বংগ বিভাজন(১৯০৫-১৯১১) আৰু স্বদেশী আন্দোলন
অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১। বংগ বিভাজন কোনগৰাকী ভাইচৰয়ৰ শাসনকালত সংঘটিত হৈছিল?
উত্তৰঃ ভাইচৰয় লৰ্ড কাৰ্জনৰ শাসনকালত বংগ বিভাজন সংঘটিত হৈছিল।
২। ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰ কোন তাৰিখে বংগ বিভাজন কাৰ্যকৰী হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯০৫ চনৰ ১৬ অক্টোবৰ তাৰিখে বংগ বিভাজন কাৰ্যকৰী হৈছিল।
৩। বিদেশী পণ্য বৰ্জনৰ প্ৰস্তাৱ কোনখন সভাত গ্ৰহণ কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯০৫ চনৰ ২০ জুলাইত দিনাজপুৰৰ মহাৰাজৰ পৌৰোহিত্যত অনুষ্ঠিত সভাত বিদেশী পণ্য বৰ্জনৰ প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।
৪। ‘যুগান্তৰ’ নামৰ সংবাদপত্ৰখন কোনে সম্পাদনা কৰিছিল?
উত্তৰঃ ভূপেন্দ্ৰনাথ দত্তই ‘যুগান্তৰ’ সংবাদপত্ৰখন সম্পাদনা কৰিছিল।
৫। ‘জাতীয় শিক্ষা পৰিষদ’ কেতিয়া গঠন হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯০৬ চনৰ ১১ মাৰ্চত ‘জাতীয় শিক্ষা পৰিষদ’ গঠন কৰা হৈছিল।
৬। ‘বেংগল কেমিকেলছ’ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ মুখ্য উদ্যোক্তা কোন আছিল?
উত্তৰঃ আচাৰ্য প্ৰফুল্ল চন্দ্ৰ ৰায় ‘বেংগল কেমিকেলছ’ৰ মুখ্য উদ্যোক্তা আছিল।
৭। “স্বৰাজ” দাবী কোন অধিৱেশনত গ্ৰহণ কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ দাদাভাই নৌৰজীৰ সভাপতিত্বত ১৯০৬ চনত কলিকতাত অনুষ্ঠিত জাতীয় কংগ্ৰেছৰ অধিৱেশনত ‘স্বৰাজ’ দাবী উত্থাপিত আৰু গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।
৮। বংগদেশৰ পুনৰ একত্ৰিকৰণ কেতিয়া হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯১১ চনৰ ১২ ডিচেম্বৰত বংগদেশ পুনৰ একত্ৰিত কৰা হৈছিল।
৯। চিপাহী বিদ্ৰোহৰ পাছত ভাৰতীয় ৰাজনৈতিক ইতিহাসৰ দ্বিতীয়টো উল্লেখযোগ্য ঘটনা কি আছিল?
উত্তৰঃ চিপাহী বিদ্ৰোহৰ পাছৰ দ্বিতীয় উল্লেখযোগ্য ৰাজনৈতিক ঘটনা আছিল বংগ বিভাজন।
১০। সৰ্বভাৰতীয় পৰ্যায়ৰ প্ৰথম সক্ৰিয় জাতীয় সংগ্ৰাম কোনটো?
উত্তৰঃ বংগ বিভাজনবিৰোধী আন্দোলন সৰ্বভাৰতীয় পৰ্যায়ৰ প্ৰথম সক্ৰিয় জাতীয় সংগ্ৰাম হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।
১১। এলাহাবাদ সন্ধি কাৰ কাৰ মাজত স্বাক্ষৰিত হৈছিল?
উত্তৰঃ মোগল সম্ৰাট শাহ আলম আৰু ৰবাৰ্ট ক্লাইৱৰ মাজত এলাহাবাদ সন্ধি স্বাক্ষৰিত হৈছিল।
১২। বংগ বিভাজনৰ পিছত সৃষ্টি হোৱা নতুন প্ৰদেশটোৰ নাম কি আছিল?
উত্তৰঃ বংগ বিভাজনৰ ফলত ‘পূৰ্ববংগ আৰু অসম’ নামে নতুন প্ৰদেশ গঠন কৰা হৈছিল।
১৩। অসম নামৰ প্ৰদেশখন কেতিয়া গঠন কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৮৭৪ চনৰ ৭ ফেব্ৰুৱাৰীত অসম পৃথক প্ৰদেশ হিচাপে গঠন কৰা হৈছিল।
১৪। কিমান চনত লৰ্ড কাৰ্জনে ‘পূৰ্ববংগ আৰু অসম’ নামৰ নতুন প্ৰদেশ গঠন কৰিছিল?
