Lesson: 14
বিশ্ব-ভাৱনা
ক্ৰিয়া-কলাপ
১। অতি চমু উত্তৰ দিয়া
(ক) ‘বিশ্ব-ভাৱনা’ কবিতাটোৰ কবি কোন?
উত্তৰঃ ‘বিশ্ব-ভাৱনা’ কবিতাটোৰ কবি দুৰ্গেশ্বৰ শৰ্মা।
(খ) আমি কাৰ সুৰত নাচিব লাগিছোঁ?
উত্তৰঃ আমি জীৱন-নাটৰ অদৃশ্য পৰিচালকৰ সুৰত নাচিব লাগিছোঁ বুলি কবিয়ে কৈছে।
(গ) ‘মাটিৰ পুতলা’ বুলি কাক বুজাইছে?
উত্তৰঃ ‘মাটিৰ পুতলা’ বুলি ক্ষণস্থায়ী মানৱ-জীৱনক বুজোৱা হৈছে।
(ঘ) “আমি কাৰোবাৰ গুণ গাবই লাগিছোঁ”—ইয়াত কাৰ গুণ গোৱাৰ কথা কৈছে?
উত্তৰঃ ইয়াত মানুহক সৃষ্টি কৰা আৰু জীৱন-নাট পৰিচালনা কৰা সেই অদৃশ্য শক্তি বা সৃষ্টিকৰ্তাৰ গুণ গোৱাৰ কথা কৈছে।
(ঙ) আমি ভাও লৈ কি পাতিছোঁ বুলি কৈছে?
উত্তৰঃ আমি ভাও লৈ ‘বিশ্ব-ভাৱনা’ পাতিছোঁ বুলি কোৱা হৈছে।
২। কবিয়ে মানুহক ভাৱৰীয়া বুলি কিয় কৈছে?
উত্তৰঃ কবিয়ে এই পৃথিৱীখনক এখন বিশাল ৰংগমঞ্চ আৰু মানুহৰ জীৱনক এখন নাটকৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। মানুহ এই জীৱন-নাটৰ একো একোজন ভাৱৰীয়া।
নাটকত ভাৱৰীয়াই পৰিচালকৰ নিৰ্দেশ অনুসৰি নিজৰ নিজৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। ঠিক সেইদৰে মানুহেও জীৱনত হাঁহে, কান্দে, নাচে, গান গায়, সুখ-দুখ ভোগ কৰে আৰু নানা কাম কৰে। কিন্তু কবিৰ মতে এই সকলো কৰ্মৰ আঁৰত এক অদৃশ্য শক্তিৰ প্ৰভাৱ আছে।
মানুহে নিজকে স্বাধীন বুলি ভাবিলেও জীৱনৰ সকলো ঘটনা নিজৰ ইচ্ছামতে নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব নোৱাৰে। সেয়েহে কবিয়ে মানুহক জীৱন-নাটৰ ভাৱৰীয়া বুলি কৈছে।
৩। আমি কাৰ ভাও লৈ হাঁহিছোঁ, নাচিছোঁ, কান্দিছোঁ—বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ কবিৰ মতে আমি জীৱন-নাটৰ ভাৱৰীয়া। পৃথিৱীখন যেন এখন বিশাল ৰংগমঞ্চ আৰু আমি প্ৰত্যেকেই তাত নিজ নিজ চৰিত্ৰৰ ভাও লৈ অভিনয় কৰি আছোঁ।
আমি হাঁহোঁ, কান্দোঁ, নাচোঁ, আনন্দ কৰোঁ, দুখ পাওঁ—এই সকলো যেন জীৱন-নাটৰ বিভিন্ন দৃশ্য। কিন্তু কোন অদৃশ্য শক্তিয়ে এই নাটখন পৰিচালনা কৰিছে, সেই শক্তিক আমি দেখা নাপাওঁ।
