ছাত্ৰৰ কৰ্তব্য আৰু শিক্ষা

লেখক পৰিচয়

কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ অসমীয়া সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ ইতিহাসত এগৰাকী অসাধাৰণ পণ্ডিত, শিক্ষাবিদ, সমালোচক আৰু গৱেষক। তেওঁৰ জন্ম ১৮৯৮ চনৰ ২০ জুলাইত যোৰহাটত। পিতৃ ৰাধাকান্ত সন্দিকৈ আৰু মাতৃ নাৰায়ণী সন্দিকৈ।

তেওঁ কটন কলেজ, কলিকতাৰ সংস্কৃত কলেজ আৰু কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ত শিক্ষা লাভ কৰে। পাছত বিদেশলৈ গৈ অক্সফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়তো উচ্চশিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। সংস্কৃত, পালি, প্ৰাকৃত, ইউৰোপীয় বহু ভাষা আৰু সাহিত্যত তেওঁৰ গভীৰ পাণ্ডিত্য আছিল।

তেওঁ জগন্নাথ বৰুৱা কলেজৰ অধ্যক্ষ আৰু পাছত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰথম উপাচাৰ্য হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰে। তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য ইংৰাজী গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত ‘Naishadhacharita of Sriharsha’, ‘Yasastilaka and Indian Culture’ আৰু ‘Setubandha’ বিশেষ উল্লেখযোগ্য।

গভীৰ অধ্যয়ন, বিস্তৃত জ্ঞান আৰু স্বকীয় চিন্তাৰ বাবে কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ভাৰতীয় বিদ্বৎসমাজত বিশেষ সন্মান লাভ কৰিছিল।

---

দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ

১। “ভাবৰ যি ঘাত-প্ৰতিঘাতৰ কথা কোৱা হৈছে, তাৰ প্ৰথম জিলিঙনি সকলো ঠাইত ছাত্ৰ সমাজেই আগেয়ে পায়।” — কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈৰ প্ৰবন্ধটিৰ আলমত উক্ত মন্তব্যৰ বিশ্লেষণ কৰা।

উত্তৰঃ কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈৰ মতে সমাজত নতুন চিন্তা, আদৰ্শ বা সভ্যতাৰ প্ৰভাৱ আহিলে তাৰ প্ৰথম প্ৰতিধ্বনি সাধাৰণতে ছাত্ৰ আৰু শিক্ষিত যুৱসমাজৰ মাজতেই দেখা যায়। কাৰণ ছাত্ৰসমাজ নতুন চিন্তা গ্ৰহণ, আলোচনা আৰু পৰীক্ষা কৰাৰ ক্ষেত্ৰত অধিক সচেতন আৰু উৎসাহী।

এই কথাৰ উদাহৰণ হিচাপে সন্দিকৈয়ে ঊনবিংশ শতিকাৰ ৰুছ দেশৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। পশ্চিমীয়া চিন্তাধাৰা ৰুছ দেশত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত জাৰ্মান দাৰ্শনিক হেগেলৰ জাতি, ৰাষ্ট্ৰ আৰু সমাজ সম্পৰ্কীয় মতবাদ ছাত্ৰ আৰু ডেকা শিক্ষিতসকলৰ মাজত বিশেষভাৱে আলোচিত হৈছিল। ৰুছ লেখক টুৰ্গেনিভেও সেই সময়ৰ ছাত্ৰসমাজৰ চিন্তাৰ উত্তেজনা আৰু আলোচনাৰ ছবি দাঙি ধৰিছে।

এই আলোচনা-পৰ্যালোচনাৰ ফলত একাংশ পশ্চিমীয়া সভ্যতাৰ সমৰ্থক আৰু আন অংশ ৰুছীয় বা শ্লাভ ঐতিহ্যৰ পক্ষপাতী হৈ উঠিছিল। দুয়ো পক্ষৰ মাজত মতভেদ থাকিলেও জাতীয় জীৱনক কেনেকৈ আগবঢ়োৱা যায় সেই চিন্তাই মূল স্থান পাইছিল।

সন্দিকৈৰ বক্তব্য হ’ল, নতুন ভাবৰ সংঘাতে ছাত্ৰসমাজৰ মাজত চিন্তা আৰু আলোড়ন সৃষ্টি কৰে। সেই আলোড়নেই পিছত বৃহৎ সামাজিক আৰু জাতীয় পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা কৰিব পাৰে। সেইবাবেই ছাত্ৰসমাজ জাতিৰ বৌদ্ধিক আৰু মানসিক জাগৰণৰ অগ্ৰদূত।

---

২। “আদৰ্শই নতুন নতুন ভাব আৰু অনুভূতিৰ সোঁত বোৱাই আহুকাল, অসন্তোষ আৰু আনকি বিপ্লৱ সৃষ্টি কৰে; কিন্তু ইয়াতে প্ৰাণৰ স্পন্দন আৰু জাতীয় জীৱনৰ হেন্দোলনি আৰম্ভ হয়।” — মন্তব্যটোৰ সত্যতা বিচাৰ কৰা।

উত্তৰঃ কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈৰ মতে ব্যক্তি আৰু জাতিৰ জীৱনত আদৰ্শৰ বিশেষ প্ৰয়োজন আছে। কেৱল খোৱা-পিন্ধা, চাকৰি, ব্যক্তিগত লাভ বা উপাধি লাভ কৰাই জীৱনৰ চূড়ান্ত লক্ষ্য হ’ব নোৱাৰে। ইয়াৰ ওপৰতো জাতীয় মৰ্যাদা, আত্মসন্মান, জ্ঞান, চৰিত্ৰ আৰু চিৰন্তন মূল্যবোধ আছে।

নতুন আদৰ্শ মানুহৰ মনত নতুন চিন্তা আৰু অনুভূতিৰ জন্ম দিয়ে। নতুন চিন্তাৰ সৈতে পুৰণি ধাৰণাৰ সংঘাত হ’লে সমাজত অসন্তোষ, মতভেদ, আন্দোলন আনকি বিপ্লৱো হ’ব পাৰে। বাহ্যিকভাৱে এইবোৰ অশান্তিৰ দৰে দেখা গ’লেও প্রকৃতপক্ষে সমাজৰ জড়তা ভাঙিবলৈ এই ঘাত-প্ৰতিঘাত প্রয়োজনীয়।

যি সমাজত কোনো নতুন আদৰ্শ নাই, তাত চিন্তাৰ বিকাশো কম হয়। ব্যক্তি যদি কেৱল নিজৰ সুবিধাৰ কথা ভাবে, তেন্তে স্বাধীন ব্যক্তিত্ব গঢ়ি নুঠে। জাতিৰ ক্ষেত্ৰতো একেই কথা প্ৰযোজ্য।

সেইবাবে সন্দিকৈয়ে দেখুৱাইছে যে আদৰ্শৰ সংঘাতৰ মাজেৰেই সমাজত নতুন প্ৰাণৰ সঞ্চাৰ হয়, জাতীয় জীৱনত আন্দোলন জাগে আৰু অগ্ৰগতিৰ পথ মুকলি হয়। এই দৃষ্টিৰ পৰা উক্ত মন্তব্য সম্পূৰ্ণ সত্য আৰু তাৎপৰ্যপূৰ্ণ।

