৰম্ভ হৈছিল?

উত্তৰঃ ১৯২০ চনত।

১৫। জালিয়ানৱালাবাগ হত্যাকাণ্ড কেতিয়া সংঘটিত হৈছিল?

উত্তৰঃ ১৩ এপ্ৰিল ১৯১৯।

১৬। চম্পাৰণ সত্যাগ্ৰহ কেতিয়া হৈছিল?

উত্তৰঃ ১৯১৭ চনত।

১৭। খেদা সত্যাগ্ৰহ কেতিয়া হৈছিল?

উত্তৰঃ ১৯১৮ চনত।

১৮। ভাৰতৰ প্ৰথম স্বাধীনতা দিৱস কেতিয়া পালন কৰা হৈছিল?

উত্তৰঃ ২৬ জানুৱাৰী ১৯৩০।

১৯। গান্ধী-আৰউইন চুক্তি কেতিয়া স্বাক্ষৰিত হৈছিল?

উত্তৰঃ ৫ মাৰ্চ ১৯৩১।

২০। দ্বিতীয় ঘূৰণীয়া মেজমেল কেতিয়া অনুষ্ঠিত হৈছিল?

উত্তৰঃ ১৯৩১ চনত।

২১। দ্বিতীয় ঘূৰণীয়া মেজমেলত কংগ্ৰেছক কোনে প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল? H.S. ’17

উত্তৰঃ মহাত্মা গান্ধীয়ে।

২২। ব্যক্তিগত সত্যাগ্ৰহ কেতিয়া আৰম্ভ হৈছিল?

উত্তৰঃ অক্টোবৰ ১৯৪০ চনত।

২৩। প্ৰথম ব্যক্তিগত সত্যাগ্ৰহী কোন আছিল?

উত্তৰঃ বিনোবা ভাবে।

২৪। ক্ৰিপছ মিছন ভাৰতলৈ কেতিয়া আহিছিল?

উত্তৰঃ ১৯৪২ চনত।

২৫। ভাৰত ত্যাগ প্ৰস্তাৱ কেতিয়া গৃহীত হৈছিল?

উত্তৰঃ ৮ আগষ্ট ১৯৪২।

২৬। ‘কৰা বা মৰা’ কাৰ আহ্বান আছিল?

উত্তৰঃ মহাত্মা গান্ধীৰ।

২৭। মুছলিম লীগে Direct Action Day কেতিয়া পালন কৰিছিল?

উত্তৰঃ ১৬ আগষ্ট ১৯৪৬।

২৮। Direct Action-ৰ আহ্বান কোনে দিছিল?

উত্তৰঃ মুছলিম লীগে মহম্মদ আলি জিন্নাৰ নেতৃত্বত।

২৯। ভাৰত চৰকাৰ আইন কেতিয়া প্ৰণয়ন হৈছিল?

উত্তৰঃ ১৯৩৫ চনত।

৩০। ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ কেতিয়া প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল?

উত্তৰঃ ১৮৮৫ চনত।

৩১। মুছলিম লীগ কেতিয়া প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল?

উত্তৰঃ ১৯০৬ চনত।

৩২। গান্ধীজী কেতিয়া নিহত হৈছিল?

উত্তৰঃ ৩০ জানুৱাৰী ১৯৪৮।

৩৩। ‘চাৰে জাহাঁ সে অচ্ছা’ গীতটোৰ ৰচক কোন?

উত্তৰঃ মহম্মদ ইকবাল।

৩৪। ভাৰতীয় সংবিধানৰ খচৰা সমিতিৰ সভাপতি কোন আছিল? H.S. ’17

উত্তৰঃ ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ।

৩৫। ৰাওলাট কমিটীৰ সভাপতি কোন আছিল?

উত্তৰঃ ছাৰ ছিডনি ৰাওলাট।

৩৬। দাণ্ডী যাত্ৰা কেতিয়া আৰম্ভ হৈছিল?

উত্তৰঃ ১২ মাৰ্চ ১৯৩০।

৩৭। গান্ধীজীয়ে কেতিয়া লোণ আইন ভংগ কৰিছিল?

উত্তৰঃ ৬ এপ্ৰিল ১৯৩০।

৩৮। চৌৰীচৌৰা ঘটনা কেতিয়া হৈছিল?

উত্তৰঃ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯২২।

৩৯। আজাদ হিন্দ ফৌজৰ প্ৰাৰম্ভিক সংগঠক কোন আছিল?

উত্তৰঃ কেপ্টেইন মোহন সিং।

৪০। আজাদ হিন্দ ফৌজৰ সৰ্বাধিক বিখ্যাত নেতা কোন আছিল?

উত্তৰঃ নেতাজী সুভাষচন্দ্ৰ বসু।

ঘ. চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন

(প্ৰত্যেকটোৰ মূল্যাংক – ২)

১। ৰাওলাট আইন কি আছিল? H.S. ’15

উত্তৰঃ
১৯১৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাওলাট আইন প্ৰণয়ন কৰে। এই আইনে চৰকাৰক বিপ্লৱী বা চৰকাৰ-বিৰোধী কাৰ্যকলাপৰ সন্দেহত কোনো ব্যক্তিক স্বাভাৱিক ন্যায়িক প্ৰক্ৰিয়া নোহোৱাকৈ আটক আৰু বন্দী কৰি ৰখাৰ ব্যাপক ক্ষমতা দিছিল। ভাৰতীয়সকলে ইয়াক নাগৰিক স্বাধীনতাৰ ওপৰত আঘাত বুলি গণ্য কৰিছিল। গান্ধীজীয়ে এই আইনৰ বিৰুদ্ধে সৰ্বভাৰতীয় সত্যাগ্ৰহৰ আহ্বান জনাইছিল।

২। অসহযোগ আন্দোলনৰ যিকোনো দুটা কাৰ্যসূচী লিখা। H.S. ’19

উত্তৰঃ
১। চৰকাৰী বিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয়, আদালত, নিৰ্বাচন আৰু উপাধি বৰ্জন কৰা।
২। বিদেশী কাপোৰ আৰু সামগ্ৰী বৰ্জন কৰি খাদী আৰু স্বদেশী সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰা।