সেয়েহে কবিয়ে মানুহৰ জীৱনক অভিনয়ৰ সৈতে তুলনা কৰি কৈছে যে আমি ভাৱৰীয়াৰ দৰে নিজৰ নিজৰ ভাও দি গৈ আছোঁ।
৪। ‘বিশ্ব-ভাৱনা’ কবিতাটিৰ মূলভাব লিখা।
উত্তৰঃ দুৰ্গেশ্বৰ শৰ্মাৰ ‘বিশ্ব-ভাৱনা’ এটি গভীৰ দাৰ্শনিক কবিতা। কবিতাটিত মানৱ-জীৱনৰ ক্ষণস্থায়িত্ব, পৰাধীনতা, মায়া-মোহ আৰু এক অদৃশ্য শক্তিৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ কথা প্ৰকাশ পাইছে।
কবিৰ দৃষ্টিত এই পৃথিৱীখন এখন ৰংগমঞ্চ, জীৱন এখন নাটক আৰু মানুহ এই নাটকৰ ভাৱৰীয়া। মানুহে হাঁহে, কান্দে, নাচে, গায়, সুখ-দুখ ভোগ কৰে; কিন্তু এই সকলো যেন এক অদৃশ্য পৰিচালকৰ নিৰ্দেশত চলি থাকে।
মানৱ-জীৱন মাটিৰ পুতলাৰ দৰে ক্ষণস্থায়ী। মানুহে ধন-সম্পদ, সুখ, গৌৰৱ আৰু মায়া-মোহত নিজকে ডুবাই ৰাখিলেও এদিন সকলো এৰি যাব লাগিব।
কবিয়ে সোঁৱৰাই দিছে যে মানুহে নিজৰ জীৱনৰ সত্য উপলব্ধি কৰি অহংকাৰ ত্যাগ কৰা উচিত। জীৱনৰ অন্তিম সত্য হ’ল—মানুহ ক্ষণস্থায়ী, কিন্তু জীৱন পৰিচালনা কৰা অদৃশ্য শক্তি চিৰন্তন।
৫। প্ৰসংগ-সংগতি দেখুৱাই ব্যাখ্যা কৰা
(ক)
“আমি মাটিৰ পুতলা নাচিব লাগিছোঁ
কোনে নচায় নেদেখোঁ;
আমি কাৰোবাৰ বাঁহী বাজিব লাগিছে,
কোনে বজায় নেদেখোঁ।”
উত্তৰঃ উদ্ধৃত কবিতাফাঁকি দুৰ্গেশ্বৰ শৰ্মা ৰচিত ‘বিশ্ব-ভাৱনা’ কবিতাৰ পৰা লোৱা হৈছে।
ইয়াত কবিয়ে মানৱ-জীৱনৰ পৰাধীনতা আৰু অদৃশ্য শক্তিৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ কথা প্ৰকাশ কৰিছে।
মানুহৰ জীৱন মাটিৰ পুতলাৰ দৰে ক্ষণস্থায়ী। পুতলা যেন আন কোনোবাই নচুৱালে নাচিব নোৱাৰে, ঠিক সেইদৰে মানুহেও এক অদৃশ্য শক্তিৰ অধীনত জীৱন যাপন কৰে বুলি কবিয়ে অনুভৱ কৰিছে।
একেদৰে বাঁহী নিজে নিজে বাজিব নোৱাৰে; কোনোবাই বজালেহে সুৰ ওলায়। কবিয়ে মানুহক তেনে বাঁহীৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। অৰ্থাৎ মানুহৰ জীৱন, কৰ্ম আৰু গতিপথৰ আঁৰত এক অদৃশ্য পৰিচালক আছে বুলি কবিয়ে দাৰ্শনিকভাৱে প্ৰকাশ কৰিছে।
