অঙ্কীয়া নাটৰ ৰস আৰু বিচাৰ
লেখক পৰিচয়
ড° সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা অসমীয়া সাহিত্যৰ এগৰাকী বিশিষ্ট সমালোচক, সাহিত্য-ইতিহাসবিদ, গৱেষক আৰু অধ্যাপক। তেওঁ অসমীয়া সাহিত্যৰ ইতিহাস, নাট্যসাহিত্য, কাহিনীকাব্য, উপন্যাস আৰু বৈষ্ণৱ আন্দোলন সম্পৰ্কে বহু মূল্যবান গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছিল।
তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত ‘অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত’, ‘অসমীয়া নাট্য সাহিত্য’, ‘অসমীয়া কাহিনী কাব্যৰ প্ৰবাহ’, ‘অসমীয়া উপন্যাসৰ ভূমিকা’ আদি বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া সাহিত্যৰ গৱেষণা আৰু সমালোচনাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ অৱদান অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ।
পাঠ্যপুথিৰ মূল প্ৰশ্নোত্তৰ
১। ৰস বুলিলে কি বুজা? ই কেই প্ৰকাৰৰ আৰু কি কি?
উত্তৰঃ কাব্য বা নাট পঢ়ি, শুনি বা দেখি পাঠক-দৰ্শকৰ মনত যি বিশেষ নান্দনিক আনন্দ আৰু অনুভূতিৰ সৃষ্টি হয়, তাক ৰস বোলে। ৰস কাব্যৰ প্ৰাণ বা আত্মাস্বৰূপ।
ভৰতমুনিয়ে ৰসৰ নিষ্পত্তি সম্পৰ্কে কৈছে—
“বিভাৱানুভাৱব্যভিচাৰিসংযোগাদ্ৰসনিষ্পত্তিঃ।”
অৰ্থাৎ বিভাৱ, অনুভাৱ আৰু ব্যভিচাৰী বা সঞ্চাৰী ভাবৰ সংযোগত স্থায়ী ভাব ৰসৰূপে আস্বাদনযোগ্য হয়।
ভৰতে মূলত আঠবিধ ৰসৰ কথা কৈছিল। পিছলৈ শান্ত ৰস যোগ হোৱাত নৱবিধ ৰস স্বীকৃত হয়। সেইবোৰ হ’ল—
১. শৃংগাৰ
২. হাস্য
৩. কৰুণ
৪. বীৰ
৫. ৰৌদ্ৰ
৬. ভয়ানক
৭. বীভৎস
৮. অদ্ভুত
৯. শান্ত
২। লেখকৰ মতে অঙ্কীয়া নাটত কি ৰস প্ৰকাশ পাইছে? আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ অঙ্কীয়া নাটত বাহ্যিকভাৱে শৃংগাৰ, বীৰ, কৰুণ, হাস্য, অদ্ভুত আদি বিভিন্ন ৰসৰ প্ৰকাশ দেখা যায়। কিন্তু এই নাটসমূহৰ প্ৰধান আৰু স্থায়ী ৰস হৈছে ভক্তিৰস।
‘কেলিগোপাল’, ‘ৰুক্মিণীহৰণ’, ‘পাৰিজাতহৰণ’ আদি নাটত কৃষ্ণৰ প্ৰতি ৰতি বা প্ৰেমৰ দৃশ্য আছে। কিন্তু ইয়াক সাধাৰণ নায়ক-নায়িকাৰ লৌকিক শৃংগাৰ বুলি ক’ব নোৱাৰি, কাৰণ কৃষ্ণ ইয়াত সাধাৰণ মানৱ নহয়—তেওঁ পৰম ঈশ্বৰ। গোপী, ৰুক্মিণী আদিৰ কৃষ্ণপ্ৰেমো ভগৱৎপ্ৰেমৰ ৰূপ।
ঠিক তেনেদৰে ‘ৰামবিজয়’ বা ‘ৰুক্মিণীহৰণ’ত বীৰত্ব দেখা গ’লেও ইয়াৰ লক্ষ্য কেৱল বীৰৰস সৃষ্টি কৰা নহয়; ইয়াৰ মাজেৰে ঈশ্বৰৰ মহিমা, শক্তি আৰু ভক্তৰক্ষা প্ৰকাশ কৰা হৈছে।
সেয়ে অঙ্কীয়া নাটত দেখা দিয়া অন্যান্য ৰসসমূহ ভক্তিৰসৰ সহায়ক বা অঙ্গস্বরূপ। নাট্যকাৰৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে দৰ্শকৰ হৃদয়ত ভক্তি, ঈশ্বৰ-স্মৰণ আৰু আত্মসমৰ্পণৰ অনুভূতি জাগ্ৰত কৰা।