---

৩। ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় শিক্ষাৰ পাৰ্থক্যসমূহ কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈৰ প্ৰবন্ধৰ আলমত বিশ্লেষণ কৰা।

উত্তৰঃ কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈয়ে ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ মাজত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ পাৰ্থক্য লক্ষ্য কৰিছে।

ইউৰোপীয় শিক্ষাত স্কুলীয়া শিক্ষাক যথেষ্ট শক্তিশালী কৰি তোলা হয়। স্কুলতে ভাষা, সাহিত্য, ইতিহাস, বিজ্ঞান আদি বিষয় গভীৰভাৱে শিকোৱা হয়, যাতে বিশ্ববিদ্যালয়লৈ যাব নোৱাৰিলেও এজন ব্যক্তি যথেষ্ট শিক্ষিত আৰু জ্ঞানী হ’ব পাৰে। বিশ্ববিদ্যালয়ৰ উচ্চ গৱেষণা সকলোৰে বাবে নহয়; ই মূলত অল্পসংখ্যক অধ্যৱসায়ী ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰ।

ইউৰোপীয় শিক্ষাৰ আন এটা বৈশিষ্ট্য হৈছে শাৰীৰিক শিক্ষা। জাৰ্মান বিশ্ববিদ্যালয়ত কুস্তি, বক্সিং, যুযুৎসু আদি আৰু ফৰাচী ছাত্ৰৰ মাজত তৰোৱাল খেলৰ চৰ্চা আছিল। ইয়াৰ লক্ষ্য আছিল শক্তিশালী শৰীৰৰ লগতে সাহসী আৰু দৃঢ় চৰিত্ৰ গঢ়ি তোলা।

ইয়াৰ বিপৰীতে ভাৰতীয় শিক্ষাব্যৱস্থা বহু সময়ত ডিগ্ৰী আৰু পৰীক্ষাকেন্দ্ৰিক। শিক্ষাৰ বাস্তৱ, শাৰীৰিক আৰু জীৱনমুখী দিশ যথেষ্ট গুৰুত্ব নাপায়।

ইউৰোপত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বাহিৰতো জনসাধাৰণৰ বাবে বক্তৃতা, টিউটৰিয়েল ক্লাছ বা বাহ্যিক শিক্ষাৰ ব্যৱস্থা থাকে। অৰ্থাৎ ডিগ্ৰী নল’লেও জ্ঞান আহৰণৰ সুযোগ থাকে।

সন্দিকৈৰ মতে ভাৰতীয় শিক্ষাতো পশ্চিমীয় জ্ঞানৰ সৈতে নিজৰ দেশৰ ইতিহাস, সংস্কৃতি, সাহিত্য, সমাজ আৰু ঐতিহ্যৰ সমন্বয় ঘটিব লাগে। তেতিয়াহে শিক্ষা পূৰ্ণাঙ্গ হ’ব।

---

৪। ‘ছাত্ৰৰ কৰ্তব্য আৰু শিক্ষা’ প্ৰবন্ধৰ মূল বক্তব্য লিখা।

উত্তৰঃ ‘ছাত্ৰৰ কৰ্তব্য আৰু শিক্ষা’ প্ৰবন্ধত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈয়ে ছাত্ৰজীৱন, আদৰ্শ, শিক্ষা, চৰিত্ৰ, শাৰীৰিক সক্ষমতা, জাতীয় দায়িত্ব আৰু জ্ঞানচৰ্চাৰ বিভিন্ন দিশ আলোচনা কৰিছে।

তেওঁৰ মতে ছাত্ৰজীৱন কেৱল ডিগ্ৰী বা চাকৰিৰ প্ৰস্তুতিৰ সময় নহয়। এই সময়তে ব্যক্তিত্ব, নৈতিকতা, জাতীয় চেতনা আৰু আদৰ্শ গঢ়ি উঠিব লাগে। নতুন চিন্তা আৰু আদৰ্শ গ্ৰহণ কৰিবলৈ ছাত্ৰসমাজ সদায় সচেতন হ’ব লাগে।

তেওঁ পাশ্চাত্য শিক্ষাৰ উদাহৰণ দি শাৰীৰিক শিক্ষা, গভীৰ স্কুলীয়া শিক্ষা, স্বাধীন চিন্তা আৰু বহুমুখী জ্ঞান আহৰণৰ প্ৰয়োজনীয়তা দেখুৱাইছে। লগতে নিজৰ দেশৰ ইতিহাস, সংস্কৃতি আৰু সমাজ সম্পৰ্কেও ছাত্ৰসকলৰ স্পষ্ট ধাৰণা থাকা উচিত বুলি কৈছে।

তেওঁ ডিগ্ৰীক শিক্ষাৰ শেষ লক্ষ্য বুলি মানি লোৱা মনোভাৱৰ বিৰোধিতা কৰি জ্ঞান, চৰিত্ৰ আৰু জীৱনমুখী শিক্ষাক অধিক গুৰুত্ব দিছে। মুঠতে প্ৰবন্ধটোৱে আদৰ্শবান, শাৰীৰিকভাৱে সবল, জ্ঞানী আৰু দায়িত্বশীল নাগৰিক গঢ়ি তোলাৰ শিক্ষাদৰ্শ আগবঢ়াইছে।

---

প্ৰসংগ-সংগতি দৰ্শাই ব্যাখ্যা কৰা

৫। “তেজী সবল মন আৰু নিৰ্জীৱ মনৰ পাৰ্থক্য ইয়াতে।”

উত্তৰঃ

প্ৰসংগঃ উদ্ধৃত কথাষাৰ কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈৰ ‘ছাত্ৰৰ কৰ্তব্য আৰু শিক্ষা’ প্ৰবন্ধৰ পৰা লোৱা হৈছে।

সংগতিঃ লেখকে বাহিৰৰ পৰা অহা নতুন ভাব বা সভ্যতাৰ প্ৰভাৱে এটা জাতিৰ মনত কেনেধৰণৰ প্ৰতিক্ৰিয়া সৃষ্টি কৰে, সেই কথা ব্যাখ্যা কৰিবলৈ গৈ এই মন্তব্য কৰিছে।

ব্যাখ্যাঃ তেজী আৰু সক্ৰিয় মনে বাহিৰৰ নতুন চিন্তাক অন্ধভাৱে গ্ৰহণ নকৰে। সি নতুন চিন্তাক বিচাৰ-বিশ্লেষণ কৰে, নিজৰ ঐতিহ্যৰ সৈতে তুলনা কৰে আৰু প্রয়োজনীয় অংশহে গ্ৰহণ কৰে। আনহাতে নিৰ্জীৱ মন বাহিৰৰ প্ৰভাৱ সহজে গ্ৰহণ কৰি নিজৰ স্বকীয়তা হেৰুৱাই পেলায়।

এই কথাটো বুজাবলৈ লেখকে কঠিন শিল আৰু কোমল বোকাৰ উপমা ব্যৱহাৰ কৰিছে। তীৰ শিলত লাগিলে চিন পেলাই উফৰি যায়, কিন্তু বোকাত লাগিলে গাঁথি থাকে। সেইদৰে তেজী মনত বাহিৰৰ চিন্তাই প্ৰতিক্ৰিয়া সৃষ্টি কৰে; নিৰ্জীৱ মনত সি সহজেই স্থায়ী প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰে।

---

৬। “চৰিত্ৰৰ বলৰ লগত শাৰীৰিক বলৰ সম্পৰ্ক আছে।”

