প্ৰশাসন ঃ ৰাজতন্ত্ৰৰ পৰা গণতন্ত্ৰলৈ
অনুশীলনী – ১
১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া—
(ক) প্ৰশাসন বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ কোনো এখন দেশ, ৰাজ্য বা প্ৰতিষ্ঠান সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰিবলৈ গঠন কৰা নীতি-নিয়ম, ব্যৱস্থা আৰু কাৰ্যপদ্ধতিক প্ৰশাসন বোলা হয়। প্ৰশাসনে আইন-শৃংখলা বজাই ৰখা, জনসাধাৰণৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰা আৰু জনসেৱা আগবঢ়োৱাৰ কাম কৰে।
(খ) সমাজৰ কোনবোৰ শ্ৰেণী অসুৰক্ষিত গোটৰ অন্তৰ্ভুক্ত?
উত্তৰঃ সমাজৰ শিশু, বৃদ্ধ, মহিলা, বিশেষভাৱে সক্ষম ব্যক্তি, দৰিদ্ৰ আৰু কৰ্মহীন লোকসকল অসুৰক্ষিত গোটৰ অন্তৰ্ভুক্ত।
(গ) এখন দেশৰ আইন প্ৰণয়ন আৰু কাৰ্যকৰীকৰণৰ দায়িত্ব কাৰ হাতত থাকে?
উত্তৰঃ এখন দেশৰ আইন প্ৰণয়নৰ দায়িত্ব বিধানমণ্ডলৰ হাতত থাকে আৰু সেই আইন কাৰ্যকৰী কৰাৰ দায়িত্ব কাৰ্যপালিকা বা চৰকাৰৰ হাতত থাকে।
(ঘ) ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা কোনে সুনিশ্চিত কৰে?
উত্তৰঃ ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা দেশৰ চৰকাৰ আৰু প্ৰতিৰক্ষা বাহিনীয়ে সুনিশ্চিত কৰে।
(ঙ) কিহৰ ভিত্তিত প্ৰশাসনৰ কাৰ্যাৱলী ভিন ভিন হ’ব পাৰে?
উত্তৰঃ দেশৰ ৰাজনৈতিক অৱস্থা, শাসনব্যৱস্থা, সামাজিক-সাংস্কৃতিক পৰিৱেশ আৰু অৰ্থনৈতিক অৱস্থাৰ ভিত্তিত প্ৰশাসনৰ কাৰ্যাৱলী ভিন ভিন হ’ব পাৰে।
২। প্ৰশাসনে কৰা জনসেৱামূলক কামৰ তিনিটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ প্ৰশাসনে কৰা জনসেৱামূলক কামৰ তিনিটা উদাহৰণ হ’ল—
১। বিদ্যালয় স্থাপন কৰি শিক্ষা সেৱা আগবঢ়োৱা।
২। চিকিৎসালয়, স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ আৰু খোৱাপানীৰ ব্যৱস্থা কৰা।
৩। ৰাস্তা-ঘাট, দলং আৰু অন্যান্য জনসাধাৰণৰ সুবিধাজনক আন্তঃগাঁথনি নিৰ্মাণ কৰা।
৩। বিদ্যালয় পৰিচালনা আৰু প্ৰশাসনৰ মাজত কি কি মিল আছে?
