ভাৰতীয় সংবিধানৰ ৰচনাঃ এক নতুন যুগৰ সূচনা
ক. ১০০–১৫০ শব্দৰ ভিতৰত উত্তৰ লিখা
১। ভাৰতৰ সমসাময়িক ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতিয়ে সংবিধান ৰচনাত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল?
উত্তৰঃ
ভাৰতীয় সংবিধান ৰচনাৰ সময়ত দেশৰ ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি অত্যন্ত জটিল আছিল। দীৰ্ঘ স্বাধীনতা সংগ্ৰামে স্বাধীনতা, সমতা, গণতন্ত্ৰ আৰু নাগৰিক অধিকাৰৰ দাবীক শক্তিশালী কৰিছিল। ১৯১৯ আৰু ১৯৩৫ চনৰ ভাৰত চৰকাৰ আইনসমূহৰ অধীনত ভাৰতীয় নেতাসকলে সীমিত প্ৰাদেশিক শাসনৰ অভিজ্ঞতা লাভ কৰিছিল। আনহাতে, ১৯৪৭ চনৰ দেশ বিভাজন, সাম্প্ৰদায়িক হিংসা, শৰণাৰ্থী সমস্যা আৰু দেশীয় ৰাজ্যসমূহৰ একত্ৰীকৰণে ৰাষ্ট্ৰীয় একতা ৰক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা স্পষ্ট কৰি তুলিছিল। এই পৰিস্থিতিৰ ফলত সংবিধান সভাই গণতান্ত্ৰিক প্ৰতিনিধিত্ব, মৌলিক অধিকাৰ, সংখ্যালঘুৰ সুৰক্ষা, সামাজিক ন্যায় আৰু শক্তিশালী কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়ে। সেইবাবে ভাৰতীয় সংবিধান কেৱল বিদেশী সংবিধানৰ অনুকৰণ নহয়; ই ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰাম, সামাজিক বৈচিত্ৰ্য আৰু সমসাময়িক ৰাজনৈতিক সমস্যাৰ অভিজ্ঞতাৰ ফল।
২। সংবিধান ৰচনাৰ সমল হিচাপে প্ৰাক্-স্বাধীন কালৰ ব্ৰিটিছ পদক্ষেপসমূহ বিশ্লেষণ কৰা।
উত্তৰঃ
প্ৰাক্-স্বাধীন ভাৰতত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে গ্ৰহণ কৰা বিভিন্ন সাংবিধানিক পদক্ষেপে ভাৰতীয় সংবিধানৰ প্ৰশাসনিক কাঠামো গঢ়াত কিছু অভিজ্ঞতা যোগাইছিল। ১৯১৯ চনৰ ভাৰত চৰকাৰ আইনে প্ৰদেশত দ্বৈত শাসন আৰু কেন্দ্ৰত দ্বিসদনীয় বিধানমণ্ডলৰ ব্যৱস্থা আগবঢ়ায়। ১৯৩৫ চনৰ ভাৰত চৰকাৰ আইনে প্ৰাদেশিক স্বায়ত্তশাসন, ফেডাৰেল ধাৰণা, কেন্দ্ৰ-প্ৰদেশৰ মাজত বিষয়বণ্টন আৰু প্ৰশাসনিক সংস্থাৰ বিস্তৃত কাঠামো প্ৰদান কৰে। ১৯২৮ চনৰ নেহৰু প্ৰতিবেদনেও স্বশাসন, মৌলিক অধিকাৰ আৰু সাংবিধানিক ব্যৱস্থাৰ বিষয়ে ভাৰতীয় চিন্তা দাঙি ধৰিছিল। শেষত ১৯৪৬ চনৰ কেবিনেট মিছন আঁচনিৰ ভিত্তিত সংবিধান সভা গঠন হয়। ৯ ডিচেম্বৰ ১৯৪৬ তাৰিখে সভাৰ প্ৰথম বৈঠক অনুষ্ঠিত হয়। এই সকলো অভিজ্ঞতা ভাৰতীয় নেতাসকলে স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি পৰিৱৰ্তন আৰু উন্নত কৰি সংবিধানত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।
৩। সংবিধানৰ লক্ষ্য সম্পৰ্কত জৱাহৰলাল নেহৰুৱে আগবঢ়োৱা বক্তব্য ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ
জৱাহৰলাল নেহৰুৱে ১৩ ডিচেম্বৰ ১৯৪৬ তাৰিখে সংবিধান সভাত উদ্দেশ্য প্ৰস্তাৱ বা Objectives Resolution উত্থাপন কৰে। ইয়াত ভাৰতক স্বাধীন আৰু সাৰ্বভৌম ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে গঢ়াৰ লক্ষ্য প্ৰকাশ কৰা হয়। দেশৰ সকলো ক্ষমতা আৰু কৰ্তৃত্ব জনসাধাৰণৰ পৰা আহিব বুলি ঘোষণা কৰা হৈছিল। সকলো নাগৰিকক সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক ন্যায়; আইনৰ আগত সমতা; চিন্তা, মত প্ৰকাশ, বিশ্বাস, ধৰ্ম আৰু উপাসনাৰ স্বাধীনতা প্ৰদানৰ লক্ষ্য স্থিৰ কৰা হয়। সংখ্যালঘু, পিছপৰা শ্ৰেণী, জনজাতি আৰু অন্যান্য দুৰ্বল গোটৰ সুৰক্ষাৰ কথাও কোৱা হৈছিল। ২২ জানুৱাৰী ১৯৪৭ত সংবিধান সভাই এই প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত এই উদ্দেশ্য প্ৰস্তাৱেই ভাৰতীয় সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাৰ আদৰ্শগত ভিত্তি গঢ়ি তোলে।
৪। পৃথক ভোটাধিকাৰ সম্পৰ্কত সংবিধান সভাত হোৱা আলোচনা পৰ্যালোচনা কৰা। H.S. ’18
উত্তৰঃ
সংবিধান সভাত পৃথক ভোটাধিকাৰ বা পৃথক নিৰ্বাচকমণ্ডলী বিষয়টোত তীব্ৰ বিতৰ্ক হৈছিল। বি. পকাৰ বাহাদুৰৰ দৰে কিছুমান সদস্যই সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ে নিজৰ প্ৰতিনিধি নিজেই নিৰ্বাচন কৰিব পাৰিলে তেওঁলোকৰ স্বাৰ্থ অধিক সুৰক্ষিত হ’ব বুলি যুক্তি দিছিল। কিন্তু অধিকাংশ সদস্যই ইয়াৰ বিৰোধিতা কৰে। তেওঁলোকৰ মতে ব্ৰিটিছ যুগৰ পৃথক নিৰ্বাচকমণ্ডলীয়ে হিন্দু-মুছলমান বিভাজন আৰু সাম্প্ৰদায়িক ৰাজনীতিক শক্তিশালী কৰিছিল। দেশ বিভাজনৰ তিক্ত অভিজ্ঞতাৰ পিছত নতুন ৰাষ্ট্ৰত এনে ব্যৱস্থা বজাই ৰখাটো বিপজ্জনক বুলি বিবেচিত হয়। বেগম আইজাজ ৰছুলেও পৃথক নিৰ্বাচকমণ্ডলী সংখ্যালঘুক সংখ্যাগৰিষ্ঠৰ পৰা স্থায়ীভাৱে পৃথক কৰি ৰাখিব বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছিল। সেয়ে সংবিধান সভাই পৃথক নিৰ্বাচকমণ্ডলীৰ পৰিৱৰ্তে যৌথ নিৰ্বাচকমণ্ডলী আৰু সাৰ্বজনীন নাগৰিকত্বৰ নীতি গ্ৰহণ কৰে।
৫। এন. জি. ৰঙ্গই সংখ্যালঘুৰ সংজ্ঞা কেনেদৰে দিছিল?
উত্তৰঃ
এন. জি. ৰঙ্গই ‘সংখ্যালঘু’ শব্দটোক কেৱল ধৰ্মীয় বা ভাষাগত সংখ্যাৰ ভিত্তিত ব্যাখ্যা কৰা উচিত নহয় বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছিল। তেওঁৰ মতে সমাজৰ প্ৰকৃত দুৰ্বল সংখ্যালঘু হৈছে সেইসকল লোক যিসকল সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিকভাৱে পিছপৰা, দৰিদ্ৰ, শোষিত আৰু সংগঠিত শক্তিহীন। বিশেষকৈ কৃষক, ভূমিহীন শ্ৰমিক আৰু জনজাতীয় লোকসকল বহু সময়ত সংখ্যাত অধিক হ’লেও অৰ্থনৈতিক ক্ষমতা আৰু সামাজিক প্ৰভাৱৰ অভাৱত নিজৰ অধিকাৰ ৰক্ষা কৰিব নোৱাৰে। সেয়ে তেওঁ সংবিধানত এনে গোটসমূহৰ জীৱিকা, ভূমিৰ অধিকাৰ, শিক্ষা আৰু ৰাজনৈতিক সুৰক্ষাৰ বাবে বিশেষ ব্যৱস্থা কৰাৰ পক্ষে যুক্তি দিছিল। তেওঁৰ বক্তব্যৰ মূল কথা আছিল—সংখ্যালঘুৰ সমস্যা কেৱল সংখ্যাৰ সমস্যা নহয়; ক্ষমতা, সম্পদ আৰু সুযোগৰ অসম বণ্টনৰ সমস্যাও। এই দৃষ্টিভংগীয়ে সংবিধান সভাৰ সামাজিক ন্যায়ৰ আলোচনাক অধিক বিস্তৃত কৰি তুলিছিল।
৬। জনজাতিসকলৰ স্বাৰ্থ সুৰক্ষাৰ অৰ্থে কি কি পৰামৰ্শ আগবঢ়োৱা হৈছিল?