উত্তৰঃ ১৯০৫ চনত লৰ্ড কাৰ্জনে ‘পূৰ্ববংগ আৰু অসম’ নামৰ নতুন প্ৰদেশ গঠন কৰিছিল।
১৫। ‘পূৰ্ববংগ আৰু অসম’ প্ৰদেশখনৰ ৰাজধানী ক’ত আছিল?
উত্তৰঃ নতুন প্ৰদেশখনৰ ৰাজধানী ঢাকাত স্থাপন কৰা হৈছিল।
১৬। ৰেগুলেটিং এক্টৰ জৰিয়তে কোন দুজন গৱৰ্ণৰক ফ’ৰ্ট উইলিয়ামৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলৰ তলতীয়া কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ বোম্বাই আৰু মাদ্ৰাজৰ গৱৰ্ণৰক ফ’ৰ্ট উইলিয়ামৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলৰ তলতীয়া কৰা হৈছিল।
১৭। বংগ প্ৰেছিডেন্সিৰ গৱৰ্ণৰ পদটো কি পদলৈ উন্নীত কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ বংগ প্ৰেছিডেন্সিৰ গৱৰ্ণৰ পদটো গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল পদলৈ উন্নীত কৰা হৈছিল।
১৮। ব্ৰিটিছে ভাৰতৰ প্ৰশাসন ব্যৱস্থাৰ সংস্কাৰ সাধনৰ বাবে কেতিয়াৰ পৰা ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছিল?
উত্তৰঃ ১৮৫৭ চনৰ চিপাহী বিদ্ৰোহৰ পাছৰ পৰা ব্ৰিটিছ চৰকাৰে প্ৰশাসনিক সংস্কাৰৰ পদক্ষেপ ল’বলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।
১৯। ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ বুলি কোন ঠাইক অভিহিত কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ সেই সময়ত বংগদেশক ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল।
২০। ‘বন্দে মাতৰম’ সংবাদপত্ৰৰ সম্পাদক কোন আছিল?
উত্তৰঃ অৰবিন্দ ঘোষ ‘বন্দে মাতৰম’ সংবাদপত্ৰৰ সম্পাদক আছিল।
২১। ‘ছাত্ৰ সংসদ’ কাৰ নেতৃত্বত গঠন হৈছিল?
উত্তৰঃ সুৰেন্দ্ৰনাথ বন্দোপাধ্যায়ৰ নেতৃত্বত ছাত্ৰ সংসদ গঠন হৈছিল।
২২। স্বদেশী আন্দোলনৰ সময়ত প্ৰমথনাথ ৰায়চৌধুৰীয়ে ৰচনা কৰা গ্ৰন্থখনৰ নাম কি?
উত্তৰঃ তেওঁৰ ৰচিত গ্ৰন্থখন আছিল ‘জয় সংগীত’।
২৩। স্বদেশী আন্দোলনক কেন্দ্ৰ কৰি ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে কিমানটা দেশপ্ৰেমমূলক গীত ৰচনা কৰিছিল?
উত্তৰঃ তেওঁ ২৩টা গীত ৰচনা কৰিছিল।
২৪। মুছলিম লীগ গঠনৰ ক্ষেত্ৰত কোনে মুখ্য নেতৃত্ব বহন কৰিছিল?
উত্তৰঃ ঢাকাৰ নবাব ছলিমউল্লাই মুখ্য ভূমিকা পালন কৰিছিল।
২৫। “শাসন আৰু শোষণ একেলগে চলাই যোৱা হ’ব”— কথাষাৰ কোনে কৈছিল?
উত্তৰঃ কথাষাৰ লৰ্ড কাৰ্জনে কৈছিল বুলি পাঠ্যত উল্লেখ আছে।
২৬। ক্ষুদিৰাম বসুক কেতিয়া ফাঁচি দিয়া হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯০৮ চনত ক্ষুদিৰাম বসুক ফাঁচি দিয়া হৈছিল।
২৭। ‘বংগলক্ষ্মী কটন মিল’ৰ প্ৰধান উদ্যোক্তা কোন আছিল?
উত্তৰঃ নীলৰতন চৰকাৰ ‘বংগলক্ষ্মী কটন মিল’ৰ প্ৰধান উদ্যোক্তা আছিল।
২৮। ‘পূৰ্ববংগ আৰু অসম’ প্ৰদেশখনৰ জনসংখ্যা কিমান আছিল?
উত্তৰঃ প্ৰদেশখনৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ৩ কোটি ১০ লাখ আছিল।
চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১। ‘পূৰ্ববংগ আৰু অসম’ প্ৰদেশৰ সৈতে সংলগ্ন হোৱা বংগদেশৰ তিনিটা মুখ্য ভৌগোলিক অঞ্চল উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ বংগ বিভাজনৰ ফলত ‘পূৰ্ববংগ আৰু অসম’ প্ৰদেশৰ সৈতে সংলগ্ন হোৱা মুখ্য তিনিটা অঞ্চল আছিল— ঢাকা, চট্টগ্ৰাম আৰু ৰাজশাহী।
২। বংগ বিভাজনৰ অন্তৰ্নিহিত উদ্দেশ্য কি আছিল?
