ভাৰতৰ ৰাজ্য়িক প্ৰশাসন ব্য়ৱস্থা
অনুশীলনী – ১
১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া—
(ক) ৰাজ্যিক প্ৰশাসন বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ কোনো এখন ৰাজ্যৰ আইন-শৃংখলা ৰক্ষা, নীতি-নিয়ম প্ৰণয়ন আৰু ৰূপায়ণ, উন্নয়নমূলক কাম-কাজ পৰিচালনা আৰু জনসাধাৰণক বিভিন্ন সেৱা আগবঢ়োৱাৰ বাবে গঢ়ি তোলা প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাক ৰাজ্যিক প্ৰশাসন বোলা হয়।
(খ) ৰাজ্য এখনৰ প্ৰশাসনিক কাম-কাজ কোনে পৰিচালনা কৰে?
উত্তৰঃ ৰাজ্য এখনৰ প্ৰশাসনিক কাম-কাজ মূলতঃ ৰাজ্যিক কাৰ্যপালিকাই পৰিচালনা কৰে। ইয়াৰ অন্তৰ্গত ৰাজ্যপাল, মুখ্যমন্ত্ৰী, মন্ত্ৰীপৰিষদ আৰু বিভিন্ন বিভাগৰ বিষয়া-কৰ্মচাৰী থাকে।
২। ভাৰতত গণতান্ত্ৰিক কাৰ্যকলাপ চলাই নিয়াৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজ্যিক প্ৰশাসনৰ ভূমিকা সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতত গণতান্ত্ৰিক কাৰ্যকলাপ সুচাৰুৰূপে চলাই নিয়াৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজ্যিক প্ৰশাসনে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।
১। জনসেৱা প্ৰদানঃ ৰাজ্যিক প্ৰশাসনে শিক্ষা, স্বাস্থ্য, বিদ্যুৎ, পানী, আইন-শৃংখলা আদি বিভিন্ন জনসেৱা আগবঢ়ায়।
২। আঞ্চলিক সমস্যা সমাধানঃ প্ৰতিখন ৰাজ্যৰ ভৌগোলিক অৱস্থা, ভাষা, জনগাঁথনি আৰু সমস্যা ভিন্ন হোৱা বাবে ৰাজ্যিক প্ৰশাসনে স্থানীয় সমস্যাবোৰ অঞ্চলভিত্তিকভাৱে সমাধান কৰে।
৩। অৰ্থনৈতিক উন্নয়নঃ ৰাজ্যৰ কৃষি, উদ্যোগ, পৰিবহণ, বাণিজ্য আৰু অন্যান্য উন্নয়নমূলক কাম-কাজৰ দায়িত্ব ৰাজ্যিক প্ৰশাসনে বহন কৰে।
৪। জনঅংশগ্ৰহণ আৰু প্ৰতিনিধিত্বঃ নাগৰিকে ভোটৰ জৰিয়তে বিধায়ক নিৰ্বাচন কৰে। এই বিধায়কসকলে বিধানসভাত জনসাধাৰণৰ স্বাৰ্থ আৰু সমস্যাবোৰ উত্থাপন কৰে। ৰাজ্যসভাৰ কিছুমান সদস্যও ৰাজ্যৰ বিধায়কসকলৰ দ্বাৰা পৰোক্ষভাৱে নিৰ্বাচিত হয়।
৫। ক্ষমতাৰ বিকেন্দ্ৰীকৰণঃ কেন্দ্ৰৰ সকলো ক্ষমতা একে ঠাইত কেন্দ্ৰীভূত নকৰি ৰাজ্যসমূহকো ক্ষমতা দিয়া হৈছে। ইয়াৰ ফলত গণতান্ত্ৰিক শাসন অধিক ফলপ্ৰসূ হয় আৰু ক্ষমতাৰ অপব্যৱহাৰ হ্ৰাস পায়।
৩। নাগৰিকসকলৰ জীৱন-ধাৰণৰ মান সুচল কৰাৰ বাবে ৰাজ্যিক প্ৰশাসনে প্ৰদান কৰা বিভিন্ন ধৰণৰ জনসেৱাৰ উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ ৰাজ্যিক প্ৰশাসনে নাগৰিকসকলৰ জীৱন-ধাৰণৰ মান উন্নত কৰিবলৈ বিভিন্ন জনসেৱা আগবঢ়ায়। যেনে—
১। চিকিৎসালয় আৰু স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰৰ জৰিয়তে চিকিৎসা সেৱা প্ৰদান।
২। বিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয় আদি স্থাপন আৰু পৰিচালনাৰ জৰিয়তে শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ।
৩। আৰক্ষী আৰু অন্যান্য আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ জৰিয়তে আইন-শৃংখলা বজাই ৰখা।
৪। বিদ্যুৎ উৎপাদন আৰু বিতৰণৰ ব্যৱস্থা কৰা।
৫। দৰিদ্ৰ আৰু পিছপৰা শ্ৰেণীৰ লোকসকলৰ বাবে বিভিন্ন জনকল্যাণমূলক আঁচনি গ্ৰহণ কৰা।
৬। ৰাস্তা-ঘাট, পানী, পৰিবহণ আদি মৌলিক সুবিধা উন্নত কৰা।
অনুশীলনী – ২
১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া—
(ক) ৰাজ্যিক কাৰ্যপালিকা বুলিলে কাক বুজায়?
