জিকিৰ
চুটি প্ৰশ্নোত্তৰ
১) মোমিনৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ বিশ্বাসী মুছলমান।
২) জিকিৰৰ ৰচক কোন?
উত্তৰঃ আজান ফকীৰ।
৩) জিকিৰবোৰক কিহৰ লগত তুলনা কৰিব পাৰি?
উত্তৰঃ হিন্দুৰ ভক্তিমূলক প্ৰাৰ্থনা বা স্তুতিগীতৰ লগত তুলনা কৰিব পাৰি।
৪) আজান ফকীৰৰ প্ৰকৃত নাম কি আছিল?
উত্তৰঃ হজৰত শ্বাহ মিলন।
৫) জিকিৰ গীত কোন ধৰ্মাৱলীৰ মাজত প্ৰচলিত?
উত্তৰঃ মুছলমান।
৬) জিকিৰত উল্লেখ থকা আদম কোন?
উত্তৰঃ আদি মানৱ, আল্লাৰ সৃষ্ট প্ৰথম মানৱ।
৭) জিকিৰত প্ৰধানকৈ কিহৰ ওপৰত গুৰত্ব দিয়া হয়?
উত্তৰঃ জিকিৰত প্ৰধানকৈ ইছলাম ধৰ্মৰ মূল তত্ত্ববোৰক গীতৰ মাধ্যমেৰে প্ৰকাশ কৰাত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে।
৮) মক্কা কি?
উত্তৰঃ মক্কা হৈছে মুছলমানসকলৰ পবিত্ৰ তীৰ্থস্থান।
৯) জিকিৰ শব্দৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ জিকিৰ মানে হ’ল ঘনে ঘনে উচ্চাৰণ কৰা বা স্মৰণ কৰা। যিবোৰ গীতত পৰম কৰুণাময় আল্লাহৰ প্ৰতি আনুগত্য প্ৰকাশ কৰি তেওঁক উপাসনা কৰাৰ বিধান আৰু ধৰ্মীয় নীতি প্ৰকাশ কৰা হয়, তাক জিকিৰ বোলে।
১০) আজান ফকীৰক কি বুলি আখ্যা দিয়া হৈছে?
উত্তৰঃ আজান ফকীৰক এজন পীৰ বা ধৰ্মগুৰু বুলি আখ্যা দিয়া হয়।
১১) ৰহমৰ গিৰিহঁত শব্দ দুটাই কি বুজাইছে?
উত্তৰঃ ‘ৰহম’ মানে দয়া আৰু ‘গিৰিহঁত’ মানে গৰাকী। অৰ্থাৎ আল্লাক দয়াৰ গৰাকী বা দয়াময় বুলি বুজাইছে।
১২) মক্কাৰ দুৱাৰত কি ঘাটৰ কথা কোৱা হৈছে?
উত্তৰঃ তিৰবেণীৰ (ত্ৰিবেণী) ঘাটৰ কথা কোৱা হৈছে।
১৩) তিৰবেণীৰ ঘাটত বেহাবলৈ যাওঁতে কিহে বাট ভেটা দিয়ে?
উত্তৰঃ তিৰবেণীৰ ঘাটত বেহাবলৈ যাওঁতে সংসাৰৰ মায়াই বাট ভেটা দিয়ে।
চমুটোকা
১. আজান ফকীৰঃ
ইছলাম ধৰ্মৰ প্ৰচাৰক আজান ফকীৰ সুদূৰ বাগদাদ চহৰৰ পৰা ভ্ৰাতৃ নবী পীৰৰ সৈতে অসমলৈ আহিছিল। আনুমানিক সপ্তদশ শতিকাৰ মাজভাগত গদাধৰ সিংহৰ ৰাজত্বকালত তেওঁ অসমত প্ৰৱেশ কৰিছিল। তেওঁৰ আচল নাম আছিল “হজৰত শ্বাহ মিলন”। তেওঁ অসমীয়া ভাষা আৰু লোক-সংস্কৃতিৰ সৈতে একাত্ম হৈ জিকিৰ আৰু জাৰি গীতসমূহ ৰচনা কৰিছিল। যদিও তেওঁৰ জীৱন সংঘাতপূৰ্ণ আছিল, পিছলৈ ৰজাই তেওঁক সৰাগুৰি চাপৰিত মাটি-বাৰী দি মছজিদ সজাই দিয়ে। তাতে তেওঁ ছকুৰি ভকতৰ সৈতে ধৰ্ম-চৰ্চা কৰিছিল।
