প্ৰশ্নাৱলীঃ
১। ‘ভাবৰ যি ঘাত-প্ৰতিঘাতৰ কথা কোৱা হৈছে, তাৰ প্ৰথম জিলিঙনি সকলো ঠাইত ছাত্ৰ সমাজেই আগেয়ে পায়।’- কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈৰ প্ৰবন্ধটিৰ আলমত উক্ত মন্তব্যৰ বিশ্লেষণ কৰা।
উত্তৰঃ যিকোনো ভাবৰ ঘাত- প্ৰতিঘাটৰ প্ৰথম জিলিকনি যে সকলো ঠাইৰ ছাত্ৰ সমাজেই আগেয়ে পায় আৰু ছাত্ৰ সমাজৰ ওপৰত সি যি প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰে তাৰ ওপৰত প্ৰকৃতিয়ে এনেক পৰিমাণে নিৰ্ভৰ কৰে। উদাহৰণস্বৰুপে ঊনবিংশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ ৰুছ দেশত সোমাবৰ বেছি দিন হোৱা নাছিল। জাৰ্মান দাৰ্শনিক হেগেলৰ জাতি আৰু ৰাষ্ট্ৰ সম্পৰ্কীয় মতবিলাক যে অতি আগ্ৰহ আৰু উৎসাহেৰে ছাত্ৰসকলৰ মাজত আলোচনা কৰিছিল তাক বিখ্যাত লেখক টুৰ্গেনিভে তেওঁৰ লেখনিত বৰ্ণনা কৰি গৈছে।
ছাত্ৰসকলৰ এনে প্ৰৱল উৎসাহৰ ফলস্বৰুপে পাশ্চাত্য সভ্যতা আৰু ৰুছ দেশৰ নিজৰ পৰম্পৰাগত শ্লাগ সভ্যতাৰ গুণাগুণ লৈ নানান আলোচনা আৰি বাদ প্ৰতিবাদ আৰম্ভ কৰিছিল। এই আন্দোলনৰ ফলত পাশ্চাত্য সভ্যতাৰ সংঘৰ্ষত ৰুছ ছাত্ৰ আৰু শিক্ষিত ডেকাসকলৰ মাজত ভাবৰ ঢৌ উঠিছিল আৰু সহজে তাক বুজিব পাৰি। এনেবোৰ উদাহৰণেৰে সন্দিকৈদেৱে ছাত্ৰসকলৰ মাজত কিদৰে সকলো ভাৱ প্ৰথমেই উদয় হয় আৰু তেওঁলোকৰ সক্ৰিয় আৰু অগ্ৰণী সহযোগীতাই কিদৰে জাতীয় ভাৱক শক্তিশালী কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে তাক বহলাই বৰ্ণনা কৰিছে।
২। ‘আদৰ্শই নতুন নতুন ভাব আৰু অনুভূতিৰ সোঁত বোৱাই আহুকাল, অসন্তোষ আৰু আনকি বিপ্লৱ সৃষ্টি কৰে কিন্তু ইয়াতে প্ৰাণৰ স্পন্দন আৰু জাতীয় জীৱনৰ হেন্দোলনি আৰম্ভ হয়।’- কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈৰ ‘ছাত্ৰৰ কৰ্তব্য আৰু শিক্ষা’ প্ৰবন্ধৰ আলমত উক্ত মন্তব্যৰ সত্যতা বিচাৰ কৰা।