৩। ‘পাঁচ প্ৰকাৰ ভক্তিৰস’ কি কি? বহলাই আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ভক্ত আৰু ভগৱান কৃষ্ণৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ভক্তিৰস পাঁচ প্ৰকাৰৰ—
১. শান্ত ভক্তিৰস
২. দাস্য ভক্তিৰস
৩. সখ্য ভক্তিৰস
৪. বাৎসল্য ভক্তিৰস
৫. শৃংগাৰাত্মক ভক্তিৰস
(ক) শান্ত ভক্তিৰস
ভক্তই কৃষ্ণক পৰম সত্য, সৰ্বশক্তিমান আৰু চিৰন্তন সত্তা বুলি অনুভৱ কৰি বিষয়-বাসনা ত্যাগ কৰে আৰু একান্ত নিষ্ঠাৰে তেওঁৰ চৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰে। ইয়াৰ ফলত ভক্তৰ মনত যি গভীৰ প্ৰশান্তি আৰু নিৰ্মল আনন্দৰ সৃষ্টি হয়, সেয়াই শান্ত ভক্তিৰস।
(খ) দাস্য ভক্তিৰস
ইয়াত কৃষ্ণ প্ৰভু আৰু ভক্ত দাস বা সেৱক। ভক্তই বিনয়, আনুগত্য আৰু সেৱাৰ মনোভাবেৰে ভগৱানৰ চৰণত নিজকে সমৰ্পণ কৰে। কৃষ্ণৰ মহিমা আৰু কৃপাই ভক্তক আকৃষ্ট কৰে আৰু সেৱাৰ মাজেৰে তেওঁ অলৌকিক আনন্দ লাভ কৰে।
(গ) সখ্য ভক্তিৰস
ইয়াত ভক্তই কৃষ্ণক অন্তৰংগ বন্ধু হিচাপে অনুভৱ কৰে। বিশ্বাস, সমতা, আন্তৰিকতা আৰু অকপট বন্ধুত্ব ইয়াৰ মূল বৈশিষ্ট্য। দাম, সুদাম, বলৰাম আৰু গৰখীয়াসকলৰ সৈতে কৃষ্ণৰ সম্পৰ্ক সখ্য ভক্তিৰসৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।
(ঘ) বাৎসল্য ভক্তিৰস
ইয়াত কৃষ্ণ সন্তান আৰু ভক্ত মাতা বা পিতাৰ ভূমিকাত থাকে। শিশুকৃষ্ণৰ প্ৰতি মৰম, স্নেহ, মমতা, লালন-পালন, আদৰ আৰু কেতিয়াবা ভৎৰ্সনাও ইয়াৰ অংশ। ইয়াৰ স্থায়ী ভাব হৈছে বাৎসল্যৰতি।
(ঙ) শৃংগাৰাত্মক ভক্তিৰস
ভক্তই কৃষ্ণক পৰম প্ৰেমাষ্পদ হিচাপে অনুভৱ কৰি তেওঁৰ ৰূপ, গুণ আৰু সান্নিধ্যৰ প্ৰতি গভীৰ আকর্ষণ অনুভৱ কৰিলে শৃংগাৰাত্মক ভক্তিৰস সৃষ্টি হয়। এই শৃংগাৰ লৌকিক বা দেহগত প্ৰেম নহয়; ই অলৌকিক ভগৱৎপ্ৰেম আৰু সম্পূৰ্ণ আত্মসমৰ্পণৰ ৰূপ।
৪। ‘কৃষ্ণৰতি’ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ ভগৱান কৃষ্ণৰ প্ৰতি ভক্তৰ অন্তৰত জন্মা গভীৰ অনুৰাগ, আসক্তি আৰু প্ৰেমক কৃষ্ণৰতি বোলে।
কৃষ্ণৰতি ভক্তিৰসৰ স্থায়ী ভাব। শ্ৰৱণ, কীৰ্তন, স্মৰণ, সেৱা আৰু কৃষ্ণৰ লীলা-গুণ চিন্তনৰ জৰিয়তে এই ৰতি গভীৰ হয়। ভক্তই কৃষ্ণক কেতিয়াবা প্ৰভু, কেতিয়াবা বন্ধু, কেতিয়াবা সন্তান আৰু কেতিয়াবা পৰম প্ৰেমাষ্পদ হিচাপে অনুভৱ কৰে।
বিভাৱ, অনুভাৱ আৰু সঞ্চাৰী ভাবৰ সংযোগত এই কৃষ্ণৰতি আস্বাদনযোগ্য অৱস্থালৈ উন্নীত হ’লে সি ভক্তিৰসত পৰিণত হয়।
অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ
৫। ৰসক কাব্যৰ আত্মা কিয় কোৱা হয়?
