Lesson: 16
১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহ
১। উত্তৰ লিখা :
(ক) স্বত্ব বিলোপ নীতি কোনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল লৰ্ড ডেলহাউছীয়ে স্বত্ব বিলোপ নীতি প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল।
(খ) ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ প্ৰথম শ্বহীদ কোন আছিল?
উত্তৰঃ ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ প্ৰথম শ্বহীদ হিচাপে মংগল পাণ্ডেক গণ্য কৰা হয়।
(গ) ঝান্সীত বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব কোনে দিছিল?
উত্তৰঃ ঝান্সীত ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব দিছিল ৰাণী লক্ষ্মীবায়ে।
(ঘ) ভাৰতৰ শেষ মোগল সম্ৰাট কোন আছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ শেষ মোগল সম্ৰাট আছিল দ্বিতীয় বাহাদুৰ শ্বাহ জাফৰ।
(ঙ) কোন চনত মণিৰাম দেৱানক ফাঁচি দিয়া হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৮৫৮ চনৰ ২৬ ফেব্ৰুৱাৰীত মণিৰাম দেৱানক যোৰহাটত ফাঁচি দিয়া হৈছিল।
২। খালী ঠাই পূৰণ কৰা :
(ক) ১৮৫৭ চনৰ চিপাহী বিদ্ৰোহৰ তাৎক্ষণিক কাৰণ আছিল __________।
উত্তৰঃ এনফিল্ড ৰাইফলৰ চৰ্বিযুক্ত কাৰ্টিজ ব্যৱহাৰক লৈ সৃষ্টি হোৱা বিতৰ্ক।
(খ) লক্ষ্ণৌত বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব দিছিল __________।
উত্তৰঃ বেগম হজৰত মহলে।
(গ) মহাৰাণী ভিক্টোৰিয়াৰ ঘোষণা-পত্ৰৰ পিছত ভাৰতৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলজনৰ উপাধি হয় __________।
উত্তৰঃ ভাইচৰয় বা ৰাজপ্ৰতিনিধি।
(ঘ) ব্ৰিটিছ প্ৰশাসনৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা প্ৰথম আহোম ৰাজকোঁৱৰজন হ’ল __________।
উত্তৰঃ গোমধৰ কোঁৱৰ।
(ঙ) মণিৰাম দেৱানৰ লগত __________ কো ফাঁচি দিয়া হৈছিল।
উত্তৰঃ পিয়লি বৰুৱাক।
৩। শুদ্ধ উত্তৰ বাছি উলিওৱা :
(ক) মংগল পাণ্ডেৰ লগত নানাচাহেব/তাঁতীয়া টোপী/ঈশ্বৰী পাণ্ডেক ফাঁচি দিয়া হৈছিল।
উত্তৰঃ ঈশ্বৰী পাণ্ডেক।
(খ) কাণপুৰত বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব দিছিল কোঁৱৰ সিং/নানাচাহেব/আহমদুল্লাহ শ্বাহে।
উত্তৰঃ নানাচাহেবে।
(গ) চিপাহী বিদ্ৰোহক ভাৰতৰ প্ৰথম স্বাধীনতা যুদ্ধ বুলি কৈছে ৰমেশ চন্দ্ৰ মজুমদাৰ/ছাভাৰকাৰ/অশোক মেহতাই।
উত্তৰঃ বিনায়ক দামোদৰ ছাভাৰকাৰে।
(ঘ) মণিৰাম দেৱানক ফাঁচি দিয়া হৈছিল কলকাতা/শিৱসাগৰ/যোৰহাটত।
উত্তৰঃ যোৰহাটত।
৪। চমুটোকা লিখা :
(ক) ঝান্সীৰ ৰাণী লক্ষ্মীবাঈ
উত্তৰঃ ঝান্সীৰ ৰাণী লক্ষ্মীবাঈ আছিল ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ এগৰাকী সাহসী আৰু উল্লেখযোগ্য নেত্ৰী। তেওঁ ঝান্সীৰ ৰজা গংগাধৰ ৰাওৰ পত্নী আছিল। ৰজাৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁলোকৰ তোলনীয়া পুত্ৰ দামোদৰ ৰাওক ৰাজ্যৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিবলৈ ব্ৰিটিছ চৰকাৰক অনুৰোধ জনোৱা হৈছিল। কিন্তু লৰ্ড ডেলহাউছীয়ে স্বত্ব বিলোপ নীতিৰ আধাৰত ঝান্সী ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।
ব্ৰিটিছৰ এই অন্যায় নীতিত লক্ষ্মীবাঈ অসন্তুষ্ট হয়। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ সময়ত তেওঁ ঝান্সীত ব্ৰিটিছৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ গঢ়ি তোলে। তেওঁ অসাধাৰণ সাহস, নেতৃত্ব আৰু যুদ্ধকৌশলৰ পৰিচয় দিয়ে। অৱশেষত ১৮৫৮ চনৰ জুন মাহত গোৱালিয়ৰৰ ওচৰত ব্ৰিটিছ বাহিনীৰ সৈতে যুদ্ধ কৰি তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰে। দেশপ্ৰেম, ত্যাগ আৰু বীৰত্বৰ বাবে ৰাণী লক্ষ্মীবাঈ ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ ইতিহাসত চিৰস্মৰণীয় হৈ আছে।
(খ) এনফিল্ড ৰাইফল
উত্তৰঃ এনফিল্ড ৰাইফল আছিল ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ব্যৱহৃত এবিধ আধুনিক বন্দুক। ১৮৫৭ চনৰ চিপাহী বিদ্ৰোহৰ তাৎক্ষণিক কাৰণৰ সৈতে এই ৰাইফলৰ কাৰ্টিজৰ বিতৰ্ক জড়িত আছিল।
এই ৰাইফলত গুলী ভৰোৱাৰ আগতে কাগজেৰে মেৰিয়াই ৰখা কাৰ্টিজৰ এটা অংশ দাঁতেৰে কামুৰি খুলিবলগীয়া হৈছিল। সেই কাৰ্টিজত গৰু আৰু গাহৰিৰ চৰ্বি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে বুলি ভাৰতীয় চিপাহীসকলৰ মাজত খবৰ বিয়পি পৰে। হিন্দুসকলে গৰুক পবিত্ৰ আৰু মুছলমানসকলে গাহৰিক অপবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰাৰ বাবে এই খবৰে দুয়ো সম্প্ৰদায়ৰ চিপাহীসকলৰ ধৰ্মীয় অনুভূতিত আঘাত কৰে।
ফলত ভাৰতীয় চিপাহীসকলে এই কাৰ্টিজ ব্যৱহাৰৰ বিৰোধিতা কৰিবলৈ ধৰে। বেৰেকপুৰত মংগল পাণ্ডেৰ বিদ্ৰোহী কাৰ্যকলাপ আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত মীৰাটত সংঘটিত চিপাহী বিদ্ৰোহে ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে বৃহৎ বিদ্ৰোহৰ সূচনা কৰে। এইদৰে এনফিল্ড ৰাইফলৰ কাৰ্টিজক লৈ সৃষ্টি হোৱা বিতৰ্কই ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ তাৎক্ষণিক কাৰণ হিচাপে কাম কৰিছিল।