উত্তৰঃ ব্ৰিটিছ চৰকাৰে বংগ বিভাজনক প্ৰশাসনিক সুবিধাৰ বাবে কৰা বুলি দেখুৱালেও ইয়াৰ আঁৰত কেইবাটাও ৰাজনৈতিক উদ্দেশ্য আছিল। বংগ সেই সময়ত জাতীয়তাবাদী আন্দোলনৰ শক্তিশালী কেন্দ্ৰ হৈ উঠিছিল। সেয়ে এই শক্তি দুৰ্বল কৰাই ব্ৰিটিছৰ অন্যতম লক্ষ্য আছিল।
ইয়াৰ উপৰি হিন্দু-মুছলমানৰ মাজৰ ঐক্য ভাঙি ‘ভাগ কৰা আৰু শাসন কৰা’ নীতি অধিক ফলপ্ৰসূ কৰিব বিচৰা হৈছিল। কংগ্ৰেছৰ ব্ৰিটিছবিৰোধী শক্তি দুৰ্বল কৰা আৰু একাংশ লোকক চৰকাৰৰ অনুগত কৰি তোলাও এই বিভাজনৰ অন্তৰ্নিহিত উদ্দেশ্য আছিল।
৩। বংগ বিভাজনবিৰোধী আন্দোলনে ‘স্বদেশী আন্দোলন’ নাম কিয় পাইছিল?
উত্তৰঃ বংগ বিভাজনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথমে সভা, প্ৰতিবাদ, স্বাক্ষৰ অভিযান আদি চলিছিল। কিন্তু বিভাজন ৰোধ কৰাত ব্ৰিটিছ চৰকাৰ অটল থাকিল।
ইয়াৰ পাছত আন্দোলনকাৰীসকলে বিদেশী সামগ্ৰী বৰ্জন আৰু দেশীয় সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰাৰ পথ গ্ৰহণ কৰিলে। মানুহে দেশীয় উদ্যোগ, দেশীয় শিক্ষা আৰু আত্মনিৰ্ভৰশীলতাক প্ৰাধান্য দিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে। ‘স্বদেশী’ বস্তু গ্ৰহণেই আন্দোলনৰ মুখ্য কাৰ্যসূচী হৈ পৰাত বংগ বিভাজনবিৰোধী আন্দোলন ‘স্বদেশী আন্দোলন’ নামে জনপ্ৰিয় হৈ উঠে।
৪। স্বদেশী আন্দোলনে জাতীয় শিক্ষালৈ কেনেদৰে অৱদান আগবঢ়াইছিল?
উত্তৰঃ স্বদেশী আন্দোলনৰ সময়ত ছাত্ৰসমাজেও ব্ৰিটিছবিৰোধী কাৰ্যসূচীত সক্ৰিয়ভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ছাত্ৰসকলক আন্দোলনৰ পৰা আঁতৰাই ৰাখিবলৈ চৰকাৰে কঠোৰ জাননী জাৰি কৰিছিল। কিন্তু ইয়াৰ বিপৰীতে জাতীয়তাবাদী নেতাসকলে চৰকাৰী শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ বিকল্প হিচাপে স্বদেশী আদৰ্শভিত্তিক শিক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা অনুভৱ কৰে।
এই সময়ত এণ্টি-চাৰ্কুলাৰ ছ’চাইটি, ডন ছ’চাইটি, বংগ জাতীয় বিদ্যালয় আৰু আন বহু জাতীয় শিক্ষানুষ্ঠান গঢ় লৈ উঠে। ১৯০৬ চনৰ ১১ মাৰ্চত জাতীয় শিক্ষা পৰিষদ গঠন হয় আৰু পাছত বংগ জাতীয় মহাবিদ্যালয়ৰ দৰে শিক্ষানুষ্ঠানো স্থাপিত হয়।
এই আন্দোলনৰ ফলত শিক্ষা কেৱল পুথিগত জ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰতে সীমাবদ্ধ নাথাকি দেশপ্ৰেম, আত্মমৰ্যাদা, বিজ্ঞান, কাৰিকৰী জ্ঞান আৰু আত্মনিৰ্ভৰশীলতাৰ সৈতে যুক্ত হৈ উঠে।
৫। স্বদেশী আন্দোলনৰ সময়ত বংগদেশৰ জাতীয় শিল্পৰ বিকাশ কেনেদৰে হৈছিল?