উত্তৰঃ ৰসেই কাব্য বা নাটকক পাঠক-দৰ্শকৰ হৃদয়ত জীৱন্ত কৰি তোলে। ঘটনা, চৰিত্ৰ আৰু ভাষা থাকিলেও নান্দনিক অনুভূতি নাথাকিলে সাহিত্য অসম্পূৰ্ণ হয়। সেইবাবেই ৰসক কাব্যৰ আত্মা বুলি কোৱা হয়।
৬। ৰসসূত্ৰটো লিখা আৰু অৰ্থ বুজাই দিয়া।
উত্তৰঃ ৰসসূত্ৰ হ’ল—
“বিভাৱানুভাৱব্যভিচাৰিসংযোগাদ্ৰসনিষ্পত্তিঃ।”
অৰ্থাৎ বিভাৱ, অনুভাৱ আৰু ব্যভিচাৰী বা সঞ্চাৰী ভাবৰ সংযোগত স্থায়ী ভাব পৰিপুষ্ট হৈ ৰসৰূপে প্ৰকাশ পায়।
৭। বিভাৱ, অনুভাৱ আৰু সঞ্চাৰী ভাব কি?
উত্তৰঃ
- বিভাৱ — যি কাৰণ বা পৰিস্থিতিয়ে কোনো ভাব জগাই তোলে।
- অনুভাৱ — অন্তৰৰ ভাবৰ বাহ্যিক প্ৰকাশ।
- সঞ্চাৰী ভাব — স্থায়ী ভাবক সহায় কৰা সাময়িক বা চলমান অনুভূতি।
৮। অঙ্কীয়া নাটৰ মূল ৰস ভক্তিৰস কিয়?
উত্তৰঃ অঙ্কীয়া নাটৰ কেন্দ্ৰীয় চৰিত্ৰ সাধাৰণতে ৰাম বা কৃষ্ণৰ দৰে ঈশ্বৰীয় ব্যক্তিত্ব। নাটৰ কাহিনী, গীত, নৃত্য, সংলাপ আৰু অন্যান্য ৰসৰ মূল উদ্দেশ্য দৰ্শকৰ মনত ঈশ্বৰ-ভক্তি জগোৱা। সেয়ে ভক্তিৰসেই ইয়াৰ মূল ৰস।
৯। অঙ্কীয়া নাটৰ শৃংগাৰ লৌকিক নহয়—বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ অঙ্কীয়া নাটত গোপী, ৰুক্মিণী আদিৰ কৃষ্ণৰ প্ৰতি প্ৰেম সাধাৰণ নায়ক-নায়িকাৰ দেহগত প্ৰেম নহয়। কৃষ্ণ পৰম ঈশ্বৰ আৰু তেওঁলোক ভক্ত। সেয়ে এই প্ৰেম ভগৱৎপ্ৰেম আৰু আত্মসমৰ্পণমূলক। এই কাৰণেই ইয়াৰ শৃংগাৰ অলৌকিক।
১০। শান্ত ভক্তিৰসৰ মূল অনুভূতি কি?
উত্তৰঃ বিষয়-বাসনাৰ ত্যাগ, ঈশ্বৰনিষ্ঠা, আত্মসমৰ্পণ আৰু অন্তৰৰ গভীৰ প্ৰশান্তি শান্ত ভক্তিৰসৰ মূল অনুভূতি।
১১। দাস্য ভক্তিৰসৰ বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ দাস্য ভক্তিৰসত কৃষ্ণ প্ৰভু আৰু ভক্ত দাস। সেৱা, বিনয়, আনুগত্য আৰু প্ৰভুৰ মহিমা-চিন্তা ইয়াৰ মূল বৈশিষ্ট্য।
১২। সখ্য ভক্তিৰস কি?