উত্তৰঃ ব্যক্তিগত লাভালাভৰ ওপৰত এটা জাতীয় মৰ্যাদা আৰু আত্মসন্মান আছে, উপাধিতকৈও ওপৰত এটা চৰিত্ৰৰ গৌৰৱ আৰু জ্ঞানৰ গৌৰৱ আহে। খোৱা পিন্ধাৰ ওপৰিও কিছুমান চিৰন্তন সত্য আছে, এইবিলাক অনুশীলন কৰাটো ছাত্ৰ জীৱনৰ লক্ষ্য হোৱা উচিত। এইটো ঠিক হোৱা উচিত যে যিকোনো আদৰ্শকে প্ৰথমতে কোনো গ্ৰহণ নকৰে, কাৰণ এটা আদৰ্শই মানুহৰ মনত ভাবৰ সলনি কৰি নতুন ভাৱৰ সোঁত বোৱায়। তেতিয়াই মানুহৰ মনত আহুকালৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ ফলত আন্দোলনৰ সৃষ্টি হয়। ই কিছুমানৰ মনত অসন্তুষ্টিৰ সৃষ্টি কৰে আৰু কিছুমানক আনন্দ দিয়ে। এই ব্যক্তিগত লাভালাভ, আহুকাল, বেমেজালি, সন্তোষ-অসন্তোষ, বিপ্লৱে আদিয়ে জাতীয়,সামাজিক জীৱনত বহুত প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰে, প্ৰাণৰ স্পন্দন তোলে, জাতীয় জাগৰণৰ হেন্দোলনি আৰম্ভ হয়।
৩। ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় শিক্ষাৰ পাৰ্থক্যসমূহ কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ডাঙৰীয়াৰ প্ৰবন্ধৰ আলমত বিশ্লেষণ কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতীয় শিক্ষা আৰু ইউৰোপীয় শিক্ষাৰ মাজৰ পাৰ্থক্যটো হৈছে স্কুলীয়া শিক্ষা। ইউৰোপৰ স্কুলবিলাকত আমাৰ বি এ তকৈ ওখ ধৰণৰ শিক্ষা দিয়া হয় উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে বিশ্ববিদ্যালয়লৈ নগলেও হয়। ইতিহাসত সৰ্ব্বোচ্চ ডিগ্ৰী পৰীক্ষাৰ কাৰণে পঢ়া কিতাপ স্কুলীয়া লৰাই পঢ়িব লাগে। ইউৰোপীয়া ছাত্ৰই আমাতকৈ বেছি সুবিধা পায়। কিন্তু ইউৰোপীয়া স্কুলীয়া শিক্ষাৰ মূলমন্ত্ৰটোৱে বেলেগ। আমাৰ কলেজবিলাকৰ পৰা দুটা, এটা শ্ৰেণী নি স্কুলত জাপি দিলেই আমি তেনে শিক্ষা পাম।
ইউৰোপীয় স্কুলীয়া শিক্ষা উন্নত হলেও যিবিলাক বিশ্ববিদ্যালয়লৈ যাব নোৱাৰে তেওঁবিলাকৰ কাৰণে বিশ্ববিদ্যালয়ে এটা নতুন ধৰণৰ শিক্ষাৰ দিহা কৰিছে- যিটো ভাৰতীয় শিক্ষা ব্যৱস্থাত নাই।
৪। ব্যাখা কৰাঃ
(ক) তেজী সবল মন আৰু নিৰ্জীৱ মনৰ পাৰ্থক্য ইয়াতে।
উত্তৰঃ উক্ত বাক্য়শাৰী কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈৰ ৰছিত ‘ছাত্ৰৰ কৰ্তব্য’ নামৰ পাঠটিত অন্তৰ্গত। পাশ্চাত্য দেশৰ ছাত্ৰ আৰু ভাৰতীয় ছাত্ৰৰ কথা কওঁতে এনেদৰে উল্লেখ কৰিছে।
(খ) চৰিত্ৰৰ বলৰ লগত শাৰীৰিক বলৰ সম্পৰ্ক আছে।