উত্তৰঃ
সংবিধান সভাত জনজাতীয় লোকসকলৰ সুৰক্ষা আৰু উন্নয়নৰ বাবে বিভিন্ন পৰামৰ্শ আগবঢ়োৱা হৈছিল। জয়পাল সিং আৰু এন. জি. ৰঙ্গৰ দৰে সদস্যই উল্লেখ কৰিছিল যে জনজাতিসকল বহু যুগ ধৰি ভূমি হৰণ, ঋণগ্ৰস্ততা, শোষণ আৰু প্ৰশাসনিক অৱহেলাৰ সন্মুখীন হৈ আহিছে। সেয়ে তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত ভূমিৰ অধিকাৰ আৰু সামাজিক-সাংস্কৃতিক স্বকীয়তা ৰক্ষা কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তা উত্থাপন কৰা হয়। জনজাতীয় অঞ্চলত বিশেষ প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা, শিক্ষা আৰু উন্নয়নৰ সুযোগ, ৰাজনৈতিক প্ৰতিনিধিত্ব আৰু বিধানসভাত সংৰক্ষণৰ ব্যৱস্থাৰ কথা কোৱা হয়। তেওঁলোকৰ ভূমি যাতে মহাজন বা বাহিৰৰ ধনী ব্যক্তিয়ে সহজে দখল কৰিব নোৱাৰে তাৰ বাবেও সুৰক্ষামূলক ব্যৱস্থাৰ প্ৰয়োজন বুলি মত প্ৰকাশ কৰা হয়। এই চিন্তাধাৰাৰ ভিত্তিত সংবিধানত অনুসূচিত জনজাতিৰ বাবে বিভিন্ন সুৰক্ষামূলক আৰু ইতিবাচক ব্যৱস্থা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।
৭। কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক ক্ষমতাশালী কৰাৰ যুক্তিবোৰ কি আছিল? H.S. ’19
উত্তৰঃ
সংবিধান সভাৰ বহু সদস্যই শক্তিশালী কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ পক্ষে মত প্ৰকাশ কৰিছিল। ১৯৪৭ চনৰ দেশ বিভাজন আৰু সাম্প্ৰদায়িক হিংসাই দেশৰ ঐক্য আৰু অখণ্ডতা ৰক্ষাৰ বিষয়টো বিশেষ গুৰুত্বপূৰ্ণ কৰি তুলিছিল। জৱাহৰলাল নেহৰুৱে যুক্তি দিছিল যে বিশাল আৰু বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ দেশ এখনৰ নিৰাপত্তা, অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন আৰু সামগ্ৰিক স্বাৰ্থৰ বাবে শক্তিশালী কেন্দ্ৰ প্ৰয়োজন। বি. আৰ. আম্বেদকাৰেও সংকটৰ সময়ত ৰাষ্ট্ৰীয় একতা ৰক্ষা কৰিব পৰাকৈ কেন্দ্ৰক পৰ্যাপ্ত ক্ষমতা দিয়াৰ পক্ষে আছিল। দেশীয় ৰাজ্যসমূহক একত্ৰিত কৰা, সাম্প্ৰদায়িক অস্থিৰতা নিয়ন্ত্ৰণ, প্ৰতিৰক্ষা, বৈদেশিক নীতি আৰু আন্তঃৰাজ্যিক সমস্যা সমাধানৰ বাবেও শক্তিশালী কেন্দ্ৰ প্ৰয়োজন বুলি ধৰা হৈছিল। ফলত ভাৰতীয় সংবিধানত যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ’লেও কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক বহু ক্ষেত্ৰত তুলনামূলকভাৱে শক্তিশালী স্থান দিয়া হয়।
৮। প্ৰদেশবিলাকক কিয় সবল কৰিব লাগে বুলি কোৱা হৈছিল?
উত্তৰঃ
সংবিধান সভাত কিছুমান সদস্যই শক্তিশালী কেন্দ্ৰৰ লগতে প্ৰদেশ বা ৰাজ্যসমূহকো যথেষ্ট ক্ষমতা দিয়াৰ পক্ষে যুক্তি আগবঢ়াইছিল। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰত এখন বৃহৎ আৰু ভাষা, সংস্কৃতি, অৰ্থনীতি আৰু স্থানীয় সমস্যাৰ ক্ষেত্ৰত অত্যন্ত বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ দেশ। সকলো সিদ্ধান্ত কেন্দ্ৰত গ্ৰহণ কৰিলে স্থানীয় সমস্যা সঠিকভাৱে বুজি সমাধান কৰাটো কঠিন হ’ব পাৰে। কে. সন্থানমৰ দৰে সদস্যই কৈছিল যে প্ৰদেশসমূহ আৰ্থিক আৰু প্ৰশাসনিকভাৱে দুৰ্বল হ’লে সমগ্ৰ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাও শক্তিশালী হ’ব নোৱাৰে। শিক্ষা, কৃষি, জনস্বাস্থ্য, স্থানীয় শাসন আদি বিষয়ত ৰাজ্যক যথেষ্ট ক্ষমতা দিলে প্ৰশাসন জনসাধাৰণৰ ওচৰলৈ যায়। সেয়ে সংবিধানে কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত ক্ষমতা বণ্টনৰ ব্যৱস্থা কৰে। উদ্দেশ্য আছিল—দেশৰ ঐক্য বজাই ৰখাৰ লগতে আঞ্চলিক স্বায়ত্তশাসন আৰু গণতান্ত্ৰিক বিকেন্দ্ৰীকৰণ নিশ্চিত কৰা।
৯। গান্ধীজীয়ে কিয় হিন্দুস্তানীক ৰাষ্ট্ৰীয় যোগাযোগৰ ভাষা হিচাপে গ্ৰহণ কৰাটো বিচাৰিছিল?
উত্তৰঃ
মহাত্মা গান্ধীয়ে হিন্দুস্তানীক সমগ্ৰ ভাৰতৰ যোগাযোগৰ সাধাৰণ ভাষা হিচাপে সমৰ্থন কৰিছিল। তেওঁৰ মতে হিন্দুস্তানী আছিল হিন্দী আৰু উৰ্দুৰ মাজত স্বাভাৱিকভাৱে বিকশিত সহজ কথিত ভাষা, যি উত্তৰ ভাৰতৰ বহু হিন্দু আৰু মুছলমানে সহজে বুজিব পাৰিছিল। তেওঁ এই ভাষা দেৱনাগৰী আৰু পাৰ্চী-উৰ্দু—দুয়োটা লিপিতে লিখিব পৰা উচিত বুলি ভাবিছিল। গান্ধীৰ মতে ভাষা জাতীয় ঐক্য সৃষ্টি কৰাৰ মাধ্যম হ’ব লাগে, ধৰ্মীয় বিভাজনৰ মাধ্যম নহয়। সেইবাবে সংস্কৃতঘেঁষা কঠিন হিন্দী বা অত্যধিক ফাৰ্চীঘেঁষা উৰ্দুৰ পৰিৱৰ্তে সহজ হিন্দুস্তানীৰ পক্ষে তেওঁ মত দিছিল। অৱশ্যে সংবিধান সভাই শেষত ‘হিন্দুস্তানী’ গ্ৰহণ নকৰি দেৱনাগৰী লিপিৰ হিন্দীক কেন্দ্ৰৰ চৰকাৰী ভাষা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে আৰু ইংৰাজীৰ ব্যৱহাৰো অব্যাহত ৰাখে।
খ. চমু ৰচনা
২০০–২৫০ শব্দৰ ভিতৰত উত্তৰ
১০। ভাৰতীয় সংবিধানৰ ঐতিহাসিক পটভূমি আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
ভাৰতীয় সংবিধান দীৰ্ঘ স্বাধীনতা সংগ্ৰাম, ৰাজনৈতিক অভিজ্ঞতা আৰু সাংবিধানিক বিকাশৰ ফল। ঔপনিৱেশিক যুগত ভাৰতীয়সকলে ক্ৰমে অধিক ৰাজনৈতিক অধিকাৰ আৰু স্বশাসনৰ দাবী উত্থাপন কৰে। ১৯১৯ চনৰ ভাৰত চৰকাৰ আইনে সীমিত প্ৰাদেশিক দায়িত্ব আৰু দ্বৈত শাসনৰ অভিজ্ঞতা দিয়ে। ১৯৩৫ চনৰ ভাৰত চৰকাৰ আইনে প্ৰাদেশিক স্বায়ত্তশাসন, বিষয়বণ্টন আৰু ফেডাৰেল কাঠামোৰ কিছুমান নীতি আগবঢ়ায়।
স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সময়ত মৌলিক অধিকাৰ, সাৰ্বজনীন ভোটাধিকাৰ আৰু গণতান্ত্ৰিক শাসনৰ দাবী শক্তিশালী হয়। ১৯২৮ চনৰ নেহৰু প্ৰতিবেদন আৰু ১৯৩১ চনৰ কৰাচী প্ৰস্তাৱেও অধিকাৰভিত্তিক সংবিধানৰ চিন্তাক আগুৱাই নিয়ে।
১৯৪৬ চনৰ কেবিনেট মিছন আঁচনিৰ অধীনত সংবিধান সভা গঠন হয়। সভাৰ নিৰ্ধাৰিত মুঠ সদস্য সংখ্যা আছিল ৩৮৯। ৯ ডিচেম্বৰ ১৯৪৬ত প্ৰথম বৈঠক অনুষ্ঠিত হয়। ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ স্থায়ী সভাপতি নিৰ্বাচিত হয় আৰু ২৯ আগষ্ট ১৯৪৭ত গঠিত Drafting Committee-ৰ সভাপতি হয় ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ।