উত্তৰঃ

প্ৰসংগঃ উদ্ধৃত কথাষাৰ কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈৰ ‘ছাত্ৰৰ কৰ্তব্য আৰু শিক্ষা’ প্ৰবন্ধৰ পৰা লোৱা হৈছে।

সংগতিঃ লেখকে সুস্থ শিক্ষা আৰু ব্যক্তিত্ব গঠনৰ ক্ষেত্ৰত শৰীৰচৰ্চাৰ প্রয়োজনীয়তা আলোচনা কৰি এই কথাষাৰ কৈছে।

ব্যাখ্যাঃ সবল শৰীৰ মানুহৰ মনোবল, আত্মবিশ্বাস আৰু কৰ্মক্ষমতা বৃদ্ধি কৰে। শাৰীৰিকভাৱে দুর্বল মানুহৰ বাবে বহু সময়ত দৃঢ় মানসিকতা আৰু দীঘলীয়া পৰিশ্ৰম বজাই ৰখা কঠিন হয়।

এইবাবেই ইউৰোপীয় বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত কুস্তি, বক্সিং, যুযুৎসু, তৰোৱাল খেল আদি শাৰীৰিক অনুশীলনক শিক্ষাৰ অংশ হিচাপে ধৰা হৈছিল। এই অনুশীলনে কেৱল শৰীৰ নহয়, সাহস, শৃঙ্খলা আৰু আত্মসংযমো বৃদ্ধি কৰে।

সেয়ে লেখকৰ মতে বলিষ্ঠ চৰিত্ৰ গঢ়িবলৈ জ্ঞানৰ লগতে সুস্থ আৰু সবল শৰীৰৰো প্রয়োজন।

---

৭। “ওখ খাপৰ গৱেষণা সকলো ঠাইতে তাকৰীয়া মানুহৰ কাম।”

উত্তৰঃ

প্ৰসংগঃ উক্ত কথাষাৰ ‘ছাত্ৰৰ কৰ্তব্য আৰু শিক্ষা’ প্ৰবন্ধত উচ্চশিক্ষা আৰু স্কুলীয়া শিক্ষাৰ তুলনা কৰিবলৈ গৈ লেখকে উল্লেখ কৰিছে।

সংগতিঃ লেখকৰ মতে সকলো মানুহক উচ্চস্তৰৰ গৱেষণাত নিযুক্ত কৰাৰ প্রয়োজন নাই। সেয়ে সাধাৰণ শিক্ষাব্যৱস্থাক এনেদৰে গঢ়িব লাগে যাতে স্কুলীয়া শিক্ষাতেই প্রয়োজনীয় জ্ঞান লাভ কৰিব পৰা যায়।

ব্যাখ্যাঃ উচ্চমানৰ গৱেষণা গভীৰ অধ্যৱসায়, নতুন চিন্তা, বিশেষ প্ৰতিভা আৰু দীঘলীয়া সাধনা দাবী কৰে। স্বাভাৱিকতে সকলো মানুহ সেই কামত নিয়োজিত হ’ব নোৱাৰে।

কিন্তু ইয়াৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে শিক্ষা মাত্ৰ অল্পসংখ্যক মানুহৰ বাবে। সাধাৰণ শিক্ষাই সকলোকে জ্ঞানী আৰু সক্ষম নাগৰিক কৰি তুলিব লাগে। বিশেষ আগ্ৰহ আৰু ক্ষমতা থকা কিছুমান মানুহে উচ্চ গৱেষণাৰ পথ গ্ৰহণ কৰিব।

ইয়াৰ মাজেৰে লেখকে ডিগ্ৰীকেন্দ্ৰিকতাৰ বিপৰীতে প্রকৃত জ্ঞানচৰ্চা আৰু যোগ্যতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে।

---

৮। “ৰাণী এলিজাবেথৰ জীৱনীতকৈ মুচলিনী বা গেৰিবল্ডিৰ জীৱনী নিশ্চয় বেছি উপকাৰী।”

উত্তৰঃ

প্ৰসংগঃ উদ্ধৃত কথাষাৰ কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈৰ ‘ছাত্ৰৰ কৰ্তব্য আৰু শিক্ষা’ প্ৰবন্ধৰ পৰা লোৱা হৈছে।

সংগতিঃ শিক্ষাৰ বাবে ইতিহাস আৰু জীৱনী কিদৰে বাছি লোৱা উচিত, সেই কথা আলোচনা কৰিবলৈ গৈ লেখকে এই তুলনা কৰিছে।

ব্যাখ্যাঃ লেখকৰ মতে জীৱনী-পাঠৰ উদ্দেশ্য কেৱল বিখ্যাত ব্যক্তিৰ নাম-তাৰিখ মনত ৰখা নহয়। মানুহে কিদৰে কঠিন পৰিস্থিতিৰ মাজেৰে নিজস্ব ব্যক্তিত্ব গঢ়ি তুলিলে, সমাজ বা ৰাষ্ট্ৰৰ ওপৰত প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিলে—এই কথাবোৰ অধিক শিক্ষণীয়।

গেৰিবল্ডিৰ দৰে ব্যক্তিৰ জীৱনত সংগ্ৰাম, ত্যাগ, নেতৃত্ব আৰু জাতীয় আন্দোলনৰ অভিজ্ঞতা আছিল। মুচলিনীৰ জীৱনো সমাজ-ৰাজনীতিৰ তীব্ৰ উত্থান-পতনেৰে ভৰা আছিল। এইদৰে ঘটনাবহুল জীৱন অধ্যয়নে ইতিহাস আৰু সমাজৰ গতি বুজিবলৈ সহায় কৰে।

লেখকে ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো ব্যক্তিৰ মতবাদ সমৰ্থন কৰা নাই; বৰং শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত জীৱনী-পাঠৰ গতিশীল আৰু বাস্তৱ দিশটোক গুৰুত্ব দিছে।

---

৯। “আমাৰ সমাজৰ বৰ্তমান গঠন আধুনিক ৰাষ্ট্ৰৰ উপযোগী নহয়।”

উত্তৰঃ

প্ৰসংগঃ উদ্ধৃত কথাষাৰ কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈৰ ‘ছাত্ৰৰ কৰ্তব্য আৰু শিক্ষা’ প্ৰবন্ধৰ পৰা লোৱা হৈছে।

সংগতিঃ ভাৰতীয় সমাজ, জাতিগত বিভাজন আৰু আধুনিক জাতীয় জীৱনৰ প্ৰয়োজনীয়তা আলোচনা কৰিবলৈ গৈ লেখকে এই মন্তব্য কৰিছে।

ব্যাখ্যাঃ ভাৰতীয় সমাজত বহুদিন ধৰি জাতি, গোষ্ঠী, পেচা আৰু সম্প্ৰদায়ভিত্তিক বিভাজন শক্তিশালী হৈ আহিছে। ফলত বহু মানুহে বৃহৎ জাতীয় স্বাৰ্থতকৈ নিজৰ ক্ষুদ্ৰ গোষ্ঠী বা সম্প্ৰদায়ৰ স্বাৰ্থক অধিক গুৰুত্ব দিয়ে।