উত্তৰঃ বিদেশী সামগ্ৰী বৰ্জনৰ ফলত দেশীয় বস্তুৰ চাহিদা হঠাৎ বৃদ্ধি পায়। ইয়াৰ ফলত বংগৰ বিভিন্ন ঠাইত সূতা কটা কল, তাঁতশাল, চাবোন, তেল, চেনী, জুইশলা, বিস্কুট আদি বহু ক্ষুদ্ৰ আৰু মজলীয়া উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠে।
স্বদেশী সামগ্ৰী বিক্ৰীৰ বাবে স্বদেশী ভাণ্ডাৰ, ইণ্ডিয়ান ষ্টোৰছ, লক্ষ্মী ভাণ্ডাৰ আদি প্ৰতিষ্ঠান গঢ় লৈছিল। নীলৰতন চৰকাৰৰ উদ্যোগত বংগলক্ষ্মী কটন মিল আৰু আচাৰ্য প্ৰফুল্ল চন্দ্ৰ ৰায়ৰ উদ্যোগত বেংগল কেমিকেলছৰ বিকাশ ঘটিছিল।
এইদৰে স্বদেশী আন্দোলনে দেশীয় পণ্য ব্যৱহাৰক জাতীয় কৰ্তব্যত পৰিণত কৰি ভাৰতীয় উদ্যোগ আৰু আত্মনিৰ্ভৰ অৰ্থনীতিৰ ভিত শক্তিশালী কৰিছিল।
৬। ব্ৰিটিছ চৰকাৰে স্বদেশী আন্দোলন দমন কৰিবলৈ কি কি ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছিল?
উত্তৰঃ স্বদেশী আন্দোলন দুৰ্বল কৰিবলৈ ব্ৰিটিছ চৰকাৰে একেলগে প্ৰলোভন আৰু দমন—দুয়ো পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰিছিল।
কিছুমান উদাৰপন্থী নেতাক চৰকাৰী উপাধি, পদক, উচ্চ পদ, ন্যায়ালয়ৰ পদ বা পৰিষদৰ সদস্যপদ দিয়াৰ প্ৰলোভন দেখুৱাই চৰকাৰৰ পক্ষলৈ আনিবলৈ চেষ্টা কৰা হৈছিল।
আনহাতে ছাত্ৰ, নেতা আৰু আন্দোলনকাৰীৰ ওপৰত কঠোৰতা আৰোপ কৰা হৈছিল। চৰকাৰে হিন্দু-মুছলমানৰ মাজত ৰাজনৈতিক দূৰত্ব বৃদ্ধিৰ চেষ্টাও কৰিছিল, যাতে একত্ৰিত জাতীয় আন্দোলনৰ শক্তি দুৰ্বল হয়।
৭। স্বদেশী আন্দোলনৰ তিনিটা ফলাফল উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ স্বদেশী আন্দোলনৰ কেইটামান উল্লেখযোগ্য ফলাফল আছিল—
১. জাতীয় শিক্ষা আৰু সাহিত্যৰ বিকাশ— বহু নতুন বিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয়, সংবাদপত্ৰ, নাটক, গীত আৰু দেশপ্ৰেমমূলক সাহিত্যৰ সৃষ্টি হৈছিল।
২. দেশীয় শিল্প-উদ্যোগৰ বৃদ্ধি— বিদেশী সামগ্ৰী বৰ্জনৰ ফলত দেশীয় উদ্যোগৰ বিস্তাৰ ঘটিছিল।
৩. মহিলাৰ অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি— নাৰীসকলেও সামাজিক বাধা অতিক্ৰম কৰি জাতীয় আন্দোলনত সক্ৰিয়ভাৱে অংশ ল’বলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।
৮। স্বদেশী আন্দোলনৰ প্ৰধান অৱদানসমূহ কি?