(খ)
“আমি ভাও লই লই বিশ্ব-ভাৱনা,
সদায় পাতিব লাগিছে;
আমি ঠিক ভাৱৰীয়া হাঁহি কান্দি নাচি
নিজ ভাও দিব জানিছে।”
উত্তৰঃ উদ্ধৃত কবিতাফাঁকি দুৰ্গেশ্বৰ শৰ্মা ৰচিত ‘বিশ্ব-ভাৱনা’ কবিতাৰ পৰা লোৱা হৈছে।
ইয়াত কবিয়ে মানুহৰ জীৱনক নাটকৰ সৈতে তুলনা কৰিছে।
পৃথিৱীখন যেন এখন বিশাল ৰংগমঞ্চ আৰু মানুহ সেই মঞ্চৰ ভাৱৰীয়া। জীৱনত মানুহে সুখত হাঁহে, দুখত কান্দে, আনন্দত নাচে আৰু নানা ভূমিকাত অৱতীৰ্ণ হয়।
কিন্তু এই সকলো কাম যেন অভিনয়ৰ দৰে ক্ষণস্থায়ী। মানুহে নিজ নিজ চৰিত্ৰৰ ভাও দি কিছুদিন জীৱন-নাটত অভিনয় কৰি শেষত মঞ্চ এৰি গুচি যায়। এই দাৰ্শনিক সত্যকেই কবিয়ে কবিতাফাঁকিৰ মাজেৰে প্ৰকাশ কৰিছে।
৬। কবি দুৰ্গেশ্বৰ শৰ্মাৰ সাহিত্য-কৃতিৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ দুৰ্গেশ্বৰ শৰ্মা অসমীয়া সাহিত্যৰ এগৰাকী উল্লেখযোগ্য কবি আৰু নাট্যকাৰ। তেওঁৰ কবিতাত দাৰ্শনিক চিন্তা, আধ্যাত্মিকতা, জীৱনবোধ আৰু ভাৰতীয় চিন্তাধাৰাৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়।
তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য নাটকসমূহৰ ভিতৰত ‘পাৰ্থপৰাজয়’, ‘চন্দ্ৰাৱলী’, ‘বালীবধ’ আৰু ‘পদ্মাৱতী’ উল্লেখযোগ্য।
তেওঁৰ কবিতা-পুথিসমূহৰ ভিতৰত ‘অঞ্জলি’ আৰু ‘নিবেদন’ বিশেষভাবে উল্লেখযোগ্য। আলোচনীসমূহত সিঁচৰিত হৈ থকা তেওঁৰ বহু কবিতা পিছত সংকলিত হৈ প্ৰকাশ পায়।
অসমীয়া কাব্য আৰু নাট্যসাহিত্যৰ বিকাশত দুৰ্গেশ্বৰ শৰ্মাৰ অৱদান গুৰুত্বপূৰ্ণ।
ভাষা-বিচাৰ
১। তলৰ ভুল বাক্যবোৰ শুদ্ধ ৰূপত লিখা
(ক) ৰূপালীয়ে দুটি ধুনীয়া পুতলা বনাইছে।
উত্তৰঃ ৰূপালীয়ে দুটি ধুনীয়া পুতলা সাজিছে।
(খ) মোৰ মায়ে ভাত বনাই আছে।
উত্তৰঃ মোৰ মায়ে ভাত ৰান্ধি আছে।
(গ) ল’ৰাটোক গালি দিছে।
উত্তৰঃ ল’ৰাটোক গালি পাৰিছে।