সন্দিকৈয়ে গোষ্ঠীগত স্বাৰ্থৰ প্রয়োজনীয়তা সম্পূৰ্ণ অস্বীকাৰ কৰা নাই। ইউৰোপতো বিভিন্ন পেচাৰ মানুহে নিজৰ স্বাৰ্থ ৰক্ষাৰ বাবে সংঘ গঠন কৰিছিল। কিন্তু আধুনিক ৰাষ্ট্ৰ গঢ়িবলৈ সকলো মানুহৰ মাজত এক বৃহৎ জাতীয় চেতনা প্রয়োজন।

জাতি, সম্প্ৰদায় আৰু সংকীৰ্ণ স্বাৰ্থৰ ঊৰ্ধ্বত উঠি সকলোকে ৰাষ্ট্ৰৰ সমান অংশীদাৰ হিচাপে ভাবিব পাৰিলেহে আধুনিক জাতি গঠন সম্ভৱ। সেই কাৰণেই লেখকে তৎকালীন ভাৰতীয় সমাজৰ গঠনক আধুনিক ৰাষ্ট্ৰৰ বাবে যথেষ্ট উপযুক্ত নহয় বুলি মন্তব্য কৰিছিল।

---

চমু টোকা

১০। হেগেল

উত্তৰঃ জৰ্জ উইলহেল্ম ফ্ৰিডৰিখ হেগেল জাৰ্মানীৰ এগৰাকী প্ৰখ্যাত দাৰ্শনিক। তেওঁৰ চিন্তাধাৰাই ঊনবিংশ শতিকাৰ ইউৰোপীয় দর্শন, ৰাজনীতি আৰু ইতিহাসচিন্তাত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল।

জাতি, ৰাষ্ট্ৰ, স্বাধীনতা আৰু ইতিহাসৰ বিকাশ সম্পৰ্কে তেওঁৰ মতবাদ বিশেষ প্ৰভাৱশালী আছিল। ৰুছ ছাত্ৰ আৰু শিক্ষিত যুৱসমাজৰ মাজতো হেগেলৰ চিন্তাধাৰা ব্যাপকভাৱে আলোচিত হৈছিল।

---

১১। টুৰ্গেনিভ

উত্তৰঃ আইভান টুৰ্গেনিভ ৰুছ দেশৰ এগৰাকী বিখ্যাত ঔপন্যাসিক আৰু সাহিত্যিক। তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য ৰচনাৰ ভিতৰত ‘Fathers and Sons’, ‘A Nest of Gentlefolk’ আৰু ‘Virgin Soil’ আদি আছে।

ঊনবিংশ শতিকাৰ ৰুছ ছাত্ৰ আৰু শিক্ষিত যুৱসমাজৰ মাজত পশ্চিমীয়া দর্শন, বিশেষকৈ হেগেলৰ মতবাদৰ প্ৰভাৱ আৰু আলোচনা তেওঁ নিজৰ ৰচনাত প্ৰকাশ কৰিছিল।

---

১২। পিণ্ডাৰ

উত্তৰঃ পিণ্ডাৰ প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ এগৰাকী বিখ্যাত গীতিকবি। তেওঁ বিশেষকৈ অলিম্পিক আৰু অন্যান্য ক্ৰীড়া প্ৰতিযোগিতাৰ বিজয়ীসকলৰ প্ৰশংসাত ৰচনা কৰা গীতৰ বাবে বিখ্যাত।

তেওঁৰ ‘Victory Odes’ বা বিজয়গাথাসমূহ গ্ৰীক সাহিত্যৰ মূল্যবান সম্পদ। তেওঁৰ ৰচনাই গ্ৰীক সমাজত শাৰীৰিক কৃতিত্ব আৰু জাতীয় গৌৰৱৰ সম্পৰ্ক প্ৰকাশ কৰে।

---

১৩। ইউৰিপিডিচ

উত্তৰঃ ইউৰিপিডিচ প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ নাট্যকাৰ। তেওঁ বহু বিখ্যাত ট্র্যাজেডি ৰচনা কৰিছিল।

তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য নাটকৰ ভিতৰত ‘Medea’, ‘Hippolytus’, ‘Electra’ আৰু ‘Alcestis’ আদি উল্লেখযোগ্য। তেওঁৰ নাটকত মানৱ-মনৰ জটিলতা, সংঘাত আৰু নৈতিক সমস্যাৰ শক্তিশালী প্ৰকাশ দেখা যায়।

---

১৪। ভাৰবি

উত্তৰঃ ভাৰবি সংস্কৃত সাহিত্যৰ এগৰাকী প্ৰখ্যাত মহাকবি। তেওঁৰ অমৰ কাব্য ‘কিৰাতাৰ্জুনীয়ম্’ সংস্কৃত মহাকাব্য সাহিত্যৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ সৃষ্টি।

তেওঁৰ ভাষা গম্ভীৰ, অৰ্থগৌৰৱসম্পন্ন আৰু শিল্পসমৃদ্ধ। সংস্কৃত সাহিত্যত শক্তিশালী প্ৰকাশভংগীৰ বাবে ভাৰবিৰ বিশেষ স্থান আছে।

---

১৫। ৰাণী এলিজাবেথ প্ৰথম

উত্তৰঃ এলিজাবেথ প্ৰথম ইংলেণ্ডৰ ৰাণী আছিল। তেওঁৰ ৰাজত্বকাল ইংৰাজ ইতিহাসত সাংস্কৃতিক আৰু ৰাজনৈতিক উত্থানৰ এক উল্লেখযোগ্য যুগ।

তেওঁৰ সময়তে ইংৰাজী সাহিত্যৰ বিশেষ বিকাশ ঘটে আৰু উইলিয়াম শ্বেক্সপীয়েৰৰ দৰে মহান সাহিত্যিকৰ উত্থান হয়। তেওঁৰ ৰাজত্বকালক প্ৰায়েই Elizabethan Age বুলি কোৱা হয়।

---

১৬। বেনিটো মুচলিনী

উত্তৰঃ বেনিটো মুচলিনী ইটালীৰ ফেচিষ্ট আন্দোলনৰ নেতা আৰু ১৯২২ চনৰ পৰা ইটালীৰ চৰকাৰৰ মুৰব্বী আছিল।

তেওঁ শিক্ষকতা আৰু সাংবাদিকতাৰ সৈতে কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰিছিল আৰু পাছত ৰাজনীতিত প্ৰৱেশ কৰি ফেচিষ্ট দলৰ নেতৃত্ব লয়। তেওঁৰ শাসন একনায়কত্ববাদী আছিল আৰু দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত তেওঁ নাজী জাৰ্মানীৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰিছিল।

---

১৭। লিও টলষ্টয়

উত্তৰঃ লিও টলষ্টয় ৰাছিয়াৰ এগৰাকী বিশ্ববিখ্যাত ঔপন্যাসিক আৰু চিন্তাবিদ। তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য গ্ৰন্থৰ ভিতৰত ‘War and Peace’, ‘Anna Karenina’ আৰু ‘Resurrection’ বিশেষ উল্লেখযোগ্য।

মানৱতা, নৈতিকতা, অহিংসা আৰু সৰল জীৱন সম্পৰ্কে তেওঁৰ চিন্তাধাৰাই বিশ্বজুৰি গভীৰ প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিছিল।

---

অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ

১৮। ‘ছাত্ৰৰ কৰ্তব্য আৰু শিক্ষা’ প্ৰবন্ধৰ লেখক কোন?