৩। খিলাফত আন্দোলনৰ দুজন নেতাৰ নাম লিখা। H.S. ’17

উত্তৰঃ মহম্মদ আলি আৰু শওকত আলি।

৪। লোণ যাত্ৰা কিয় উল্লেখযোগ্য আছিল? দুটা কাৰণ লিখা। H.S. ’20

উত্তৰঃ
১। লোণ ধনী-দুখীয়া সকলো মানুহৰ প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী হোৱা বাবে আন্দোলনটো সহজে জনসাধাৰণৰ সৈতে সংযুক্ত হৈছিল।
২। দাণ্ডীত লোণ আইন ভংগৰ জৰিয়তে গান্ধীজীয়ে ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ একচেটীয়া অধিকাৰৰ বিৰুদ্ধে অহিংস আইন অমান্য আন্দোলনৰ সূচনা কৰে।

৫। ক্ৰিপছ মিছন ব্যৰ্থ হোৱাৰ দুটা কাৰণ লিখা। H.S. ’15

উত্তৰঃ
১। প্ৰস্তাৱত যুদ্ধ চলি থকা সময়ত ভাৰতক তৎক্ষণাৎ সম্পূৰ্ণ দায়িত্বশীল চৰকাৰ বা স্বাধীনতা দিয়াৰ ব্যৱস্থা নাছিল।
২। কংগ্ৰেছ আৰু মুছলিম লীগ—দুয়োটা সংগঠনে প্ৰস্তাৱটোক নিজৰ দাবীৰ পক্ষে যথেষ্ট বুলি গণ্য কৰা নাছিল।

৬। ‘Direct Action Day’ কি?

উত্তৰঃ
কেবিনেট মিছন আঁচনিৰ ওপৰত মতবিৰোধৰ পিছত মুছলিম লীগে পাকিস্তানৰ দাবীৰ সমৰ্থনত ‘Direct Action’-ৰ আহ্বান জনায়। ১৬ আগষ্ট ১৯৪৬ তাৰিখে ‘Direct Action Day’ পালন কৰা হয়। এই দিনটোৰ সৈতে বিশেষকৈ কলকাতাত হোৱা ভয়ংকৰ সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ ঘটনা জড়িত।

৭। জাতীয় আন্দোলনৰ প্ৰকৃতি গান্ধীজীয়ে কেনেদৰে সলনি কৰিছিল? H.S. ’18

উত্তৰঃ
গান্ধীজীয়ে স্বাধীনতা আন্দোলনক কেৱল শিক্ষিত নেতা আৰু উচ্চ-মধ্যবিত্ত শ্ৰেণীৰ আন্দোলন হৈ থকাৰ পৰা গণ আন্দোলনত পৰিণত কৰে। তেওঁ কৃষক, শ্ৰমিক, মহিলা, ছাত্ৰ আৰু গাঁওবাসীৰ সমস্যাক জাতীয় আন্দোলনৰ সৈতে জড়িত কৰে। সত্যাগ্ৰহ, অহিংসা, অসহযোগ, স্বদেশী আৰু আইন অমান্যৰ দৰে সহজ কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে সাধাৰণ মানুহক ৰাজনীতিত সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণৰ সুযোগ দিয়ে।

৮। মহাত্মা গান্ধীয়ে হিন্দুস্থানীক জাতীয় ভাষা হিচাপে কিয় সমৰ্থন কৰিছিল? H.S. ’17, ’20

উত্তৰঃ
গান্ধীজীৰ মতে হিন্দুস্থানী ভাষা হিন্দু আৰু মুছলমান উভয় সম্প্ৰদায়ৰ বৃহৎ অংশই সহজে বুজিব পাৰিছিল। ইয়াত হিন্দী আৰু উৰ্দু দুয়োটাৰে উপাদান আছিল। তেওঁ ইয়াক কোনো এটা ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়ৰ ভাষা নহয়, ভাৰতীয়সকলৰ পাৰস্পৰিক যোগাযোগ আৰু জাতীয় ঐক্যৰ সহজ ভাষা হিচাপে বিবেচনা কৰিছিল।

ঙ. বহলাই উত্তৰ দিয়া

(প্ৰত্যেকটোৰ মূল্যাংক – ৪/৬)

১। অসহযোগ আন্দোলনৰ সূচনাৰ কাৰণসমূহ আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ
১৯২০ চনত মহাত্মা গান্ধীৰ নেতৃত্বত অসহযোগ আন্দোলন আৰম্ভ হয়। ইয়াৰ পেছত কেইবাটাও কাৰণ আছিল—

(ক) ৰাওলাট আইনঃ
১৯১৯ চনৰ এই আইনে চৰকাৰক বিনা স্বাভাৱিক বিচাৰে সন্দেহযুক্ত ব্যক্তিক আটক কৰাৰ ক্ষমতা দিছিল। ভাৰতীয়সকলে ইয়াক নাগৰিক অধিকাৰৰ ওপৰত আঘাত বুলি ভাবিছিল।

(খ) জালিয়ানৱালাবাগ হত্যাকাণ্ডঃ
১৩ এপ্ৰিল ১৯১৯ত অমৃতসৰৰ জালিয়ানৱালাবাগত নিৰস্ত্ৰ জনতাৰ ওপৰত জেনেৰেল ডায়াৰে গুলী চলাবলৈ নিৰ্দেশ দিয়াৰ ঘটনাই সমগ্ৰ দেশক ক্ষুব্ধ কৰে।

(গ) খিলাফত সমস্যাঃ
প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ পিছত তুৰস্কৰ খলিফাৰ মৰ্যাদা হ্ৰাস পোৱাত ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ মাজত ক্ষোভ বৃদ্ধি পায়। গান্ধীজীয়ে খিলাফত আন্দোলনক সমৰ্থন কৰি হিন্দু-মুছলমান ঐক্য গঢ়িবলৈ চেষ্টা কৰে।

(ঘ) ব্ৰিটিছ শাসনৰ ওপৰত আস্থা হ্ৰাসঃ
যুদ্ধৰ সময়ত ভাৰতীয়সকলে ব্ৰিটিছক সহায় কৰিছিল যদিও তাৰ বিনিময়ত প্ৰত্যাশিত ৰাজনৈতিক অধিকাৰ লাভ নকৰিলে।

এই সকলো কাৰণতে গান্ধীজীয়ে ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ সৈতে সহযোগিতা বন্ধ কৰাৰ আহ্বান জনাই অসহযোগ আন্দোলন আৰম্ভ কৰে।

২। মহাত্মা গান্ধীৰ নেতৃত্বত অসহযোগ আন্দোলনৰ বিৱৰণ দিয়া। তেওঁ কিয় আন্দোলন স্থগিত কৰিছিল?