উত্তৰঃ ভক্তই কৃষ্ণক অন্তৰংগ বন্ধু হিচাপে অনুভৱ কৰি যি বিশ্বাস, সমতা আৰু অকপট প্ৰেম প্ৰকাশ কৰে, তাক সখ্য ভক্তিৰস বোলে।
১৩। বাৎসল্য ভক্তিৰস কি?
উত্তৰঃ ভক্তই কৃষ্ণক সন্তানৰূপে অনুভৱ কৰি যি স্নেহ, মমতা, লালন-পালন আৰু ভৎৰ্সনা প্ৰকাশ কৰে, তাক বাৎসল্য ভক্তিৰস বোলে।
১৪। শৃংগাৰাত্মক ভক্তিৰসৰ বিশেষত্ব কি?
উত্তৰঃ কৃষ্ণক পৰম প্ৰেমাষ্পদ হিচাপে অনুভৱ কৰি তেওঁৰ ৰূপ, গুণ আৰু সান্নিধ্যৰ প্ৰতি যি গভীৰ অলৌকিক প্ৰেম জন্মে, সেয়াই শৃংগাৰাত্মক ভক্তিৰস। ই লৌকিক প্ৰেম নহয়।
১৫। কৃষ্ণৰতিৰ পাঁচটা ৰূপ কি কি?
উত্তৰঃ শান্ত, দাস্য, সখ্য, বাৎসল্য আৰু শৃংগাৰাত্মক।
১৬। কৃষ্ণৰতি আৰু ভক্তিৰসৰ সম্পৰ্ক কি?
উত্তৰঃ কৃষ্ণৰতি হৈছে কৃষ্ণৰ প্ৰতি ভক্তৰ স্থায়ী অনুৰাগ। এই ৰতি বিভাৱ, অনুভাৱ আৰু সঞ্চাৰী ভাবৰ যোগেদি পৰিপুষ্ট হৈ নান্দনিক আস্বাদনযোগ্য অৱস্থালৈ গ’লে ভক্তিৰসত পৰিণত হয়।
১৭। অঙ্কীয়া নাটৰ দুটা বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ
১. অঙ্কীয়া নাট সাধাৰণতে একাঙ্ক আৰু বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় কাহিনীনির্ভৰ।
২. ইয়াত সূত্ৰধাৰ, গীত, পদ, নৃত্য, সংলাপ আৰু অভিনয়ৰ সমন্বয় থাকে।
১৮। সূত্ৰধাৰৰ ভূমিকা কি?
উত্তৰঃ সূত্ৰধাৰে নাটৰ আৰম্ভণি কৰে, কাহিনী আৰু চৰিত্ৰৰ পৰিচয় দিয়ে, দৃশ্যৰ মাজত সংযোগ স্থাপন কৰে আৰু দৰ্শকক নাটৰ তাৎপৰ্য বুজাত সহায় কৰে।
১৯। অঙ্কীয়া নাটত গীত আৰু নৃত্যৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰঃ গীতে নাটৰ ভক্তিমূলক বক্তব্য আৰু অনুভূতি প্ৰকাশ কৰে, আৰু নৃত্য-অভিনয়ে চৰিত্ৰৰ ভাব-ভংগী জীৱন্ত কৰি তোলে। দুয়োটাই নাটৰ ৰস আৰু ভক্তিভাৱ বৃদ্ধি কৰে।
২০। অঙ্কীয়া নাট সাধাৰণ নাটৰ পৰা কেনেকৈ পৃথক?
উত্তৰঃ অঙ্কীয়া নাট একাঙ্ক, বৈষ্ণৱ ভাবনানির্ভৰ আৰু গীত-নৃত্য-শ্লোক-সংলাপৰ সমন্বিত নাট্যৰূপ। ইয়াৰ কাহিনী আৰু চৰিত্ৰ মূলত ঈশ্বৰীয় উদ্দেশ্য আৰু ভক্তি জাগৰণৰ সৈতে জড়িত।
২১। অঙ্কীয়া নাটৰ নৈতিক শিক্ষা কি?
উত্তৰঃ অঙ্কীয়া নাটে ভক্তি, সত্য, বিনয়, আত্মসংযম, ন্যায়, ধৰ্ম আৰু ঈশ্বৰৰ প্ৰতি আত্মসমৰ্পণৰ শিক্ষা দিয়ে। ই অহংকাৰৰ পতন আৰু ধৰ্মৰ জয় দেখুৱায়।
২২। আধুনিক যুগত অঙ্কীয়া নাটৰ প্ৰাসংগিকতা কি?