উত্তৰঃ কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ।

১৯। প্ৰবন্ধটি মূলত কি আছিল?

উত্তৰঃ ছাত্ৰ সন্মিলনৰ সভাপতিৰ অভিভাষণ।

২০। প্ৰবন্ধটি কিমান চনত দিয়া হৈছিল?

উত্তৰঃ ১৯২৯ চনত।

২১। কোন দাৰ্শনিকৰ মতবাদ ৰুছ ছাত্ৰসকলে আলোচনা কৰিছিল?

উত্তৰঃ হেগেলৰ।

২২। টুৰ্গেনিভ কোন দেশৰ লেখক?

উত্তৰঃ ৰাছিয়াৰ।

২৩। কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈয়ে কিহৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিছে?

উত্তৰঃ জ্ঞান, চৰিত্ৰ, আদৰ্শ আৰু শাৰীৰিক সক্ষমতাৰ ওপৰত।

২৪। ওখ খাপৰ গৱেষণা কাৰ কাম বুলি কোৱা হৈছে?

উত্তৰঃ তাকৰীয়া বা অল্পসংখ্যক যোগ্য মানুহৰ কাম।

২৫। ইউৰোপীয় শিক্ষাৰ এটি বিশেষ বৈশিষ্ট্য কি?

উত্তৰঃ শক্তিশালী স্কুলীয়া আৰু জীৱনমুখী শিক্ষা।

২৬। জাৰ্মান বিশ্ববিদ্যালয়ত কি ধৰণৰ শাৰীৰিক চৰ্চা আছিল?

উত্তৰঃ কুস্তি, বক্সিং, যুযুৎসু আদি।

২৭। ফৰাচী ছাত্ৰসকলৰ বিশেষ শাৰীৰিক বিদ্যা কি আছিল?

উত্তৰঃ তৰোৱাল খেল।

২৮। প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ বিখ্যাত জাতীয় ক্ৰীড়া কি?

উত্তৰঃ অলিম্পিক।

২৯। অলিম্পিক বিজয়ীসকলৰ বিজয়গাথা ৰচনা কৰা গ্ৰীক কবি কোন?

উত্তৰঃ পিণ্ডাৰ।

৩০। ইউৰিপিডিচ কোন?

উত্তৰঃ প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ বিখ্যাত নাট্যকাৰ।

৩১। ইউৰিপিডিচৰ এখন নাটৰ নাম লিখা।

উত্তৰঃ ‘Medea’।

৩২। কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰচিত এখন গ্ৰন্থৰ নাম লিখা।

উত্তৰঃ ‘Setubandha’।

৩৩। ভাৰতৰ এখন প্ৰাচীন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ নাম লিখা।

উত্তৰঃ নালন্দা বিশ্ববিদ্যালয়।

৩৪। ভাৰবিৰ বিখ্যাত কাব্য কোনখন?

উত্তৰঃ ‘কিৰাতাৰ্জুনীয়ম্’।

৩৫। হেগেল কোন দেশৰ দাৰ্শনিক?

উত্তৰঃ জাৰ্মানীৰ।

---

বহু বিকল্পধৰ্মী প্ৰশ্ন (MCQ)

১। ‘ছাত্ৰৰ কৰ্তব্য আৰু শিক্ষা’ৰ লেখক কোন?

(ক) বাণীকান্ত কাকতি
(খ) কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ
(গ) হেম বৰুৱা
(ঘ) লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা

উত্তৰঃ (খ) কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ

২। প্ৰবন্ধটি কিমান চনত দিয়া হৈছিল?

(ক) ১৯২৫
(খ) ১৯২৯
(গ) ১৯৩৫
(ঘ) ১৯৪০

উত্তৰঃ (খ) ১৯২৯

৩। ৰুছ ছাত্ৰসমাজৰ মাজত কোন দাৰ্শনিকৰ মতবাদ বিশেষভাৱে আলোচিত হৈছিল?

(ক) প্লেটো
(খ) হেগেল
(গ) ৰুছো
(ঘ) কান্ট

উত্তৰঃ (খ) হেগেল

৪। টুৰ্গেনিভ কোন দেশৰ লেখক?

(ক) ফ্ৰান্স
(খ) ৰাছিয়া
(গ) ইটালী
(ঘ) জাৰ্মানী

উত্তৰঃ (খ) ৰাছিয়া

৫। লেখকৰ মতে নতুন ভাবৰ প্ৰথম জিলিঙনি কোনে পায়?

(ক) ব্যৱসায়ী সমাজে
(খ) ছাত্ৰ সমাজে
(গ) কৃষক সমাজে
(ঘ) ৰাজনীতিবিদে

উত্তৰঃ (খ) ছাত্ৰ সমাজে

৬। আদৰ্শই কিহৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে?

(ক) কেৱল শান্তি
(খ) নতুন ভাব আৰু আন্দোলন
(গ) কেৱল ভয়
(ঘ) স্থবিৰতা

উত্তৰঃ (খ) নতুন ভাব আৰু আন্দোলন

৭। “চৰিত্ৰৰ বল”ৰ লগত কিহৰ সম্পৰ্ক আছে?

(ক) ধনৰ
(খ) শাৰীৰিক বলৰ
(গ) উপাধিৰ
(ঘ) বয়সৰ

উত্তৰঃ (খ) শাৰীৰিক বলৰ

৮। ওখ খাপৰ গৱেষণা কাৰ কাম?

(ক) সকলোৰে
(খ) তাকৰীয়া মানুহৰ
(গ) কেৱল ছাত্ৰৰ
(ঘ) কেৱল শিক্ষকৰ

উত্তৰঃ (খ) তাকৰীয়া মানুহৰ

৯। প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ বিখ্যাত খেল কি?

(ক) ক্ৰিকেট
(খ) অলিম্পিক
(গ) হকী
(ঘ) পোলো

উত্তৰঃ (খ) অলিম্পিক

১০। পিণ্ডাৰ কোন আছিল?

(ক) দাৰ্শনিক
(খ) কবি
(গ) বিজ্ঞানী
(ঘ) ৰজা

উত্তৰঃ (খ) কবি

১১। ইউৰিপিডিচ কোন আছিল?

(ক) নাট্যকাৰ
(খ) যোদ্ধা
(গ) ৰাজনীতিবিদ
(ঘ) চিত্ৰকৰ

উত্তৰঃ (ক) নাট্যকাৰ

১২। ভাৰবিৰ বিখ্যাত কাব্য কোনখন?

(ক) মেঘদূত
(খ) কিৰাতাৰ্জুনীয়ম্
(গ) ৰঘুবংশ
(ঘ) গীতগোবিন্দ

উত্তৰঃ (খ) কিৰাতাৰ্জুনীয়ম্

১৩। ইউৰোপীয় শিক্ষাৰ মূল শক্তি কি?

(ক) কেৱল ডিগ্ৰী
(খ) শক্তিশালী স্কুলীয়া শিক্ষা
(গ) মুখস্থ শিক্ষা
(ঘ) কেৱল পৰীক্ষা

উত্তৰঃ (খ) শক্তিশালী স্কুলীয়া শিক্ষা

১৪। লেখকৰ মতে শিক্ষা কিহত সীমাবদ্ধ হোৱা উচিত নহয়?