(ঘ) জোনালীয়ে ভাওনাত সীতাৰ ভাও কৰিছে।
উত্তৰঃ জোনালীয়ে ভাওনাত সীতাৰ ভাও দিছে।
(ঙ) ৰাইজসকলক নমস্কাৰ কৰা।
উত্তৰঃ ৰাইজক নমস্কাৰ কৰা।
২। তলৰ বাক্যবোৰত থকা সমাপিকা ক্ৰিয়া আৰু অসমাপিকা ক্ৰিয়া বাছি উলিওৱা
(ক) আমি কাৰোবাৰ বাঁহী বাজিব লাগিছোঁ।
উত্তৰঃ
বাজিব = অসমাপিকা ক্ৰিয়া।
লাগিছোঁ = সমাপিকা ক্ৰিয়া।
(খ) মোহনে ঘৰলৈ গৈ ভাত খাব।
উত্তৰঃ
গৈ = অসমাপিকা ক্ৰিয়া।
খাব = সমাপিকা ক্ৰিয়া।
(গ) ডালিমীয়ে স্কুলৰ পৰা আহি নাচৰ আখৰা কৰিবলৈ যাব।
উত্তৰঃ
আহি = অসমাপিকা ক্ৰিয়া।
কৰিবলৈ = অসমাপিকা ক্ৰিয়া।
যাব = সমাপিকা ক্ৰিয়া।
(ঘ) সৌৰভে ধিতিঙালি কৰি অযথা সময় কটায়।
উত্তৰঃ
কৰি = অসমাপিকা ক্ৰিয়া।
কটায় = সমাপিকা ক্ৰিয়া।
(ঙ) জোনাকীয়ে আমাৰ ঘৰলৈ আহি মোক এখন ফটো উপহাৰ দি থৈ গৈছে।
উত্তৰঃ
আহি = অসমাপিকা ক্ৰিয়া।
দি = অসমাপিকা ক্ৰিয়া।
থৈ = অসমাপিকা ক্ৰিয়া।
গৈছে = সমাপিকা ক্ৰিয়া।
৩। প্ৰত্যয় ভাঙি সেইবোৰ কৃৎ প্ৰত্যয় নে তদ্ধিত প্ৰত্যয় দেখুওৱা
খাৱৰীয়া
উত্তৰঃ খা + অৰীয়া — কৃৎ প্ৰত্যয়।
ভাৱৰীয়া
উত্তৰঃ ভাও + অৰীয়া — তদ্ধিত প্ৰত্যয়।
ঢুলীয়া
উত্তৰঃ ঢোল + ঈয়া — তদ্ধিত প্ৰত্যয়।
নাচনী
উত্তৰঃ নাচ্ + অনী — কৃৎ প্ৰত্যয়।
কৰোঁতা
উত্তৰঃ কৰ্ + ওঁতা — কৃৎ প্ৰত্যয়।
শিকাৰু
উত্তৰঃ শিক্ + আৰু — কৃৎ প্ৰত্যয়।
বহুবিকল্পীয় প্ৰশ্ন (MCQ)
১। ‘বিশ্ব-ভাৱনা’ কবিতাৰ কবি কোন?
A. দুৰ্গেশ্বৰ শৰ্মা
B. ৰঘুনাথ চৌধাৰী
C. নলিনীবালা দেৱী
D. হেম বৰুৱা
উত্তৰঃ A. দুৰ্গেশ্বৰ শৰ্মা
২। কবিয়ে পৃথিৱীখনক কিহৰ সৈতে তুলনা কৰিছে?
A. বিদ্যালয়
B. ৰংগমঞ্চ
C. বজাৰ
D. বাগিচা
উত্তৰঃ B. ৰংগমঞ্চ
৩। কবিয়ে মানুহক কি বুলি অভিহিত কৰিছে?
A. দৰ্শক
B. শিক্ষক
C. ভাৱৰীয়া
D. পৰিচালক
উত্তৰঃ C. ভাৱৰীয়া
৪। ‘মাটিৰ পুতলা’ বুলি কাক বুজোৱা হৈছে?
A. দেৱতাক
B. শিশুক
C. শিল্পীক
D. মানুহক
উত্তৰঃ D. মানুহক
৫। ‘বিশ্ব-ভাৱনা’ কবিতাৰ মূল স্বৰ কি?