উত্তৰঃ অঙ্কীয়া নাটে অসমীয়া বৈষ্ণৱ সংস্কৃতি, ভাষা, সংগীত, নৃত্য আৰু নাট্যঐতিহ্য সংৰক্ষণ কৰে। নতুন প্ৰজন্মক সাংস্কৃতিক শিকড়ৰ সৈতে পৰিচয় কৰোৱাৰ লগতে একতা, শৃংখলা আৰু মানৱীয় মূল্যবোধৰ শিক্ষা দিয়ে।
অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ
২৩। ৰসতত্ত্বৰ প্ৰবৰ্তক কোন?
উত্তৰঃ ভৰতমুনি।
২৪। ভৰতে প্ৰথমে কিমানবিধ ৰসৰ কথা কৈছিল?
উত্তৰঃ আঠবিধ।
২৫। পিছলৈ কোন ৰস যোগ হৈ নৱবিধ ৰস হয়?
উত্তৰঃ শান্ত ৰস।
২৬। ভক্তিৰসৰ স্থায়ী ভাব কি?
উত্তৰঃ কৃষ্ণৰতি।
২৭। ভক্তিৰস কিমান প্ৰকাৰৰ?
উত্তৰঃ পাঁচ প্ৰকাৰৰ।
২৮। দাস্য ভক্তিৰসত ভক্তৰ ৰূপ কি?
উত্তৰঃ দাস বা সেৱক।
২৯। সখ্য ভক্তিৰসত কৃষ্ণৰ ৰূপ কি?
উত্তৰঃ বন্ধু।
৩০। বাৎসল্য ভক্তিৰসত কৃষ্ণৰ ৰূপ কি?
উত্তৰঃ সন্তান।
৩১। শৃংগাৰাত্মক ভক্তিৰসত কৃষ্ণক কিদৰে অনুভৱ কৰা হয়?
উত্তৰঃ পৰম প্ৰেমাষ্পদ হিচাপে।
৩২। ‘কেলিগোপাল’ত কোন ভক্তিৰসৰ প্ৰকাশ দেখা যায়?
উত্তৰঃ শৃংগাৰাত্মক আৰু সখ্য ভক্তিৰসৰ।
৩৩। ‘ভোজন-বিহাৰ’ত কোন ৰসৰ প্ৰাধান্য দেখা যায়?
উত্তৰঃ সখ্য ভক্তিৰস।
৩৪। ড° সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মাই ৰচনা কৰা এখন গ্ৰন্থৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ‘অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত’।
শব্দাৰ্থ
| শব্দ | অৰ্থ |
|---|---|
| আলংকাৰিক | অলংকাৰশাস্ত্ৰৰ পণ্ডিত |
| অৰুণৰাগ | ৰঙা আভা |
| সুৰাসুৰ | দেৱতা আৰু অসুৰ |
| প্ৰপন্নজনতাৰণ | শৰণাগত ভক্তক উদ্ধাৰ কৰোঁতা |
| কায়ক্লেশ | দৈহিক কষ্ট |
| বৰিষ | বছৰ |
| পৰিপোষক | পুষ্ট বা শক্তিশালী কৰা |
| বিভাৱ | ভাব জাগোৱা কাৰণ |
| অনুভাৱ | অন্তৰৰ ভাবৰ বাহ্যিক প্ৰকাশ |
| সঞ্চাৰী ভাব | ক্ষণস্থায়ী সহায়ক ভাব |
| ৰতি | গভীৰ অনুৰাগ বা প্ৰেম |
| জুগুপ্সা | ঘৃণা |
| শম | মানসিক প্ৰশান্তি |
| ঐকান্তিক | একান্ত, সম্পূৰ্ণ |
| প্ৰেমাষ্পদ | যাক গভীৰভাৱে ভালপোৱা হয় |
বহু বিকল্পধৰ্মী প্ৰশ্ন (MCQ)
১। ৰসতত্ত্বৰ প্ৰবৰ্তক কোন?
(ক) ভামহ
(খ) ভৰতমুনি
(গ) কালিদাস
(ঘ) আনন্দবৰ্ধন
উত্তৰঃ (খ) ভৰতমুনি
২। ভৰতে মূলত কিমানবিধ ৰসৰ কথা কৈছিল?