উত্তৰঃ ৰাজ্যিক কাৰ্যপালিকা বুলিলে ৰাজ্যপাল আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ নেতৃত্বাধীন মন্ত্ৰীপৰিষদক বুজায়।
(খ) ৰাজ্যপাল হ’বলৈ কি কি যোগ্যতা লাগে?
উত্তৰঃ ৰাজ্যপাল হ’বলৈ—
১। ভাৰতীয় নাগৰিক হ’ব লাগিব।
২। ন্যূনতম ৩৫ বছৰ বয়স হ’ব লাগিব।
(গ) ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ উপাচাৰ্যসকলক কোনে নিযুক্তি দিয়ে?
উত্তৰঃ সংশ্লিষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আইন অনুসৰি সাধাৰণতে ৰাজ্যপাল, আচাৰ্য হিচাপে, ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ উপাচাৰ্য নিযুক্তি দিয়ে।
(ঘ) ৰাজ্যিক বিধানমণ্ডলত গৃহীত বিল এখন কেতিয়া আইনত পৰিণত হয়?
উত্তৰঃ ৰাজ্যিক বিধানমণ্ডলত গৃহীত বিল এখন ৰাজ্যপালৰ অনুমোদন লাভ কৰাৰ পাছত আইনত পৰিণত হয়।
(ঙ) ৰাজ্যৰ নিম্ন আৰু উচ্চ সদন দুখন কি কি?
উত্তৰঃ ৰাজ্যৰ নিম্ন সদনখন হ’ল বিধানসভা আৰু উচ্চ সদনখন হ’ল বিধান পৰিষদ।
(চ) বিধানসভাৰ সদস্যৰ নিম্নতম আৰু উচ্চতম সংখ্যাগত সীমা কিমান হ’ব লাগে?
উত্তৰঃ সাধাৰণ নিয়ম অনুসৰি বিধানসভাৰ সদস্য সংখ্যা ৬০ গৰাকীতকৈ কম আৰু ৫০০ গৰাকীতকৈ বেছি নহয়। অৱশ্যে কিছুমান সৰু ৰাজ্যৰ বাবে সাংবিধানিক ব্যতিক্ৰম আছে।
(ছ) উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশক কোনে নিযুক্তি দিয়ে?
উত্তৰঃ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ আৰু অন্যান্য ন্যায়াধীশসকলক ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে নিযুক্তি দিয়ে।
(জ) ভাৰতত বৰ্তমান কেইখন কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল আছে?
