ভাৰতীয় আদৰ্শত বৈৰাগ্য

---

(ক) অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ

১। ভাৰতীয় আদৰ্শত বৈৰাগ্যৰ স্থান কেনেকুৱা?

উত্তৰঃ ভাৰতীয় আদৰ্শত ত্যাগ আৰু বৈৰাগ্যৰ স্থান অতি উচ্চ।

২। ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ মূল আধাৰ কি?

উত্তৰঃ ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ মূল আধাৰ হ’ল বেদ।

৩। কৰ্ম কৰাৰ কৌশলক ভগৱদ্‌গীতাত কি বুলি কোৱা হৈছে?

উত্তৰঃ ভগৱদ্‌গীতাত কৰ্ম কৰাৰ কৌশলক ‘যোগ’ বুলি কোৱা হৈছে—“যোগঃ কৰ্মসু কৌশলম্”। এই আদৰ্শ কৰ্মযোগৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।

৪। তীৰ্থনাথ শৰ্মাৰ কাব্যগ্ৰন্থখনৰ নাম কি?

উত্তৰঃ তীৰ্থনাথ শৰ্মাৰ কাব্যগ্ৰন্থখনৰ নাম ‘কামসেন্দূৰ’।

৫। তৈত্তিৰীয় উপনিষদৰ প্ৰথম উপদেশ কি?

উত্তৰঃ “সত্যং ৱদ, ধৰ্মং চৰ”—অৰ্থাৎ সত্য ক’বা আৰু ধৰ্ম আচৰণ কৰিবা।

---

(খ) চমু প্ৰশ্নোত্তৰ

১। ‘ভাৰতীয় আদৰ্শত বৈৰাগ্য’ পাঠটিত ‘সংবিভাজ্য’ শব্দটিয়ে কি সূচাইছে?

উত্তৰঃ ‘সংবিভাজ্য’ শব্দটিয়ে নিজৰ উপাৰ্জিত ধন-সম্পদ কেৱল নিজে ভোগ নকৰি আনৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰি ব্যৱহাৰ কৰাৰ আদৰ্শ সূচাইছে। অৰ্থাৎ ব্যক্তিৰ উপাৰ্জন কেৱল ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ বাবে নহয়; পৰিয়াল আৰু সমাজৰ কল্যাণৰ বাবেও ব্যৱহাৰ হোৱা উচিত।

২। ‘শ্ৰদ্ধয়া দেয়ম্, অশ্ৰদ্ধয়া অদেয়ম্’ মানে কি?

উত্তৰঃ ‘শ্ৰদ্ধয়া দেয়ম্’ মানে শ্ৰদ্ধা, আন্তৰিকতা আৰু সদিচ্ছাৰে দান কৰিব লাগে। ‘অশ্ৰদ্ধয়া অদেয়ম্’ মানে অনিচ্ছাৰে, অৱহেলাৰে বা কেৱল দায় সাৰিবলৈ দান কৰা উচিত নহয়। দান সদায় সামৰ্থ্য অনুসাৰে, সলজ্জভাৱে আৰু প্ৰেম-সহানুভূতিৰে কৰিব লাগে।

৩। প্ৰকৃত ত্যাগ মানে কি বুজা?

উত্তৰঃ প্ৰকৃত ত্যাগ মানে একো নথকাৰ বাবে ভোগ কৰিব নোৱাৰা অৱস্থা নহয় আৰু নোপোৱাৰ বিৰক্তিও ত্যাগ নহয়। সকলো থাকিও তাৰ প্ৰতি আসক্ত নোহোৱাকৈ সংযমেৰে ভোগ কৰা, লোভ ত্যাগ কৰা আৰু নিজৰ সম্পদ আনৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰি সমাজৰ কল্যাণ সাধন কৰাই প্ৰকৃত ত্যাগ।

৪। ঈশোপনিষদত ‘ভুঞ্জীথাঃ’ মানে কি বুজাইছে?