২. জিকিৰঃ
জিকিৰসমূহ হ’ল সৰল অসমীয়া ভাষাত ৰচিত ইছলাম ধৰ্মৰ তত্ত্ব আৰু নীতি প্ৰকাশক ভক্তিমূলক গীত। আৰবী ‘জিকৰ’ শব্দৰ পৰা অহা এই শব্দৰ অৰ্থ হ’ল ‘সঘনে ঈশ্বৰৰ নাম লোৱা’। এই গীতবোৰত মানৱ জীৱনৰ ক্ষণস্থায়িত্ব, আধ্যাত্মিক চিন্তা আৰু ব্যৱহাৰিক জীৱনৰ বহুতো উপদেশ পোৱা যায়। অসমীয়া লোকগীতৰ সুৰ আৰু গ্ৰাম্য শব্দৰ প্ৰয়োগে জিকিৰবোৰক বিশেষ মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছে।
প্ৰসংগ-সংগতিসহ ব্যাখ্যা
(ক) “আচমানৰ কুটুব তৰা আদমৰ জাত। সজাত মইনা আছে ঘনে লগায় মাত॥”
প্ৰসংগঃ উক্ত কবিতাফাঁকি আমাৰ পাঠ্যপুথিৰ আজান ফকীৰৰ ‘জিকিৰ’ পাঠটিৰ পৰা লোৱা হৈছে।
সংগতিঃ ইয়াৰ জৰিয়তে মানৱ দেহ আৰু আত্মাৰ ৰহস্যৰ কথা কোৱা হৈছে।
ব্যাখ্যাঃ আকাশৰ তৰাই যেনেকৈ আকাশখন পোহৰাই ৰাখে, তেনেকৈ আমাৰ দেহটো আত্মাৰ বাবেহে সজীৱ হৈ থাকে। কবিয়ে দেহটোক এটা ‘সজা’ আৰু আত্মাটোক এটি ‘মইনা’ চৰাইৰ লগত তুলনা কৰিছে। মইনাজনী সজাত থকালৈকেহে সজাটোৰ মূল্য থাকে, ঠিক তেনেকৈ আমাৰ দেহৰ পৰা আত্মা ওলাই যোৱাৰ পাছত এই নশ্বৰ দেহটোৰ কোনো অস্তিত্ব নাথাকে।
(খ) “মক্কাৰ দুৱাৰত চাহাব তিৰবেণীৰ ঘাট। বেহাব নোৱাৰে তাত মায়াই ভেটে বাট॥”
সংগতিঃ সংসাৰৰ মায়া-মোহে কেনেকৈ মানুহক মুক্তিৰ পথত বাধা দিয়ে, তাক বুজাবলৈ গৈ কবিয়ে এইদৰে কৈছে।
ব্যাখ্যাঃ হিন্দুসকলৰ পবিত্ৰ ত্ৰিবেণী সংগমৰ দৰেই মুছলমানসকলৰ বাবে মক্কা পবিত্ৰ তীৰ্থস্থান। কিন্তু মানুহে যদি সংসাৰৰ লোভ, মোহ আৰু মায়াত আবদ্ধ হৈ থাকে, তেন্তে তেওঁলোকে মক্কালৈ গৈও প্ৰকৃত শান্তি বা মুক্তি লাভ কৰিব নোৱাৰে। মায়াই মানুহৰ মুক্তিৰ পথত হেঙাৰ হৈ থিয় দিয়ে।
(গ) “সজাৰ মইনাটিৰ অনেক যুগুতি। দেও মাৰি পাৰ হ’লে এৰিলে পীৰিতি॥”
সংগতিঃ মৃত্যুৰ পাছত দেহ আৰু আত্মাৰ সম্পৰ্ক যে বিছিন্ন হৈ পৰে, তাকেই ইয়াত প্ৰকাশ কৰা হৈছে।
ব্যাখ্যাঃ মানুহৰ জীৱনটো অতি ক্ষন্তেকীয়া। জীয়াই থাকোঁতে মানুহে নিজৰ দেহটো লৈ বহু গৌৰৱ কৰে আৰু সংসাৰৰ মায়াত মত্ত হৈ থাকে। কিন্তু মৃত্যুৰ লগে লগে যেতিয়া আত্মাই দেহ ত্যাগ কৰে, তেতিয়া সেই দেহৰ সৈতে থকা সকলো সম্পৰ্ক বা ‘পীৰিতি’ নিমিষতে নোহোৱা হৈ পৰে। মৃতদেহটো পচি মাটিৰ লগত মিলি যায়, কাৰণ আত্মা অবিহনে দেহটো কেৱল এটি অসাৰ ‘ভেল’ মাত্ৰ।