(গ) মণিৰাম দেৱান
উত্তৰঃ মণিৰাম দেৱান আছিল অসমৰ এগৰাকী বিশিষ্ট দেশপ্ৰেমিক, উদ্যোগী আৰু ব্ৰিটিছবিৰোধী সংগঠক। তেওঁৰ সম্পূৰ্ণ নাম আছিল মণিৰাম দত্ত বৰুৱা। প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁ ব্ৰিটিছ প্ৰশাসনৰ সৈতে সহযোগিতা কৰিছিল আৰু অসম চাহ কোম্পানীৰ দেৱান হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। কিন্তু পৰৱৰ্তী সময়ত ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ বৈষম্যমূলক নীতি আৰু অসমৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ হৰণৰ বাবে তেওঁ ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰোধী হৈ পৰে।
১৮৫৭ চনত ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিদ্ৰোহ আৰম্ভ হোৱাত মণিৰাম দেৱানে অসমতো ব্ৰিটিছ শাসনৰ অৱসান ঘটোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। তেওঁ আহোম ৰাজকোঁৱৰ কন্দৰ্পেশ্বৰ সিংহক পুনৰ ৰাজপাটত বহুৱাব বিচাৰিছিল। এই উদ্দেশ্যে তেওঁ পিয়লি বৰুৱা আৰু আন সহযোগীসকলৰ সৈতে যোগাযোগ স্থাপন কৰি অসমত বিদ্ৰোহ সংগঠিত কৰাৰ চেষ্টা চলায়।
কিন্তু বিদ্ৰোহৰ পৰিকল্পনা ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ হাতত ধৰা পৰে। ফলত মণিৰাম দেৱানক গ্ৰেপ্তাৰ কৰি বিচাৰ কৰা হয়। ১৮৫৮ চনৰ ২৬ ফেব্ৰুৱাৰীত তেওঁক পিয়লি বৰুৱাৰ সৈতে যোৰহাটত ফাঁচি দিয়া হয়। অসমৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ ইতিহাসত মণিৰাম দেৱানৰ ত্যাগ আৰু দেশপ্ৰেমৰ বিশেষ স্থান আছে।
৫। চিপাহী বিদ্ৰোহৰ কাৰণবিলাক কি কি আছিল? চিপাহী বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক কাৰণৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ ১৮৫৭ চনৰ চিপাহী বিদ্ৰোহ ভাৰতৰ ইতিহাসৰ এক উল্লেখযোগ্য ঘটনা। এই বিদ্ৰোহ কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট কাৰণত সংঘটিত হোৱা নাছিল। ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ শোষণমূলক শাসন, ৰাজনৈতিক আগ্ৰাসন, অৰ্থনৈতিক বৈষম্য, ধৰ্মীয় আশংকা আৰু সামৰিক অসন্তুষ্টিয়ে এই বিদ্ৰোহৰ পটভূমি সৃষ্টি কৰিছিল।
চিপাহী বিদ্ৰোহৰ প্ৰধান কাৰণসমূহ তলত আলোচনা কৰা হ’ল—
(ক) ৰাজনৈতিক কাৰণ : ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে বিভিন্ন নীতি আৰু কৌশল প্ৰয়োগ কৰি ভাৰতৰ দেশীয় ৰাজ্যসমূহ নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। বিশেষকৈ লৰ্ড ডেলহাউছীৰ স্বত্ব বিলোপ নীতিৰ ফলত ঝান্সী, নাগপুৰ আদি কেইবাখনো ৰাজ্য ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি অযোধ্যা দখল, দেশীয় শাসকসকলৰ ৰাজনৈতিক ক্ষমতা হ্ৰাস, ৰাজকীয় মৰ্যাদা কৰ্তন আৰু পেঞ্চন বন্ধ কৰাৰ দৰে কাৰ্যই ভাৰতীয় ৰজা, ৰাজপৰিয়াল আৰু অভিজাত শ্ৰেণীৰ মাজত তীব্ৰ অসন্তুষ্টিৰ সৃষ্টি কৰিছিল।
(খ) অৰ্থনৈতিক কাৰণ : ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ শোষণমূলক ৰাজহ ব্যৱস্থা আৰু বাণিজ্য নীতিৰ ফলত ভাৰতীয় কৃষক, শিল্পী আৰু ব্যৱসায়ীসকল ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। অত্যধিক ভূমি ৰাজহ, দেশীয় কুটীৰশিল্পৰ অৱনতি আৰু ব্ৰিটিছ সামগ্ৰীৰ প্ৰসাৰে ভাৰতৰ বহু লোকক আৰ্থিক সংকটত পেলাইছিল।
(গ) সামৰিক কাৰণ : ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত কৰ্মৰত ভাৰতীয় চিপাহীসকলে দৰমহা, পদোন্নতি, ভাট্টা আৰু অন্যান্য সুবিধাৰ ক্ষেত্ৰত ইউৰোপীয় সৈন্যসকলৰ তুলনাত বৈষম্যৰ সন্মুখীন হৈছিল। ইয়াৰ ফলত তেওঁলোকৰ মাজত ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ প্ৰতি অসন্তুষ্টি বৃদ্ধি পাইছিল।
(ঘ) ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক কাৰণ : খ্ৰীষ্টান মিছনেৰীসকলৰ ধৰ্মপ্ৰচাৰ আৰু ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ কিছুমান সামাজিক নীতিৰ বাবে বহু ভাৰতীয়ৰ মনত নিজৰ ধৰ্ম আৰু পৰম্পৰা বিপদাপন্ন হোৱাৰ আশংকা সৃষ্টি হৈছিল। এই ভয় আৰু সন্দেহে ব্ৰিটিছবিৰোধী মনোভাব শক্তিশালী কৰিছিল।
(ঙ) তাৎক্ষণিক কাৰণ : নতুন এনফিল্ড ৰাইফলৰ কাৰ্টিজত গৰু আৰু গাহৰিৰ চৰ্বি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে বুলি বিয়পি পৰা খবৰে ভাৰতীয় চিপাহীসকলৰ ধৰ্মীয় অনুভূতিত আঘাত কৰে। কাৰ্টিজ দাঁতেৰে কামুৰি খুলিবলগীয়া হোৱাৰ বাবে হিন্দু আৰু মুছলমান চিপাহীসকলে ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ বিৰোধিতা কৰে। এই ঘটনাই বিদ্ৰোহৰ তাৎক্ষণিক সূচনা ঘটায়।