বি. এন. ৰাও সাংবিধানিক উপদেষ্টা হিচাপে প্ৰাথমিক খচৰা প্ৰস্তুত কৰে। Drafting Committee-এ সেই খচৰা আৰু বিভিন্ন সমিতিৰ প্ৰতিবেদন পৰ্যালোচনা কৰি ২১ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৪৮ত Draft Constitution দাখিল কৰে।
২৬ নৱেম্বৰ ১৯৪৯ত সংবিধান গৃহীত হয় আৰু ২৬ জানুৱাৰী ১৯৫০ত কাৰ্যকৰী হয়। এইদৰে স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ আদৰ্শ আৰু ভাৰতৰ বাস্তৱ প্ৰয়োজনৰ সমন্বয়ত নতুন গণতান্ত্ৰিক যুগৰ সূচনা হয়।
১১। দলিতসকলৰ স্বাৰ্থ সুৰক্ষাৰ বাবে আগবঢ়োৱা যুক্তিবোৰ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
ভাৰতীয় সমাজত তথাকথিত ‘অস্পৃশ্য’ বা দলিতসকল বহু শতিকা ধৰি সামাজিক বৈষম্য, জাতিগত অপমান আৰু অৰ্থনৈতিক বঞ্চনাৰ সন্মুখীন হৈ আহিছিল। তেওঁলোকক বহু ক্ষেত্ৰত মন্দিৰ, বিদ্যালয়, কুঁৱা আৰু অন্যান্য ৰাজহুৱা সুবিধা ব্যৱহাৰৰ পৰা বঞ্চিত কৰা হৈছিল। সেয়ে সংবিধান সভাত কেৱল আইনী সমতা ঘোষণা কৰিলেই বাস্তৱ সমতা প্রতিষ্ঠা নহ’ব বুলি মত প্ৰকাশ কৰা হয়।
ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ এই বিষয়ত বিশেষ ভূমিকা পালন কৰে। তেওঁৰ মতে সামাজিকভাৱে পিছপৰা গোটসমূহক প্ৰকৃত সমতা লাভৰ বাবে সাংবিধানিক সুৰক্ষা আৰু বিশেষ সুযোগৰ প্ৰয়োজন। সংবিধানে অস্পৃশ্যতা বিলোপ কৰি ইয়াৰ যিকোনো প্ৰয়োগক আইনবিৰোধী ঘোষণা কৰে। আইনৰ আগত সমতা আৰু ধৰ্ম, জাতি, বৰ্ণ, লিংগ বা জন্মস্থানৰ ভিত্তিত বৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা হয়।
অনুসূচিত জাতিসকলৰ বাবে বিধানসভা আৰু লোকসভাত আসন সংৰক্ষণৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়। শিক্ষা, চাকৰি আৰু সামাজিক উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰতো পিছপৰা গোটৰ স্বাৰ্থৰ প্ৰতি বিশেষ যত্ন লোৱাৰ নীতি গ্ৰহণ কৰা হয়।
এই ব্যৱস্থাবোৰৰ উদ্দেশ্য কোনো গোটক স্থায়ী সুবিধা দিয়া নহয়; ঐতিহাসিক অন্যায় আৰু অসমতা হ্ৰাস কৰি তেওঁলোকক সমমৰ্যাদা আৰু সমান সুযোগৰ ক্ষেত্ৰ সৃষ্টি কৰা।
১২। সংবিধান সভাত ভাষা সম্পৰ্কীয় আলোচনা বিশ্লেষণ কৰা।
উত্তৰঃ
সংবিধান সভাত ভাষাৰ প্ৰশ্নটো আটাইতকৈ সংবেদনশীল বিষয়সমূহৰ অন্যতম আছিল। ভাৰত বহু ভাষা আৰু লিপিৰ দেশ হোৱাৰ বাবে একমাত্ৰ ভাষা সকলোৰে ওপৰত জাপি দিয়াৰ আশংকা আছিল।
আৰ. ভি. ধুলেকাৰৰ দৰে কিছুমান সদস্যই হিন্দীক শক্তিশালীভাৱে সমৰ্থন কৰিছিল। আন কিছুমানে হিন্দুস্তানীৰ পক্ষে মত প্ৰকাশ কৰিছিল। মহাত্মা গান্ধীয়েও হিন্দী-উৰ্দুৰ সংমিশ্ৰিত সহজ হিন্দুস্তানীক জাতীয় যোগাযোগৰ উপযোগী ভাষা বুলি ভাবিছিল।
বিশেষকৈ দক্ষিণ ভাৰতৰ বহু প্ৰতিনিধিয়ে হিন্দী তৎক্ষণাৎ বাধ্যতামূলক কৰাৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মতে ইংৰাজী ইতিমধ্যে উচ্চ প্ৰশাসন, আইন আৰু আন্তঃপ্ৰাদেশিক যোগাযোগত ব্যৱহৃত হৈ আছিল, সেয়ে হঠাতে ইয়াক আঁতৰালে সমস্যা হ’ব।
দীঘলীয়া আলোচনাৰ পিছত Munshi-Ayyangar Formulaৰ ভিত্তিত সমঝোতা হয়। সংবিধানৰ Article 343 অনুসৰি দেৱনাগৰী লিপিৰ হিন্দীক Union-ৰ Official Language হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হয়। কিন্তু সংবিধান কাৰ্যকৰী হোৱাৰ পৰা প্ৰথম ১৫ বছৰ ইংৰাজীও কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ চৰকাৰী কামত ব্যৱহাৰ অব্যাহত থাকিব বুলি সিদ্ধান্ত লোৱা হয়।
অতএব, সংবিধানে কোনো ভাষাক ‘National Language’ ঘোষণা কৰা নাই।
১৩। ভাৰতীয় সংবিধানৰ দুটা উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ
১। সাৰ্বজনীন প্ৰাপ্তবয়স্ক ভোটাধিকাৰঃ
স্বাধীন ভাৰতত জাতি, ধৰ্ম, সম্পত্তি, শিক্ষা বা লিংগৰ ভেদাভেদ নকৰাকৈ প্ৰাপ্তবয়স্ক নাগৰিকক ভোটাধিকাৰ দিয়া হয়। সংবিধান কাৰ্যকৰী হোৱাৰ সময়ত ভোটদানৰ ন্যূনতম বয়স ২১ বছৰ আছিল; ৬১তম সংশোধনীৰ জৰিয়তে ১৯৮৯ চনৰ পৰা ইয়াক ১৮ বছৰ কৰা হয়।
২। মৌলিক অধিকাৰ আৰু সামাজিক ন্যায়ঃ
সংবিধানে নাগৰিকক সমতা, স্বাধীনতা, ধৰ্মীয় স্বাধীনতা আৰু সাংবিধানিক প্ৰতিকাৰৰ দৰে মৌলিক অধিকাৰ প্ৰদান কৰে। লগতে অস্পৃশ্যতা বিলোপ আৰু পিছপৰা গোটৰ সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থাও কৰে।
গ. অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১। ১৮৮৫ চনত গঠন হোৱা প্ৰথম সৰ্বভাৰতীয় জাতীয় ৰাজনৈতিক সংগঠনটোৰ নাম কি?
উত্তৰঃ ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ।
২। ১৯১৯ চনৰ কোন আইনে কেন্দ্ৰত দ্বিসদনীয় বিধানমণ্ডলৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল?
উত্তৰঃ Government of India Act, 1919 বা মন্টেগু-চেমছফোৰ্ড সংস্কাৰ।
৩। ১৯৩৫ চনৰ ভাৰত চৰকাৰ আইনৰ এটা সীমাবদ্ধতা লিখা।
উত্তৰঃ কেন্দ্ৰত সম্পূৰ্ণ দায়িত্বশীল চৰকাৰ প্রতিষ্ঠা কৰা হোৱা নাছিল আৰু গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলৰ হাতত ব্যাপক বিশেষ ক্ষমতা আছিল।
৪। ব্ৰিটেইনৰ কোন ৰাজনৈতিক দল ভাৰতৰ ক্ষমতা হস্তান্তৰৰ সময়ত শাসনত আছিল?
উত্তৰঃ Labour Party বা শ্ৰমিক দল।
৫। সেই সময়ৰ ব্ৰিটিছ প্ৰধানমন্ত্ৰী কোন আছিল?
উত্তৰঃ ক্লেমেণ্ট এটলী।
৬। সংবিধান সভাৰ নিৰ্ধাৰিত মুঠ সদস্য সংখ্যা কিমান আছিল?
উত্তৰঃ ৩৮৯ জন।
৭। ভাৰত বিভাজনৰ পিছত সংবিধান সভাৰ সদস্য সংখ্যা কিমান হৈছিল?
উত্তৰঃ ২৯৯ জন।
৮। সংবিধান সভাৰ প্ৰথম বৈঠক কেতিয়া অনুষ্ঠিত হৈছিল?
উত্তৰঃ ৯ ডিচেম্বৰ ১৯৪৬।
৯। সংবিধান সভাৰ প্ৰথম বৈঠক ক’ত অনুষ্ঠিত হৈছিল?
উত্তৰঃ নতুন দিল্লীৰ Constitution Hall-ত, বৰ্তমানৰ সংসদ ভৱনৰ Central Hall-ত।
১০। সংবিধান সভাৰ অস্থায়ী সভাপতি কোন আছিল?