(ক) ৫
(খ) ৮
(গ) ৯
(ঘ) ১০
উত্তৰঃ (খ) ৮
৩। পিছলৈ কোন ৰস যোগ হৈ নৱবিধ ৰস হয়?
(ক) বীৰ
(খ) কৰুণ
(গ) শান্ত
(ঘ) অদ্ভুত
উত্তৰঃ (গ) শান্ত
৪। অঙ্কীয়া নাটৰ মূল ৰস কি?
(ক) শৃংগাৰ
(খ) বীৰ
(গ) ভক্তি
(ঘ) হাস্য
উত্তৰঃ (গ) ভক্তি
৫। কৃষ্ণৰতি কি?
(ক) ভক্তিৰ স্থায়ী ভাব
(খ) ভয়ৰ ভাব
(গ) হাস্যৰ ভাব
(ঘ) কৰুণৰ ভাব
উত্তৰঃ (ক) ভক্তিৰ স্থায়ী ভাব
৬। ভক্তিৰস কিমান প্ৰকাৰৰ?
(ক) তিনিবিধ
(খ) চাৰিবিধ
(গ) পাঁচবিধ
(ঘ) নৱবিধ
উত্তৰঃ (গ) পাঁচবিধ
৭। দাস্য ভক্তিৰসত কৃষ্ণ কোন?
(ক) বন্ধু
(খ) সন্তান
(গ) প্ৰভু
(ঘ) শত্রু
উত্তৰঃ (গ) প্ৰভু
৮। সখ্য ভক্তিৰসত কৃষ্ণ কোন?
(ক) বন্ধু
(খ) পিতা
(গ) সন্তান
(ঘ) ৰাজা
উত্তৰঃ (ক) বন্ধু
৯। বাৎসল্য ভক্তিৰসত কৃষ্ণৰ ৰূপ কি?
(ক) প্ৰভু
(খ) সন্তান
(গ) বন্ধু
(ঘ) শিক্ষক
উত্তৰঃ (খ) সন্তান
১০। শৃংগাৰাত্মক ভক্তিৰস কেনে?
(ক) লৌকিক প্ৰেম
(খ) অলৌকিক ভগৱৎপ্ৰেম
(গ) ভয়
(ঘ) কৰুণতা
উত্তৰঃ (খ) অলৌকিক ভগৱৎপ্ৰেম
১১। “বিভাৱানুভাৱব্যভিচাৰিসংযোগাদ্ৰসনিষ্পত্তিঃ” কাৰ ৰসসূত্ৰ?
(ক) ভৰতমুনিৰ
(খ) ভাৰবিৰ
(গ) কালিদাসৰ
(ঘ) বাণভট্টৰ
উত্তৰঃ (ক) ভৰতমুনিৰ
১২। শান্ত ভক্তিৰসৰ মূল অনুভূতি কি?
(ক) ক্ৰোধ
(খ) প্ৰশান্তি
(গ) ভয়
(ঘ) হাস্য
উত্তৰঃ (খ) প্ৰশান্তি
১৩। ‘ভোজন-বিহাৰ’ত কোন ভক্তিৰস দেখা যায়?
(ক) সখ্য
(খ) কৰুণ
(গ) ৰৌদ্ৰ
(ঘ) ভয়ানক
উত্তৰঃ (ক) সখ্য
১৪। অঙ্কীয়া নাটৰ কাহিনী সাধাৰণতে কিহৰ ওপৰত আধাৰিত?
(ক) ৰাজনীতি
(খ) বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় কাহিনী
(গ) বিজ্ঞান
(ঘ) সামাজিক ব্যংগ
উত্তৰঃ (খ) বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় কাহিনী
১৫। অঙ্কীয়া নাটত সূত্ৰধাৰে কি কৰে?
(ক) কেৱল নৃত্য কৰে
(খ) নাটৰ পৰিচয় আৰু সংযোগ দিয়ে
(গ) যুদ্ধ কৰে
(ঘ) বাদ্য বজায়
উত্তৰঃ (খ) নাটৰ পৰিচয় আৰু সংযোগ দিয়ে
১৬। কোনটো নৱবিধ ৰসৰ অন্তৰ্গত?
(ক) ভক্তি
(খ) শান্ত
(গ) দাস্য
(ঘ) সখ্য
উত্তৰঃ (খ) শান্ত
১৭। ‘জুগুপ্সা’ কোন অনুভূতিৰ সৈতে জড়িত?