(ক) জ্ঞানত
(খ) ডিগ্ৰী আৰু উপাধিত
(গ) চৰিত্ৰত
(ঘ) শাৰীৰিক শিক্ষাত

উত্তৰঃ (খ) ডিগ্ৰী আৰু উপাধিত

১৫। আধুনিক ৰাষ্ট্ৰ গঠনৰ বাবে কি প্রয়োজন?

(ক) সংকীৰ্ণ গোষ্ঠীস্বাৰ্থ
(খ) বৃহৎ জাতীয় চেতনা
(গ) কেৱল ব্যক্তিগত স্বাৰ্থ
(ঘ) কেৱল উচ্চ শিক্ষা

উত্তৰঃ (খ) বৃহৎ জাতীয় চেতনা

১৬। কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰচিত গ্ৰন্থ কোনখন?

(ক) Setubandha
(খ) Discovery of India
(গ) Gitanjali
(ঘ) Anandamath

উত্তৰঃ (ক) Setubandha

১৭। টলষ্টয়ৰ বিখ্যাত উপন্যাস কোনখন?

(ক) War and Peace
(খ) Hamlet
(গ) Paradise Lost
(ঘ) The Tempest

উত্তৰঃ (ক) War and Peace

১৮। গেৰিবল্ডি কোন দেশৰ সৈতে জড়িত?

(ক) ৰাছিয়া
(খ) ইটালী
(গ) ইংলেণ্ড
(ঘ) জাপান

উত্তৰঃ (খ) ইটালী

১৯। মুচলিনী কোন দেশৰ নেতা আছিল?

(ক) জাৰ্মানী
(খ) ইটালী
(গ) ফ্ৰান্স
(ঘ) স্পেইন

উত্তৰঃ (খ) ইটালী

২০। প্ৰবন্ধটোৰ মূল শিক্ষা কি?

(ক) কেৱল ডিগ্ৰী লাভ কৰা
(খ) জ্ঞান, চৰিত্ৰ, আদৰ্শ আৰু দায়িত্ববোধ গঢ়া
(গ) কেৱল চাকৰি পোৱা
(ঘ) বিদেশী শিক্ষা এৰি দিয়া

উত্তৰঃ (খ) জ্ঞান, চৰিত্ৰ, আদৰ্শ আৰু দায়িত্ববোধ গঢ়া

Teacher Generate Question Answer

প্ৰশ্নাৱলীঃ

১। ‘ভাবৰ যি ঘাত-প্ৰতিঘাতৰ কথা কোৱা হৈছে, তাৰ প্ৰথম জিলিঙনি সকলো ঠাইত ছাত্ৰ সমাজেই আগেয়ে পায়।’- কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈৰ প্ৰবন্ধটিৰ আলমত উক্ত মন্তব্যৰ বিশ্লেষণ কৰা।

উত্তৰঃ যিকোনো ভাবৰ ঘাত- প্ৰতিঘাটৰ প্ৰথম জিলিকনি যে সকলো ঠাইৰ ছাত্ৰ সমাজেই আগেয়ে পায় আৰু ছাত্ৰ সমাজৰ ওপৰত সি যি প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰে তাৰ ওপৰত প্ৰকৃতিয়ে এনেক পৰিমাণে নিৰ্ভৰ কৰে। উদাহৰণস্বৰুপে ঊনবিংশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ ৰুছ দেশত সোমাবৰ বেছি দিন হোৱা নাছিল। জাৰ্মান দাৰ্শনিক হেগেলৰ জাতি আৰু ৰাষ্ট্ৰ সম্পৰ্কীয় মতবিলাক যে অতি আগ্ৰহ আৰু উৎসাহেৰে ছাত্ৰসকলৰ মাজত আলোচনা কৰিছিল তাক বিখ্যাত লেখক টুৰ্গেনিভে তেওঁৰ লেখনিত বৰ্ণনা কৰি গৈছে।

ছাত্ৰসকলৰ এনে প্ৰৱল উৎসাহৰ ফলস্বৰুপে পাশ্চাত্য সভ্যতা আৰু ৰুছ দেশৰ নিজৰ পৰম্পৰাগত শ্লাগ সভ্যতাৰ গুণাগুণ লৈ নানান আলোচনা আৰি বাদ প্ৰতিবাদ আৰম্ভ কৰিছিল। এই আন্দোলনৰ ফলত পাশ্চাত্য সভ্যতাৰ সংঘৰ্ষত ৰুছ ছাত্ৰ আৰু শিক্ষিত ডেকাসকলৰ মাজত ভাবৰ ঢৌ উঠিছিল আৰু সহজে তাক বুজিব পাৰি। এনেবোৰ উদাহৰণেৰে সন্দিকৈদেৱে ছাত্ৰসকলৰ মাজত কিদৰে সকলো ভাৱ প্ৰথমেই উদয় হয় আৰু তেওঁলোকৰ সক্ৰিয় আৰু অগ্ৰণী সহযোগীতাই কিদৰে জাতীয় ভাৱক শক্তিশালী কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে তাক বহলাই বৰ্ণনা কৰিছে।

২। ‘আদৰ্শই নতুন নতুন ভাব আৰু অনুভূতিৰ সোঁত বোৱাই আহুকাল, অসন্তোষ আৰু আনকি বিপ্লৱ সৃষ্টি কৰে কিন্তু ইয়াতে প্ৰাণৰ স্পন্দন আৰু জাতীয় জীৱনৰ হেন্দোলনি আৰম্ভ হয়।’- কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈৰ ‘ছাত্ৰৰ কৰ্তব্য আৰু শিক্ষা’ প্ৰবন্ধৰ আলমত উক্ত মন্তব্যৰ সত্যতা বিচাৰ কৰা।

উত্তৰঃ ব্যক্তিগত লাভালাভৰ ওপৰত এটা জাতীয় মৰ্যাদা আৰু আত্মসন্মান আছে, উপাধিতকৈও ওপৰত এটা চৰিত্ৰৰ গৌৰৱ আৰু জ্ঞানৰ গৌৰৱ আহে। খোৱা পিন্ধাৰ ওপৰিও কিছুমান চিৰন্তন সত্য আছে, এইবিলাক অনুশীলন কৰাটো ছাত্ৰ জীৱনৰ লক্ষ্য হোৱা উচিত। এইটো ঠিক হোৱা উচিত যে যিকোনো আদৰ্শকে প্ৰথমতে কোনো গ্ৰহণ নকৰে, কাৰণ এটা আদৰ্শই মানুহৰ মনত ভাবৰ সলনি কৰি নতুন ভাৱৰ সোঁত বোৱায়। তেতিয়াই মানুহৰ মনত আহুকালৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ ফলত আন্দোলনৰ সৃষ্টি হয়। ই কিছুমানৰ মনত অসন্তুষ্টিৰ সৃষ্টি কৰে আৰু কিছুমানক আনন্দ দিয়ে। এই ব্যক্তিগত লাভালাভ, আহুকাল, বেমেজালি, সন্তোষ-অসন্তোষ, বিপ্লৱে আদিয়ে জাতীয়,সামাজিক জীৱনত বহুত প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰে, প্ৰাণৰ স্পন্দন তোলে, জাতীয় জাগৰণৰ হেন্দোলনি আৰম্ভ হয়।

৩। ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় শিক্ষাৰ পাৰ্থক্যসমূহ কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ডাঙৰীয়াৰ প্ৰবন্ধৰ আলমত বিশ্লেষণ কৰা।