উত্তৰঃ ড° সচ্চিদানন্দ সিনহা।
১১। সংবিধান সভাৰ স্থায়ী সভাপতি কোন আছিল?
উত্তৰঃ ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ।
১২। খচৰা সমিতিৰ সভাপতি কোন আছিল?
উত্তৰঃ ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ।
১৩। ভাৰতীয় সংবিধানৰ সাংবিধানিক উপদেষ্টা কোন আছিল?
উত্তৰঃ বি. এন. ৰাও।
১৪। খচৰা সমিতি কেতিয়া গঠন কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ২৯ আগষ্ট ১৯৪৭।
১৫। Drafting Committee-এ Draft Constitution কেতিয়া দাখিল কৰিছিল?
উত্তৰঃ ২১ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৪৮।
১৬। ভাৰতীয় সংবিধান কেতিয়া গৃহীত হৈছিল?
উত্তৰঃ ২৬ নৱেম্বৰ ১৯৪৯।
১৭। ভাৰতীয় সংবিধান কেতিয়া কাৰ্যকৰী হৈছিল?
উত্তৰঃ ২৬ জানুৱাৰী ১৯৫০।
১৮। সংবিধান ৰচনা কৰিবলৈ প্ৰায় কিমান সময় লাগিছিল?
উত্তৰঃ প্ৰায় ২ বছৰ ১১ মাহ ১৮ দিন।
১৯। Objectives Resolution কোনে উত্থাপন কৰিছিল?
উত্তৰঃ জৱাহৰলাল নেহৰুৱে।
২০। Objectives Resolution কেতিয়া উত্থাপন কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৩ ডিচেম্বৰ ১৯৪৬।
২১। Objectives Resolution কেতিয়া গৃহীত হৈছিল?
উত্তৰঃ ২২ জানুৱাৰী ১৯৪৭।
২২। সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনা কোন শব্দসমষ্টিৰে আৰম্ভ হৈছে?
উত্তৰঃ “আমি, ভাৰতৰ জনসাধাৰণে” — We, the People of India।
২৩। ভাৰতীয় সংবিধানৰ মৌলিক অধিকাৰ কোন অংশত আছে?
উত্তৰঃ তৃতীয় অংশত (Part III)।
২৪। ৰাষ্ট্ৰ পৰিচালনাৰ নিৰ্দেশাত্মক নীতি কোন অংশত আছে?
উত্তৰঃ চতুৰ্থ অংশত (Part IV)।
২৫। পৃথক ভোটাধিকাৰৰ দাবী উত্থাপন কৰা এজন সদস্যৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ বি. পকাৰ বাহাদুৰ।
২৬। পৃথক ভোটাধিকাৰৰ বিৰোধিতা কৰা এগৰাকী মহিলা সদস্যৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ বেগম আইজাজ ৰছুল।
২৭। জয়পাল সিং কোন জনগোষ্ঠীৰ নেতা আছিল?
উত্তৰঃ আদিবাসী বা জনজাতীয় জনগোষ্ঠীৰ নেতা।
২৮। আৰ. ভি. ধুলেকাৰ কোন আছিল?
উত্তৰঃ United Provinces-ৰ কংগ্ৰেছ সদস্য আৰু সংবিধান সভাত হিন্দীৰ শক্তিশালী সমৰ্থক।
২৯। সোমনাথ লাহিড়ী কোন আছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টিৰ নেতা আৰু সংবিধান সভাৰ সদস্য।
৩০। ভাৰতৰ সংবিধানে এক নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা কিয় ৰাখিছে?
উত্তৰঃ সমগ্ৰ দেশৰ নাগৰিকৰ মাজত একক ভাৰতীয় পৰিচয় আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় ঐক্য গঢ়িবলৈ।
৩১। ভাৰতৰ শেষ ব্ৰিটিছ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল কোন আছিল?
উত্তৰঃ লৰ্ড মাউণ্টবেটেন।
৩২। ভাৰতৰ শেষ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল কোন আছিল?
উত্তৰঃ চি. ৰাজাগোপালাচাৰী।
৩৩। ভাৰতৰ প্ৰথম প্ৰধানমন্ত্ৰী কোন আছিল?
উত্তৰঃ জৱাহৰলাল নেহৰু।
৩৪। স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম গৃহমন্ত্ৰী কোন আছিল?
উত্তৰঃ চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল।
৩৫। স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম শিক্ষামন্ত্ৰী কোন আছিল?
উত্তৰঃ মৌলানা আবুল কালাম আজাদ।
৩৬। “At the stroke of the midnight hour…” কথাষাৰ কোনে কৈছিল?
উত্তৰঃ জৱাহৰলাল নেহৰুৱে।
৩৭। ভাৰতীয় সংবিধানত হিন্দীৰ মৰ্যাদা কি?
উত্তৰঃ দেৱনাগৰী লিপিৰ হিন্দী হৈছে Union-ৰ চৰকাৰী ভাষা।
৩৮। ভাৰতৰ কোনো ‘National Language’ সংবিধানে ঘোষণা কৰিছেনে?
উত্তৰঃ নাই।
৩৯। সংবিধান সভাৰ এগৰাকী আদিবাসী নেতা কোন আছিল?
উত্তৰঃ জয়পাল সিং।
৪০। ভাৰতীয় সংবিধানৰ মূল প্ৰস্তাৱনাত ‘Socialist’ আৰু ‘Secular’ শব্দ আছিলনে?
উত্তৰঃ নাছিল।
৪১। ‘Socialist’ আৰু ‘Secular’ শব্দ দুটা কেতিয়া প্ৰস্তাৱনাত যোগ কৰা হয়?
উত্তৰঃ ১৯৭৬ চনৰ ৪২তম সংবিধান সংশোধনীৰ জৰিয়তে।
ঘ. চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১। ভাৰতৰ সমসাময়িক ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতিয়ে সংবিধান ৰচনাত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল?
উত্তৰঃ
স্বাধীনতা সংগ্ৰামে গণতন্ত্ৰ, সমতা আৰু নাগৰিক অধিকাৰৰ দাবী শক্তিশালী কৰিছিল। আনহাতে দেশ বিভাজন, সাম্প্ৰদায়িক হিংসা, শৰণাৰ্থী সমস্যা আৰু দেশীয় ৰাজ্যসমূহৰ একত্ৰীকৰণে শক্তিশালী কেন্দ্ৰ আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় ঐক্যৰ প্ৰয়োজনীয়তা বৃদ্ধি কৰিছিল। এই দুয়ো অভিজ্ঞতাই সংবিধানৰ গঠন আৰু আদৰ্শত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলায়।
২। পৃথক ভোটাধিকাৰ সম্পৰ্কত সংবিধান সভাত হোৱা আলোচনা বৰ্ণনা কৰা। H.S. ’18
উত্তৰঃ
কিছুমান সংখ্যালঘু সদস্যই নিজৰ সম্প্ৰদায়ৰ যথাযথ প্ৰতিনিধিত্বৰ বাবে পৃথক নিৰ্বাচকমণ্ডলীৰ দাবী কৰিছিল। কিন্তু অধিকাংশ সদস্যই ইয়াক সাম্প্ৰদায়িক বিভাজন স্থায়ী কৰা ব্যৱস্থা বুলি বিৰোধিতা কৰে। বেগম আইজাজ ৰছুলেও পৃথক নিৰ্বাচকমণ্ডলী সংখ্যালঘুক সংখ্যাগৰিষ্ঠৰ পৰা পৃথক কৰি ৰাখিব বুলি মত প্ৰকাশ কৰে। ফলত যৌথ নিৰ্বাচন ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হয়।
৩। এন. জি. ৰঙ্গই সংখ্যালঘুৰ সংজ্ঞা কেনেদৰে দিছিল?
উত্তৰঃ
ৰঙ্গৰ মতে সংখ্যালঘু কেৱল ধৰ্ম বা সংখ্যাৰ ভিত্তিত নিৰ্ধাৰণ কৰা উচিত নহয়। দৰিদ্ৰ কৃষক, ভূমিহীন শ্ৰমিক, জনজাতি আৰু সামাজিক-অৰ্থনৈতিকভাৱে বঞ্চিত লোকসকলো প্ৰকৃত অৰ্থত সংখ্যালঘু, কাৰণ তেওঁলোক নিজৰ স্বাৰ্থ আৰু অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰিবলৈ যথেষ্ট শক্তিশালী নহয়।
৪। প্ৰস্তাৱনা বুলিলে কি বুজা? ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য কি?
উত্তৰঃ
প্ৰস্তাৱনা হৈছে সংবিধানৰ আৰম্ভণিসূচক ঘোষণা, যিয়ে সংবিধানৰ উৎস, আদৰ্শ আৰু লক্ষ্য প্ৰকাশ কৰে। ইয়াত ভাৰতৰ জনসাধাৰণক সংবিধানৰ ক্ষমতাৰ উৎস বুলি ঘোষণা কৰি ন্যায়, স্বাধীনতা, সমতা আৰু ভাতৃত্ববোধ প্রতিষ্ঠাৰ লক্ষ্য উল্লেখ কৰা হৈছে।
টোকাঃ প্ৰস্তাৱনা কেৱল নেহৰুৱে এককভাৱে লিখা নাছিল। নেহৰুৰ Objectives Resolution-এ ইয়াৰ আদৰ্শগত ভিত্তি প্ৰদান কৰিছিল।
৫। অস্পৃশ্যতা দূৰ কৰিবলৈ সংবিধানত গ্ৰহণ কৰা দুটা ব্যৱস্থা লিখা। H.S. ’18
উত্তৰঃ
১। Article 17-ৰ জৰিয়তে অস্পৃশ্যতা বিলোপ কৰি ইয়াৰ যিকোনো প্ৰয়োগ নিষিদ্ধ কৰা হয়।
২। আইনৰ আগত সমতা আৰু জাতি-বৰ্ণৰ ভিত্তিত বৈষম্য নিষিদ্ধ কৰাৰ সাংবিধানিক অধিকাৰ প্ৰদান কৰা হয়।
৬। ১৯২৯ চনৰ লাহোৰ কংগ্ৰেছ অধিবেশন কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ?