চিপাহী বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক কাৰণ : ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰণ আছিল ব্ৰিটিছৰ সাম্ৰাজ্যবাদী নীতি। স্বত্ব বিলোপ নীতিৰ সহায়ত দেশীয় ৰাজ্যসমূহ দখল কৰা, অযোধ্যাৰ দৰে ৰাজ্য ব্ৰিটিছ শাসনৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা, মোগল সম্ৰাটৰ মৰ্যাদা হ্ৰাস কৰা আৰু নানাচাহেবৰ পেঞ্চন বন্ধ কৰাৰ দৰে সিদ্ধান্তই ভাৰতীয় শাসক আৰু তেওঁলোকৰ সমৰ্থকসকলৰ মাজত ক্ষোভৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ফলত বহু দেশীয় শাসক আৰু অভিজাত ব্যক্তিয়ে ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।
সেয়েহে ক’ব পাৰি যে ব্ৰিটিছৰ ৰাজনৈতিক আগ্ৰাসন আৰু অন্যান্য শোষণমূলক নীতিয়ে ১৮৫৭ চনৰ চিপাহী বিদ্ৰোহ সংঘটিত হোৱাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।
৬। চিপাহী বিদ্ৰোহৰ বিফলতাৰ তিনিটা কাৰণ লিখা।
উত্তৰঃ ১৮৫৭ চনৰ চিপাহী বিদ্ৰোহে ব্ৰিটিছ শাসনৰ ভেটি কঁপাই তুলিছিল যদিও শেষ পৰ্যন্ত এই বিদ্ৰোহ সফল নহ’ল। ইয়াৰ বিফলতাৰ তিনিটা প্ৰধান কাৰণ আছিল—
১। কেন্দ্ৰীয় নেতৃত্ব আৰু ঐক্যৰ অভাৱ : বিদ্ৰোহীসকলৰ মাজত সুসংগঠিত নেতৃত্ব আৰু উমৈহতীয়া পৰিকল্পনাৰ অভাৱ আছিল। বিভিন্ন অঞ্চলৰ নেতাসকলে পৃথকে পৃথকে যুদ্ধ কৰিছিল। সেয়েহে তেওঁলোকৰ মাজত প্ৰয়োজনীয় সমন্বয় গঢ়ি উঠা নাছিল।
২। সীমিত ভৌগোলিক বিস্তৃতি : বিদ্ৰোহ ভাৰতৰ সকলো অঞ্চললৈ সমানে বিয়পি পৰা নাছিল। মূলতঃ উত্তৰ আৰু মধ্য ভাৰতৰ কিছুমান অঞ্চলত বিদ্ৰোহ তীব্ৰ হৈছিল। বহু দেশীয় শাসকে ব্ৰিটিছক সমৰ্থন কৰিছিল বা বিদ্ৰোহৰ পৰা আঁতৰি আছিল। ফলত বিদ্ৰোহে সৰ্বভাৰতীয় সংগঠিত ৰূপ লাভ কৰিব নোৱাৰিলে।
৩। উন্নত অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ আৰু সম্পদৰ অভাৱ : ব্ৰিটিছ বাহিনীৰ হাতত উন্নত অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ, প্ৰশিক্ষিত সেনা, পৰ্যাপ্ত ধন আৰু যোগাযোগৰ সুবিধা আছিল। আনহাতে, বিদ্ৰোহীসকলৰ অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ আৰু যুদ্ধৰ সামগ্ৰী তুলনামূলকভাৱে সীমিত আছিল। ইয়াৰ ফলত তেওঁলোকে ব্ৰিটিছ বাহিনীৰ সৈতে দীৰ্ঘদিন ধৰি যুদ্ধ চলাই যাব নোৱাৰিলে।
এই কাৰণসমূহৰ ফলত ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহ ব্যৰ্থ হৈছিল। তথাপি এই বিদ্ৰোহে ভাৰতীয়সকলৰ মাজত স্বাধীনতাৰ চেতনা জাগ্ৰত কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।
৭। চিপাহী বিদ্ৰোহৰ ফলাফল কি আছিল লিখা।
উত্তৰঃ ১৮৫৭ চনৰ চিপাহী বিদ্ৰোহ সামৰিকভাৱে বিফল হ’লেও ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক আৰু প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাত ইয়াৰ গভীৰ প্ৰভাৱ পৰিছিল। এই বিদ্ৰোহৰ প্ৰধান ফলাফলসমূহ হ’ল—
১। কোম্পানীৰ শাসনৰ অৱসান : ১৮৫৮ চনৰ ভাৰত শাসন আইন অনুসৰি ভাৰতত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ শাসনৰ অন্ত পৰে আৰু শাসনভাৰ পোনপটীয়াকৈ ব্ৰিটিছ ৰাজমুকুটৰ অধীনলৈ যায়।
২। মহাৰাণী ভিক্টোৰিয়াৰ ঘোষণা-পত্ৰ : ১৮৫৮ চনৰ ১ নৱেম্বৰত মহাৰাণী ভিক্টোৰিয়াৰ ঘোষণা-পত্ৰ প্ৰকাশ কৰা হয়। ইয়াত ভাৰতীয়সকলৰ ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ প্ৰতি হস্তক্ষেপ নকৰা আৰু দেশীয় ৰজাসকলৰ সৈতে কৰা চুক্তিসমূহ সন্মান কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়া হয়।
৩। ভাইচৰয় পদৰ প্ৰৱৰ্তন : ভাৰতৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলজন ব্ৰিটিছ সম্ৰাট বা সম্ৰাজ্ঞীৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে ভাইচৰয় নামেৰে পৰিচিত হয়। লৰ্ড কেনিং ভাৰতৰ প্ৰথম ভাইচৰয় আছিল।
৪। সেনাবাহিনীৰ পুনৰ্গঠন : ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ভাৰতীয় সেনাবাহিনী পুনৰ সংগঠিত কৰে। ইউৰোপীয় সৈন্যৰ অনুপাত বৃদ্ধি কৰা হয় আৰু সামৰিক বাহিনীৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বিভাগসমূহত ব্ৰিটিছৰ নিয়ন্ত্ৰণ অধিক শক্তিশালী কৰা হয়।
৫। দেশীয় ৰাজ্যসমূহৰ প্ৰতি নীতিৰ পৰিৱৰ্তন : ব্ৰিটিছ চৰকাৰে স্বত্ব বিলোপ নীতি পৰিত্যাগ কৰে আৰু দেশীয় ৰজাসকলৰ উত্তৰাধিকাৰ সম্পৰ্কীয় অধিকাৰক স্বীকৃতি দিয়াৰ নীতি গ্ৰহণ কৰে।
৬। জাতীয় চেতনাৰ বিকাশ : এই বিদ্ৰোহে ভাৰতীয়সকলৰ মাজত ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদৰ চেতনা শক্তিশালী কৰে। পৰৱৰ্তী স্বাধীনতা আন্দোলনৰ ইতিহাসত ই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা হিচাপে পৰিগণিত হয়।
সুতৰাং, ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহে ভাৰতত কোম্পানী শাসনৰ অৱসান ঘটোৱাৰ লগতে ব্ৰিটিছ শাসন ব্যৱস্থাত এক নতুন অধ্যায়ৰ সূচনা কৰিছিল।