A. দাৰ্শনিক
B. হাস্যৰসাত্মক
C. ব্যংগাত্মক
D. বীৰৰসাত্মক
উত্তৰঃ A. দাৰ্শনিক
৬। মানুহে কাৰ সুৰত নাচি আছে বুলি কবিয়ে কৈছে?
A. নিজৰ
B. অদৃশ্য পৰিচালকৰ
C. বন্ধুৰ
D. সমাজৰ
উত্তৰঃ B. অদৃশ্য পৰিচালকৰ
৭। কবিতাত মানুহৰ জীৱন কিহৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে?
A. নদীৰ সৈতে
B. ফুলৰ সৈতে
C. নাটকৰ সৈতে
D. গছৰ সৈতে
উত্তৰঃ C. নাটকৰ সৈতে
৮। বাঁহীৰ উপমাৰে কবিয়ে কি বুজাইছে?
A. আনন্দ
B. সংগীত
C. উৎসৱ
D. মানুহৰ পৰাধীনতা
উত্তৰঃ D. মানুহৰ পৰাধীনতা
৯। ‘অঞ্জলি’ কাৰ কবিতা-পুথি?
A. দুৰ্গেশ্বৰ শৰ্মাৰ
B. লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ
C. নলিনীবালা দেৱীৰ
D. ৰঘুনাথ চৌধাৰীৰ
উত্তৰঃ A. দুৰ্গেশ্বৰ শৰ্মাৰ
১০। ‘চন্দ্ৰাৱলী’ কি?
A. উপন্যাস
B. নাটক
C. প্ৰবন্ধ
D. গল্প
উত্তৰঃ B. নাটক
১১। ‘গৈ’ কোন প্ৰকাৰৰ ক্ৰিয়া?
A. সমাপিকা
B. মুখ্য
C. অসমাপিকা
D. সহায়ক
উত্তৰঃ C. অসমাপিকা
১২। ‘খাব’ কোন প্ৰকাৰৰ ক্ৰিয়া?
A. অসমাপিকা
B. যৌগিক
C. অসম্পূৰ্ণ
D. সমাপিকা
উত্তৰঃ D. সমাপিকা
১৩। ‘ভাৱৰীয়া’ শব্দত কোন প্ৰত্যয় আছে?
A. অৰীয়া
B. অনী
C. আৰু
D. ওঁতা
উত্তৰঃ A. অৰীয়া
১৪। ‘ঢুলীয়া’ শব্দটো কিহৰ পৰা গঠিত?
A. ঢোল + অনী
B. ঢোল + ঈয়া
C. ঢোল + আৰু
D. ঢোল + ওঁতা
উত্তৰঃ B. ঢোল + ঈয়া
১৫। কবিতাটোৰ মূল শিক্ষা কি?
A. মানুহে কেৱল আনন্দ কৰিব লাগে
B. মানুহে জীৱনক নাটক বুলি অৱহেলা কৰিব লাগে
C. মানৱ-জীৱন ক্ষণস্থায়ী আৰু অহংকাৰ ত্যাগ কৰা উচিত
D. মানুহ সম্পূৰ্ণ স্বাধীন
উত্তৰঃ C. মানৱ-জীৱন ক্ষণস্থায়ী আৰু অহংকাৰ ত্যাগ কৰা উচিত
১৬। ‘বিশ্ব-ভাৱনা’ কবিতাত অদৃশ্য শক্তিয়ে কি কৰে?
A. মানুহক ধন দিয়ে
B. কেৱল সুখ দিয়ে
C. কেৱল দুখ দিয়ে
D. জীৱন-নাট পৰিচালনা কৰে
উত্তৰঃ D. জীৱন-নাট পৰিচালনা কৰে
ক্ৰিয়া কলাপ
১) অতি চমু উত্তৰ দিয়া
(ক) বিশ্ব – ভাৱনা কবিতাটোৰ কবি কোন?
উত্তৰঃ
(খ) আমি কাৰ সুৰত নাচিব লাগিছাে?