উত্তৰঃ
১৯২৯ চনত জৱাহৰলাল নেহৰুৰ সভাপতিত্বত অনুষ্ঠিত লাহোৰ কংগ্ৰেছ অধিবেশনত ‘পূৰ্ণ স্বৰাজ’ক ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ লক্ষ্য হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি ২৬ জানুৱাৰী ১৯৩০ তাৰিখে স্বাধীনতা দিৱস পালন কৰা হয়।
৭। একক নাগৰিকত্ব ভাৰতীয় সংবিধানৰ এটা বৈশিষ্ট্য কিয়?
উত্তৰঃ
ভাৰত যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ দেশ হ’লেও নাগৰিকসকলৰ বাবে পৃথক ৰাজ্যিক নাগৰিকত্ব নাই। সকলো নাগৰিক একে ভাৰতীয় নাগৰিকত্ব লাভ কৰে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আঞ্চলিক বিভেদ হ্ৰাস কৰি ৰাষ্ট্ৰীয় ঐক্য আৰু সমান নাগৰিক মৰ্যাদা শক্তিশালী কৰা।
৮। Draft Constitution কেতিয়া আৰু কেনেদৰে প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ
সাংবিধানিক উপদেষ্টা বি. এন. ৰাৱে বিভিন্ন সমিতিৰ প্ৰতিবেদন আৰু সাংবিধানিক উদাহৰণৰ ভিত্তিত ১৯৪৭ চনত এটা প্ৰাথমিক খচৰা প্ৰস্তুত কৰে। Drafting Committee-এ সেই খচৰা পৰ্যালোচনা আৰু সংশোধন কৰি ২১ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৪৮ত Draft Constitution সংবিধান সভাৰ সভাপতিক দাখিল কৰে।
ঙ. বহলাই উত্তৰ দিয়া
১। জনজাতিসকলৰ সুৰক্ষাৰ বাবে সংবিধান সভাত কি কি পৰামৰ্শ আগবঢ়োৱা হৈছিল?
উত্তৰঃ
সংবিধান সভাত জনজাতীয় জনগোষ্ঠীৰ অৱস্থা সম্পৰ্কে গভীৰ আলোচনা হৈছিল। বহু সদস্যই মত প্ৰকাশ কৰিছিল যে তেওঁলোক বহু শতিকা ধৰি সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু প্ৰশাসনিক অৱহেলাৰ বলি হৈ আহিছে।
জয়পাল সিঙৰ মতঃ
আদিবাসী নেতা জয়পাল সিঙে জনজাতীয় লোকসকলক ভাৰতৰ প্ৰাচীন অধিবাসী হিচাপে উল্লেখ কৰি কৈছিল যে তেওঁলোকক মূল সমাজৰ পৰা পৃথক বা নিম্ন বুলি গণ্য কৰাটো অন্যায়। তেওঁ সমমৰ্যাদা আৰু স্বশাসনৰ সুযোগৰ পক্ষে আছিল।
এন. জি. ৰঙ্গৰ মতঃ
ৰঙ্গই উল্লেখ কৰিছিল যে বহু জনজাতীয় লোক মহাজন, জমিদাৰ আৰু বাহিৰৰ লোকৰ শোষণৰ ফলত ভূমি আৰু জীৱিকাৰ ওপৰত অধিকাৰ হেৰুৱাইছে। তেওঁলোকক অৰ্থনৈতিক সুৰক্ষা দিব লাগে।
মূল পৰামৰ্শসমূহ আছিল—
১। জনজাতীয় ভূমি আৰু সম্পদ সুৰক্ষিত কৰা।
২। শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্যৰ বিশেষ সুবিধা প্ৰদান কৰা।
৩। বিধানসভা আৰু সংসদত ৰাজনৈতিক প্ৰতিনিধিত্ব নিশ্চিত কৰা।
৪। জনজাতীয় অঞ্চলৰ বাবে বিশেষ প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা কৰা।
৫। তেওঁলোকৰ সংস্কৃতি, ভাষা আৰু পৰম্পৰা সুৰক্ষিত কৰা।
৬। শোষণৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ বিশেষ আইন প্ৰণয়ন কৰা।
এই চিন্তাধাৰাৰ ভিত্তিত সংবিধানত অনুসূচিত জনজাতিৰ বাবে সংৰক্ষণ, বিশেষ প্ৰশাসনিক অঞ্চল আৰু অন্যান্য সুৰক্ষামূলক ব্যৱস্থা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।
২। কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক শক্তিশালী কৰাৰ যুক্তিবোৰ আলোচনা কৰা। H.S. ’19
উত্তৰঃ
সংবিধান সভাত কেন্দ্ৰ-ৰাজ্য সম্পৰ্কৰ বিষয়ে ব্যাপক বিতৰ্ক হৈছিল। অধিকাংশ প্ৰধান নেতাই ভাৰতৰ বিশেষ ঐতিহাসিক পৰিস্থিতিৰ বাবে তুলনামূলকভাৱে শক্তিশালী কেন্দ্ৰৰ পক্ষে মত প্ৰকাশ কৰিছিল।
প্ৰথমতে, ১৯৪৭ৰ বিভাজন আৰু সাম্প্ৰদায়িক হিংসাই ৰাষ্ট্ৰীয় ঐক্যৰ প্ৰতি গভীৰ ভাবুকি সৃষ্টি কৰিছিল। সেয়ে দেশৰ অখণ্ডতা ৰক্ষাৰ বাবে শক্তিশালী কেন্দ্ৰ প্ৰয়োজন বুলি কোৱা হৈছিল।
দ্বিতীয়তে, শতাধিক দেশীয় ৰাজ্যক নতুন ভাৰতীয় ইউনিয়নৰ সৈতে একত্ৰিত কৰিবলগীয়া হৈছিল। ইয়াৰ বাবে কেন্দ্ৰৰ ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্ব শক্তিশালী হোৱা প্ৰয়োজন আছিল।
তৃতীয়তে, প্ৰতিৰক্ষা, বৈদেশিক নীতি, যোগাযোগ, আন্তঃৰাজ্যিক বাণিজ্য আৰু বৃহৎ অৰ্থনৈতিক পৰিকল্পনা কেন্দ্ৰীয়ভাৱে পৰিচালনা কৰাটো অধিক সুবিধাজনক বুলি বিবেচিত হৈছিল।
চতুৰ্থতে, জৱাহৰলাল নেহৰুৰ মতে দুৰ্বল কেন্দ্ৰই ভাৰতৰ দৰে বিশাল দেশৰ শান্তি আৰু সামগ্ৰিক স্বাৰ্থ ৰক্ষা কৰিব নোৱাৰিব।
পঞ্চমতে, আম্বেদকাৰেও জৰুৰী পৰিস্থিতিত দেশৰ ঐক্য অক্ষুণ্ণ ৰাখিব পৰাকৈ কেন্দ্ৰৰ ওচৰত পৰ্যাপ্ত ক্ষমতা থকাৰ প্ৰয়োজনীয়তা স্বীকাৰ কৰিছিল।
ফলত সংবিধানে Union List, State List আৰু Concurrent List-ৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ লগতে অৱশিষ্ট ক্ষমতা কেন্দ্ৰক দিয়ে আৰু বিশেষ জৰুৰী অৱস্থাত কেন্দ্ৰৰ ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰাৰ ব্যৱস্থাও ৰাখে।
৩। ভাৰতীয় সংবিধানৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ আলোচনা কৰা। H.S. ’16
উত্তৰঃ
২৬ নৱেম্বৰ ১৯৪৯ত গৃহীত আৰু ২৬ জানুৱাৰী ১৯৫০ত কাৰ্যকৰী ভাৰতীয় সংবিধানৰ কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য আছে।
(ক) বিস্তৃত লিখিত সংবিধান
মূল সংবিধানত ২২টা Part, ৩৯৫টা Article আৰু ৮খন Schedule আছিল। সময়ৰ লগে লগে বহু সংশোধনৰ ফলত ইয়াৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি পাইছে।
(খ) গণতান্ত্ৰিক গণৰাজ্য
জনসাধাৰণৰ দ্বাৰা নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধিৰ জৰিয়তে শাসন চলোৱা হয় আৰু বংশানুক্ৰমিক ৰজাৰ পৰিৱৰ্তে নিৰ্বাচিত ৰাষ্ট্ৰপতি দেশৰ সাংবিধানিক মুৰব্বী।
(গ) সংসদীয় শাসন
ৰাষ্ট্ৰপতি সাংবিধানিক মুৰব্বী আৰু প্ৰধানমন্ত্ৰী নেতৃত্বাধীন মন্ত্ৰীসভাই বাস্তৱ কাৰ্যবাহী ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰে।
(ঘ) যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থা আৰু শক্তিশালী কেন্দ্ৰ
কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত ক্ষমতা বণ্টন কৰা হৈছে, কিন্তু ৰাষ্ট্ৰীয় ঐক্যৰ বাবে কেন্দ্ৰক তুলনামূলকভাৱে শক্তিশালী কৰা হৈছে।
(ঙ) মৌলিক অধিকাৰ
Part III-ত নাগৰিক স্বাধীনতা আৰু সমতাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা হৈছে।
(চ) নিৰ্দেশাত্মক নীতি
Part IV-ত কল্যাণকামী সমাজ গঢ়িবলৈ ৰাষ্ট্ৰক অনুসৰণ কৰিবলগীয়া নীতি দিয়া হৈছে।
(ছ) সাৰ্বজনীন প্ৰাপ্তবয়স্ক ভোটাধিকাৰ
মূল সংবিধানত ২১ বছৰ বা তাতোধিক বয়সৰ নাগৰিকক ভোটাধিকাৰ দিয়া হৈছিল। পিছত বয়স ১৮ বছৰ কৰা হয়।
(জ) একক নাগৰিকত্ব
ভাৰতীয়সকলৰ বাবে একক ভাৰতীয় নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা আছে।
(ঝ) স্বাধীন ন্যায়পালিকা
উচ্চতম ন্যায়ালয় আৰু উচ্চ ন্যায়ালয়সমূহে সংবিধান আৰু অধিকাৰৰ সুৰক্ষা কৰে।
(ঞ) ধৰ্মীয় স্বাধীনতা
সংবিধানে সকলো নাগৰিকক ধৰ্মীয় স্বাধীনতা দিয়ে আৰু ৰাষ্ট্ৰক কোনো এক ধৰ্মৰ সৈতে একাত্ম কৰা নাই।