উত্তৰঃ স্বদেশী আন্দোলনৰ ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামলৈ বহু সুদূৰপ্ৰসাৰী অৱদান আছিল।
প্ৰথমতে, ই ভাৰতবাসীক গণআন্দোলনৰ শক্তি বুজাই দিলে। জনসাধাৰণ একত্ৰিত হ’লে ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে শক্তিশালী প্ৰতিবাদ গঢ়ি তুলিব পাৰি বুলি মানুহে উপলব্ধি কৰিলে।
দ্বিতীয়তে, কেৱল আবেদন-নিৱেদনৰ ৰাজনীতিৰ সীমাবদ্ধতা স্পষ্ট হৈ উঠিল আৰু অধিক সক্ৰিয় ৰাজনৈতিক পন্থাৰ প্ৰতি আস্থা বৃদ্ধি পালে।
তৃতীয়তে, ভাৰতীয়সকলৰ মাজত ‘স্বৰাজ’ৰ দাবী শক্তিশালী হৈ উঠিল।
চতুৰ্থতে, বিপ্লৱী আৰু সশস্ত্ৰ জাতীয়তাবাদী চিন্তাধাৰাৰো বিস্তাৰ ঘটিল।
চমুটোকা
১। ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ
উত্তৰঃ ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ ভাৰতীয় সাহিত্য, শিক্ষা আৰু সংস্কৃতিৰ এগৰাকী মহান ব্যক্তিত্ব। স্বদেশী আন্দোলনৰ সময়ত তেওঁ নিজৰ সাহিত্য, সংগীত আৰু সামাজিক কাৰ্যৰ জৰিয়তে জাতীয় চেতনা শক্তিশালী কৰিছিল।
১৯০৫ চনৰ বংগ বিভাজনৰ দিনা হিন্দু-মুছলমানৰ ঐক্য প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে তেওঁ ৰাখীবন্ধন পালন কৰিবলৈ জনসাধাৰণক আহ্বান জনাইছিল। স্বদেশী আন্দোলনক কেন্দ্ৰ কৰি তেওঁ বহু দেশপ্ৰেমমূলক গীত ৰচনা কৰিছিল। ‘আমাৰ সোণাৰ বাংলা’ এই সময়ৰ তেওঁৰ অন্যতম স্মৰণীয় সৃষ্টি।
দেশীয় সামগ্ৰীৰ প্ৰচাৰৰ ক্ষেত্ৰতো তেওঁ উদ্যোগী হৈছিল আৰু জাতীয় শিক্ষাৰ বিকাশত সহায় কৰিছিল। তেওঁৰ চিন্তাত স্বদেশপ্ৰেমৰ সৈতে সাম্প্ৰদায়িক সম্প্ৰীতি আৰু মানৱীয় ঐক্যৰ বিশেষ স্থান আছিল।
২। ভগিনী নিবেদিতা
উত্তৰঃ ভগিনী নিবেদিতাৰ মূল নাম আছিল মাৰ্গাৰেট এলিজাবেথ নবোল। আয়াৰলেণ্ডত জন্মগ্ৰহণ কৰা এই মহীয়সী নাৰীয়ে ভাৰতক নিজৰ কৰ্মভূমি হিচাপে গ্ৰহণ কৰিছিল।
স্বদেশী আন্দোলনৰ সময়ত তেওঁ বিভিন্ন জাতীয় সংগঠন আৰু যুৱসমিতিৰ সৈতে জড়িত হৈ নাৰী আৰু যুৱসমাজৰ মাজত দেশপ্ৰেম জাগ্ৰত কৰিছিল। বিশেষকৈ দেশীয় শিল্প, শিক্ষা আৰু আত্মনিৰ্ভৰশীলতাৰ প্ৰচাৰত তেওঁ আগভাগ লৈছিল।
ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদৰ বিকাশত তেওঁৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য অৱদান আছিল— বংগৰ আঞ্চলিক জাতীয় অনুভূতিক অধিক বিস্তৃত ‘ভাৰত মাতা’ৰ ধাৰণাৰ সৈতে যুক্ত কৰা।
৩। নবাব ছলিমউল্লা
উত্তৰঃ ঢাকাৰ নবাব ছলিমউল্লা খান সেই সময়ৰ মুছলমান ৰাজনৈতিক নেতৃত্বৰ এগৰাকী উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি আছিল। বংগ বিভাজনৰ সময়ত তেওঁ ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ নীতিৰ প্ৰতি সমৰ্থনমূলক ভূমিকা লৈছিল।
১৯০৬ চনত ঢাকাত অনুষ্ঠিত মুছলমান নেতাসকলৰ সভাত সৰ্বভাৰতীয় মুছলিম লীগ গঠনত তেওঁৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা আছিল। নতুন সংগঠনটোৰ উদ্দেশ্য আছিল মুছলমান সমাজৰ ৰাজনৈতিক স্বাৰ্থক সংগঠিতভাৱে প্ৰকাশ কৰা আৰু সেই সময়ত ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ সৈতে সহযোগিতামূলক সম্পৰ্ক বজাই ৰখা।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
১। বংগ বিভাজনৰ বিৰুদ্ধে জাতীয়তাবাদী নেতাসকলে কি ধৰণে জনমত গঢ়ি তুলিছিল?
উত্তৰঃ সুৰেন্দ্ৰনাথ বন্দোপাধ্যায়, বিপিনচন্দ্ৰ পাল, অৰবিন্দ ঘোষ, ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ আদি নেতাই সভা-সমিতি, প্ৰচাৰ, সংবাদপত্ৰ আৰু স্বাক্ষৰ অভিযানৰ জৰিয়তে বংগ বিভাজনৰ বিৰুদ্ধে জনমত গঢ়ি তুলিছিল। ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ ওচৰত বৃহৎ সংখ্যক স্বাক্ষৰসহ প্ৰতিবাদপত্ৰও দাখিল কৰা হৈছিল।
২। স্বদেশী আন্দোলনে জাতীয় সাহিত্যৰ বিকাশত কি ভূমিকা লৈছিল?