উত্তৰঃ ভাৰতত বৰ্তমান ৮খন কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল আছে।
২। ৰাজ্যপালৰ ক্ষমতা আৰু কাৰ্যাৱলী আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ৰাজ্যপাল ৰাজ্যখনৰ সাংবিধানিক মুৰব্বী। তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য ক্ষমতা আৰু কাৰ্যাৱলী হ’ল—
১। মুখ্যমন্ত্ৰী নিযুক্তিঃ ৰাজ্যপালে মুখ্যমন্ত্ৰীক নিযুক্তি দিয়ে আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ পৰামৰ্শমতে অন্যান্য মন্ত্ৰীসকলক নিযুক্তি দিয়ে।
২। প্ৰশাসনিক কাৰ্যঃ ৰাজ্য চৰকাৰৰ সকলো কাৰ্য আনুষ্ঠানিকভাৱে ৰাজ্যপালৰ নামত সম্পন্ন হয়।
৩। বিধানমণ্ডলীয় ক্ষমতাঃ ৰাজ্যপালে বিধানসভাৰ অধিৱেশন আহ্বান, স্থগিত আৰু বিশেষ ক্ষেত্ৰত ভংগ কৰিব পাৰে।
৪। বিলৰ অনুমোদনঃ ৰাজ্যিক বিধানমণ্ডলত গৃহীত বিল ৰাজ্যপালৰ অনুমোদনৰ পাছত আইনত পৰিণত হয়।
৫। বিশেষ নিযুক্তিঃ ৰাজ্যিক লোকসেৱা আয়োগ আদি কিছুমান সাংবিধানিক পদত নিযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজ্যপালৰ ভূমিকা থাকে।
৬। ৰাষ্ট্ৰপতি শাসনৰ পৰামৰ্শঃ ৰাজ্যত সাংবিধানিক অচলাবস্থা সৃষ্টি হ’লে ৰাজ্যপালে ৰাষ্ট্ৰপতিক প্ৰতিবেদন দিব পাৰে, যাৰ ভিত্তিত অনুচ্ছেদ ৩৫৬ অনুসৰি ৰাষ্ট্ৰপতি শাসন জাৰি হ’ব পাৰে।
৩। মুখ্যমন্ত্ৰীক কোনে নিযুক্তি দিয়ে? মুখ্যমন্ত্ৰীৰ ক্ষমতা আৰু কাৰ্যাৱলীৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ বিধানসভাত সংখ্যাগৰিষ্ঠতা লাভ কৰা দল বা মিত্ৰজোঁটৰ নেতাগৰাকীক ৰাজ্যপালে মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে।
মুখ্যমন্ত্ৰীৰ প্ৰধান ক্ষমতা আৰু কাৰ্যাৱলী হ’ল—
১। তেওঁ মন্ত্ৰীপৰিষদৰ মুৰব্বী।
২। ৰাজ্য চৰকাৰৰ নীতি আৰু সিদ্ধান্ত নিৰ্ধাৰণত মুখ্য ভূমিকা পালন কৰে।
৩। অন্যান্য মন্ত্ৰীসকলৰ মাজত কাম আৰু বিভাগ বণ্টন কৰে।
৪। ৰাজ্যপালক বিভিন্ন প্ৰশাসনিক বিষয়ত পৰামৰ্শ দিয়ে।
৫। মন্ত্ৰীপৰিষদ আৰু ৰাজ্যপালৰ মাজত সংযোগ ৰক্ষা কৰে।
৬। বিধানসভাত চৰকাৰৰ নেতৃত্ব দিয়ে আৰু চৰকাৰৰ কাৰ্যকলাপৰ বাবে দায়বদ্ধ থাকে।
৪। প্ৰশাসন ব্যৱস্থাত বিধানসভা আৰু বিধান পৰিষদৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
বিধানসভাৰ ভূমিকা
১। ৰাজ্যৰ আইন প্ৰণয়নত মুখ্য ভূমিকা পালন কৰে।
২। ৰাজ্যৰ বাজেট আলোচনা আৰু গৃহীত কৰে।
৩। চৰকাৰৰ কাৰ্যকলাপৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ ৰাখে।
৪। মন্ত্ৰীপৰিষদৰ বিৰুদ্ধে অনাস্থা প্ৰস্তাৱ আনিব পাৰে।
৫। জনসাধাৰণৰ সমস্যা আৰু দাবীসমূহ উত্থাপন কৰে।
বিধান পৰিষদৰ ভূমিকা
১। বিধানসভাই গৃহীত কৰা বিলসমূহ পুনৰীক্ষণ কৰে।
২। বিলৰ ওপৰত পৰামৰ্শ আৰু সংশোধনৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াব পাৰে।