টোকাঃ ‘Socialist’ আৰু ‘Secular’ শব্দ দুটা মূল ১৯৫০ৰ প্ৰস্তাৱনাত নাছিল; ১৯৭৬ চনৰ ৪২তম সংশোধনীত যোগ কৰা হয়।
৪। ভাৰতীয় সংবিধান প্ৰণয়নৰ ঐতিহাসিক পটভূমি আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
ভাৰতীয় সংবিধান প্ৰণয়ন কোনো একদিনীয়া ঘটনা নাছিল। ই দীৰ্ঘ স্বাধীনতা সংগ্ৰাম আৰু সাংবিধানিক চিন্তা-চৰ্চাৰ ফল।
স্বাধীন ভাৰতৰ সংবিধান ভাৰতীয়সকলে নিজেই প্ৰস্তুত কৰিব লাগে—এই দাবী ক্ৰমে শক্তিশালী হয়। ১৯৩৪ চনত সংবিধান সভাৰ দাবী স্পষ্ট ৰূপত উত্থাপিত হয় আৰু পিছত কংগ্ৰেছেও ইয়াক আনুষ্ঠানিকভাৱে গ্ৰহণ কৰে।
১৯৪৬ চনৰ কেবিনেট মিছন আঁচনি অনুসৰি সংবিধান সভা গঠন কৰা হয়। ইয়াৰ নিৰ্ধাৰিত মুঠ সদস্য আছিল ৩৮৯ জন। ৯ ডিচেম্বৰ ১৯৪৬ত নতুন দিল্লীত প্ৰথম বৈঠক অনুষ্ঠিত হয়। প্ৰথমে ড° সচ্চিদানন্দ সিনহা অস্থায়ী সভাপতি আৰু পিছত ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ স্থায়ী সভাপতি হয়।
১৩ ডিচেম্বৰত জৱাহৰলাল নেহৰুৱে Objectives Resolution উত্থাপন কৰে, যি ২২ জানুৱাৰী ১৯৪৭ত গৃহীত হয়।
সংবিধান সভাই বিভিন্ন বিষয় পৰীক্ষা কৰিবলৈ বহু সমিতি গঠন কৰে। ২৯ আগষ্ট ১৯৪৭ত Drafting Committee গঠন কৰা হয় আৰু ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰক ইয়াৰ সভাপতি কৰা হয়।
সাংবিধানিক উপদেষ্টা বি. এন. ৰাৱে প্ৰাথমিক Draft Constitution প্ৰস্তুত কৰে। Drafting Committee-এ ইয়াক পৰ্যালোচনা কৰি ২১ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৪৮ত নিজৰ Draft Constitution দাখিল কৰে। তাৰ পিছত সংবিধান সভাত ধাৰা-ধাৰাকৈ বিস্তৃত আলোচনা আৰু সংশোধন কৰা হয়।
২৬ নৱেম্বৰ ১৯৪৯ত সংবিধান গৃহীত হয় আৰু ২৬ জানুৱাৰী ১৯৫০ত কাৰ্যকৰী হয়। সংবিধান সভাই প্ৰায় ২ বছৰ ১১ মাহ ধৰি ১৬৭ দিন বৈঠক কৰি এই ঐতিহাসিক কাম সম্পন্ন কৰে।
৫। প্ৰদেশসমূহক শক্তিশালী কৰাৰ পক্ষে আগবঢ়োৱা যুক্তিসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
সংবিধান সভাত শক্তিশালী কেন্দ্ৰৰ পক্ষে যথেষ্ট সমৰ্থন থাকিলেও সকলো সদস্যই অতি কেন্দ্ৰীভূত শাসনৰ পক্ষে নাছিল। কিছুমানে প্ৰদেশ বা ৰাজ্যসমূহক যথেষ্ট ক্ষমতা আৰু আৰ্থিক সম্পদ দিয়াৰ পক্ষে যুক্তি দিছিল।
কে. সন্থানমৰ মতে ৰাজ্যসমূহ আৰ্থিকভাৱে দুৰ্বল হ’লে কেন্দ্ৰও বাস্তৱিক অৰ্থত শক্তিশালী হ’ব নোৱাৰে। ৰাজ্য চৰকাৰক শিক্ষা, কৃষি, জনস্বাস্থ্য, স্থানীয় শাসন আৰু আঞ্চলিক উন্নয়নৰ দৰে বিষয়ত যথেষ্ট ক্ষমতা লাগিব।
ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ ভাষা, সংস্কৃতি, অৰ্থনীতি আৰু সামাজিক সমস্যা একে নহয়। স্থানীয় চৰকাৰে নিজৰ অঞ্চলৰ সমস্যা কেন্দ্ৰতকৈ অধিক ভালদৰে বুজিব পাৰে।
অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীকৰণে—
-
গণতান্ত্ৰিক বিকেন্দ্ৰীকৰণ দুৰ্বল কৰিব পাৰে,
-
স্থানীয় উদ্যোগ বাধাগ্ৰস্ত কৰিব পাৰে,
-
আঞ্চলিক অসন্তোষ বৃদ্ধি কৰিব পাৰে।
সেয়ে সংবিধানত ৰাজ্যৰ নিজস্ব বিধানসভা আৰু চৰকাৰ, State List আৰু Concurrent List-ৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়।
এইদৰে ভাৰতীয় সংবিধানে সম্পূৰ্ণ এককেন্দ্ৰিক বা সম্পূৰ্ণ শিথিল যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ পৰিৱৰ্তে শক্তিশালী কেন্দ্ৰ আৰু সাংবিধানিক ৰাজ্যিক স্বায়ত্তশাসনৰ মাজত এক সমন্বয় স্থাপন কৰাৰ চেষ্টা কৰে।
৬। সংবিধান সভাত চৰকাৰী ভাষা সম্পৰ্কীয় বিতৰ্ক আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
স্বাধীন ভাৰতৰ বাবে এটা সাধাৰণ চৰকাৰী ভাষা নিৰ্ধাৰণ কৰাটো সংবিধান সভাৰ অতি বিতৰ্কিত প্ৰশ্ন আছিল।
কিছুমান উত্তৰ ভাৰতীয় সদস্যই হিন্দীক তৎক্ষণাৎ কেন্দ্ৰৰ ভাষা কৰি ইংৰাজীৰ ব্যৱহাৰ বন্ধ কৰাৰ পক্ষে আছিল। আৰ. ভি. ধুলেকাৰ ইয়াৰ অন্যতম শক্তিশালী সমৰ্থক আছিল।
আনহাতে বহু সদস্য, বিশেষকৈ দক্ষিণ ভাৰতৰ প্ৰতিনিধিসকলে হিন্দী তেওঁলোকৰ মাতৃভাষা নহয় বুলি উল্লেখ কৰি ইয়াক তৎক্ষণাৎ বাধ্যতামূলক কৰাৰ বিৰোধিতা কৰে। তেওঁলোকে ইংৰাজীৰ ব্যৱহাৰ কিছু সময় অব্যাহত ৰখাৰ পক্ষে মত প্ৰকাশ কৰে।
গান্ধীজীৰ পছন্দ আছিল ‘হিন্দুস্তানী’—হিন্দী আৰু উৰ্দুৰ সহজ মিশ্ৰিত কথিত ৰূপ।
দীঘলীয়া বিতৰ্কৰ পিছত গোপালস্বামী আয়েংগাৰ আৰু কে. এম. মুনশীৰ সৈতে জড়িত সমঝোতা সূত্ৰ গ্ৰহণ কৰা হয়।
শেষ সিদ্ধান্ত আছিল—
১। দেৱনাগৰী লিপিৰ Hindi Union-ৰ Official Language হ’ব।
২। International form of Indian numerals ব্যৱহাৰ কৰা হ’ব।
৩। সংবিধান আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত প্ৰথম ১৫ বছৰ কেন্দ্ৰৰ চৰকাৰী কামত ইংৰাজী ব্যৱহাৰ অব্যাহত থাকিব।
৪। পৰৱৰ্তী সময়তো সংসদে আইন কৰি ইংৰাজীৰ ব্যৱহাৰ অব্যাহত ৰাখিব পাৰিব।
এই সমঝোতাই ভাষাৰ প্ৰশ্নত সম্ভাৱ্য বৃহৎ সংঘাত কিছু পৰিমাণে হ্ৰাস কৰে।
চ. শুদ্ধ/অশুদ্ধ
১। ভাৰতীয় সংবিধানে হিন্দীক ভাৰতৰ ‘ৰাষ্ট্ৰীয় ভাষা’ ঘোষণা কৰিছে।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
শুদ্ধ কথাঃ দেৱনাগৰী লিপিৰ হিন্দী Union-ৰ চৰকাৰী ভাষা।
২। সংবিধান সভাৰ প্ৰথম বৈঠক ৯ ডিচেম্বৰ ১৯৪৬ত হৈছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৩। সংবিধান সভাৰ প্ৰথম দিনৰ পৰাই ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ সভাপতি আছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
প্ৰথমে সচ্চিদানন্দ সিনহা অস্থায়ী সভাপতি আছিল।
৪। খচৰা সমিতিৰ সভাপতি বি. আৰ. আম্বেদকাৰ আছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৫। Objectives Resolution জৱাহৰলাল নেহৰুৱে উত্থাপন কৰিছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৬। ভাৰতীয় সংবিধান ২৬ নৱেম্বৰ ১৯৪৯ত কাৰ্যকৰী হৈছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
২৬ নৱেম্বৰ ১৯৪৯ত গৃহীত; ২৬ জানুৱাৰী ১৯৫০ত কাৰ্যকৰী।
৭। মূল সংবিধানত Socialist আৰু Secular শব্দ আছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
৮। Socialist আৰু Secular শব্দ ১৯৭৬ চনৰ ৪২তম সংশোধনীত যোগ হয়।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৯। মূল সংবিধানত ভোটদানৰ বয়স ১৮ বছৰ আছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
মূলতে ২১ বছৰ আছিল।
১০। ভাৰতীয় সংবিধানত দ্বৈত নাগৰিকত্ব আছে।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
ছ. অধ্যায়-বহিৰ্ভূত কিন্তু তুমি দিয়া অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন
১। ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ সময়ত প্ৰায় কিমানখন দেশীয় ৰাজ্য আছিল?