উত্তৰঃ বিদ্যালয় পৰিচালনা আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰশাসনৰ মাজত বহুতো মিল আছে।
১। দুয়োটাতে কিছুমান নীতি-নিয়মৰ ভিত্তিত কাম-কাজ পৰিচালিত হয়।
২। দুয়োটাতে এজন মুৰব্বী আৰু তেওঁৰ অধীনত বিভিন্ন দায়িত্বত নিয়োজিত ব্যক্তি থাকে।
৩। বিদ্যালয়ত যেনেকৈ শৃংখলা বজাই ৰখা হয়, প্ৰশাসনতো আইন-শৃংখলা বজাই ৰখা হয়।
৪। বিদ্যালয়ে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ উন্নতিৰ বাবে কাম কৰে, একেদৰে প্ৰশাসনে জনসাধাৰণৰ কল্যাণৰ বাবে কাম কৰে।
৫। দুয়োটা ব্যৱস্থাতে ভিন ভিন কামৰ বাবে দায়িত্ব ভাগ কৰি দিয়া হয়।
৪। প্ৰশাসনৰ উল্লেখযোগ্য কাৰ্যবোৰ বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ প্ৰশাসনৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য কাৰ্য হ’ল—
১। শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্যসেৱা আগবঢ়োৱা: বিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয়, চিকিৎসালয়, স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ আদি স্থাপন কৰা।
২। আইন-শৃংখলা বজাই ৰখা: সমাজত শান্তি-শৃংখলা অটুট ৰখা আৰু নাগৰিকৰ সুৰক্ষা সুনিশ্চিত কৰা।
৩। জনকল্যাণমূলক কাম কৰা: জনসাধাৰণৰ জীৱনধাৰণৰ মান উন্নত কৰিবলৈ বিভিন্ন আঁচনি ৰূপায়ণ কৰা।
৪। অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা: দেশৰ সামগ্ৰিক অৰ্থনীতি আৰু উন্নয়নমূলক কাম-কাজ পৰিচালনা কৰা।
৫। ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা সুনিশ্চিত কৰা: দেশক বাহ্যিক আৰু আভ্যন্তৰীণ বিপদৰপৰা ৰক্ষা কৰা।
৬। জনসেৱা আগবঢ়োৱা: ৰাস্তা-ঘাট, পানী, বিদ্যুৎ, পৰিবহণ আদি অত্যাৱশ্যকীয় সেৱাৰ ব্যৱস্থা কৰা।
অনুশীলনী – ২
১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া—
(ক) বৰ্তমান কোন দেশত সাংবিধানিক ৰাজতন্ত্ৰৰ প্ৰচলন আছে?
উত্তৰঃ বৰ্তমান ভূটান আৰু জাপান আদি দেশত সাংবিধানিক ৰাজতন্ত্ৰৰ প্ৰচলন আছে।
(খ) সংসদীয় গণতন্ত্ৰৰ প্ৰচলন থকা এখন দেশৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ সংসদীয় গণতন্ত্ৰৰ প্ৰচলন থকা এখন দেশ হৈছে ভাৰত।
(গ) প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ এথেন্সত কেনেধৰণৰ শাসনব্যৱস্থা আছিল?
উত্তৰঃ প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ এথেন্সত প্ৰত্যক্ষ গণতন্ত্ৰ শাসনব্যৱস্থা আছিল।
(ঘ) জনজাতীয় বা বংশগত প্ৰশাসনৰ এটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ জনজাতীয় বা বংশগত প্ৰশাসনৰ এটা উদাহৰণ হ’ল প্ৰাৰম্ভিক বৈদিক সমাজৰ জনজাতীয় শাসনব্যৱস্থা।
(ঙ) অভিজাততন্ত্ৰৰ প্ৰচলন থকা এখন দেশৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ প্ৰাচীন স্পাৰ্টাত অভিজাততান্ত্ৰিক শাসনব্যৱস্থাৰ প্ৰচলন আছিল।
(চ) সাম্যবাদৰ প্ৰচলন থকা এখন দেশৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ সাম্যবাদী শাসনব্যৱস্থাৰ প্ৰচলন থকা এখন দেশ হৈছে চীন।
(ছ) আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত কেতিয়া গণতন্ত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল?
উত্তৰঃ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ১৭৮৭ চনত নতুন সংবিধান গ্ৰহণৰ জৰিয়তে গণতান্ত্ৰিক শাসনব্যৱস্থাৰ ভিত্তি সুদৃঢ় হৈছিল।
(জ) বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ গণতান্ত্ৰিক দেশখনৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ গণতান্ত্ৰিক দেশ হৈছে ভাৰত।
২। আব্ৰাহাম লিংকনৰ গণতন্ত্ৰ সম্পৰ্কীয় উক্তিটো কি?
উত্তৰঃ আব্ৰাহাম লিংকনৰ মতে—
“গণতন্ত্ৰ হৈছে জনসাধাৰণৰ চৰকাৰ, জনসাধাৰণৰ দ্বাৰা আৰু জনসাধাৰণৰ বাবে।”
৩। গণতন্ত্ৰৰ মূল নীতিকেইটা কি কি?