উত্তৰঃ স্বদেশী আন্দোলনৰ সময়ত দেশপ্ৰেম আৰু জাতীয় চেতনাৰে ভৰা বহু গীত, কবিতা, নাটক, প্ৰবন্ধ আৰু সংবাদপত্ৰ প্ৰকাশ পায়। ‘যুগান্তৰ’, ‘বন্দে মাতৰম’ আদি পত্ৰিকাই জাতীয় চিন্তাধাৰা প্ৰচাৰত বিশেষ ভূমিকা লয়। সাহিত্য এই সময়ত আন্দোলনৰ শক্তিশালী প্ৰচাৰমাধ্যমত পৰিণত হৈছিল।
৩। স্বদেশী আন্দোলনত নাৰীসকলৰ ভূমিকা কেনে আছিল?
উত্তৰঃ স্বদেশী আন্দোলনে নাৰীসকলক ঘৰৰ সীমাৰ বাহিৰলৈ ওলাই জাতীয় কামত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল। সৰলা দেৱী চৌধুৰী, ভগিনী নিবেদিতা আদিয়ে নাৰী আৰু যুৱসমাজৰ মাজত দেশপ্ৰেম, শাৰীৰিক সাহস আৰু আত্মনিৰ্ভৰশীলতাৰ চেতনা জাগ্ৰত কৰিছিল।
৪। স্বদেশী আন্দোলনে কেনেদৰে ‘স্বৰাজ’ দাবীৰ পথ মুকলি কৰিলে?
উত্তৰঃ স্বদেশী আন্দোলনে দেখুৱালে যে কেৱল প্রশাসনিক সংস্কাৰ বিচৰাই যথেষ্ট নহয়; ভাৰতীয়সকলৰ নিজৰ শাসনৰ অধিকাৰো দাবী কৰিব লাগিব। এই জাতীয় চেতনা শক্তিশালী হৈ উঠাৰ ফলতেই কংগ্ৰেছৰ মঞ্চত ‘স্বৰাজ’ দাবী সুস্পষ্ট ৰূপত উত্থাপিত হয়।
Multiple Choice Questions
১। ‘বন্দিনী ভাৰত’ নাটকখনৰ ৰচক কোন?
উত্তৰঃ অম্বিকাগিৰি ৰায়চৌধুৰী।
২। বংগ বিভাজন কেতিয়া কাৰ্যকৰী হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৬ অক্টোবৰ, ১৯০৫।
৩। ‘পূৰ্ববংগ আৰু অসম’ প্ৰদেশখনৰ ৰাজধানী ক’ত আছিল?
উত্তৰঃ ঢাকা।
৪। বংগ বিভাজন কোন ভাইচৰয়ৰ সময়ত হৈছিল?
উত্তৰঃ লৰ্ড কাৰ্জন।
৫। ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ বুলি কোন অঞ্চলক কোৱা হৈছিল?
উত্তৰঃ বংগদেশ।
৬। ‘যুগান্তৰ’ৰ সম্পাদক কোন আছিল?
উত্তৰঃ ভূপেন্দ্ৰনাথ দত্ত।
৭। বংগদেশৰ পুনৰ একত্ৰিকৰণ কেতিয়া হৈছিল?
উত্তৰঃ ১২ ডিচেম্বৰ, ১৯১১।
৮। ‘বেংগল কেমিকেলছ’ৰ প্ৰধান উদ্যোক্তা কোন?
উত্তৰঃ আচাৰ্য প্ৰফুল্ল চন্দ্ৰ ৰায়।
৯। ‘বংগলক্ষ্মী কটন মিল’ৰ প্ৰধান উদ্যোক্তা কোন?
উত্তৰঃ নীলৰতন চৰকাৰ।
১০। অসম পৃথক প্ৰদেশ হিচাপে কেতিয়া গঠন হৈছিল?
উত্তৰঃ ৭ ফেব্ৰুৱাৰী, ১৮৭৪।
১১। ‘পূৰ্ববংগ আৰু অসম’ প্ৰদেশখনৰ জনসংখ্যা কিমান আছিল?
উত্তৰঃ প্ৰায় ৩ কোটি ১০ লাখ।
১২। ‘বন্দে মাতৰম’ সংবাদপত্ৰৰ সম্পাদক কোন?
উত্তৰঃ অৰবিন্দ ঘোষ।
১৩। ‘ছাত্ৰ সংসদ’ কাৰ নেতৃত্বত গঠন হৈছিল?