৮। অসমত চিপাহী বিদ্ৰোহৰ প্ৰস্তুতি কেনে ধৰণে চলোৱা হৈছিল চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ ১৮৫৭ চনৰ চিপাহী বিদ্ৰোহৰ প্ৰভাৱ অসমতো পৰিছিল। যদিও অসমত উত্তৰ ভাৰতৰ দৰে ব্যাপক সশস্ত্ৰ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হোৱা নাছিল, তথাপি ব্ৰিটিছ শাসন উৎখাত কৰাৰ উদ্দেশ্যে গোপনে বিদ্ৰোহৰ প্ৰস্তুতি চলোৱা হৈছিল। এই প্ৰস্তুতিৰ মূল উদ্যোক্তা আছিল মণিৰাম দেৱান।
অসমত বিদ্ৰোহৰ প্ৰস্তুতিৰ প্ৰধান দিশসমূহ আছিল—
১। মণিৰাম দেৱানৰ নেতৃত্ব : ব্ৰিটিছৰ বৈষম্যমূলক শাসনত অসন্তুষ্ট হৈ মণিৰাম দেৱানে অসমত আহোম ৰাজশাসন পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল। তেওঁ আহোম ৰাজকোঁৱৰ কন্দৰ্পেশ্বৰ সিংহক পুনৰ সিংহাসনত বহুৱাব বিচাৰিছিল।
২। গোপন যোগাযোগ স্থাপন : মণিৰাম দেৱানে কলকাতাৰ পৰা পিয়লি বৰুৱা, কন্দৰ্পেশ্বৰ সিংহ আৰু অন্যান্য সহযোগীসকললৈ গোপন চিঠি প্ৰেৰণ কৰিছিল। এই চিঠিসমূহৰ জৰিয়তে তেওঁ বিদ্ৰোহৰ প্ৰস্তুতি আৰু পৰিকল্পনাৰ বিষয়ে জনাইছিল।
৩। চিপাহীসকলৰ সহযোগিতা লাভৰ চেষ্টা : বিদ্ৰোহ সফল কৰিবলৈ অসমৰ বিভিন্ন স্থানত থকা ভাৰতীয় চিপাহীসকলৰ সহায় লোৱাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল। বিশেষকৈ ডিব্ৰুগড়, গোলাঘাট আৰু শিৱসাগৰ অঞ্চলৰ চিপাহীসকলৰ সৈতে যোগাযোগ স্থাপন কৰা হৈছিল।
৪। বিদ্ৰোহৰ পৰিকল্পনা : মণিৰাম দেৱানৰ সহযোগীসকলে গোপন বৈঠক অনুষ্ঠিত কৰি ব্ৰিটিছৰ বিৰুদ্ধে সশস্ত্ৰ বিদ্ৰোহৰ প্ৰস্তুতি চলাইছিল। ইয়াৰ বাবে অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ সংগ্ৰহ আৰু সমৰ্থকসকলক একত্ৰিত কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল।
৫। পৰিকল্পনা প্ৰকাশ আৰু গ্ৰেপ্তাৰ : বিদ্ৰোহ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতেই মণিৰাম দেৱানৰ কিছুমান গোপন চিঠি ব্ৰিটিছ বিষয়াৰ হাতত পৰে। ফলত সমগ্ৰ পৰিকল্পনা প্ৰকাশ পায়। ব্ৰিটিছ চৰকাৰে মণিৰাম দেৱান আৰু তেওঁৰ সহযোগীসকলৰ বিৰুদ্ধে কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰে।
অৱশেষত মণিৰাম দেৱান আৰু পিয়লি বৰুৱাক ১৮৫৮ চনৰ ২৬ ফেব্ৰুৱাৰীত যোৰহাটত ফাঁচি দিয়া হয়। এইদৰে অসমত ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ পৰিকল্পনা সফল নহ’লেও ই অসমৰ ব্ৰিটিছবিৰোধী আন্দোলনৰ ইতিহাসত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অধ্যায় হিচাপে পৰিগণিত হয়।
৯। ৰমেশ চন্দ্ৰ মজুমদাৰে চিপাহী বিদ্ৰোহক কিয় জাতীয় বিদ্ৰোহ নহয় বুলি কৈছে লিখা।
উত্তৰঃ বিশিষ্ট ইতিহাসবিদ ৰমেশ চন্দ্ৰ মজুমদাৰে ১৮৫৭ চনৰ চিপাহী বিদ্ৰোহক সম্পূৰ্ণ জাতীয় বিদ্ৰোহ বা ভাৰতৰ প্ৰথম স্বাধীনতা যুদ্ধ হিচাপে গণ্য কৰা নাছিল। তেওঁৰ মতে, এই বিদ্ৰোহত সমগ্ৰ ভাৰতৰ জনসাধাৰণে ঐক্যবদ্ধভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰা নাছিল আৰু বিদ্ৰোহীসকলৰ মাজত এক উমৈহতীয়া জাতীয় লক্ষ্যৰ অভাৱ আছিল।
তেওঁ চিপাহী বিদ্ৰোহক জাতীয় বিদ্ৰোহ নহয় বুলি কোৱাৰ প্ৰধান কাৰণসমূহ হ’ল—
১। সমগ্ৰ ভাৰতত বিস্তাৰ লাভ নকৰা : ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহ মূলতঃ উত্তৰ আৰু মধ্য ভাৰতৰ কেইটামান অঞ্চলত সীমাবদ্ধ আছিল। ভাৰতৰ বহু অঞ্চলত এই বিদ্ৰোহৰ বিশেষ প্ৰভাৱ পৰা নাছিল।
২। সৰ্বস্তৰৰ জনসাধাৰণৰ অংশগ্ৰহণৰ অভাৱ : বিদ্ৰোহত চিপাহী, কৃষক, জমিদাৰ আৰু কিছুমান দেশীয় শাসকে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল যদিও সকলো শ্ৰেণীৰ মানুহে সমানে অংশগ্ৰহণ কৰা নাছিল। বহু ভাৰতীয় শাসকে ব্ৰিটিছ চৰকাৰক সমৰ্থন কৰিছিল।
৩। কেন্দ্ৰীয় নেতৃত্বৰ অভাৱ : বিদ্ৰোহীসকলৰ কোনো শক্তিশালী সৰ্বভাৰতীয় নেতৃত্ব নাছিল। বিভিন্ন অঞ্চলৰ নেতাসকলে নিজৰ নিজৰ উদ্দেশ্য আৰু স্বাৰ্থ অনুসৰি বিদ্ৰোহ পৰিচালনা কৰিছিল।
৪। উমৈহতীয়া জাতীয় লক্ষ্যৰ অভাৱ : বিদ্ৰোহীসকলৰ মাজত আধুনিক অৰ্থত এখন স্বাধীন আৰু ঐক্যবদ্ধ ভাৰত গঢ়াৰ সুস্পষ্ট পৰিকল্পনা নাছিল। বহু নেতাই নিজৰ হেৰুৱা ৰাজ্য, ক্ষমতা আৰু অধিকাৰ পুনৰ লাভ কৰিবলৈ বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।
৫। সুসংগঠিত জাতীয় আন্দোলন নোহোৱা : বিদ্ৰোহৰ বাবে কোনো সৰ্বভাৰতীয় সংগঠন বা একে ধৰণৰ ৰাজনৈতিক কাৰ্যসূচী নাছিল। সেয়েহে ই এক সুপৰিকল্পিত জাতীয় আন্দোলনৰ ৰূপ লাভ কৰিব পৰা নাছিল।
এই কাৰণসমূহৰ ভিত্তিত ৰমেশ চন্দ্ৰ মজুমদাৰে ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহক সম্পূৰ্ণ জাতীয় স্বাধীনতা যুদ্ধ বুলি স্বীকাৰ কৰা নাছিল। অৱশ্যে আন একাংশ ইতিহাসবিদে ইয়াক ভাৰতৰ প্ৰথম স্বাধীনতা যুদ্ধ বুলি অভিহিত কৰিছে।
১০। অতিৰিক্ত বহুবিকল্পী প্ৰশ্নোত্তৰ (MCQ)
১। ১৮৫৭ চনৰ চিপাহী বিদ্ৰোহ প্ৰথমে কোন ঠাইত বৃহৎ আকাৰত আৰম্ভ হৈছিল?
(ক) দিল্লী
(খ) মীৰাট
(গ) কাণপুৰ
(ঘ) লক্ষ্ণৌ
উত্তৰঃ (খ) মীৰাট।
২। ১৮৫৭ চনৰ চিপাহী বিদ্ৰোহ কিমান তাৰিখে মীৰাটত আৰম্ভ হৈছিল?