(ক) ঘৃণা
(খ) আনন্দ
(গ) প্ৰেম
(ঘ) সাহস
উত্তৰঃ (ক) ঘৃণা
১৮। ‘শম’ মানে কি?
(ক) ক্ৰোধ
(খ) ভয়
(গ) মানসিক প্ৰশান্তি
(ঘ) হাস্য
উত্তৰঃ (গ) মানসিক প্ৰশান্তি
১৯। অঙ্কীয়া নাটৰ মূল উদ্দেশ্য কি?
(ক) কেৱল মনোৰঞ্জন
(খ) ভক্তি আৰু ঈশ্বৰ-স্মৰণ জগোৱা
(গ) ধন আহৰণ
(ঘ) ৰাজনীতি শিক্ষা
উত্তৰঃ (খ) ভক্তি আৰু ঈশ্বৰ-স্মৰণ জগোৱা
২০। ‘অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত’ৰ লেখক কোন?
(ক) বাণীকান্ত কাকতি
(খ) সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা
(গ) কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ
(ঘ) মহেশ্বৰ নেওগ
উত্তৰঃ (খ) সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা
Teacher Generate Question Answer
প্ৰশ্নাৱলীঃ
১। ৰস বুলিলে কি বুজা? ই কেই প্ৰকাৰৰ আৰু কি কি?
উত্তৰঃ ৰস হৈছে কাব্যৰ মূল। কাব্যৰ যিটো গুণে কাব্যখনক বিশেষ বৈশিষ্ট্য় প্ৰদান কৰে সেই গুণটোৱে হল ৰস। ৰস আঠ প্ৰকাৰৰ। সেইবোৰ হল- শৃঙ্গাৰ, হাস্য, কৰুণ, বীৰ, ভয়ানক, অদ্ভুত, ৰৌদ্ৰ, বীভৎস আৰু শান্ত।
২। লেখকৰ মতে অংকীয়া নাটত কি ৰস প্ৰকাশ পাইছে- আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ লেখকৰ মতে অংকীয়া নাটত নবিধ ৰসৰ প্ৰকাশ পাইছে। এই ৰসসমূহ নিস্পত্তি হয়। যি ভাবৰ পৰা ৰস নিস্পত্তি হয় সেই ভাৱবোৰ হল- বতি, হাস্য, শোক, উৎসাহ, ভয়, বিস্ময়, ক্ৰোধ, জুগুপ্সা আৰু শম। এই ভাৱ বোৰৰ ভেটিত ৰসৰ বিছাৰ কৰাত অসুবিধা হয়।
মূল কথা হ’ল অংকীয়া নাটৰ উদ্দেশ্য আৰু চৰিত্ৰ। এই দুটা দিশ বাদ দিলে অৱশ্যো বেলেগ ভাৱ বা প্ৰাধান্য স্বীকাৰ কৰিব লাগিব।
৩।’পাঁচ প্ৰকাৰ ভক্তিৰস’ কি কি ? বহলাই আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ‘পাঁচ প্ৰকাৰ ভক্তিৰস’ হ’ল – শান্ত ভক্তিৰস, বাৎসল্য ভক্তিৰস, দাস্য ভক্তিৰস, সখ্য ভক্তিৰস, শৃঙ্গাৰাত্মক ভক্তিৰস।
(১) কৃষ্ণক সৰ্ব-ঐশ্বৰ্যশালী নিত্যবস্তুৰূপে অনুভৱ কৰি ভক্তই বিষয়-বাসনা পৰিত্যাগপূৰ্বক ঐকান্তিক নিষ্ঠাৰে তেওঁৰ চৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰি, ‘নিৰ্মল তৰঙ্গচয়হীন’ অন্তৰত যি প্ৰশান্তি আৰু আনন্দ উপভোগ কৰে সেয়ে শান্ত ভক্তিৰস।