উত্তৰঃ ভাৰতীয় শিক্ষা আৰু ইউৰোপীয় শিক্ষাৰ মাজৰ পাৰ্থক্যটো হৈছে স্কুলীয়া শিক্ষা। ইউৰোপৰ স্কুলবিলাকত আমাৰ বি এ তকৈ ওখ ধৰণৰ শিক্ষা দিয়া হয় উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে বিশ্ববিদ্যালয়লৈ নগলেও হয়। ইতিহাসত সৰ্ব্বোচ্চ ডিগ্ৰী পৰীক্ষাৰ কাৰণে পঢ়া কিতাপ স্কুলীয়া লৰাই পঢ়িব লাগে। ইউৰোপীয়া ছাত্ৰই আমাতকৈ বেছি সুবিধা পায়। কিন্তু ইউৰোপীয়া স্কুলীয়া শিক্ষাৰ মূলমন্ত্ৰটোৱে বেলেগ। আমাৰ কলেজবিলাকৰ পৰা দুটা, এটা শ্ৰেণী নি স্কুলত জাপি দিলেই আমি তেনে শিক্ষা পাম।

ইউৰোপীয় স্কুলীয়া শিক্ষা উন্নত হলেও যিবিলাক বিশ্ববিদ্যালয়লৈ যাব নোৱাৰে তেওঁবিলাকৰ কাৰণে বিশ্ববিদ্যালয়ে এটা নতুন ধৰণৰ শিক্ষাৰ দিহা কৰিছে- যিটো ভাৰতীয় শিক্ষা ব্যৱস্থাত নাই।

৪। ব্যাখা কৰাঃ

(ক) তেজী সবল মন আৰু নিৰ্জীৱ মনৰ পাৰ্থক্য ইয়াতে।

উত্তৰঃ উক্ত বাক্য়শাৰী কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈৰ ৰছিত ‘ছাত্ৰৰ কৰ্তব্য’ নামৰ পাঠটিত অন্তৰ্গত। পাশ্চাত্য দেশৰ ছাত্ৰ আৰু ভাৰতীয় ছাত্ৰৰ কথা কওঁতে এনেদৰে উল্লেখ কৰিছে।

(খ) চৰিত্ৰৰ বলৰ লগত শাৰীৰিক বলৰ সম্পৰ্ক আছে।

উত্তৰঃ উক্ত বাক্য়শাৰী আমাৰ পাঠ্য়পুথিৰ অন্তৰ্গত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈদেৱৰ ‘ ছাত্ৰৰ কৰ্তব্য আৰু শিক্ষা ‘ নামৰ প্ৰৱন্ধটিৰ পৰা লোৱা হৈছে ।

প্ৰৱন্ধটিত সন্দিকৈদেৱে শিক্ষাৰ লগত চৰিত্ৰ তথা আদর্শ গঠনৰ আৰু চৰিত্ৰ গঠনৰ বাবে শাৰীৰিক বলৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ প্ৰসংগ ব্যাখ্যা কৰিবলৈ গৈ কথাষাৰ উল্লেখ কৰিছে । এই প্ৰসংগত তেওঁ ইউৰোপৰ বিভিন্ন বিশ্ববিদ্যালয়ত শৰীৰ – চৰ্চাক কিভাৱে গুৰুত্ব দিয়া হয় তাকো আলোচনা কৰিছে ।

আচলতে ভাৰতীয় শাস্ত্ৰতে ‘ শৰীৰমদ্যং খলু ধৰ্ম সাধনম ’ বুলি শৰীৰটোক গুৰুত্ব দিয়া হৈছে । যদিও আধুনিক শিক্ষা ব্যৱস্থাত শৰীৰৰ প্রতি মনোযোগ দিয়া হোৱা নাই । কিন্তু সন্দিকৈদেৱে উল্লেখ কৰিছে যে জার্মেনিৰ প্ৰত্যেক বিশ্ববিদ্যালয়তে কুস্তি , জাপানী যুযুৎসা বিদ্যা , বক্সিং, মাল – যুঁজ আদিৰ ব্যৱস্থা আছে । আনকি এনেবোৰ শিক্ষাৰ কাৰণে সুকীয়া শিক্ষক আৰু ডাক্তৰৰো ব্যৱস্থা আছে । তেনে তৰোৱাল খেল শিকাটো ফৰাচী ছাত্ৰসকলৰ এটি বিশেষত্ব ৷ এনেবোৰ দিশৰ চৰ্চা নোহোৱাৰ বাবে ইউৰোপীয় ছাত্ৰৰ তুলনাত ভাৰতীয় ছাত্ৰ তেনেই নির্জু আৰু জুৰুলা । আনহাতে ইউৰোপীয় ছাত্ৰসকল হ’ল সবল , স্বাস্থ্যৱান আৰু যুঁজাৰু । উল্লেখনীয় সুন্দৰ , সবল স্বাস্থ্যই মানুহৰ মনোবল আৰু কৰ্মক্ষমতা বঢ়াই তোলে । চৰিত্ৰৰ বলে তেতিয়া দুগুণ বল পায় ৷ অর্থাৎ বলবান চৰিত্ৰক ধৰি ৰাখিবলৈ এক নিৰোগী সবল দেহৰো প্ৰয়োজন ।

(গ) ওখ খাপৰ গৱেষণা সকলো দেশতে তাকৰীয়া মানুহৰ কাম।

উত্তৰঃ উক্ত বাক্য়শাৰী আমাৰ পাঠ্য়পুথিৰ কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈদেৱৰ ‘ ছাত্ৰৰ কৰ্তব্য আৰু শিক্ষা ’ নামৰ প্ৰৱন্ধটিৰ পৰা তুলি অনা হৈছে।

সন্দিকৈদেৱে উক্ত প্ৰৱন্ধটি ১৯২৯ চনৰ ছাত্ৰ সন্মিলনৰ গোলাঘাট অধিৱেশনৰ সভাপতিৰ অভিভাষণ হিচাপে প্ৰদান কৰিছিল । প্ৰৱন্ধটিত প্ৰাচ্য আৰু পাশ্চাত্য শিক্ষাৰ কেতবোৰ দিশ আলচ কৰিবলৈ গৈ সন্দিকৈদেৱে এই কথাৰ উল্লেখ কৰিছে ।

ইউৰোপত স্কুলীয়া শিক্ষাৰ ওপৰত অত্যধিক গুৰুত্ব দিয়া হয় । যিহেতু তাত উচচশিক্ষা সকলোৰে বাবে নহয় , গতিকে স্কুলতে শিক্ষাৰ সকলো দিশ সামৰিব পৰাকৈ ল’ৰাক সাজু কৰি তোলা হয় । আনহাতে ওখ – খাপৰ জ্ঞান গৱেষণা হ’ল তাকৰীয়া মানুহৰ কাম । আচলতে ই একধৰণৰ জীৱনব্যাপী সাধনা আৰু এচাম মানুহহে এনে কামত ব্ৰতী হৈ থাকিব পাৰে ৷ গৱেষণা সকলো ঠাইতেই তাকৰীয়া মানুহৰ কাম । অধ্যৱসায়ৰ লগতে মন আৰু মগজুৰ নতুনত্ব থাকিলে তাৰ বাট আপোনা – আপুনি মুকলি হ’ব বুলি তেখেতে অনুভৱ কৰে । আচলতে তেখেতে দেখুৱাব বিচাৰিছে যে ওখ – খাপৰ জ্ঞান – গৱেষণা – উপাধি সবস্ব হ’ব নালাগে ৷ অধ্যৱসায়ী এচাম লোকে নিজেই এনে পথ বিচাৰি ল’ব আৰু তেওঁলোকেহে এনে কাম চলাই যাব পাৰিব ।