(ক) ১০ মে’, ১৮৫৭
(খ) ১৫ আগষ্ট, ১৮৫৭
(গ) ২৬ জানুৱাৰী, ১৮৫৭
(ঘ) ৮ এপ্ৰিল, ১৮৫৭
উত্তৰঃ (ক) ১০ মে’, ১৮৫৭।
৩। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ সময়ত ভাৰতৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল কোন আছিল?
(ক) লৰ্ড ডেলহাউছী
(খ) লৰ্ড কাৰ্জন
(গ) লৰ্ড কেনিং
(ঘ) লৰ্ড ৱেলেছলী
উত্তৰঃ (গ) লৰ্ড কেনিং।
৪। মংগল পাণ্ডে কোনটো সেনা ছাউনীৰ সৈতে জড়িত আছিল?
(ক) মীৰাট
(খ) বেৰেকপুৰ
(গ) দিল্লী
(ঘ) কাণপুৰ
উত্তৰঃ (খ) বেৰেকপুৰ।
৫। মংগল পাণ্ডেক কেতিয়া ফাঁচি দিয়া হৈছিল?
(ক) ৮ এপ্ৰিল, ১৮৫৭
(খ) ১০ মে’, ১৮৫৭
(গ) ২৬ ফেব্ৰুৱাৰী, ১৮৫৮
(ঘ) ১ নৱেম্বৰ, ১৮৫৮
উত্তৰঃ (ক) ৮ এপ্ৰিল, ১৮৫৭।
৬। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহত দিল্লীত কাক প্ৰতীকী সম্ৰাট হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছিল?
(ক) আকবৰ
(খ) শ্বাহজাহান
(গ) দ্বিতীয় বাহাদুৰ শ্বাহ
(ঘ) ঔৰংজেৱ
উত্তৰঃ (গ) দ্বিতীয় বাহাদুৰ শ্বাহ।
৭। ৰাণী লক্ষ্মীবাঈ কোনখন ৰাজ্যৰ ৰাণী আছিল?
(ক) অযোধ্যা
(খ) ঝান্সী
(গ) কাণপুৰ
(ঘ) নাগপুৰ
উত্তৰঃ (খ) ঝান্সী।
৮। বিহাৰত ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ অন্যতম প্ৰধান নেতা কোন আছিল?
(ক) কোঁৱৰ সিং
(খ) নানাচাহেব
(গ) তাঁতীয়া টোপী
(ঘ) মংগল পাণ্ডে
উত্তৰঃ (ক) কোঁৱৰ সিং।
৯। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ তাৎক্ষণিক কাৰণ কি আছিল?
(ক) ভূমি ৰাজহ বৃদ্ধি
(খ) স্বত্ব বিলোপ নীতি
(গ) এনফিল্ড ৰাইফলৰ কাৰ্টিজক লৈ বিতৰ্ক
(ঘ) ৰে’লপথ নিৰ্মাণ
উত্তৰঃ (গ) এনফিল্ড ৰাইফলৰ কাৰ্টিজক লৈ বিতৰ্ক।
১০। এনফিল্ড ৰাইফলৰ কাৰ্টিজত কোন দুবিধ জন্তুৰ চৰ্বি ব্যৱহাৰ কৰা বুলি খবৰ ওলাইছিল?
(ক) ছাগলী আৰু ভেড়া
(খ) গৰু আৰু গাহৰি
(গ) ঘোঁৰা আৰু গৰু
(ঘ) ম’হ আৰু ছাগলী
উত্তৰঃ (খ) গৰু আৰু গাহৰি।
১১। স্বত্ব বিলোপ নীতিৰ সৈতে কোনজন গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল জড়িত আছিল?
(ক) লৰ্ড ডেলহাউছী
(খ) লৰ্ড ৰিপন
(গ) লৰ্ড কেনিং
(ঘ) লৰ্ড মাউণ্টবেটেন
উত্তৰঃ (ক) লৰ্ড ডেলহাউছী।
১২। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ ফলত কাৰ শাসনৰ অৱসান ঘটিছিল?
(ক) মোগল সাম্ৰাজ্যৰ
(খ) ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ
(গ) ফৰাচীসকলৰ
(ঘ) পৰ্তুগীজসকলৰ
উত্তৰঃ (খ) ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ।
১৩। ভাৰতত ব্ৰিটিছ ৰাজমুকুটৰ প্ৰত্যক্ষ শাসন কোন চনৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল?
(ক) ১৭৫৭
(খ) ১৮২৬
(গ) ১৮৫৮
(ঘ) ১৯৪৭
উত্তৰঃ (গ) ১৮৫৮।
১৪। ভাৰতৰ প্ৰথম ভাইচৰয় কোন আছিল?
(ক) লৰ্ড কেনিং
(খ) লৰ্ড কাৰ্জন
(গ) লৰ্ড ডেলহাউছী
(ঘ) লৰ্ড ৰিপন
উত্তৰঃ (ক) লৰ্ড কেনিং।
১৫। মহাৰাণী ভিক্টোৰিয়াৰ ঘোষণা-পত্ৰ কেতিয়া প্ৰকাশ কৰা হৈছিল?
(ক) ১০ মে’, ১৮৫৭
(খ) ১ নৱেম্বৰ, ১৮৫৮
(গ) ২৬ ফেব্ৰুৱাৰী, ১৮৫৮
(ঘ) ১৫ আগষ্ট, ১৮৫৮
উত্তৰঃ (খ) ১ নৱেম্বৰ, ১৮৫৮।
১৬। অসমত ১৮৫৭ চনৰ ব্ৰিটিছবিৰোধী বিদ্ৰোহৰ প্ৰধান সংগঠক কোন আছিল?
(ক) গোমধৰ কোঁৱৰ
(খ) মণিৰাম দেৱান
(গ) কুশল কোঁৱৰ
(ঘ) পিয়লি ফুকন
উত্তৰঃ (খ) মণিৰাম দেৱান।
১৭। মণিৰাম দেৱানে কোনজন আহোম ৰাজকোঁৱৰক পুনৰ সিংহাসনত বহুৱাব বিচাৰিছিল?
(ক) গোমধৰ কোঁৱৰ
(খ) পুৰন্দৰ সিংহ
(গ) কন্দৰ্পেশ্বৰ সিংহ
(ঘ) চন্দ্ৰকান্ত সিংহ
উত্তৰঃ (গ) কন্দৰ্পেশ্বৰ সিংহ।
১৮। মণিৰাম দেৱান আৰু পিয়লি বৰুৱাক ক’ত ফাঁচি দিয়া হৈছিল?
(ক) গুৱাহাটী
(খ) যোৰহাট
(গ) ডিব্ৰুগড়
(ঘ) শিৱসাগৰ
উত্তৰঃ (খ) যোৰহাট।
১৯। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহক ভাৰতৰ প্ৰথম স্বাধীনতা যুদ্ধ বুলি কোনে অভিহিত কৰিছিল?
(ক) ৰমেশ চন্দ্ৰ মজুমদাৰ
(খ) বিনায়ক দামোদৰ ছাভাৰকাৰ
(গ) লৰ্ড কেনিং
(ঘ) লৰ্ড ডেলহাউছী
উত্তৰঃ (খ) বিনায়ক দামোদৰ ছাভাৰকাৰ।
২০। ৰমেশ চন্দ্ৰ মজুমদাৰে ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহক সম্পূৰ্ণ জাতীয় বিদ্ৰোহ বুলি গণ্য নকৰাৰ অন্যতম কাৰণ কি আছিল?