(২) ভগৱান কৃষ্ণ প্ৰভু, ভক্ত, ভৃত্য, ভগৱান মহামহিমান্বিত, ভক্ত দীন। ইয়াত স্থায়ী ভাৱ, সেৱা নামৰ ৰতি। কৃষ্ণৰ মহিমা, কৰুণা আৰু ভক্তবৎসলতাই ভক্তমনক আকৰ্ষণ কৰে আৰু তেওঁক সেৱা কৰি ভক্তই কৃতাৰ্থ আৰু অলৌকিক আনন্দ অনুভৱ কৰে। এই দাসৰুপ ভক্ত আৰু স্বামীৰুপ কৃষ্ণক অৱলম্বন বিভাবৰূপে লৈ নাট বা কাব্য ৰচিত হলে সেয়ে দাস্যভাবাত্মক ভক্তিৰস সৃষ্টি কৰিব।
(৩) ভক্ত আৰু ভগৱানৰ পাৰস্পৰিক বিশ্বাসময় সমপ্ৰাণতাৰ সম্পৰ্কৰ ভেটিত সখ্যভাব প্ৰতিষ্ঠিত। শান্তৰ কৃষ্ণনিষ্ঠা, দাস্যৰ সেৱাৰ উপৰি সখ্যভাবত থাকে সমপ্ৰাণতা। দাম, সুদাম, বলৰাম আদি সমনীয়া বন্ধু আৰু গৰখীয়াসকলৰ পাৰস্পৰিক প্ৰীতি আৰু বন্ধুভাবাপন্ন কাৰ্যৰ ভেটিত যি নাট বা কাব্য ৰচিত হয় তাতে সখ্যাত্মক ভক্তিৰস সৃষ্টি হয়। ভক্ত আৰু ভগৱানৰ সম্পৰ্ক ইয়াত সখ্যভাবাত্মক, ইয়াত কেৱল ভক্তইহে যে ভগৱানক সেৱা কৰে এনে নহয়, ভগৱানেও ভক্তক সমভাৱে সেৱা কৰে। কৃষ্ণৰ ঐশ্বৰ্য মহিমা সম্পৰ্কে সাধাৰণতে সখ্য- ভক্তিৰসত আপ্লত ভক্ত সচেতন নাথাকে। মাধৱদেৱৰ ভোজন-বিহাৰ, কোটোৰা-খেলা আদি নাটত সখ্য-ভক্তিৰসৰ অভিব্যক্তি দেখা যায়। তেৰাৰ বৰগীতৰ এটা অংশও এই সখ্য-ভক্তিৰসপ্ৰধান।
(৪) কৃষ্ণ সন্তান, ভক্ত মাতা বা পিতা- এই সম্পৰ্কৰ ভেটিত নাটৰ কথা-বস্তু নিৰ্মাণ হলে সেই নাটক বাৎসল্য-ভক্তিৰস নাট আখ্যা দিয়া যায়। ইয়াত মাতা-পিতাৰ লালন-পালন আৰু চেনেহ-মমতাৰ লগতে তাড়ন-ভৎসনাও চিত্ৰিত হয়। ইয়া স্থায়ী ভাব বৎসলতা ৰতি।
(৫) কৃষ্ণৰ ৰুপ-লাৱণ্য দৰ্শন কৰি নিজৰ ইন্দ্ৰিয়বৃত্তি চৰিতাৰ্থ কৰিবৰ ঐকান্তিক বাসনা হলে, নাইবা কৃষ্ণৰ ৰুপ-গুণাদিৰ দ্বাৰা আকৃষ্ট হয় বিবাহসূত্ৰে তেওঁক স্বামীলাভৰ ইচ্ছা জন্মিলে, নাইবা নিজৰ শৰীৰ-মন সকলো কৃষ্ণত অৰ্পণ কৰি কৃষ্ণপ্ৰীতি সাধনাৰ একান্ত বশৱৰ্তী হৈ কৃষ্ণক প্ৰেমাষ্পদৰুপে দৃষ্টি কৰিলে যি ভাব বা ভক্ত হৃদয়ত উদ্ভৱ হয় আৰু প্ৰেমাষ্পদ কৃষ্ণয়ো তদনুৰুপ যি প্ৰতিদান দিয়ে আৰু সেই চিত্ৰ যেতিয়া কাব্য-নাটত ৰুপায়িত হয়, দৰ্শকৰ চিত্তত তেতিয়া শৃঙ্গাৰাত্মক ভক্তিৰসৰ সঞ্চাৰ হয়।
৪। ‘কৃষ্ণৰতি’ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ বৈষ্ণৱৰ আটাইতকৈ প্ৰিয় বস্তু ভগৱান কৃষ্ণ। গতিকে সেই কৃষ্ণৰ প্ৰতি থকা আসক্তি বা ৰতিয়েই হল- কৃষ্ণৰতি।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post