অৰ্থনৈতিক ভূগোলঃ বিষয়বস্তু আৰু সম্পদ
১। অৰ্থনৈতিক ভূগোল কি? ইয়াৰ মূল বিষয়বস্তু আৰু শাখাসমূহ
সংজ্ঞা:
অৰ্থনৈতিক ভূগোল হৈছে মানৱ ভূগোলৰ এটা গুৰুত্বপূর্ণ শাখা, য’ত সম্পদৰ উৎপাদন, বিতৰণ, উপভোগ আৰু বিনিময়ৰ সৈতে জড়িত মানুহৰ কাৰ্যকলাপসমূহ স্থান আৰু সময় অনুসৰি অধ্যয়ন কৰা হয়।
মূল বিষয়বস্তু:
প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ তাৰতম্য
সম্পদৰ প্ৰাচুৰ্য আৰু বিতৰণ
মানুহৰ জীৱন-প্ৰণালী
অঞ্চলভেদে অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপৰ পাৰ্থক্য
মানুহ আৰু পৰিৱেশৰ পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক
প্ৰধান শাখাসমূহ:
কৃষি ভূগোল
ঔদ্যোগিক ভূগোল
সম্পদ ভূগোল
পৰিবহণ ভূগোল
বজাৰ ভূগোল
পৰিকল্পনা আৰু উন্নয়ন ভূগোল
পৰ্যটন ভূগোল
২। অৰ্থনৈতিক ভূগোলৰ পৰিসৰ
অৰ্থনৈতিক ভূগোলৰ অধ্যয়ন তলৰ প্ৰশ্নসমূহৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হয়—
অৰ্থনৈতিক কাৰ্য ক’ত অৱস্থিত?
কাৰ্যটোৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ কি?
আন কি কি পৰিঘটনাৰ সৈতে জড়িত?
সেই ঠাইতেই কিয় সংঘটিত হয়?
আন ঠাইত হ’লে অধিক সুবিধাজনক নেকি?
৩। অৰ্থনৈতিক বৃত্তি কি? ইয়াৰ প্ৰকাৰসমূহ
সংজ্ঞা:
মানুহে জীৱিকা উপাৰ্জনৰ বাবে কৰা সকলো ধৰণৰ অৰ্থনৈতিক কাৰ্যসমূহক অৰ্থনৈতিক বৃত্তি বোলা হয়।
প্ৰকাৰসমূহ:
(i) প্ৰাথমিক বৃত্তি
প্ৰকৃতিৰ পৰা সম্পদ আহৰণ কৰা কাৰ্য
উদাহৰণ: মাছ ধৰা, বনজ সম্পদ সংগ্ৰহ, খনিজ আহৰণ
(ii) দ্বিতীয়ক বৃত্তি
কেঁচা সামগ্ৰীক প্ৰস্তুত সামগ্ৰীলৈ ৰূপান্তৰ
উদাহৰণ: উদ্যোগ, উৎপাদন কাৰ্য
(iii) তৃতীয়ক বৃত্তি
উৎপাদিত সামগ্ৰী উপভোক্তাৰ ওচৰলৈ পঠোৱা
উদাহৰণ: পৰিবহণ, ব্যৱসায়, যোগাযোগ
(iv) চতুৰ্থক বৃত্তি
জ্ঞানভিত্তিক আৰু সহায়ক সেৱা
উদাহৰণ: শিক্ষা, গৱেষণা, বেংক, প্ৰশাসন
৪। অৰ্থনৈতিক ভূগোলৰ শাখাসমূহৰ বিষয়বস্তু
কৃষি ভূগোল
কৃষিৰ ধৰণ, পদ্ধতি আৰু বিতৰণ
শস্য উৎপাদন আৰু বজাৰ ব্যৱস্থা
ঔদ্যোগিক ভূগোল
উদ্যোগ স্থাপন, প্ৰকাৰ আৰু বিতৰণ
উৎপাদন আৰু বজাৰ
সম্পদ ভূগোল
সম্পদৰ প্ৰকাৰ আৰু বিতৰণ
সংৰক্ষণ আৰু ব্যৱস্থাপনা
পৰিবহণ ভূগোল
পৰিবহণৰ ধৰণ আৰু ভূমিকা
অৰ্থনৈতিক উন্নয়নত ইয়াৰ প্ৰভাৱ
বজাৰ ভূগোল
বজাৰৰ প্ৰকাৰ আৰু অৱস্থান
বিতৰণ আৰু কাৰকসমূহ
পৰিকল্পনা আৰু উন্নয়ন ভূগোল
উন্নয়ন প্ৰক্ৰিয়া
বহনক্ষম উন্নয়ন আৰু পৰিকল্পনা
পৰ্যটন ভূগোল
পৰ্যটনৰ প্ৰকাৰ
উন্নয়ন আৰু পৰিকল্পনা
৫। সম্পদ ভূগোল কিয় গুৰুত্বপূর্ণ?
সম্পদ অবিহনে অৰ্থনৈতিক কাৰ্য অসম্ভৱ
সম্পদৰ ওপৰত দেশৰ উন্নয়ন নিৰ্ভৰ কৰে
সকলো শাখাৰ সৈতে সম্পদৰ সম্পৰ্ক আছে
সম্পদৰ সংৰক্ষণ আৰু সঠিক ব্যৱহাৰ অতি প্ৰয়োজনীয়
৬। সম্পদ কি? ইয়াৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ
সংজ্ঞা:
মানুহৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰিব পৰা যিকোনো বস্তু বা সামগ্ৰীক সম্পদ বোলা হয়।
বৈশিষ্ট্যসমূহ:
কাৰ্যকাৰিতা – ব্যৱহাৰযোগ্যতা থাকিব লাগিব
উপকাৰিতা – মানুহৰ উপকাৰ কৰিব লাগিব
পৰিৱৰ্তনশীলতা – সময় আৰু প্ৰযুক্তি অনুসৰি সম্পদৰ ৰূপ সলনি হয়