উত্তৰঃ উক্ত বাক্য়শাৰী আমাৰ পাঠ্য়পুথিৰ অন্তৰ্গত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈদেৱৰ ‘ ছাত্ৰৰ কৰ্তব্য আৰু শিক্ষা ‘ নামৰ প্ৰৱন্ধটিৰ পৰা লোৱা হৈছে ।
প্ৰৱন্ধটিত সন্দিকৈদেৱে শিক্ষাৰ লগত চৰিত্ৰ তথা আদর্শ গঠনৰ আৰু চৰিত্ৰ গঠনৰ বাবে শাৰীৰিক বলৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ প্ৰসংগ ব্যাখ্যা কৰিবলৈ গৈ কথাষাৰ উল্লেখ কৰিছে । এই প্ৰসংগত তেওঁ ইউৰোপৰ বিভিন্ন বিশ্ববিদ্যালয়ত শৰীৰ – চৰ্চাক কিভাৱে গুৰুত্ব দিয়া হয় তাকো আলোচনা কৰিছে ।
আচলতে ভাৰতীয় শাস্ত্ৰতে ‘ শৰীৰমদ্যং খলু ধৰ্ম সাধনম ’ বুলি শৰীৰটোক গুৰুত্ব দিয়া হৈছে । যদিও আধুনিক শিক্ষা ব্যৱস্থাত শৰীৰৰ প্রতি মনোযোগ দিয়া হোৱা নাই । কিন্তু সন্দিকৈদেৱে উল্লেখ কৰিছে যে জার্মেনিৰ প্ৰত্যেক বিশ্ববিদ্যালয়তে কুস্তি , জাপানী যুযুৎসা বিদ্যা , বক্সিং, মাল – যুঁজ আদিৰ ব্যৱস্থা আছে । আনকি এনেবোৰ শিক্ষাৰ কাৰণে সুকীয়া শিক্ষক আৰু ডাক্তৰৰো ব্যৱস্থা আছে । তেনে তৰোৱাল খেল শিকাটো ফৰাচী ছাত্ৰসকলৰ এটি বিশেষত্ব ৷ এনেবোৰ দিশৰ চৰ্চা নোহোৱাৰ বাবে ইউৰোপীয় ছাত্ৰৰ তুলনাত ভাৰতীয় ছাত্ৰ তেনেই নির্জু আৰু জুৰুলা । আনহাতে ইউৰোপীয় ছাত্ৰসকল হ’ল সবল , স্বাস্থ্যৱান আৰু যুঁজাৰু । উল্লেখনীয় সুন্দৰ , সবল স্বাস্থ্যই মানুহৰ মনোবল আৰু কৰ্মক্ষমতা বঢ়াই তোলে । চৰিত্ৰৰ বলে তেতিয়া দুগুণ বল পায় ৷ অর্থাৎ বলবান চৰিত্ৰক ধৰি ৰাখিবলৈ এক নিৰোগী সবল দেহৰো প্ৰয়োজন ।
(গ) ওখ খাপৰ গৱেষণা সকলো দেশতে তাকৰীয়া মানুহৰ কাম।
উত্তৰঃ উক্ত বাক্য়শাৰী আমাৰ পাঠ্য়পুথিৰ কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈদেৱৰ ‘ ছাত্ৰৰ কৰ্তব্য আৰু শিক্ষা ’ নামৰ প্ৰৱন্ধটিৰ পৰা তুলি অনা হৈছে।
সন্দিকৈদেৱে উক্ত প্ৰৱন্ধটি ১৯২৯ চনৰ ছাত্ৰ সন্মিলনৰ গোলাঘাট অধিৱেশনৰ সভাপতিৰ অভিভাষণ হিচাপে প্ৰদান কৰিছিল । প্ৰৱন্ধটিত প্ৰাচ্য আৰু পাশ্চাত্য শিক্ষাৰ কেতবোৰ দিশ আলচ কৰিবলৈ গৈ সন্দিকৈদেৱে এই কথাৰ উল্লেখ কৰিছে ।