উত্তৰঃ
(গ) মাটিৰ পুতলা বুলি কাক বুজাইছে?
উত্তৰঃ
(ঘ) “আমি কাৰােবাৰ গুণ গাবই লাগিছাে” – ইয়াত কাৰ গুণ গােৱাৰ কথা কৈছে?
উত্তৰঃ
(ঙ) আমি ভাও লৈ কি পাতিছো বুলি কৈছে?
উত্তৰঃ
২। কবিয়ে মানুহক ভাৱৰীয়া বুলি কিয় কৈছে?
উত্তৰঃ
৩। আমি কাৰ ভাও লৈ হাঁহিছোঁ, নাচিছে, কান্দিছোঁ— বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ
৪। ‘বিশ্ব-ভাৱনা’ কবিতাটিৰ মূলভাব লিখা।
উত্তৰঃ
৫। প্রসংগ-সংগতি দর্শাই ব্যাখ্যা কৰা—
(ক) আমি মাটিৰ পুতলা নাচিব লাগিছোঁ
কোনে নচায় নেদেখো;
আমি কাৰােবাৰ বাঁহী বাজিব লাগিছে,
কোনে বজায় নেদেখো।উত্তৰঃ
(খ) আমি ভাও লই লই বিশ্ব ভাবনা,
সদায় পাতিব লাগিছে;
আমি ঠিক ভাৱৰীয়া হাঁহি কান্দি নাচি
নিজ ভাও দিব জানিছে। উত্তৰঃ
৬। কবি দুর্গেশ্বৰ শৰ্মাৰ সাহিত্য কৃতিৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ
ভাষা বিচাৰ
১। তলৰ ভুল বাক্যবােৰ শুদ্ধ ৰূপত লিখা—
(ক) ৰূপালীয়ে দুটি ধুনীয়া পুতলা বনাইছে।
উত্তৰঃ
(খ) মােৰ মায়ে ভাত বনাই আছে।
উত্তৰঃ
(গ) ল’ৰাটোক গালি দিছে।
উত্তৰঃ
(ঘ) জোনালীয়ে ভাওনাত সীতাৰ ভাও কৰিছে।
উত্তৰঃ
(ঙ) ৰাইজসকলক নমস্কাৰ কৰা।
উত্তৰঃ
সমাপিকা ক্রিয়াৰ উদাহৰণ— আমি কাৰােবাৰ গুণ গাবই লাগিছোঁ। অসমাপিকা ক্রিয়াৰ উদাহৰণ— কোনে নচায় নেদেখোঁ।
২। তলৰ বাক্যবােৰত থকা সমাপিকা ক্রিয়া আৰু অসমাপিকা ক্রিয়া বাছি উলিওৱা
(ক) আমি কাৰােবাৰ বাঁহী বাজিব লাগিছে।
উত্তৰঃ
(খ) মােহনে ঘৰলৈ গৈ ভাত খাব।
উত্তৰঃ
(গ) ডালিমীয়ে স্কুলৰ পৰা আহি নাচৰ আখৰা কৰিবলৈ যাব।
উত্তৰঃ
(ঘ) সৌৰভে ধিতিঙালি কৰি অযথা সময় কটায়।
উত্তৰঃ
(ঙ) জোনাকীয়ে আমাৰ ঘৰলৈ আহি মােক প্রধানমন্ত্রী নৰেন্দ্ৰ মােদীৰ এখন ফটো উপহাৰ দি থৈ গৈছে।
উত্তৰঃ
৩। প্রত্যয় ভাঙি সেইবােৰ কি প্রত্যয় (কৃৎ প্রত্যয়, তদ্ধিত প্রত্যয়) দেখুওৱা— খাৱৰীয়া, ভাৱৰীয়া, ঢুলীয়া, নাচনী, কৰোঁতা, শিকাৰু।
উত্তৰঃ
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post