(ক) বিদ্ৰোহত কেৱল ব্ৰিটিছ সৈন্যই অংশ লৈছিল
(খ) বিদ্ৰোহ সমগ্ৰ ভাৰতত সমানে বিস্তাৰ লাভ কৰা নাছিল
(গ) বিদ্ৰোহত কোনো ভাৰতীয় নেতা নাছিল
(ঘ) বিদ্ৰোহৰ কোনো ৰাজনৈতিক কাৰণ নাছিল
উত্তৰঃ (খ) বিদ্ৰোহ সমগ্ৰ ভাৰতত সমানে বিস্তাৰ লাভ কৰা নাছিল।
১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহ
১। উত্তৰ লিখা :
ক) স্বত্ব বিলোপ নীতি কোনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল?
উত্তৰঃ লর্ড ডেলহাউছীয়ে ।
খ) ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ প্ৰথম শ্বহীদ কোন আছিল?
উত্তৰঃ মঙ্গল পাণ্ডে ।
গ) ঝাঙ্গীত বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব কোনে দিছিল?
উত্তৰঃ ঝান্সীৰ ৰাণী লক্ষ্মীবায়ে ।
ঘ) ভাৰতৰ শেষ মোগল সম্রাট কোন আছিল?
উত্তৰঃ বাহাদুৰ ছাহ ।
ঙ) কোন চনত মণিৰাম দেৱানক ফাঁচি দিয়া হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৮৫৮ চনত ।
২। খালী ঠাই পূৰণ কৰা :
ক) ১৮৫৭ চনৰ চিপাহী বিদ্ৰোহৰ তৎকালীন কাৰণ আছিল__________।
উত্তৰঃ চর্বীযুক্ত কার্টিজ বা টোটা ব্যৱহাৰৰ নিৰ্দেশ।
খ) লক্ষ্ণৌত বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব দিছিল__________ ।
উত্তৰঃ বেগম হজৰৎ মহলে ।
গ) মহাৰাণী ভিক্টোৰিয়াৰ ঘোষণা-পত্ৰৰদ্বাৰা ভাৰতৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলজনৰ উপাধি হয়__________।
উত্তৰঃ ভাইচৰয় বা ৰাজপ্রতিনিধি ।
ঘ) ব্ৰিটিছ প্ৰশাসনৰ বিৰুদ্ধে মাত মতা প্রথম আহোম ৰাজকোঁৱৰজন হ’ল__________
উত্তৰঃ গােমধৰ কোৱঁৰ ।
ঙ) মণিৰাম দেৱানৰ লগত__________ কো ফাঁচি দিয়া হৈছিল।
উত্তৰঃ পিয়লি বৰুৱা ।
৩। শুদ্ধ উত্তৰ বাছি উলিওৱা :
ক) মংগল পাণ্ডেৰ লগত নানাচাহেব/তাঁতীয়া টোলী/ঈশ্বৰী পাণ্ডেক ফাঁচি দিয়া হৈছিল।
উত্তৰঃ ঈশ্বৰী পাণ্ডেক
খ) কাণপুৰত বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব দিছিল কোঁৱৰ সিং/নানাচাহেব/আহম্মদ উল্লা শ্বাহে।
উত্তৰঃ নানাচাহেব
গ) চিপাহী বিদ্রোহক ভাৰতৰ প্রথম স্বাধীনতা যুদ্ধ বুলি কৈছে ৰমেশ চন্দ্ৰ মজুমদাৰ/ছাভাৰকাৰ/অশোক মেহতাই।
উত্তৰঃ ছাভাৰকাৰ
ঘ) মণিৰাম দেৱানক ফাঁচি দিয়া হৈছিল কলিকতা/শিৱসাগৰ/যোৰহাটত।
উত্তৰঃ যোৰহাটত
৪। চমুটোকা লিখা :
( ক ) ঝালীৰ ৰাণী লক্ষ্মীবাঈ – ৰাণী লক্ষ্মী বাঈ আছিল ঝান্সিৰ ৰাণী আছিল । ৰাণী লক্ষ্মী বাঈ ৰজা গংগাধৰ ৰাওৰ পত্নী । তেওঁলােকৰ পুত্র সন্তান নাছিল । এজন তোলনীয়া পুতেক আছিল । গদাধৰ ৰাওৰ মৃত্যুৰ পিছত লক্ষ্মী বায়ে তেওঁলােকৰ তােলনীয়া পুতেকক ৰজা পাতিব বিচাৰিলে । কিন্তু ইংৰাজ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল ডেলহাউচীয়ে স্বত্ব বিলােপ নীতিৰ গইনা লৈ ঝান্সী বৃটিছৰ সাম্রাজ্য ভুক্ত কৰিলে । এই কথাত বিতুষ্ট হৈ লক্ষ্মীবাঈ জাঙুৰ খাই উঠিল আৰু ইংৰাজৰ বিৰুদ্ধে চলি থকা ১৮৫৭ চনৰ বিদ্রোহত তেও জপিয়াই পৰিল।বিদ্রোহত ঝন্সীৰাণী লক্ষ্মীবাঈৰ বীৰত্ব আৰু সাহসে সকলােকে চমক খুৱাইছিল । আনকি তেওঁৰ বীৰত্বৰ কথা বৃটিছ বাহিনীৰ সেনাপতিয়েও শলাগিবলগীয়া হৈছিল । অসীম বীৰত্বৰে যুদ্ধ কৰি শেষত তেওঁ যুদ্ধক্ষেত্রত প্রাণ দিবলগীয়া হয় ।
( খ ) এনফিল্ড ৰাইফল – ১৮৫৭ চনত ইংৰাজৰ বিৰুদ্ধে হােৱা বিদ্ৰোহৰ মুখ্য কাৰণটোৱেই আছিল এনফিল্ড ৰাইফল ।
এনফিল্ড ৰাইফলৰ টোটাবিলাকৰ ওপৰত একো একোখন ঢাকণি আছিল আৰু ৰাইফলত টোটাবিলাক সােমােৱাৰ সময়ত ঢাকণিখনৰ মূৰটো দাতেঁৰে কামুৰি এৰুৱাবলগীয়া হৈছিল । ঢাকণি বিলাক গৰু আৰু গাহৰিৰ চৰ্বীৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল বুলি সেই সময়ত এটা গুজব ওলাইছিল । গাহৰি মুছলমান সকলৰ অখাদ্য আৰু গৰু হিন্দুৰ অভক্ষ্য বাবে ভাৰতীয় চিপাহীয়ে ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰিব নুখুজিলে । তেওঁলােকৰ ধৰ্ম নষ্ট কৰাৰ বাবে ইংৰাজে এই ফন্দি কৰা বুলি তেওঁলােকে ধৰি ললে আৰু ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ বিৰােধিতা কৰিলে ।