৩। সাধাৰণ বিল কিছু সময়ৰ বাবে বিলম্বিত কৰিব পাৰে।
৪। ৰাজ্যিক আইন প্ৰণয়ন প্ৰক্ৰিয়াত পৰামৰ্শমূলক ভূমিকা পালন কৰে।
৫। অনাস্থা প্ৰস্তাৱ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ বিধানসভাৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ সদস্যই যদি মুখ্যমন্ত্ৰী আৰু তেওঁৰ নেতৃত্বাধীন মন্ত্ৰীপৰিষদৰ ওপৰত আস্থা নাই বুলি ঘোষণা কৰে, তেন্তে সেই প্ৰস্তাৱক অনাস্থা প্ৰস্তাৱ বোলা হয়।
অনাস্থা প্ৰস্তাৱ গৃহীত হ’লে মন্ত্ৰীপৰিষদে পদত্যাগ কৰিবলগীয়া হয়।
৬। ৰাজ্যিক প্ৰশাসনত বিধায়কৰ ভূমিকাবোৰ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ৰাজ্যিক প্ৰশাসনত বিধায়কৰ ভূমিকা অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। তেওঁলোকৰ প্ৰধান ভূমিকা হ’ল—
১। ৰাজ্যিক তালিকা আৰু সমৱৰ্তী তালিকাৰ বিষয়সমূহত আইন প্ৰণয়নত অংশগ্ৰহণ কৰা।
২। ৰাজ্যৰ বাজেট পৰীক্ষা আৰু অনুমোদন কৰা।
৩। চৰকাৰৰ ব্যয়, কৰ আৰু ঋণৰ ওপৰত নজৰ ৰখা।
৪। মুখ্যমন্ত্ৰী আৰু মন্ত্ৰীপৰিষদক জবাবদিহি কৰা।
৫। ৰাষ্ট্ৰপতিৰ নিৰ্বাচনত অংশগ্ৰহণ কৰা।
৬। ৰাজ্যসভাৰ সদস্য নিৰ্বাচনত অংশগ্ৰহণ কৰা।
৭। বিধানসভাৰ অধ্যক্ষ আৰু উপাধ্যক্ষ নিৰ্বাচনত অংশগ্ৰহণ কৰা।
৮। ৰাজ্যৰ স্বাৰ্থৰ সৈতে জড়িত সংবিধান সংশোধনীৰ ক্ষেত্ৰত ভূমিকা পালন কৰা।
৭। বিৰোধী দল বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ যিটো ৰাজনৈতিক দল বা দলসমষ্টিয়ে চৰকাৰ গঠন নকৰে আৰু শাসক দলৰ নীতি-কাৰ্যকলাপৰ ওপৰত নজৰ ৰাখি সমালোচনা আৰু বিকল্প মত আগবঢ়ায়, তাক বিৰোধী দল বোলা হয়।
৮। বিধান পৰিষদ থকা চাৰিখন ৰাজ্যৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ বিধান পৰিষদ থকা চাৰিখন ৰাজ্য হ’ল—
১। উত্তৰ প্ৰদেশ
২। বিহাৰ
৩। মহাৰাষ্ট্ৰ
৪। কৰ্ণাটক
৯। ৰাজ্যিক ন্যায়পালিকাৰ গঠন আৰু ভূমিকা সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
গঠন
ৰাজ্যিক ন্যায়পালিকাৰ শীৰ্ষত থাকে উচ্চ ন্যায়ালয়। ইয়াৰ অধীনত জিলা আৰু অধস্তন আদালতসমূহ থাকে।
উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ আৰু অন্যান্য ন্যায়াধীশসকলক ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে নিযুক্তি দিয়ে। জিলা পৰ্যায়ত দেৱানী আৰু ফৌজদাৰী আদালত থাকে।
ভূমিকা
১। জনসাধাৰণৰ গোচৰৰ শুনানি লৈ ন্যায় প্ৰদান কৰা।
২। আইন আৰু সংবিধানৰ ব্যাখ্যা কৰা।
৩। নাগৰিকৰ মৌলিক আৰু আইনগত অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰা।
৪। ৰাজ্য চৰকাৰ আৰু প্ৰশাসনে সংবিধান অনুসৰি কাম কৰিছে নে নাই তাৰ ওপৰত নজৰ ৰখা।
৫। অধস্তন আদালতসমূহৰ ওপৰত তদাৰক কৰা।
অনুশীলনী – ৩
১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া—
(ক) অসমৰ বিধানমণ্ডলত কেইখন সদন আছে?