(ঘ) ৰাণী এলিজাবেথৰ জীৱনীতকৈ মুচলিনী বা গেৰিল্ডিৰ জীৱনী নিশ্চয় বেছি উপকাৰী।

উত্তৰঃ উক্ত বাক্য়শাৰী আমাৰ পাঠ্যপুথিৰ অন্তৰ্গত ‘ছাত্ৰৰ কৰ্তব্য আৰু শিক্ষা’ নামৰ প্ৰৱন্ধটিৰ পৰা তুলি অনা হৈছে।

প্রাচ্য আৰু পাশ্চাত্য শিক্ষাৰ বিষয়ে ঘৰলৈ গৈ বৰ্তমান ভাৰতবাসীক কেনে ধৰণৰ শিক্ষাৰ প্ৰয়োজন তাৰ বিষয়ে সন্দিকৈদেৱে ব্যাখ্যা কৰিছে। এই প্ৰসংগতে তেওঁ দেখুৱাইছে যে প্রাচীন আৰু আধুনিক ভাৰতৰ সভ্যতা, ধর্ম , সাহিত্য আৰু আৰ্থিক জীৱনৰ এটা আভাস নাপালে বা দেশখনৰ অতীত আৰু বৰ্তমানৰ বিষয়ে সাধাৰণ কথাবোৰ নাজানিলে অকল বিদেশী শিক্ষাৰেই আমাৰ নচলিব ।

এই প্রসংগটিক অধিক তথ্য পূর্ণ কৰি তুলি তেওঁ দেখুৱাইছে যে ৰাণী এলিজাবেথ ইংলেণ্ডৰ বাণী হিচাপে নাম আৰু যশস্যাৰ অধিকাৰিণী যদিও তেওঁৰ নিজৰ জীৱন সংঘাত বা সংগ্ৰামেৰে পৰিপূৰ্ণ হয় । বৰং সমসাময়িক ঘটনাৱলীৰ ওপৰত স্বাভাৱিকভাৱেই ৰাণী হিচাপে তেওঁৰ নামৰ মোহৰ লাগি যায় । আনহাতে ১৮৮৩ খৃঃত জন্মগ্রহণ কৰা মুচলিনীয়ে কমাৰৰ পৰিয়াল এটাত জন্মগ্ৰহণ কৰি শিক্ষকতাৰে নিজৰ কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰি ইটালীৰ ফেচিষ্ট দলৰ নেতা আৰু ১৯২২ চনত প্ৰধানমন্ত্ৰী হয়গৈ । একেদৰে গেৰিবল্ডি আছিল ইটালীৰ বিখ্যাত সৈনিক আৰু দেশপ্রেমিক । তেওঁ চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্রোহ কৰাৰ অভিযোগত মৃত্যুদণ্ডৰে দণ্ডিত হৈ আমেৰিকালৈ পলাই যায় যদিও ১৮৪৮ খৃষ্টাব্দত মাতৃভূমিলৈ ঘূৰি আহি ১৮৫৯ খৃষ্টাব্দৰ ইটালীৰ যুদ্ধত লিপ্ত হয় । অষ্টিয়ানসকলৰ বিৰুদ্ধে Red Shirt নামৰ এক বিৰাট সেনাবাহিনীৰ অধিনায়ক হিচাপে যুঁজি তেওঁ স্বাধীনতা ঘূৰাই আনিবলৈ সক্ষম হয় । গতিকে এনেবোৰ লোকৰ জীৱনী ৰাণী এলিজাবেথৰ জীৱনীতকৈ অধিক গতিশীল আৰু সংঘাতেৰে ভৰা । পাশ্চাত্য শিক্ষাৰ নামত আমাৰ প্ৰশাসকসকলৰ জীৱন বুৰঞ্জী পঢ়াৰ লগতে ইউৰোপৰ সভ্যতাৰ উত্থান পতনৰ অন্যান্য কথাবোৰো অতি লাগতিয়াল । সন্দিকৈদেৱে এই গুৰুত্বৰ কথাকে আঙুলিয়াই দিছে।

(ঙ) আমাৰ সমাজৰ বৰ্তমান গঠন আধুনিক ৰাষ্ট্ৰৰ উপযোগী নহয়।

উত্তৰঃ উল্লেখিত মন্তব্যটি আমাৰ পাঠ্যপুথি অসমীয়া উচ্চতৰ সাহিত্য সংকলনত সন্নিৱিষ্ট কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈদেৱৰ ‘ ছাত্ৰৰ কৰ্তব্য আৰু শিক্ষা ‘ নামৰ প্ৰৱন্ধটিৰ পৰা উদ্ধৃত ।

লেখক কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈদেৱে শিক্ষাৰ লগত জাতীয় মর্যাদা আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ সম্পৰ্কৰ কথা আলচ কৰিবলৈ লৈ উক্ত মন্তব্যটি কৰিছে ।

ভাৰতৰ বৰ্তমান সমাজ গাঁথনিৰ কথা উল্লেখ কৰি তেখেতে লিখিছে যে ইয়াত ৰাষ্ট্ৰৰ বন্ধনতকৈ সমাজৰ বন্ধনহে অধিক শকত , সেয়েহে ৰাষ্ট্ৰীয় বিপ্লৱৰ সময়তো ভাৰতীয় সমাজ বিপ্লৱৰ পৰা হাত সাৰি থাকিল । কিন্তু নির্ধাৰিত কৰ্ম – বিভাগৰ ফলত মানুহে নিজ নিজ গোষ্ঠী বা জাতিৰ কৰ্ত্বব্যহে বুজিলে ৷ নিজৰ স্বাৰ্থ যে লাগিব তাক তেওঁ অস্বীকাৰ কৰা নাই । ইউৰোপীয় সমাজৰ বুৰঞ্জীতো বেলেগ বেলেগ ব্যৱসায়ৰ মানুহে নিজৰ সংঘ বা Guild স্থাপন কৰিছিল নিজৰ স্বাৰ্থ ৰক্ষাৰ বাবে । ইটালীৰ ছাত্ৰসকলেও নিজৰ স্বাৰ্থ ৰক্ষাৰ বাবে ডাঙৰ দল বান্ধি দৰ – ভাও কৰি অধ্যাপক নিযুক্ত কৰি লৈছিল ৷ গতিকে সংঘীয় স্বার্থৰ প্রয়োজনীয়তাক কোনেৱো নুই কৰিব নোৱাৰে । কিন্তু ৰাষ্ট্ৰৰ অংশীদাৰ হৈ এটা বিৰাট জাতি গঠনৰ বাবে জাতি আৰু সম্প্ৰদায়ৰ বিভাগ দূৰ কৰিব লাগিব । সেই দিশত আমাৰ সমাজ যে এখন আধুনিক ৰাষ্ট্ৰ গঠনৰ বাবে উপযুক্ত হৈ উঠা নাই তাকে সন্দিকৈদেৱে আঙুলিয়াই দিছে ।