উত্তৰঃ
১৯২০ চনত গান্ধীজীৰ নেতৃত্বত অসহযোগ আন্দোলন আৰম্ভ হয়। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল অহিংস পদ্ধতিৰে ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ সৈতে সকলো ধৰণৰ সহযোগিতা বন্ধ কৰা।

আন্দোলনৰ কাৰ্যসূচীৰ ভিতৰত আছিল—চৰকাৰী উপাধি ত্যাগ, বিদ্যালয়-মহাবিদ্যালয় বৰ্জন, আদালত বৰ্জন, বিদেশী কাপোৰ বৰ্জন, খাদী ব্যৱহাৰ, নিৰ্বাচন বৰ্জন আৰু শান্তিপূৰ্ণ প্ৰতিবাদ।

ছাত্ৰ, শিক্ষক, উকীল, কৃষক, বণিক আৰু বহু সাধাৰণ লোকে আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ কৰে। কংগ্ৰেছ এই সময়ত অধিক গণভিত্তিক সংগঠন হৈ পৰে।

কিন্তু ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯২২ তাৰিখে উত্তৰ প্ৰদেশৰ চৌৰীচৌৰাত আন্দোলনকাৰীৰ এটা দলে পুলিচ থানাত অগ্নিসংযোগ কৰে। ইয়াত ২২ জন পুলিচ কৰ্মীৰ মৃত্যু হয়। গান্ধীজীৰ বাবে অহিংসা আছিল আন্দোলনৰ মৌলিক নীতি। আন্দোলনে হিংসাত্মক ৰূপ লোৱা দেখি তেওঁ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯২২ত অসহযোগ আন্দোলন স্থগিত কৰে।

৩। আইন অমান্য আন্দোলনৰ সূচনা আৰু স্বাধীনতা আন্দোলনত ইয়াৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ
১৯২৯ চনৰ লাহোৰ কংগ্ৰেছত জৱাহৰলাল নেহৰুৰ সভাপতিত্বত ‘পূৰ্ণ স্বৰাজ’ক কংগ্ৰেছৰ লক্ষ্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হয়। ২৬ জানুৱাৰী ১৯৩০ত দেশজুৰি স্বাধীনতা দিৱস পালন কৰা হয়।

গান্ধীজীয়ে ব্ৰিটিছ চৰকাৰক বিভিন্ন দাবী জনোৱাৰ পিছতো সঁহাৰি নোপোৱাত আইন অমান্য আন্দোলন আৰম্ভ কৰে। ১২ মাৰ্চ ১৯৩০ত তেওঁ সাবৰমতীৰ পৰা দাণ্ডীলৈ পদযাত্ৰা কৰে আৰু ৬ এপ্ৰিলত লোণ আইন ভংগ কৰে।

ইয়াৰ পিছত দেশজুৰি লোণ আইন ভংগ, বিদেশী কাপোৰ বৰ্জন, কৰ নিদিয়া, বন আইন অমান্য আৰু পিকেটিং আৰম্ভ হয়। মহিলা, কৃষক, ছাত্ৰ, বণিক আৰু বিভিন্ন সমাজশ্ৰেণীয়ে আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ কৰে।

এই আন্দোলনে ব্ৰিটিছ চৰকাৰক কংগ্ৰেছৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। ফলত ৫ মাৰ্চ ১৯৩১ত গান্ধী-আৰউইন চুক্তি স্বাক্ষৰিত হয়। আন্দোলনে পূৰ্ণ স্বাধীনতাৰ দাবীক ভাৰতীয় ৰাজনীতিত সুদৃঢ় কৰি তোলে।

৪। গান্ধী-আৰউইন চুক্তি কোন পৰিস্থিতিত স্বাক্ষৰিত হৈছিল? ইয়াৰ মূল চৰ্তসমূহ লিখা।

উত্তৰঃ
১৯৩০ চনৰ আইন অমান্য আন্দোলন দেশজুৰি বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ ফলত ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ ওপৰত ৰাজনৈতিক চাপ বৃদ্ধি পায়। প্ৰথম ঘূৰণীয়া মেজমেলত কংগ্ৰেছ অংশ নোলোৱাত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে বুজি পায় যে কংগ্ৰেছক বাদ দি ভাৰতীয় ৰাজনৈতিক সমস্যা সমাধান কৰা কঠিন।

এই পৰিস্থিতিত ভাইচৰয় লৰ্ড আৰউইন আৰু গান্ধীজীৰ মাজত আলোচনা আৰম্ভ হয়। ৫ মাৰ্চ ১৯৩১ত গান্ধী-আৰউইন চুক্তি স্বাক্ষৰিত হয়।

মূল চৰ্তসমূহঃ
১। কংগ্ৰেছে আইন অমান্য আন্দোলন স্থগিত কৰিব।
২। কংগ্ৰেছে দ্বিতীয় ঘূৰণীয়া মেজমেলত অংশগ্ৰহণ কৰিব।
৩। হিংসাত্মক অপৰাধত জড়িত নোহোৱা ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক মুক্তি দিয়া হ’ব।
৪। বাজেয়াপ্ত হোৱা কিন্তু এতিয়াও বিক্ৰী নোহোৱা সম্পত্তি যথাসম্ভৱ ঘূৰাই দিয়া হ’ব।
৫। শান্তিপূৰ্ণভাৱে বিদেশী কাপোৰ আৰু মদৰ দোকানৰ সন্মুখত পিকেটিং কৰাৰ অনুমতি থাকিব।
৬। উপকূলীয় অঞ্চলৰ মানুহে নিজৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে লোণ সংগ্ৰহ বা প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সীমিত ৰেহাই পাব।

৫। ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ বিৱৰণ দিয়া। ইয়াক ‘আগষ্ট বিপ্লৱ’ কিয় কোৱা হয়?