বহমপুৰ , বেৰেকপুৰ আদি সেনা – চাউনিত প্রতিবাদ হ’ল । কোম্পানী চৰকাৰেও বিহিত ব্যৱস্থা লবলৈ ধৰিলে । মঙ্গলপাণ্ডে নামৰ এজন চিপাহীয়ে বিদ্রোহ ঘােষণা কৰি এজন ইংৰাজ বিষয়ালৈ গুলীবর্ষণ কৰিলে।মঙ্গল পাণ্ডেক ইংৰাজে ফাঁচী দিলে । এইদৰেই বিদ্ৰোহৰ অগনি জ্বলি উঠিল ইংৰাজৰ বিৰুদ্ধে ।
( গ ) মণিৰাম দেৱান – মণিৰাম দেৱান এগৰাকী সম্রান্ত বা অভিজাত শ্ৰেণীৰ অসমীয়া আছিল । এই সকল লােক ইংৰাজৰ দ্বাৰা প্ৰতাৰিত হৈছিল । আহােম ৰাজসভাত মধ্যবিত্ত এই অভিজাত শ্ৰেণীটোৱে যি সা – সুবিধা পাইছিল , ইংৰাজৰ আমােলত তেওঁলােকে সেই সকলােবােৰ হেৰুৱাইছিল । এওঁলােক অসন্তুষ্ট হৈ পৰিছিল । মণিৰাম দেৱান অৱশ্যে প্রথম অৱস্থাত বৃটিছ প্রশাসনৰ একান্ত সহযােগীয়ে আছিল । তেওঁৰ কৰ্ত্তব্যনিষ্ঠা আৰু বিচক্ষণতাৰ কাৰণে কোম্পাণী চৰকাৰে তেওঁক বিভিন্ন বিষয়বাব দিছিল । আনকি ১৮৩৯ চনৰ জুন মাহত আৰম্ভ অসম চাহ কোম্পানীৰ দেৱান হিচাপেও মণিৰামক নিযুক্তি দিছিল । কিন্তু অতি কম দিনৰ ভিতৰতে কোম্পানী চৰকাৰৰ বৈষম্যমূলক আচৰণৰ বাবে বৃটিছৰ লগত তেওঁৰ মনোমালিন্য হয় । শেষত তেওঁ বৃটিছৰ বিৰুদ্ধে বিদ্রোহত অসমত মুখ্য ভূমিকা পালন কৰিলে । বৃটিছে সকলাে সম্ভেদ লৈ , অৱশেষত ১৮৫৮ চনৰ ২৬ ফ্রেব্ৰুৱাৰীত মণিৰাম দেৱানক যােৰহাটত ফাঁচি দিয়ে ।
৫। চিপাহী বিদ্ৰোহৰ কাৰণবিলাক কি কি আছিল? চিপাহী বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক কাৰণৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ কাৰণবােৰক সাধাৰণতে ৰাজনৈতিক , ধর্মীয় , অর্থনৈতিক সামৰিক আদি বিভিন্ন ভাগত ভগাব পাৰি ।
অর্থনৈতিক কাৰণ :- বৃটিছ ইষ্ট-ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে মুলতঃ বেহা – বেপাৰৰ বাবে ভাৰতলৈ আহিছিল । গতিকে তেওঁলােকৰ প্রধান লক্ষ্য আছিল আর্থিক লাভ । এই উদ্দেশ্যে এওঁলােকে কিছুমান নীতিৰ প্ৰবৰ্তন কৰি স্থানীয় লােকৰ আর্থিক উন্নতিত মাধমাৰ সােধাইছিল আৰু কোম্পানীৰ অর্থিক উন্নতি সাধিছিল । বেহা – বেপাৰৰ চলেৰে আহি ৰাজনৈতিক ক্ষমতাৰ অধিকাৰী হৈ ৰাজহ নীতিৰ জৰিয়তে জমিদাৰ কৃষক উভয় শ্রেণীক আর্থিক সংকটত পেলাইছিল।
সামৰিক কাৰণ :- বৃটিছ সকলে ভাৰতত এখন সাম্রাজ্য গঢ়ি তােলাৰ ক্ষেত্ৰত ইউৰােপীয় সৈন্যসকলৰ লগতে ভাৰতীয় সৈন্যসকলৰ সমানে অৰিহণা আছিল । কিন্তু ভাৰতীয় সৈন্যৰ জীৱন ধাৰণৰ মানদণ্ড নিম্ন পর্যায়ৰ আছিল । কোম্পানী চৰকাৰে তেওঁলােকৰ দা – দৰমহা , পদোন্নতি আদিৰ ক্ষেত্ৰত বৈষম্যমূলক নীতি অৱলম্বন কৰিছিল ৷ সেয়ে তেওঁলােকে ১৮৫৭ চনৰ বিদ্রোহত ভাগ লৈছিল ।
তৎকালীন কাৰণ :- ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ বিভিন্ন কাৰণ আছিল যদিও তৎকালীক কাৰণটোৱেই জ্বলা জুইত ঘিউ ঢালিছিল ।সামৰিক বাহিনীত নতুনকৈ ব্যৱহাৰ কৰিব দিয়া এনফিল্ড ৰাইফল বিলাকৰ টোটাবিলাকৰ ওপৰত একো একোখন ঢাকনি আছিল । ৰাইফলত টোটা বিলাক সুমুৱাৰ সময়ত ঢাকণিখনৰ মূৰটো দাতেঁৰে কামুৰি এৰুৱাব লগীয়া হৈছিল । এই ঢাকনিবিলাক গৰু আৰু গাহৰিৰ চৰ্বীৰে বনােৱা বুলি সেই সময়ত এটা গুজব ওলাইছিল । হিন্দু – মুছলমান উভয়ৰে অভক্ষ গৰু গাহৰিৰ চবৰে নির্মিত এই কার্টিজ ভাৰতীয় চিপাহী সকলে ধর্ম নষ্ট হােৱাৰ আশঙ্কাত ব্যৱহাৰ কৰিব নিবিছাৰিছিল আৰু ইয়াক লৈয়ে বিদ্রোহ আৰম্ভ হৈছিল ।
ধর্মীয় কাৰণ :– কোম্পানী চৰকাৰৰ শাসন কালত খৃষ্টান মিছনেৰীসকলে ভাৰতত ব্যাপক হাৰত খৃষ্ট ধৰ্মৰ প্ৰচাৰ অব্যাহত ৰাখিছিল । এইটোৱে ভাৰতীয় মানুহৰ মনত এক শঙ্কাৰ ভাব সৃষ্টি কৰিছিল । তেওঁলােকে ভাবিছিল যে বৃটিছসকলে ভাৰতবৰ্ষক খৃষ্টান দেশলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিব ।
ৰাজনৈতিক কাৰণ :- ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ বিভিন্ন কাৰণ থাকিলেও মূখ্য কাৰণ আছিল ৰাজনৈতিক । বেহা – বেপাৰৰ চলেৰে অহা বৃটিছসকলে ছলে – বলে – কৌশলে সাম্রাজ্যবাদী মনােভাবেৰে দেশীয় ৰাজ্যসমূহ নিজ সাম্রাজ্যৰ অন্তর্ভুক্ত কৰিছিল । বিভিন্নজন গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলে সাম্রাজ্য বিস্তাৰত অৰিহণা যােগাইছিল যদিও লর্ড ডেলহাউছীৰ সাম্রাজ্যবাদী স্বত্ববিলােপ নীতি’য়ে ভাৰতীয় ৰজা আৰু জমিদাৰ সকলৰ ওপৰত সাংঘাটিক কু – প্রভাৱ পেলাইছিল । ৰাজকীয় মর্যাদা কৰ্ত্তন , পেঞ্চন বন্ধ আদি কার্যত মধ্যবিত্ত শ্রেণীটো অসন্তুষ্ট হৈছিল।তাৰােপৰি বৃটিছসকলৰ কুশাসনে ভাৰতীয় সাধাৰণ মানুহখিনিকো অসন্তুষ্ট কৰি তুলিছিল ।