উত্তৰঃ সাধাৰণতে প্ৰায় ৫৬৫খন দেশীয় ৰাজ্য বুলি উল্লেখ কৰা হয়।
২। Atomic Energy Commission কেতিয়া গঠন কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯৪৮ চনত।
৩। Department of Atomic Energy কেতিয়া স্থাপন কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯৫৪ চনত।
৪। প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা কেতিয়া আৰম্ভ হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯৫১ চনত।
৫। স্বাধীনতাৰ সময়ত ভাৰতৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ কিমান আছিল?
উত্তৰঃ স্বাধীনতাৰ আশে-পাশে ভাৰতৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ অতি নিম্ন আছিল; ১৯৫১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি সামগ্ৰিক সাক্ষৰতা প্ৰায় ১৮.৩% আছিল। সেয়ে ‘১৬.৬%’ক নিৰ্ভুল সৰ্বভাৰতীয় ১৯৫১ৰ হাৰ বুলি লিখা উচিত নহয়।
৬। ভাৰত বিভাজনৰ সময়ত মহিলাসকলৰ অভিজ্ঞতা কেনে আছিল? H.S. ’18
উত্তৰঃ বিভাজনৰ সময়ত বহু মহিলা হত্যা, অপহৰণ, যৌন হিংসা, বলপূৰ্বক বিবাহ আৰু বাস্তুচ্যুতিৰ বলি হৈছিল। ৰাৱালপিণ্ড অঞ্চলৰ থোৱা খালচাত বহু শিখ মহিলাই হিংসাৰ আশংকাত কুঁৱাত জঁপিয়াই প্ৰাণ দিয়াৰ বেদনাদায়ক ঘটনা ইতিহাসত উল্লেখ আছে।
ভাৰতীয় সংবিধানৰ ৰচনাঃ এক নতুন যুগৰ সূচনা
১০০–১৫০ শব্দৰ ভিতৰত উত্তৰ
১। ভাৰতৰ সমসাময়িক ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতিয়ে সংবিধান ৰচনাত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল?
উত্তৰঃ
ভাৰতৰ সমসাময়িক ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতিয়ে সংবিধান ৰচনাত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল। স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ সময়ত গণতন্ত্র, স্বাধীনতা আৰু সমতাৰ দাবী শক্তিশালী হৈছিল। মহাত্মা গান্ধীৰ নেতৃত্বত হোৱা আন্দোলনসমূহে জনসাধাৰণক ৰাজনীতিত সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ উদ্বুদ্ধ কৰিছিল। ৰাউলাট আইন, জালিয়ানৱালাবাগ হত্যাকাণ্ড আৰু অসহযোগ আন্দোলনে ইংৰাজ শাসনৰ বিৰুদ্ধে অসন্তোষ বৃদ্ধি কৰিছিল। ১৯১৯ আৰু ১৯৩৫ চনৰ আইনসমূহে সীমিত স্বায়ত্তশাসনৰ অভিজ্ঞতা প্ৰদান কৰিছিল। এই অভিজ্ঞতা আৰু ৰাজনৈতিক সংগ্ৰামৰ ফলত ভাৰতীয় নেতাসকলে এখন গণতান্ত্ৰিক, ধৰ্মনিৰপেক্ষ আৰু সমতা-ভিত্তিক সংবিধান গঢ়িবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।
২। সংবিধান ৰচনাৰ সমল হিচাপে প্ৰাক্-স্বাধীন কালৰ বৃটিছ পদক্ষেপসমূহ বিশ্লেষণ কৰা।
উত্তৰঃ
প্ৰাক্-স্বাধীন কালত বৃটিছ শাসনৰ বিভিন্ন পদক্ষেপ সংবিধান ৰচনাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভিত্তি আছিল। ১৯১৯ আৰু ১৯৩৫ চনৰ ভাৰত চৰকাৰ আইনসমূহে শাসন ব্যৱস্থা, বিধানসভা আৰু প্ৰশাসনিক গঠন সম্পৰ্কে অভিজ্ঞতা প্ৰদান কৰিছিল। ১৯২৮ চনৰ নেহেৰু প্ৰতিবেদনত সংবিধানৰ খচৰা চিন্তা আগবঢ়োৱা হৈছিল। তাৰ পিছত কেবিনেট মিছন আঁচনিয়ে সংবিধান সভা গঠনৰ পথ সুগম কৰে। ১৯৪৬ চনত সংবিধান সভা গঠন হৈ ৯ ডিচেম্বৰত প্ৰথম বৈঠক অনুষ্ঠিত হয়। এই সকলো পদক্ষেপে ভাৰতীয় সংবিধানৰ কাঠামো নিৰ্মাণত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়াইছিল।
৩। সংবিধানৰ লক্ষ্য সম্পৰ্কত নেহেৰুৱে আগবঢ়োৱা বক্তব্য ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ
জৱাহৰলাল নেহেৰুৱে “Objective Resolution”ৰ জৰিয়তে সংবিধানৰ লক্ষ্য স্পষ্ট কৰিছিল। তেওঁ ভাৰতক স্বাধীন, সাৰ্বভৌম আৰু গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে গঢ়াৰ কথা উল্লেখ কৰে। সকলো নাগৰিকৰ বাবে ন্যায়, সমতা আৰু স্বাধীনতা নিশ্চিত কৰাৰ লক্ষ্য স্থিৰ কৰা হৈছিল। সংখ্যালঘু, জনজাতি আৰু পিছপৰা শ্ৰেণীৰ অধিকাৰ সুৰক্ষাৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। এই প্ৰস্তাৱে সংবিধানৰ মূল আদৰ্শ নিৰ্ধাৰণ কৰি পিছত প্ৰস্তাৱনাৰ ভিত্তি ৰূপে পৰিগণিত হয়।
৪। পৃথক ভোটাধিকাৰ সম্পৰ্কত সংবিধান সভাত হোৱা আলোচনা পৰ্যালোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
সংবিধান সভাত পৃথক ভোটাধিকাৰ বিষয়টোত তীব্ৰ বিতৰ্ক হৈছিল। কিছুমান সদস্যই সংখ্যালঘুসকলৰ স্বাৰ্থ ৰক্ষাৰ বাবে ইয়াক সমৰ্থন কৰিছিল। কিন্তু অধিকাংশ জাতীয়তাবাদী নেতাই ইয়াৰ বিৰোধিতা কৰিছিল, কাৰণ ই সমাজত বিভাজন সৃষ্টি কৰে বুলি তেওঁলোকে বিশ্বাস কৰিছিল। ভাৰত বিভাজনৰ তিক্ত অভিজ্ঞতাৰ পিছত পৃথক ভোটাধিকাৰ ব্যৱস্থাক বিপজ্জনক বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। সেয়ে একক নাগৰিকত্ব আৰু সমান ভোটাধিকাৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হয়।
৫। এন. জি. ৰঙ্গই সংখ্যালঘুৰ সংজ্ঞা কেনেদৰে দিছিল?