ইউৰোপত স্কুলীয়া শিক্ষাৰ ওপৰত অত্যধিক গুৰুত্ব দিয়া হয় । যিহেতু তাত উচচশিক্ষা সকলোৰে বাবে নহয় , গতিকে স্কুলতে শিক্ষাৰ সকলো দিশ সামৰিব পৰাকৈ ল’ৰাক সাজু কৰি তোলা হয় । আনহাতে ওখ – খাপৰ জ্ঞান গৱেষণা হ’ল তাকৰীয়া মানুহৰ কাম । আচলতে ই একধৰণৰ জীৱনব্যাপী সাধনা আৰু এচাম মানুহহে এনে কামত ব্ৰতী হৈ থাকিব পাৰে ৷ গৱেষণা সকলো ঠাইতেই তাকৰীয়া মানুহৰ কাম । অধ্যৱসায়ৰ লগতে মন আৰু মগজুৰ নতুনত্ব থাকিলে তাৰ বাট আপোনা – আপুনি মুকলি হ’ব বুলি তেখেতে অনুভৱ কৰে । আচলতে তেখেতে দেখুৱাব বিচাৰিছে যে ওখ – খাপৰ জ্ঞান – গৱেষণা – উপাধি সবস্ব হ’ব নালাগে ৷ অধ্যৱসায়ী এচাম লোকে নিজেই এনে পথ বিচাৰি ল’ব আৰু তেওঁলোকেহে এনে কাম চলাই যাব পাৰিব ।
(ঘ) ৰাণী এলিজাবেথৰ জীৱনীতকৈ মুচলিনী বা গেৰিল্ডিৰ জীৱনী নিশ্চয় বেছি উপকাৰী।
উত্তৰঃ উক্ত বাক্য়শাৰী আমাৰ পাঠ্যপুথিৰ অন্তৰ্গত ‘ছাত্ৰৰ কৰ্তব্য আৰু শিক্ষা’ নামৰ প্ৰৱন্ধটিৰ পৰা তুলি অনা হৈছে।
প্রাচ্য আৰু পাশ্চাত্য শিক্ষাৰ বিষয়ে ঘৰলৈ গৈ বৰ্তমান ভাৰতবাসীক কেনে ধৰণৰ শিক্ষাৰ প্ৰয়োজন তাৰ বিষয়ে সন্দিকৈদেৱে ব্যাখ্যা কৰিছে। এই প্ৰসংগতে তেওঁ দেখুৱাইছে যে প্রাচীন আৰু আধুনিক ভাৰতৰ সভ্যতা, ধর্ম , সাহিত্য আৰু আৰ্থিক জীৱনৰ এটা আভাস নাপালে বা দেশখনৰ অতীত আৰু বৰ্তমানৰ বিষয়ে সাধাৰণ কথাবোৰ নাজানিলে অকল বিদেশী শিক্ষাৰেই আমাৰ নচলিব ।
এই প্রসংগটিক অধিক তথ্য পূর্ণ কৰি তুলি তেওঁ দেখুৱাইছে যে ৰাণী এলিজাবেথ ইংলেণ্ডৰ বাণী হিচাপে নাম আৰু যশস্যাৰ অধিকাৰিণী যদিও তেওঁৰ নিজৰ জীৱন সংঘাত বা সংগ্ৰামেৰে পৰিপূৰ্ণ হয় । বৰং সমসাময়িক ঘটনাৱলীৰ ওপৰত স্বাভাৱিকভাৱেই ৰাণী হিচাপে তেওঁৰ নামৰ মোহৰ লাগি যায় । আনহাতে ১৮৮৩ খৃঃত জন্মগ্রহণ কৰা মুচলিনীয়ে কমাৰৰ পৰিয়াল এটাত জন্মগ্ৰহণ কৰি শিক্ষকতাৰে নিজৰ কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰি ইটালীৰ ফেচিষ্ট দলৰ নেতা আৰু ১৯২২ চনত প্ৰধানমন্ত্ৰী হয়গৈ । একেদৰে গেৰিবল্ডি আছিল ইটালীৰ বিখ্যাত সৈনিক আৰু দেশপ্রেমিক । তেওঁ চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্রোহ কৰাৰ অভিযোগত মৃত্যুদণ্ডৰে দণ্ডিত হৈ আমেৰিকালৈ পলাই