উত্তৰঃ অসমৰ বিধানমণ্ডলত এখন সদন আছে।
(খ) অসমৰ বিধানসভাৰ মুঠ সদস্যৰ সংখ্যা কিমান?
উত্তৰঃ অসমৰ বিধানসভাৰ মুঠ সদস্যৰ সংখ্যা ১২৬ গৰাকী।
(গ) অসম বিধানসভা ভৱন ক’ত আছে?
উত্তৰঃ অসম বিধানসভা ভৱন দিছপুৰ, গুৱাহাটীত অৱস্থিত।
(ঘ) অসমৰ সৰ্বোচ্চ ন্যায়ালয়খন ক’ত অৱস্থিত?
উত্তৰঃ অসমৰ সৰ্বোচ্চ ন্যায়ালয় গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়, যিখন গুৱাহাটীত অৱস্থিত।
(ঙ) গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ে অসমৰ উপৰি কোন কোন ৰাজ্যৰ উচ্চ ন্যায়ালয় হিচাপে কাম কৰে?
উত্তৰঃ গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ে অসমৰ উপৰি—
১। অৰুণাচল প্ৰদেশ
২। নাগালেণ্ড
৩। মিজোৰাম
ৰো উচ্চ ন্যায়ালয় হিচাপে কাম কৰে।
(চ) কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ প্ৰশাসন কাৰ্য কোনে চোৱাচিতা কৰে?
উত্তৰঃ কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে প্ৰশাসন কৰে। সাধাৰণতে ৰাষ্ট্ৰপতিৰ হৈ প্ৰশাসক বা উপ-ৰাজ্যপালে প্ৰশাসনিক কাম-কাজ চোৱাচিতা কৰে।
২। অসমৰ বিভিন্ন ৰাজনৈতিক দলৰ নামৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰা।
উত্তৰঃ অসমত কাৰ্যৰত উল্লেখযোগ্য ৰাজনৈতিক দলসমূহ হ’ল—
ৰাষ্ট্ৰীয় দল
- ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি (BJP)
- ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (INC)
- ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (CPI)
- ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী) [CPI(M)]
আঞ্চলিক/ৰাজ্যিক দল
- অসম গণ পৰিষদ (AGP)
- ইউনাইটেড পিপলছ পাৰ্টি লিবাৰেল (UPPL)
- বডোলেণ্ড পিপলছ ফ্ৰণ্ট (BPF)
- ৰাইজৰ দল
- অসম জাতীয় পৰিষদ (AJP)
Part – 2
তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ শুদ্ধ উত্তৰটো বাছি উলিওৱা—
১। ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে সংবিধানৰ কিমান নং অনুচ্ছেদ অনুসৰি ৰাজ্যত ৰাজ্যিক জৰুৰী অৱস্থা বা ৰাষ্ট্ৰপতি শাসন ঘোষণা কৰিব পাৰে?
(ক) ৩৬৫
(খ) ৩৫৬
(গ) ৩৭৫
(ঘ) ৩৫৭
উত্তৰঃ (খ) ৩৫৬।
২। ৰাজ্যপালৰ ন্যূনতম বয়স কিমান?
(ক) ৪০ বছৰ
(খ) ৩৫ বছৰ
(গ) ২৫ বছৰ
(ঘ) ১৮ বছৰ
উত্তৰঃ (খ) ৩৫ বছৰ।
৩। কোনগৰাকী ৰাজ্য চৰকাৰৰ মুৰব্বী?
(ক) ৰাজ্যপাল
(খ) ৰাষ্ট্ৰপতি
(গ) মুখ্যমন্ত্ৰী
(ঘ) গৃহমন্ত্ৰী
উত্তৰঃ (গ) মুখ্যমন্ত্ৰী।
৪। অসমত বিধানসভা সমষ্টিৰ সংখ্যা কিমান?
(ক) ১২৫টা
(খ) ১২৬টা
(গ) ২২৫টা
(ঘ) ৫৪৫টা
উত্তৰঃ (খ) ১২৬টা।
৫। আমাৰ দেশৰ নিম্ন সদন কোনখন?
(ক) ৰাজ্যসভা
(খ) বিধানসভা
(গ) লোকসভা
(ঘ) বিধান পৰিষদ
উত্তৰঃ (গ) লোকসভা।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post