উত্তৰঃ
দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত ভাৰতীয়সকলৰ সন্মতি নোলোৱাকৈ ভাৰতক যুদ্ধত জড়িত কৰা আৰু ১৯৪২ চনৰ ক্ৰিপছ মিছন ব্যৰ্থ হোৱাৰ ফলত কংগ্ৰেছে ব্ৰিটিছ শাসনৰ তৎক্ষণাৎ অৱসান দাবী কৰে।

৮ আগষ্ট ১৯৪২ত বোম্বাইৰ গোৱালিয়া টেংক ময়দানত অল ইণ্ডিয়া কংগ্ৰেছ কমিটীয়ে ভাৰত ত্যাগ প্ৰস্তাৱ অনুমোদন কৰে। গান্ধীজীয়ে ‘কৰা বা মৰা’ আহ্বান জনায়।

৯ আগষ্টৰ পুৱাই গান্ধী, নেহৰু, পেটেল, আজাদ আদি শীৰ্ষ নেতাক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। তথাপিও দেশজুৰি ছাত্ৰ, কৃষক, শ্ৰমিক, মহিলা আৰু স্থানীয় নেতাসকলে আন্দোলন আগবঢ়ায়। কিছুমান ঠাইত চৰকাৰী যোগাযোগ ব্যৱস্থা ব্যাহত হয় আৰু বলিয়া, তামলুক, সাতাৰাৰ দৰে অঞ্চলত সমান্তৰাল শাসন গঢ় লৈ উঠে।

আন্দোলনটো ১৯৪২ চনৰ আগষ্ট মাহত ব্যাপক ৰূপ লোৱাৰ বাবে ইয়াক ‘আগষ্ট আন্দোলন’ বা ‘আগষ্ট বিপ্লৱ’ বোলা হয়। ই ব্ৰিটিছক ভাৰতীয় স্বাধীনতা সমস্যাৰ তৎকালীন সমাধানৰ প্ৰয়োজনীয়তা স্পষ্ট কৰি তোলে।

৬। আইন অমান্য আন্দোলনত লোণক কিয় প্ৰতিবাদৰ প্ৰতীক হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হৈছিল?

উত্তৰঃ
গান্ধীজীয়ে ১৯৩০ চনৰ আইন অমান্য আন্দোলনত লোণক বিশেষ কৌশলেৰে প্ৰতিবাদৰ প্ৰতীক হিচাপে বাছি লৈছিল।

প্ৰথমতে, লোণ ধনী-দুখীয়া সকলো লোকৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ অপৰিহাৰ্য সামগ্ৰী আছিল। সেয়ে ইয়াৰ ওপৰত কৰ আৰোপে সমাজৰ সকলো শ্ৰেণীক প্ৰভাৱিত কৰিছিল।

দ্বিতীয়তে, ব্ৰিটিছ চৰকাৰে লোণ উৎপাদন আৰু বিক্ৰীৰ ওপৰত একচেটীয়া নিয়ন্ত্ৰণ স্থাপন কৰি কৰ সংগ্ৰহ কৰিছিল। সাধাৰণ মানুহে নিজে লোণ প্ৰস্তুত কৰাতো নিষেধাজ্ঞা আছিল।

তৃতীয়তে, লোণৰ দৰে অতি সাধাৰণ বস্তুৰ জৰিয়তে ব্ৰিটিছ অৰ্থনৈতিক শোষণৰ স্বৰূপ সহজে জনসাধাৰণক বুজাব পৰা গৈছিল।

সেয়ে ১২ মাৰ্চ ১৯৩০ত গান্ধীজীয়ে সাবৰমতীৰ পৰা দাণ্ডীলৈ পদযাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ৬ এপ্ৰিলত লোণ তৈয়াৰ কৰি আইন ভংগ কৰে। এই সৰল কাৰ্যই সমগ্ৰ দেশত আইন অমান্য আন্দোলনৰ শক্তিশালী প্ৰতীক সৃষ্টি কৰে।

৭। গান্ধীজীক জনগণৰ নেতা হিচাপে কিয় গণ্য কৰা হৈছিল? H.S. ’16

উত্তৰঃ
গান্ধীজীক জনগণৰ নেতা বুলি গণ্য কৰাৰ মূল কাৰণ আছিল তেওঁ ৰাজনীতি আৰু সাধাৰণ মানুহৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ সমস্যাৰ মাজত সংযোগ স্থাপন কৰিছিল।

দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ পৰা উভতি আহি তেওঁ চম্পাৰণৰ কৃষক, আহমেদাবাদৰ শ্ৰমিক আৰু খেদাৰ কৃষকৰ আন্দোলনত অংশ লৈ স্থানীয় সমস্যাৰ সমাধানৰ চেষ্টা কৰে। ইয়াৰ ফলত সাধাৰণ মানুহৰ মাজত তেওঁৰ প্ৰতি বিশ্বাস বৃদ্ধি পায়।

গান্ধীজীয়ে সহজ পোছাক পৰিধান কৰিছিল, খাদী ব্যৱহাৰ কৰিছিল আৰু গাঁও-গাঁৱে ভ্ৰমণ কৰি ৰাইজৰ সৈতে পোনপটীয়া সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ সত্যাগ্ৰহ আৰু অহিংসা পদ্ধতিয়ে সাধাৰণ মানুহক ৰাজনীতিত অংশ ল’বলৈ সুবিধা দিয়ে।

অসহযোগ, আইন অমান্য আৰু ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ সময়ত কৃষক, শ্ৰমিক, মহিলা, ছাত্ৰ, বণিক আদি সকলো শ্ৰেণীৰ লোক জাতীয় আন্দোলনত জড়িত হয়। এইদৰে গান্ধীজীয়ে স্বাধীনতা সংগ্ৰামক এক প্ৰকৃত গণ আন্দোলনত পৰিণত কৰাৰ বাবে জনগণৰ নেতা হিচাপে বিশেষ মৰ্যাদা লাভ কৰে।

৮। জাতীয় আন্দোলনৰ প্ৰকৃতি মহাত্মা গান্ধীয়ে কি উপায়েৰে পৰিৱৰ্তন কৰিছিল? H.S. ’18

উত্তৰঃ
গান্ধীজীৰ ভাৰতীয় ৰাজনীতিত আগমনৰ আগলৈকে কংগ্ৰেছৰ আন্দোলন মূলত শিক্ষিত উচ্চ আৰু মধ্যবিত্ত শ্ৰেণীৰ মাজত সীমিত আছিল। গান্ধীজীয়ে এই অৱস্থাৰ আমূল পৰিৱৰ্তন কৰে।

প্ৰথমতে, তেওঁ চম্পাৰণ, খেদা আৰু আহমেদাবাদৰ দৰে স্থানীয় আন্দোলনৰ জৰিয়তে কৃষক আৰু শ্ৰমিকৰ সৈতে পোনপটীয়া সম্পৰ্ক গঢ়ে।

দ্বিতীয়তে, তেওঁ সত্যাগ্ৰহ আৰু অহিংসাৰ দৰে সহজ নীতি গ্ৰহণ কৰে, য’ত সাধাৰণ মানুহেও অংশ ল’ব পাৰিছিল।

তৃতীয়তে, অসহযোগ, খাদী, বিদেশী বস্তু বৰ্জন, লোণ আইন ভংগ, কৰ নিদিয়া আদি কাৰ্যসূচীক দৈনন্দিন জীৱনৰ সৈতে যুক্ত কৰে।