উত্তৰঃ
এন. জি. ৰঙ্গই সংখ্যালঘুৰ সংজ্ঞা কেৱল ধৰ্মীয় বা ভাষাগত সীমাত সীমাবদ্ধ নাৰাখি অৰ্থনৈতিক দিশতো ব্যাখ্যা কৰিছিল। তেওঁৰ মতে প্ৰকৃত সংখ্যালঘু হৈছে দুখীয়া, শোষিত আৰু বঞ্চিত লোকসকল। এইসকল লোক সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিকভাৱে পিছপৰা হোৱাৰ বাবে নিজৰ অধিকাৰ সাব্যস্ত কৰিব নোৱাৰে। সেয়ে তেওঁ এইসকলৰ বাবে বিশেষ সুৰক্ষা, শিক্ষা আৰু সুযোগ-সুবিধা প্ৰদানৰ প্ৰয়োজনীয়তা উল্লেখ কৰিছিল।
৬। জনজাতিসকলৰ স্বাৰ্থ সুৰক্ষাৰ অৰ্থে কি কি পৰামৰ্শ আগবঢ়োৱা হৈছিল?
উত্তৰঃ
সংবিধান সভাত জনজাতিসকলৰ স্বাৰ্থ সুৰক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন পৰামৰ্শ আগবঢ়োৱা হৈছিল। তেওঁলোকৰ ভূমি, সংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰা সুৰক্ষাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। শিক্ষাৰ সুবিধা, ৰাজনৈতিক প্ৰতিনিধিত্ব আৰু সামাজিক উন্নয়নৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ কথা কোৱা হৈছিল। সংবিধানত সংৰক্ষণ আৰু বিশেষ অধিকাৰ প্ৰদানৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়। এই ব্যৱস্থাবোৰে জনজাতিসকলৰ উন্নয়ন আৰু সমাজৰ মূল ধাৰাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাত সহায় কৰিছিল।
৭। কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক ক্ষমতাশালী কৰাৰ যুক্তিবোৰ কি আছিল?
উত্তৰঃ
সংবিধান সভাত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক শক্তিশালী কৰাৰ পক্ষে বহু যুক্তি আগবঢ়োৱা হৈছিল। দেশৰ একতা আৰু অখণ্ডতা ৰক্ষা কৰিবলৈ শক্তিশালী কেন্দ্ৰ প্ৰয়োজন বুলি কোৱা হৈছিল। ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ আৰু নেহেৰুৱে মত দিছিল যে দুৰ্বল কেন্দ্ৰই দেশৰ নিৰাপত্তা আৰু শান্তি নিশ্চিত কৰিব নোৱাৰে। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ক্ষেত্ৰতো দেশৰ স্বাৰ্থ ৰক্ষাৰ বাবে কেন্দ্ৰ শক্তিশালী হ’ব লাগিব। সেয়ে কেন্দ্ৰীয় তালিকাত অধিক বিষয় অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।
৮। প্ৰদেশবিলাকক কিয় সবল কৰিব লাগে বুলি কোৱা হৈছিল?
উত্তৰঃ
কিছুমান নেতাই প্ৰদেশবিলাককো শক্তিশালী কৰাৰ পক্ষে মত প্ৰকাশ কৰিছিল। তেওঁলোকে কৈছিল যে সকলো ক্ষমতা কেন্দ্ৰত কেন্দ্ৰীভূত কৰিলে প্ৰশাসন জটিল হৈ পৰিব। কে. সন্থানমে উল্লেখ কৰিছিল যে প্ৰদেশসমূহক অধিক ক্ষমতা দিলে স্থানীয় সমস্যাবোৰ সহজে সমাধান কৰিব পাৰি। ইয়াৰ ফলত গণতন্ত্র অধিক শক্তিশালী হয়। সেয়ে কেন্দ্ৰ আৰু প্ৰদেশৰ মাজত ক্ষমতাৰ সুষম বণ্টন প্ৰয়োজন বুলি ধৰা হৈছিল।
৯। গান্ধীজীয়ে কিয় হিন্দুস্তানীক ৰাষ্ট্ৰভাষা হিচাপে গ্ৰহণ কৰাটো বিচাৰিছিল?
উত্তৰঃ
গান্ধীজীয়ে হিন্দুস্তানী ভাষাক ৰাষ্ট্ৰভাষা হিচাপে গ্ৰহণ কৰিব বিচাৰিছিল, কাৰণ ই সাধাৰণ মানুহে সহজে বুজিব পৰা ভাষা আছিল। হিন্দী আৰু উৰ্দুৰ সংমিশ্ৰণে গঠিত এই ভাষাই হিন্দু-মুছলমান ঐক্য বজাই ৰাখিবলৈ সহায় কৰিব বুলি তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল। ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ মানুহৰ মাজত যোগাযোগ স্থাপন কৰাটো এই ভাষাৰ মাধ্যমে সহজ হ’ব। সেয়ে তেওঁ সকলোৰে গ্ৰহণযোগ্য ভাষা হিচাপে হিন্দুস্তানীৰ পক্ষে মত দিছিল।
চমু ৰচনা (২০০–২৫০ শব্দ)
১০। ভাৰতীয় সংবিধানৰ ঐতিহাসিক পটভূমি
উত্তৰঃ
ভাৰতীয় সংবিধানৰ ঐতিহাসিক পটভূমি দীৰ্ঘদিনীয়া ৰাজনৈতিক সংগ্ৰাম আৰু অভিজ্ঞতাৰ ফল। বৃটিছ শাসনৰ সময়ত ১৯১৯ আৰু ১৯৩৫ চনৰ ভাৰত চৰকাৰ আইনসমূহে সীমিত স্বায়ত্তশাসনৰ অভিজ্ঞতা প্ৰদান কৰিছিল। স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ জৰিয়তে ভাৰতীয়সকলে গণতন্ত্র, স্বাধীনতা আৰু অধিকাৰৰ বাবে শক্তিশালী দাবী উত্থাপন কৰিছিল।
১৯৪৬ চনত কেবিনেট মিছন আঁচনিৰ ভিত্তিত সংবিধান সভা গঠন কৰা হয়। ৯ ডিচেম্বৰ ১৯৪৬ চনত প্ৰথম বৈঠক অনুষ্ঠিত হয়। ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ সভাপতি আৰু ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ খচৰা সমিতিৰ সভাপতি আছিল। বিভিন্ন উপসমিতিৰ জৰিয়তে সংবিধানৰ খচৰা প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল।
২৬ নৱেম্বৰ ১৯৪৯ চনত সংবিধান গ্ৰহণ কৰা হয় আৰু ২৬ জানুৱাৰী ১৯৫০ চনত ই কাৰ্যকৰী হয়। এই সংবিধানে ভাৰতক সাৰ্বভৌম, গণতান্ত্ৰিক আৰু ধৰ্মনিৰপেক্ষ ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে ঘোষণা কৰে আৰু নাগৰিকসকলৰ মৌলিক অধিকাৰ নিশ্চিত কৰে।
১১। দলিতসকলৰ স্বাৰ্থ সুৰক্ষাৰ যুক্তিবোৰ
উত্তৰঃ
সংবিধান সভাত দলিতসকলৰ স্বাৰ্থ সুৰক্ষাৰ বাবে বহু যুক্তি আগবঢ়োৱা হৈছিল। এইসকল লোক যুগ যুগ ধৰি সামাজিক শোষণ আৰু বঞ্চনাৰ শিকার হৈছিল। সেয়ে তেওঁলোকৰ উন্নয়নৰ বাবে বিশেষ ব্যৱস্থা গ্ৰহণৰ প্ৰয়োজন বুলি কোৱা হৈছিল।
ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰে দলিতসকলৰ অধিকাৰ সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ নীতিৰ পক্ষে জোৰ দিছিল। তেওঁ কৈছিল যে সমতা প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ পিছপৰা শ্ৰেণীক বিশেষ সুবিধা দিব লাগিব। শিক্ষাত, চাকৰিত আৰু ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত সংৰক্ষণ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।
এই ব্যৱস্থাৰ উদ্দেশ্য আছিল দলিতসকলক সমাজৰ মূল স্ৰোতত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা আৰু সামাজিক ন্যায় নিশ্চিত কৰা।
১২। সংবিধান সভাত ৰাষ্ট্ৰভাষা সম্পৰ্কীয় আলোচনা বিশ্লেষণ কৰা
উত্তৰঃ
সংবিধান সভাত ৰাষ্ট্ৰভাষা বিষয়ত দীঘলীয়া বিতৰ্ক হৈছিল। ভাৰত বহু ভাষা-ভাষী দেশ হোৱাৰ বাবে এটা সাধাৰণ ভাষা নিৰ্বাচন কঠিন আছিল। কিছুমান সদস্যই হিন্দীক সমৰ্থন কৰিছিল, আনহাতে কিছুমানে হিন্দুস্তানী ভাষাৰ পক্ষে মত প্ৰকাশ কৰিছিল।
গান্ধীজীয়ে হিন্দুস্তানী ভাষাক সমৰ্থন কৰিছিল, কাৰণ ই সহজ আৰু সকলোৰে বাবে গ্ৰহণযোগ্য। আনহাতে আৰ. ভি. ধূলেকাৰে হিন্দীৰ পক্ষে কঠোৰ মত প্ৰকাশ কৰিছিল। দক্ষিণ ভাৰতৰ সদস্যসকলে ইংৰাজী ভাষাৰ ব্যৱহাৰ অব্যাহত ৰাখিবলৈ দাবী কৰিছিল।
শেষত সমঝোতা হিচাপে হিন্দীক চৰকাৰী ভাষা আৰু ইংৰাজীক নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হয়। এই সিদ্ধান্তই ভাষাগত সমন্বয় বজাই ৰাখিবলৈ সহায় কৰিছিল।
১৩। ভাৰতীয় সংবিধানৰ দুটা উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য
উত্তৰঃ
১। সৰ্বজনীন প্ৰাপ্তবয়স্ক ভোটাধিকাৰ
২। ধৰ্মনিৰপেক্ষতা
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post