৬। চিপাহী বিদ্ৰোহৰ বিফলতাৰ তিনিটা কাৰণ লিখা।
উত্তৰঃ চিপাহী বিদ্রোহ ফল হােৱাৰ তিনিটা প্রধান কাৰণ তলত উল্লেখ কৰা হল—
১।যি সকলে বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব লৈছিল তেওঁলােকে নিজ বীৰত্ব প্রদর্শন কৰিছিল যদিও ব্যাপকভাবে যুদ্ধ পৰিচালনা কৰা অভিজ্ঞতা তেওঁলােকৰ নাছিল । তাৰােপৰি বিদ্রোহীসকলৰ সৰ্ব ভাৰতীয় পর্যায়ৰ কোনাে নেতা নাছিল যাৰ বাবে সমন্বয় আৰু ঐক্যবদ্ধতাৰ অভাৱ হৈছিল।
২। ১৮৫৭ চনৰ চিপাহী বিদ্রোহ সমগ্ৰ ভাৰতবর্ষ জুৰি হােৱা নাছিল । বিশেষ বিশেষ কেইটামান অঞ্চলতহে এই আন্দোলন চলিছিল ।
৩। বৃটিছ বাহিনীয়ে যথেষ্ট ধৰণৰ উন্নত অস্ত্র – শস্ত্র ব্যৱহাৰ কৰিছিল । তাৰ পৰিবৰ্ত্তে ভাৰতীয় চিপাহী সকলৰ অস্ত্র – শস্ত্রবােৰ আছিল অতি পুৰণি আৰু অনুন্নত ।
৭। চিপাহী বিদ্ৰোহৰ ফলাফল কি আছিল লিখা।
উত্তৰঃ চিপাহী বিদ্ৰোহৰ ফলত ভাৰতত কোম্পানী চৰকাৰৰ অৱসান ঘটিল আৰু ইংলেণ্ডৰ পাৰ্লিয়ামেণ্টৰ পােন পটীয়া শাসন ভাৰতত প্ৰৱৰ্তন কৰা হ’ল , ইংলণ্ডৰ সম্রাজ্ঞী মহাৰাণী ভিক্টোৰিয়াৰ ঘােষণা পত্ৰৰ মর্মে । ভাৰতত শাসন হিচাপে গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল জনকে ৰখা হ’ল কিন্তু তেওঁৰ উপাধি এতিয়াৰে পৰা ভাইচৰয় বা ৰাজ প্রতিনিধি বুলি ঘােষণা কৰা হ’ল। সামৰিক বাহিনীত ভাৰতীয় চিপাহীৰ সংখ্যা বেছি হােৱাৰ কাৰণেই বিদ্রোহ সংঘটিত হােৱা বুলি ভাবি বৃটিছ চৰকাৰে সামৰিক বাহিনী পুনৰ গঠন কৰিলে আৰু সৈন্য বাহিনীত ইউৰােপীয় সৈন্যৰ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰিলে।
৮। অসমত চিপাহী বিদ্ৰোহৰ প্ৰস্তুতি কেনে ধৰণে চলোৱা হৈছিল চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ ১৮৫৭ চনৰ চিপাহী বিদ্ৰোহৰ সময়ত অসমত বিদ্ৰোহৰ প্রস্তুতিহে চলােৱা হৈছিল , সংঘটিত হ’বলৈ নাপালে । এই বিদ্রোহ অসমত ৰাজপৰিয়াল আৰু তেওঁলােকৰ সমর্থকাৰী সম্রান্ত শ্রেণীৰ দ্বাৰাহে আৰম্ভৰ যাে – জা চলিছিল । গতিকে অসমত ইয়াক চিপাহী বিদ্রোহ বুলি কোৱাতকৈ অসমৰ পৰা বৃটিছ শাসন ওফোৰাই পেলােৱাৰ প্রচেষ্টা বুলিহে ক’ব পাৰি । বৃটিছ প্রশাসনৰ ফল অসমৰ ৰাজনৈতিক , অর্থনৈতিক , সামাজিক সকলাে ক্ষেত্ৰতে পৰিছিল । শােষিত , নিষ্পেষিত লােক সকলে ক্ষোভ প্রকাশৰ সুবিধা বিচাৰি ফুৰিছিল আৰু তেনেতে ভাৰতৰ বিভিন্ন ঠাইত ১৮৫৭ চনত চিপাহীবােৰে কৰা বিদ্রোহে অসমলৈও সুযােগ আনিলে । কিন্তু এই কথা ক’ব লাগিব যে ভাৰতৰ অইন ঠাইৰ দৰে অসমত চিপাহীয়ে নহয় , এগৰাকী সম্রান্ত বংশৰ লােকেহে আন্দোলনৰ গুৰি ধৰিছিল , তেৱেই হ’ল —মণিৰাম দেৱান । বৃটিছ প্রশাসনৰ এসময়ৰ একান্ত সহযােগী , বিচক্ষণ , কর্তব্য নিষ্ঠা থকা ব্যক্তি মণিৰাম দেৱানে ইংৰাজ চৰকাৰৰ বিভিন্ন পদবীত অধিষ্ঠিত হৈছিল যদিও শেষলৈ বৃটিছৰ বৈষম্যমূলক আচৰণৰ বাবে চাকৰি ইস্তফা দি বৃটিছ বিৰােধী আন্দোলনৰ নেতৃত্ব দিছিল । তেওঁ অসমৰ ৰজা ভঙা – পৰা ব্যৱস্থাটো পচণ্ড নাছিল আৰু এই সংক্রান্তত প্রথম অৱস্থাত ইংৰাজৰ লগত এলানি আলােচনাত বহি সুফল নােপােৱাত আন্দোলনৰ আঁচনি ৰচনা কৰিছিল । এই উদ্দেশ্যে তেওঁ কলিকতাৰ পৰা পিয়লি বৰুৱা আৰু কদৰ্পেশ্বৰ সিংহলৈ বিদ্ৰোহৰ সকলাে খা – খবৰ জনালে । অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত থকা চিপাহীসকলৰ লগত যােগাযােগ কৰি সশস্ত্র সংগ্রামৰ বাবে সাজু হ’বলৈ ক’লে । এনে প্রস্তুতি চলাই থকাৰ সময়তে মণিৰাম দেৱানে লিখা কেইখনমান চিঠি শিৱসাগৰ জিলাৰ ডেপুটি কমিছাৰৰ হাতত পৰিল । এই কৌশল ৰচনাৰ অপৰাধত মণিৰাম দেৱানক গ্রেপ্তাৰ কৰি কিছুদিন আলিপুৰ জেইলত ৰখাৰ পিছত অসমলৈ আনি বিচাৰ কৰি ৰাজহৰ অপৰাধত মৰাম দেৱান আৰু পিয়লি বৰুৱাক ১৮৫৮ চনৰ ২৬ ফ্রেব্ৰুৱাৰীত যােৰহাটত ফাঁচি দিয়া হয় ।
৯। ৰমেশ চন্দ্ৰ মজুমদাৰে চিপাহী বিদ্ৰোহক কিয় জাতীয় বিদ্রোহ নহয় বুলি কৈছে লিখা।
উত্তৰঃ [ FOR STUDENTS ]
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post