চতুৰ্থতে, মহিলা, কৃষক, শ্ৰমিক, ছাত্ৰ আৰু বিভিন্ন ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়ক জাতীয় আন্দোলনৰ সৈতে সংযোগ কৰাৰ চেষ্টা কৰে।

ফলত ভাৰতীয় জাতীয় আন্দোলন সীমিত ৰাজনৈতিক প্ৰতিবাদৰ পৰা ব্যাপক গণ সংগ্ৰামলৈ পৰিৱৰ্তিত হয়।

চ. চমু টোকা

(ক) গ্ৰাম্য স্বৰাজ

উত্তৰঃ
‘গ্ৰাম্য স্বৰাজ’ গান্ধীজীৰ আদৰ্শ সমাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ধাৰণা। তেওঁৰ মতে স্বাধীন ভাৰতৰ ভেটি হ’ব লাগিব স্বনির্ভৰ আৰু গণতান্ত্ৰিক গাঁও। প্ৰতিখন গাঁৱে নিজৰ মৌলিক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণৰ বাবে কৃষি, খাদী, হস্তশিল্প আৰু কুটীৰ শিল্পৰ বিকাশ কৰিব লাগে। গাঁও পঞ্চায়তে স্থানীয় শাসন আৰু সমস্যা সমাধানত ভূমিকা ল’ব লাগে। গান্ধীজীয়ে গ্ৰাম্য স্বৰাজৰ অৰ্থ অতীতৰ সকলো সামাজিক ব্যৱস্থা হুবহু ঘূৰাই অনা বুলি ধৰা নাছিল; তেওঁ আত্মনির্ভৰতা, বিকেন্দ্ৰীকৰণ, জনঅংশগ্ৰহণ আৰু নৈতিক সমাজৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল।

(খ) জেনেৰেল ৰেজিনাল্ড ডায়াৰ

উত্তৰঃ
ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল ৰেজিনাল্ড এডৱাৰ্ড হেৰী ডায়াৰ ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় সেনাবাহিনীৰ এজন বিষয়া আছিল। ১৩ এপ্ৰিল ১৯১৯ তাৰিখে অমৃতসৰৰ জালিয়ানৱালাবাগত সমবেত হোৱা নিৰস্ত্ৰ জনতাৰ ওপৰত তেওঁ সৈন্যক গুলী চলাবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। চৰকাৰী হিচাপ মতে ৩৭৯ জন লোক নিহত হৈছিল, যদিও প্ৰকৃত সংখ্যা অধিক হ’ব পাৰে। ঘটনাটোৱে সমগ্ৰ ভাৰতত ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে তীব্ৰ ক্ষোভ সৃষ্টি কৰে।

(গ) জালিয়ানৱালাবাগ হত্যাকাণ্ড

উত্তৰঃ
১৩ এপ্ৰিল ১৯১৯ তাৰিখে অমৃতসৰৰ জালিয়ানৱালাবাগত বহু লোক ৰাওলাট আইন আৰু স্থানীয় নেতাৰ গ্ৰেপ্তাৰৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰিবলৈ তথা বৈশাখী উপলক্ষে সমবেত হৈছিল। ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল ডায়াৰে কোনো উপযুক্ত সতৰ্কবাণী নিদিয়াকৈ সৈন্যক নিৰস্ত্ৰ জনতাৰ ওপৰত গুলী চলাবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। শ শ লোক নিহত আৰু বহু লোক আহত হয়। ঘটনাটোৱে ভাৰতীয় ৰাজনীতিত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলায় আৰু ব্ৰিটিছ শাসনৰ নৈতিকতাৰ ওপৰত থকা বহু ভাৰতীয়ৰ আস্থা নষ্ট কৰে।

(ঘ) চৌৰীচৌৰাৰ ঘটনা

উত্তৰঃ
৫ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯২২ তাৰিখে উত্তৰ প্ৰদেশৰ চৌৰীচৌৰাত অসহযোগ আন্দোলনৰ সময়ত প্ৰতিবাদকাৰী আৰু পুলিচৰ মাজত সংঘৰ্ষ হয়। ক্ষুব্ধ জনতাই পুলিচ থানাত অগ্নিসংযোগ কৰে আৰু ২২ জন পুলিচ কৰ্মীৰ মৃত্যু হয়। গান্ধীজীয়ে হিংসাক নিজৰ সত্যাগ্ৰহ নীতিৰ পৰিপন্থী বুলি গণ্য কৰে। সেয়ে তেওঁ অসহযোগ আন্দোলন স্থগিত কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়।

(ঙ) লোণ আইন ভংগ

উত্তৰঃ
ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ লোণ উৎপাদন আৰু বিক্ৰীৰ একচেটীয়া অধিকাৰৰ প্ৰতিবাদত গান্ধীজীয়ে ১৯৩০ চনত লোণ আইন ভংগৰ সিদ্ধান্ত লয়। ১২ মাৰ্চত তেওঁ সাবৰমতী আশ্ৰমৰ পৰা দাণ্ডীলৈ পদযাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ৬ এপ্ৰিলত সমুদ্ৰ তীৰত লোণ প্ৰস্তুত কৰি আইন ভংগ কৰে। এই ঘটনাৰে আইন অমান্য আন্দোলনৰ এক নতুন পৰ্যায় আৰম্ভ হয়।

(চ) আজাদ হিন্দ ফৌজ

উত্তৰঃ
দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত দক্ষিণ-পূব এছিয়াত জাপানৰ হাতত বন্দী হোৱা ভাৰতীয় সৈনিকসকলক লৈ ১৯৪২ চনত কেপ্টেইন মোহন সিঙে Indian National Army বা আজাদ হিন্দ ফৌজ গঠনৰ উদ্যোগ লয়। পিছত ১৯৪৩ চনত সুভাষচন্দ্ৰ বসুৱে দক্ষিণ-পূব এছিয়াত নেতৃত্ব গ্ৰহণ কৰি INA-ক পুনৰ সংগঠিত আৰু শক্তিশালী কৰে। তেওঁৰ নেতৃত্বত আজাদ হিন্দ চৰকাৰো গঠন হয়। INA-ই জাপানী বাহিনীৰ সৈতে ভাৰত-বাৰ্মা সীমান্তত ব্ৰিটিছ বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলায়। সামৰিকভাৱে সফল নহ’লেও INA আৰু পৰৱৰ্তী INA বিচাৰে ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলায়।

ছ. অধ্যায়ৰ সৈতে জড়িত অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন

১। গান্ধীজীয়ে দক্ষিণ আফ্ৰিকাত কি অভিজ্ঞতা লাভ কৰিছিল?