যায় যদিও ১৮৪৮ খৃষ্টাব্দত মাতৃভূমিলৈ ঘূৰি আহি ১৮৫৯ খৃষ্টাব্দৰ ইটালীৰ যুদ্ধত লিপ্ত হয় । অষ্টিয়ানসকলৰ বিৰুদ্ধে Red Shirt নামৰ এক বিৰাট সেনাবাহিনীৰ অধিনায়ক হিচাপে যুঁজি তেওঁ স্বাধীনতা ঘূৰাই আনিবলৈ সক্ষম হয় । গতিকে এনেবোৰ লোকৰ জীৱনী ৰাণী এলিজাবেথৰ জীৱনীতকৈ অধিক গতিশীল আৰু সংঘাতেৰে ভৰা । পাশ্চাত্য শিক্ষাৰ নামত আমাৰ প্ৰশাসকসকলৰ জীৱন বুৰঞ্জী পঢ়াৰ লগতে ইউৰোপৰ সভ্যতাৰ উত্থান পতনৰ অন্যান্য কথাবোৰো অতি লাগতিয়াল । সন্দিকৈদেৱে এই গুৰুত্বৰ কথাকে আঙুলিয়াই দিছে।
(ঙ) আমাৰ সমাজৰ বৰ্তমান গঠন আধুনিক ৰাষ্ট্ৰৰ উপযোগী নহয়।
উত্তৰঃ উল্লেখিত মন্তব্যটি আমাৰ পাঠ্যপুথি অসমীয়া উচ্চতৰ সাহিত্য সংকলনত সন্নিৱিষ্ট কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈদেৱৰ ‘ ছাত্ৰৰ কৰ্তব্য আৰু শিক্ষা ‘ নামৰ প্ৰৱন্ধটিৰ পৰা উদ্ধৃত ।
লেখক কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈদেৱে শিক্ষাৰ লগত জাতীয় মর্যাদা আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ সম্পৰ্কৰ কথা আলচ কৰিবলৈ লৈ উক্ত মন্তব্যটি কৰিছে ।
ভাৰতৰ বৰ্তমান সমাজ গাঁথনিৰ কথা উল্লেখ কৰি তেখেতে লিখিছে যে ইয়াত ৰাষ্ট্ৰৰ বন্ধনতকৈ সমাজৰ বন্ধনহে অধিক শকত , সেয়েহে ৰাষ্ট্ৰীয় বিপ্লৱৰ সময়তো ভাৰতীয় সমাজ বিপ্লৱৰ পৰা হাত সাৰি থাকিল । কিন্তু নির্ধাৰিত কৰ্ম – বিভাগৰ ফলত মানুহে নিজ নিজ গোষ্ঠী বা জাতিৰ কৰ্ত্বব্যহে বুজিলে ৷ নিজৰ স্বাৰ্থ যে লাগিব তাক তেওঁ অস্বীকাৰ কৰা নাই । ইউৰোপীয় সমাজৰ বুৰঞ্জীতো বেলেগ বেলেগ ব্যৱসায়ৰ মানুহে নিজৰ সংঘ বা Guild স্থাপন কৰিছিল নিজৰ স্বাৰ্থ ৰক্ষাৰ বাবে । ইটালীৰ ছাত্ৰসকলেও নিজৰ স্বাৰ্থ ৰক্ষাৰ বাবে ডাঙৰ দল বান্ধি দৰ – ভাও কৰি অধ্যাপক নিযুক্ত কৰি লৈছিল ৷ গতিকে সংঘীয় স্বার্থৰ প্রয়োজনীয়তাক কোনেৱো নুই কৰিব নোৱাৰে । কিন্তু ৰাষ্ট্ৰৰ অংশীদাৰ হৈ এটা বিৰাট জাতি গঠনৰ বাবে জাতি আৰু সম্প্ৰদায়ৰ বিভাগ দূৰ কৰিব লাগিব । সেই দিশত আমাৰ সমাজ যে এখন আধুনিক ৰাষ্ট্ৰ গঠনৰ বাবে উপযুক্ত হৈ উঠা নাই তাকে সন্দিকৈদেৱে আঙুলিয়াই দিছে ।