উত্তৰঃ সুৰেন্দ্ৰনাথ বন্দোপাধ্যায়।
১৪। ‘জয় সংগীত’ কোনে ৰচনা কৰিছিল?
উত্তৰঃ প্ৰমথনাথ ৰায়চৌধুৰী।
১৫। স্বদেশী আন্দোলনৰ সময়ত ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে কিমানটা দেশপ্ৰেমমূলক গীত ৰচনা কৰিছিল?
উত্তৰঃ ২৩টা।
১৬। মুছলিম লীগ গঠনত মুখ্য নেতৃত্ব কোনে বহন কৰিছিল?
উত্তৰঃ নবাব ছলিমউল্লা।
১৭। “শাসন আৰু শোষণ একেলগে চলাই যোৱা হ’ব”— কথাষাৰ কোনে কৈছিল?
উত্তৰঃ লৰ্ড কাৰ্জন।
১৮। ক্ষুদিৰাম বসুক কেতিয়া ফাঁচি দিয়া হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯০৮ চনত।
Human generate Question Answer
অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১) বংগ বিভাজন কোনগৰাকী ভাইচৰয়ৰ শাসনকালত সংঘটিত হৈছিল?
উত্তৰঃ লৰ্ড কাৰ্জনৰ শাসনকালত বংগ বিভাজন সংঘটিত হৈছিল।
২) ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰ কোন তাৰিখে বংগ বিভাজন কাৰ্যকৰী হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯০৫ চনৰ ১৬ অক্টোবৰ তাৰিখে বংগ বিভাজন কাৰ্যকৰী হৈছিল।
৩) বিদেশী পণ্য বৰ্জনৰ প্ৰস্তাৱ কোনখন সভাত গ্ৰহণ কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯০৫ চনৰ ২০ জুলাইত দিনাজপুৰৰ মহাৰাজৰ পৌৰোহিত্যত অনুষ্ঠিত সভাত এই প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।
৪) ‘যুগান্তৰ’ নামৰ সংবাদপত্ৰখন কোনে সম্পাদনা কৰিছিল?
উত্তৰঃ ভূপেন্দ্ৰ নাথ দত্তই ‘যুগান্তৰ’ সম্পাদনা কৰিছিল।
৫) ‘জাতীয় শিক্ষা পৰিষদ’ কেতিয়া গঠন হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯০৬ চনৰ ১১ মাৰ্চত ‘জাতীয় শিক্ষা পৰিষদ’ গঠন কৰা হৈছিল।
৬) ‘বেংগল কেমিকেলছ’ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ মুখ্য উদ্যোক্তা কোন আছিল?
উত্তৰঃ আচাৰ্য প্ৰফুল্ল চন্দ্ৰ ৰায় ইয়াৰ মুখ্য উদ্যোক্তা আছিল।
৭) “স্বৰাজ” দাবী কোন অধিৱেশনত গ্ৰহণ কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯০৬ চনত কলিকতাত অনুষ্ঠিত অধিৱেশনত দাদাভাই নৌৰজীৰ সভাপতিত্বত এই প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।
৮) বংগদেশৰ একত্ৰিকৰণ কেতিয়া হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯১১ চনৰ ১২ ডিচেম্বৰত বংগদেশ পুনৰ একত্ৰিত কৰা হৈছিল।
চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১) ‘পূৰ্ববংগ আৰু অসম’ প্ৰদেশৰ সৈতে সংলগ্ন হোৱা তিনিটা ভৌগোলিক অঞ্চল উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ এই প্ৰদেশৰ সৈতে সংলগ্ন মুখ্য তিনিটা অঞ্চল আছিল—ঢাকা, চট্টগ্ৰাম আৰু ৰাজশাহী।
২) বংগ বিভাজনৰ অন্তৰ্নিহিত উদ্দেশ্য কি আছিল?
উত্তৰঃ বংগ বিভাজনৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল বংগৰ ঐক্য ভাঙি দিয়া, হিন্দু-মুছলমান একতা দুৰ্বল কৰা, জাতীয়তাবাদী আন্দোলন নিয়ন্ত্ৰণ কৰা আৰু বুদ্ধিজীৱীসকলক দুৰ্বল কৰি তোলা।
৩) ‘স্বদেশী আন্দোলন’ নামটো কেনেকৈ আহিল?
উত্তৰঃ বিদেশী সামগ্ৰী বৰ্জন কৰি দেশীয় সামগ্ৰী ব্যৱহাৰৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰাৰ পাছতেই এই আন্দোলন ‘স্বদেশী আন্দোলন’ নামেৰে জনাজাত হয়।
৪) স্বদেশী আন্দোলনে জাতীয় শিক্ষাত কেনেদৰে অৱদান ৰাখিছিল?