উত্তৰঃ
দক্ষিণ আফ্ৰিকাত গান্ধীজীয়ে বৰ্ণবৈষম্য, ভাৰতীয়সকলৰ ওপৰত বৈষম্যমূলক আইন আৰু নাগৰিক অধিকাৰ হৰণৰ অভিজ্ঞতা লাভ কৰে। তাৰ বিৰুদ্ধে তেওঁ সত্যাগ্ৰহ আৰু অহিংস প্ৰতিবাদৰ পদ্ধতি বিকশিত কৰে। এই অভিজ্ঞতাই ভাৰতত তেওঁৰ ৰাজনৈতিক পদ্ধতি গঢ় দিয়াত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লয়।

২। গান্ধীজী কিয় খাদীক জাতীয় আন্দোলনৰ প্ৰতীক কৰিছিল?

উত্তৰঃ
খাদীয়ে বিদেশী কাপোৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰতা কমোৱা, গাঁওৰ কৰ্মসংস্থান বৃদ্ধি কৰা, স্বদেশী উৎপাদন উৎসাহিত কৰা আৰু ধনী-দুখীয়া সকলো ভাৰতীয়ক এটা সৰল প্ৰতীকৰ তলত একত্ৰিত কৰাৰ সুযোগ দিছিল। সেয়ে গান্ধীজীৰ বাবে চৰকা আৰু খাদী স্বৰাজ আৰু আত্মনির্ভৰতাৰ প্ৰতীক আছিল।

৩। অসহযোগ আৰু আইন অমান্য আন্দোলনৰ মূল পাৰ্থক্য কি?

উত্তৰঃ
অসহযোগ আন্দোলনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰু সামগ্ৰীৰ সৈতে সহযোগিতা নকৰাৰ ওপৰত জোৰ দিয়া হৈছিল। আনহাতে আইন অমান্য আন্দোলনত অন্যায় চৰকাৰী আইন সচেতন আৰু অহিংস পদ্ধতিৰে ভংগ কৰাৰ কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।

৪। গান্ধীজীৰ সত্যাগ্ৰহ বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰঃ
সত্যাগ্ৰহ মানে সত্যৰ ওপৰত দৃঢ়তা বা সত্যৰ শক্তিৰ জৰিয়তে অন্যায়ৰ প্ৰতিবাদ। ইয়াত অহিংসা, আত্মসংযম, কষ্ট সহ্য কৰাৰ মানসিকতা আৰু প্ৰতিপক্ষক শত্রু নহয়, পৰিৱৰ্তনযোগ্য ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।

জ. অধ্যায়-বহিৰ্ভূত কিন্তু তুমি দিয়া অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন

১। ১৮৭৩ চনৰ Inner Line Regulation কি আছিল?

উত্তৰঃ
১৮৭৩ চনৰ Bengal Eastern Frontier Regulation-ৰ অধীনত কিছুমান পাহাৰীয়া সীমান্ত অঞ্চলত বাহিৰৰ লোকৰ প্ৰৱেশ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে ‘Inner Line’ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল। নিৰ্দিষ্ট অনুমতি অবিহনে সংৰক্ষিত অঞ্চললৈ প্ৰৱেশ সীমিত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উদ্দেশ্য সীমান্ত প্ৰশাসন আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সৈতে সমভূমিৰ যোগাযোগ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা।

২। ‘পঞ্চম প্ৰতিবেদন’ কি আছিল? H.S. ’19

উত্তৰঃ
১৮১৩ চনত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ ভাৰতীয় প্ৰশাসন, ৰাজহ সংগ্ৰহ আৰু ভূমি ব্যৱস্থাৰ ওপৰত ব্ৰিটিছ সংসদত দাখিল কৰা বিস্তৃত প্ৰতিবেদনখনক ‘Fifth Report’ বা পঞ্চম প্ৰতিবেদন বোলা হয়। ঔপনিৱেশিক বাংলাৰ ভূমি আৰু কৃষি ইতিহাস অধ্যয়নৰ বাবে ই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰকাৰী সমল।

৩। অৱধ ৰাজ্য ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যত চামিল কৰাত তালুকদাৰসকল কেনেদৰে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল? H.S. ’19

উত্তৰঃ
১৮৫৬ চনত ব্ৰিটিছসকলে অৱধ দখল কৰাৰ পিছত বহু তালুকদাৰৰ মাটিৰ অধিকাৰ আৰু স্থানীয় প্ৰভাৱ হ্ৰাস পায়। নতুন ৰাজহ ব্যৱস্থাত তেওঁলোকৰ অধীনৰ বহু গাঁও পোনপটীয়াকৈ চৰকাৰী ৰাজহ বন্দোবস্তৰ আওতালৈ অনা হয়। ফলত তালুকদাৰসকল ৰাজনৈতিক ক্ষমতা, ৰাজহ সংগ্ৰহৰ অধিকাৰ আৰু আৰ্থিক আয়ৰ এক বৃহৎ অংশ হেৰুৱায়। এই অসন্তোষে ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহত তেওঁলোকৰ অংশগ্ৰহণৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পটভূমি সৃষ্টি কৰে।

৪। চিৰস্থায়ী বন্দোবস্ত কি আছিল? জমিদাৰসকল নিৰ্ধাৰিত ৰাজহ জমা দিয়াত কিয় ব্যৰ্থ হৈছিল? H.S. ’17

উত্তৰঃ
১৭৯৩ চনত লৰ্ড কৰ্ণৱালিছে বংগ, বিহাৰ আৰু উৰিষ্যাৰ কিছুমান অঞ্চলত চিৰস্থায়ী বন্দোবস্ত প্ৰৱৰ্তন কৰে। ইয়াত জমিদাৰে চৰকাৰক দিবলগীয়া ভূমি ৰাজহ স্থায়ীভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল। কিন্তু প্ৰথম অৱস্থাত ৰাজহৰ দাবী বহু ক্ষেত্ৰত অত্যধিক আছিল। কৃষিজ উৎপাদনৰ অনিশ্চয়তা, শস্যৰ মূল্যৰ ওঠা-নমা, কৃষকৰ পৰা সময়মতে খাজনা আদায় কৰিব নোৱাৰা আৰু নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত চৰকাৰক ৰাজহ জমা দিয়াৰ কঠোৰ নিয়মৰ বাবে বহু জমিদাৰ ৰাজহ পৰিশোধত ব্যৰ্থ হয়। ফলত বহু জমিদাৰী নিলামত বিক্ৰী হয়।