উত্তৰঃ গণতন্ত্ৰৰ মূল নীতিসমূহ হ’ল—
১। সমতা
২। স্বাধীনতা
৩। ন্যায়
৪। জন-অংশগ্ৰহণ
৫। মুক্ত আৰু নিৰপেক্ষ নিৰ্বাচন
৬। আইনৰ শাসন
৭। মানৱ অধিকাৰৰ প্ৰতি সন্মান
৪। গণতন্ত্ৰৰ বৈশিষ্ট্যবোৰ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ গণতন্ত্ৰৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল—
১। জনসাধাৰণৰ অংশগ্ৰহণ: জনগণে ভোটৰ জৰিয়তে নিজৰ প্ৰতিনিধি নিৰ্বাচন কৰে।
২। সমান অধিকাৰ: সকলো নাগৰিকে সমান অধিকাৰ আৰু সুযোগ-সুবিধা লাভ কৰে।
৩। দায়বদ্ধ চৰকাৰ: চৰকাৰ জনসাধাৰণৰ ওচৰত দায়বদ্ধ থাকে।
৪। স্বাধীন ন্যায়পালিকা: নাগৰিকৰ ন্যায় আৰু অধিকাৰ সুনিশ্চিত কৰিবলৈ স্বাধীন ন্যায়পালিকা থাকে।
৫। মানৱ অধিকাৰৰ সন্মান: নাগৰিকৰ স্বাধীনতা, মত প্ৰকাশৰ অধিকাৰ আৰু অন্যান্য মৌলিক অধিকাৰক সন্মান জনোৱা হয়।
৬। মুক্ত আৰু নিৰপেক্ষ নিৰ্বাচন: নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ মূৰে মূৰে নিৰ্বাচনৰ জৰিয়তে চৰকাৰ গঠন কৰা হয়।
৭। আইনৰ শাসন: সকলো নাগৰিক আইনৰ চকুত সমান।
৫। গণতন্ত্ৰ কিয় জনপ্ৰিয় প্ৰশাসন হিচাপে স্বীকৃত হৈছে?
উত্তৰঃ গণতন্ত্ৰত জনগণেই শাসনৰ মূল শক্তি। জনগণে ভোটৰ জৰিয়তে নিজৰ প্ৰতিনিধি নিৰ্বাচন কৰি চৰকাৰ গঠন কৰে।
এই ব্যৱস্থাত সকলো নাগৰিকক সমান অধিকাৰ, স্বাধীনতা, মত প্ৰকাশৰ সুযোগ আৰু শাসনত অংশগ্ৰহণৰ সুবিধা দিয়া হয়। চৰকাৰ জনসাধাৰণৰ ওচৰত দায়বদ্ধ থাকে আৰু জনকল্যাণৰ বাবে কাম কৰিবলগীয়া হয়।
সেয়েহে, জনগণৰ ইচ্ছা আৰু অংশগ্ৰহণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠা এই শাসনব্যৱস্থাক জনপ্ৰিয় প্ৰশাসন হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে।
Part – 2
তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ শুদ্ধ উত্তৰটো বাছি উলিওৱা—
১। ৰাজ্যৰ সাংবিধানিক মুৰব্বী কোন?
(ক) মুখ্যমন্ত্ৰী
(খ) ৰাষ্ট্ৰপতি
(গ) ৰাজ্যপাল
(ঘ) বিধানসভাৰ অধ্যক্ষ
উত্তৰঃ (গ) ৰাজ্যপাল।
২। প্ৰাচীন কালত প্ৰজাৰ বাবে কোনে প্ৰশাসন কাৰ্য পৰিচালনা কৰিছিল?
(ক) মন্ত্ৰীয়ে
(খ) ৰজাই
(গ) সেনাপতিয়ে
(ঘ) সৈন্যবাহিনীয়ে
উত্তৰঃ (খ) ৰজাই।
৩। ইজিপ্তৰ ফাৰাওৰ শাসন কোনটো প্ৰশাসন ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত?
(ক) গণতন্ত্ৰ
(খ) ৰাজতন্ত্ৰ
(গ) অভিজাততন্ত্ৰ
(ঘ) স্বৈৰতন্ত্ৰ
উত্তৰঃ (খ) ৰাজতন্ত্ৰ।
৪। গণতন্ত্ৰৰ ভাগ কেইটা?
(ক) দুটা
(খ) তিনিটা
(গ) চাৰিটা
(ঘ) পাঁচটা
উত্তৰঃ (ক) দুটা।
৫। বিশ্বৰ বৃহত্তম গণতান্ত্ৰিক দেশখনৰ নাম কি?
(ক) ইংলেণ্ড
(খ) চীন
(গ) জাপান
(ঘ) ভাৰত
উত্তৰঃ (ঘ) ভাৰত।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post