উত্তৰঃ
চৰকাৰী শিক্ষাৰ বিৰোধিতা কৰি ছাত্ৰসকলে বিদ্যালয় ত্যাগ কৰিছিল।
“এন্টি-চাৰ্কুলাৰ ছ’চাইটি” গঠন কৰি আন্দোলন চলোৱা হৈছিল।
“The Dawn Society”ৰ জৰিয়তে জাতীয় শিক্ষা প্ৰচাৰ কৰা হৈছিল।
বংগ জাতীয় বিদ্যালয়, জাতীয় শিক্ষা পৰিষদ, বংগ জাতীয় মহাবিদ্যালয় আদি প্ৰতিষ্ঠান গঢ় লৈ উঠিছিল।
দেশজুৰি বহু জাতীয় বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল।
৫) স্বদেশী আন্দোলনৰ সময়ত জাতীয় শিল্প কেনেদৰে বিকাশ পাইছিল?
উত্তৰঃ
স্বদেশী সামগ্ৰীৰ চাহিদা বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত নতুন উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছিল।
সূতা কল, তাত শাল, চাবোন, তেল, চেনী আদি উদ্যোগ বৃদ্ধি পাইছিল।
“স্বদেশী ভাণ্ডাৰ”, “ইণ্ডিয়ান ষ্টোৰচ”, “লক্ষী ভাণ্ডাৰ” আদি প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল।
বেংগল কেমিকেলছ, বংগলক্ষী কটন মিল আদি বৃহৎ উদ্যোগো গঢ় লৈ উঠিছিল।
৬) ব্ৰিটিছ চৰকাৰে স্বদেশী আন্দোলন দমন কৰিবলৈ কি ব্যৱস্থা লৈছিল?
উত্তৰঃ
উদাৰপন্থী নেতাসকলক পদ, উপাধি আৰু সুবিধা প্ৰদান কৰি নিজৰ পক্ষলৈ আনিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।
চৰকাৰী পদবী আৰু ৰাজনৈতিক সুবিধা প্ৰদানৰ প্ৰলোভন দেখুৱাইছিল।
আন্দোলনকাৰীসকলৰ ওপৰত দমনমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছিল।
৭) স্বদেশী আন্দোলনৰ ফলাফলসমূহ কি?
উত্তৰঃ
(ক) জাতীয় শিক্ষাৰ বিকাশ ঘটিছিল।
(খ) জাতীয় শিল্প-উদ্যোগৰ উন্নতি হৈছিল।
(গ) মহিলাসকলৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি পাইছিল।
৮) স্বদেশী আন্দোলনৰ অৱদানসমূহ কি?
উত্তৰঃ
(i) গণআন্দোলনৰ গুৰুত্ব জনসাধাৰণে বুজি পাইছিল।
(ii) স্বৰাজ দাবীৰ বাট মুকলি হৈছিল।
(iii) সশস্ত্ৰ বিপ্লৱৰ ধাৰণা বিকশিত হৈছিল।
চমু টোকা
(১) ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ
ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ ভাৰতীয় সাহিত্য আৰু সংস্কৃতিৰ এক প্ৰধান ব্যক্তিত্ব আছিল। স্বদেশী আন্দোলনৰ সময়ত তেওঁ গীত, প্ৰৱন্ধ আৰু শিক্ষাৰ জৰিয়তে দেশপ্ৰেম জাগ্ৰত কৰিছিল। “জন গণ মন” আৰু “আমাৰ সোণাৰ বাংলা” তেওঁৰ বিখ্যাত সৃষ্টি। তেওঁ বংগ জাতীয় বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠা কৰি জাতীয় শিক্ষাৰ বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়ায়।
(২) ভগিনী নিবেদিতা (মাৰ্গাৰেট এলিজাবেথ নবোল)
১৮৬৪ চনত আয়াৰলেণ্ডত জন্ম হোৱা ভগিনী নিবেদিতাই স্বদেশী আন্দোলনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁ নাৰী আৰু যুৱসমাজৰ মাজত দেশপ্ৰেম জাগ্ৰত কৰি দেশীয় শিল্পৰ জৰিয়তে আত্মনিৰ্ভৰশীলতা গঢ়ি তুলিবলৈ প্ৰচেষ্টা কৰিছিল।
(৩) নবাব ছলিমউল্লা
ঢাকাৰ নবাব ছলিমউল্লাই স্বদেশী আন্দোলনৰ সময়ত ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ সৈতে সহযোগিতা কৰিছিল। তেওঁৰ উদ্যোগতে ১৯০৬ চনত “মুছলিম লীগ” গঠন কৰা হৈছিল, যাৰ লক্ষ্য আছিল মুছলমান সমাজৰ স্বাৰ্থ সংৰক্ষণ আৰু ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ সৈতে সুসম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰা।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post