ঝ. বিশেষভাৱে মনত ৰাখিবলগীয়া তাৰিখ

• ১৯১৫ — গান্ধীজীৰ ভাৰতলৈ প্ৰত্যাৱর্তন

• ১৯১৭ — চম্পাৰণ সত্যাগ্ৰহ

• ১৯১৮ — খেদা সত্যাগ্ৰহ

• ১৯১৯ — ৰাওলাট সত্যাগ্ৰহ আৰু জালিয়ানৱালাবাগ হত্যাকাণ্ড

• ১৯২০ — অসহযোগ আন্দোলন আৰম্ভ

• ১৯২২ — চৌৰীচৌৰা; অসহযোগ আন্দোলন স্থগিত

• ২৬ জানুৱাৰী ১৯৩০ — প্ৰথম স্বাধীনতা দিৱস পালন

• ১২ মাৰ্চ ১৯৩০ — দাণ্ডী যাত্ৰা আৰম্ভ

• ৬ এপ্ৰিল ১৯৩০ — লোণ আইন ভংগ

• ৫ মাৰ্চ ১৯৩১ — গান্ধী-আৰউইন চুক্তি

• ১৯৩১ — দ্বিতীয় ঘূৰণীয়া মেজমেল

• অক্টোবৰ ১৯৪০ — ব্যক্তিগত সত্যাগ্ৰহ আৰম্ভ

• ১৯৪২ — ক্ৰিপছ মিছন

• ৮ আগষ্ট ১৯৪২ — ভাৰত ত্যাগ প্ৰস্তাৱ গৃহীত

• ৯ আগষ্ট ১৯৪২ — ব্যাপক গ্ৰেপ্তাৰ আৰু আন্দোলনৰ বিস্তাৰ

• ১৬ আগষ্ট ১৯৪৬ — Direct Action Day

• ১৫ আগষ্ট ১৯৪৭ — ভাৰত স্বাধীন

• ৩০ জানুৱাৰী ১৯৪৮ — মহাত্মা গান্ধীৰ মৃত্যু

Teacher Generate Question Answer
১০০-১৫০ শব্দৰ ভিতৰত উত্তৰ
১। কিয় গান্ধীজীয়ে দক্ষিণ আফ্রিকাৰ পৰা আহি ভাৰতীয় জনসাধাৰণৰ লগত নিজকে জড়িত কৰিছিল?

উত্তৰঃ
মহাত্মা গান্ধী ১৯১৫ চনত দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ পৰা ভাৰতলৈ উভতি আহিছিল। দক্ষিণ আফ্ৰিকাত তেওঁ ভাৰতীয়সকলৰ ওপৰত হোৱা বৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে সফলভাৱে সত্যাগ্ৰহ আন্দোলন চলাইছিল। এই অভিজ্ঞতাই তেওঁক বুজাই দিলে যে জনসাধাৰণক সংগঠিত কৰি অহিংসা পদ্ধতিৰে বৃহৎ পৰিৱর্তন সম্ভৱ। ভাৰতলৈ আহি তেওঁ দেখিলে যে দেশৰ স্বাধীনতা আন্দোলন মূলতঃ শিক্ষিত আৰু মধ্যবিত্ত শ্ৰেণীৰ মাজতেই সীমাবদ্ধ। সেয়ে তেওঁ সাধাৰণ কৃষক, শ্রমিক আৰু গাঁওবাসীৰ সৈতে নিজকে জড়িত কৰি আন্দোলনক গণভিত্তিক কৰি তুলিবলৈ চেষ্টা কৰিলে। তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে সকলো শ্ৰেণীৰ লোক একেলগে অংশগ্ৰহণ নকৰিলে স্বাধীনতা লাভ সম্ভৱ নহয়। এইদৰে তেওঁ ভাৰতীয় জনসাধাৰণৰ লগত নিজকে সম্পৃক্ত কৰিছিল।

২। খেদা আৰু চাম্পাৰণৰ কৃষক-শ্রমিকৰ সমস্যা গান্ধীজীয়ে কেনেকৈ সমাধা কৰিছিল?

উত্তৰঃ
গান্ধীজীয়ে চাম্পাৰণ (১৯১৭) আৰু খেদা (১৯১৮) আন্দোলনৰ জৰিয়তে কৃষক-শ্রমিকৰ সমস্যা সমাধানৰ চেষ্টা কৰিছিল। চাম্পাৰণত নীল খেতিয়কে কৃষকসকলক জোৰপূৰ্বক নীল চাষ কৰিবলৈ বাধ্য কৰিছিল। গান্ধীজীয়ে তদন্ত কৰি সত্যাগ্ৰহ আৰম্ভ কৰিলে, ফলত চৰকাৰে কৃষকৰ সমস্যা সমাধান কৰিবলৈ বাধ্য হয়। খেদাত খৰাং পৰিস্থিতিৰ বাবে কৃষকসকলে খাজনা দিব পৰা নাছিল। গান্ধীজীয়ে কৃষকসকলক সংগঠিত কৰি চৰকাৰক খাজনা মুকলি কৰিবলৈ দাবী জনালে। শেষত চৰকাৰে কিছু ৰেহাই দিবলৈ বাধ্য হয়। এইবোৰ আন্দোলন অহিংসা আৰু সত্যাগ্ৰহৰ সফল উদাহৰণ আছিল।

৩। অসহযোগ আন্দোলন কিয় কৰিব লগা হৈছিল?

উত্তৰঃ
অসহযোগ আন্দোলন ১৯২০ চনত আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰণ আছিল ৰাউলাট আইন, জালিয়ানৱালাবাগ হত্যাকাণ্ড আৰু খিলাফত সমস্যা। এই ঘটনাবোৰে ভাৰতীয়সকলৰ মনত ইংৰাজ চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে তীব্ৰ ক্ষোভ সৃষ্টি কৰিছিল। গান্ধীজীয়ে বিশ্বাস কৰিছিল যে ইংৰাজ চৰকাৰ ভাৰতীয়সকলৰ সহযোগিতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। সেয়ে যদি ভাৰতীয়সকলে চৰকাৰৰ সৈতে সহযোগ বন্ধ কৰে, তেন্তে শাসন চলোৱা কঠিন হ’ব। এই উদ্দেশ্যে তেওঁ চৰকাৰী চাকৰি, বিদ্যালয়, উপাধি, বিদেশী বস্তু আদি বৰ্জন কৰাৰ আহ্বান জনালে। এই আন্দোলনৰ জৰিয়তে স্বাধীনতা সংগ্ৰাম গণ আন্দোলনত পৰিণত হয়।

৪। অসহযোগ আন্দোলনৰ গুৰুত্ব ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰঃ
অসহযোগ আন্দোলন ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অধ্যায়। এই আন্দোলনে প্ৰথমবাৰৰ বাবে সাধাৰণ মানুহক বৃহৎ পৰিসৰত আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ উদ্বুদ্ধ কৰিছিল। কৃষক, শ্রমিক, ছাত্ৰ আৰু মধ্যবিত্ত শ্ৰেণী সকলে সক্ৰিয়ভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। বিদেশী সামগ্ৰী বৰ্জন আৰু স্বদেশী সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পাইছিল। কংগ্ৰেছ সংগঠনো অধিক গণভিত্তিক হৈ পৰিছিল। এই আন্দোলনে ভাৰতীয়সকলৰ মাজত জাতীয় ঐক্য আৰু আত্মবিশ্বাস বৃদ্ধি কৰিছিল। যদিও আন্দোলনটো ১৯২২ চনত স্থগিত কৰা হৈছিল, তথাপিও ই স্বাধীনতা সংগ্ৰামক নতুন দিশ দেখুৱাইছিল।

৫। আইন অমান্য আন্দোলনৰ স্বৰূপ কি? গান্ধীজীয়ে কিয় এই আন্দোলন কৰিছিল?

উত্তৰঃ
আইন অমান্য আন্দোলন (১৯৩০) আছিল অহিংসা পদ্ধতিৰে চৰকাৰী আইন ভংগ কৰাৰ আন্দোলন। ইয়াৰ মুখ্য উদ্দেশ্য আছিল ব্রিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ জনোৱা। গান্ধীজীয়ে লোণ আইন ভংগ কৰি দাণ্ডী যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিছিল। এই আন্দোলনৰ কাৰণ আছিল চাইমন কমিচনৰ বিৰোধ, পূৰ্ণ স্বৰাজৰ দাবী আৰু চৰকাৰৰ দমনমূলক নীতি। এই আন্দোলনত কৃষক, শ্রমিক, মহিলা আৰু ছাত্ৰ সকলে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ই বিশ্বৰ দৃষ্টি ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামলৈ আকৰ্ষণ কৰিছিল।

৬। দাণ্ডী যাত্ৰাৰ তাৎপৰ্য ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰঃ
দাণ্ডী যাত্ৰা (১৯৩০) আইন অমান্য আন্দোলনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল। গান্ধীজীয়ে আহমেদাবাদৰ পৰা দাণ্ডীলৈ গৈ লোণ আইন ভংগ কৰিছিল। এই যাত্ৰাই সাধাৰণ মানুহক আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল। লোণ এটা দৈনন্দিন ব্যৱহাৰৰ বস্তু হোৱাত সকলো শ্ৰেণীৰ মানুহ ইয়াৰ সৈতে জড়িত হৈছিল। এই আন্দোলনে বিশ্বৰ মনোযোগ ভাৰতলৈ আকৰ্ষণ কৰিছিল আৰু ইংৰাজ শাসনৰ অন্যায় স্পষ্ট কৰিছিল।

৭। ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন গান্ধীজীয়ে কিয় কৰিব লগা হৈছিল?

উত্তৰঃ
ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন ১৯৪২ চনত আৰম্ভ হৈছিল। দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত ইংৰাজ চৰকাৰে ভাৰতীয়সকলৰ মতামত নোলোৱাকৈ ভাৰতক যুদ্ধত জড়িত কৰিছিল। ইয়াৰ বাবে অসন্তোষ বৃদ্ধি পাইছিল। গান্ধীজীয়ে “কৰ বা মৰ” শ্লোগান দি ইংৰাজক ভাৰত এৰি যাবলৈ আহ্বান জনালে। এই আন্দোলন তৎক্ষণাৎ দমন কৰা হৈছিল যদিও ই স্বাধীনতাৰ পথ সুগম কৰিছিল।

৮। ১৯৪২ৰ জাতীয় আন্দোলনক কিয় গণ আন্দোলন বুলি কোৱা হয়?

উত্তৰঃ
১৯৪২ চনৰ ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনক গণ আন্দোলন কোৱা হয় কাৰণ ইয়াত সমাজৰ সকলো শ্ৰেণীৰ মানুহে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। নেতাসকল আটক হোৱাৰ পিছতো সাধাৰণ মানুহে নিজে আন্দোলন আগবঢ়াই নিলে। ছাত্ৰ, কৃষক, শ্রমিক, মহিলা সকলে সক্ৰিয় ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিছিল। এই আন্দোলনে ইংৰাজ শাসনৰ ভেটি কঁপাই তুলিছিল।

৯। ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনত গান্ধীজীৰ স্থান নির্ণয় কৰা।

উত্তৰঃ
মহাত্মা গান্ধী ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী নেতা আছিল। তেওঁ অহিংসা আৰু সত্যাগ্ৰহৰ মাধ্যমে আন্দোলন আগবঢ়াইছিল। তেওঁৰ নেতৃত্বত অসহযোগ, আইন অমান্য আৰু ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন সংগঠিত হৈছিল। তেওঁ আন্দোলনক গণভিত্তিক কৰি তুলিছিল আৰু সকলো শ্ৰেণীৰ মানুহক একত্ৰিত কৰিছিল। সেয়ে তেওঁক “জাতিৰ পিতা” বোলা হয়।

চমু ৰচনা
১০। গান্ধীজীয়ে খিলাফট আন্দোলন কিয় চামিল কৰিছিল?

উত্তৰঃ
গান্ধীজীয়ে খিলাফট আন্দোলনক জাতীয় আন্দোলনৰ লগত চামিল কৰিছিল হিন্দু-মুছলমান ঐক্য গঢ়ি তুলিবলৈ। তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে দুয়োটা সম্প্ৰদায় একত্ৰিত হ’লে স্বাধীনতা সংগ্ৰাম অধিক শক্তিশালী হ’ব। এইদৰে তেওঁ জাতীয় ঐক্যৰ ওপৰত জোৰ দিছিল।

১১। জালিয়ানৱালাবাগ হত্যাকাণ্ডৰ কাৰণ আৰু ফলাফল

উত্তৰঃ
কাৰণঃ ৰাউলাট আইনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ
ফলাফলঃ ইংৰাজৰ বিৰুদ্ধে তীব্ৰ ক্ষোভ, স্বাধীনতা আন্দোলনৰ তীব্ৰতা বৃদ্ধি