উত্তৰঃ ‘ভুঞ্জীথাঃ’ মানে ‘ভোগ কৰা’। কিন্তু ঈশোপনিষদে এই ভোগৰ লগত ত্যাগৰ ভাব জড়িত কৰিছে। অৰ্থাৎ লোভ আৰু আসক্তিৰ পৰা মুক্ত হৈ, আনৰ সম্পত্তিৰ প্ৰতি আকাংক্ষা নকৰি ত্যাগী মনোভাৱেৰে ভোগ কৰিব লাগে।

৫। ‘অতিথি দেৱো ভৱ’ মানে কি?

উত্তৰঃ ‘অতিথি দেৱো ভৱ’ মানে অতিথিক দেৱতাৰ দৰে সন্মান কৰা। ইয়াৰ জৰিয়তে ব্যক্তিৰ সমাজৰ প্ৰতি থকা দায়িত্বৰ কথাও প্ৰকাশ পাইছে। মানুহৰ উপাৰ্জন কেৱল নিজৰ বাবে নহয়; পৰিয়াল, আচাৰ্য, অতিথি আৰু সমাজৰ কল্যাণৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।

---

(গ) দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ

১। ‘ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ মূলাধাৰ বেদ’—কথাষাৰ বহলাই লিখা।

উত্তৰঃ ভাৰতীয় সংস্কৃতি, জীৱনদৰ্শন, ধৰ্মীয় চিন্তা, নৈতিকতা আৰু সামাজিক মূল্যবোধৰ মূল উৎস হ’ল বেদ। সেইবাবেই বেদক ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ মূলাধাৰ বুলি কোৱা হয়।

বেদৰ মন্ত্ৰ আৰু ঋষিসকলৰ প্ৰাৰ্থনাত কেৱল পৰলোক বা ঈশ্বৰচিন্তাৰ কথাই নাই; ইয়াত সুস্থ, সমৃদ্ধ, কৰ্মময় আৰু কল্যাণমুখী জীৱনৰ আকাংক্ষাও প্ৰকাশ পাইছে। সত্য, ধৰ্ম, কৰ্ম, সংযম, ত্যাগ, দান আৰু সমাজৰ প্ৰতি দায়িত্ব—এই সকলো মূল্যবোধৰ বীজ বেদীয় চিন্তাত নিহিত।

বেদৰ অন্তিম ভাগ উপনিষদত এই জীৱনদৰ্শন অধিক স্পষ্ট ৰূপ লাভ কৰিছে। তৈত্তিৰীয় উপনিষদত শিক্ষাৰ্থীক শিক্ষা সমাপ্তিৰ সময়ত “সত্যং ৱদ, ধৰ্মং চৰ” বুলি সত্য আৰু ধৰ্মৰ পথ অনুসৰণ কৰিবলৈ উপদেশ দিয়া হৈছে। মাতৃ, পিতৃ, আচাৰ্য আৰু অতিথিক দেৱতাৰ দৰে মান্য কৰিবলৈ কোৱা হৈছে। লগতে শ্ৰদ্ধাৰে, সামৰ্থ্য অনুসাৰে আৰু সদ্ভাৱে দান কৰিবলৈও উপদেশ দিয়া হৈছে।

ঈশোপনিষদে আকৌ “ত্যাগৰ ভাব লৈ ভোগ কৰা”ৰ আদৰ্শ আগবঢ়াইছে। অৰ্থাৎ জীৱনৰ পৰা পলায়ন নহয়, বৰং সংযম আৰু অনাসক্তিৰে জীৱন উপভোগ কৰা। ভগৱদ্‌গীতাত এই কৰ্মময় আদৰ্শই কৰ্মযোগৰ ৰূপ লাভ কৰিছে।

এইদৰে ভাৰতীয় ধৰ্ম, দৰ্শন, সামাজিক আদৰ্শ, নৈতিকতা আৰু জীৱন-পদ্ধতিৰ মূল চিন্তাসমূহ বেদৰ পৰাই বিকশিত হৈছে। সেয়েহে বেদক যথাৰ্থভাৱেই ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ মূলাধাৰ বুলি কোৱা হয়।

২। চাৰি আশ্ৰম বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰঃ ভাৰতীয় জীৱনদৰ্শনত মানুহৰ জীৱনক চাৰিটা প্ৰধান পৰ্যায়ত ভাগ কৰা হৈছে। এই পৰ্যায় চাৰিটাকে ‘চাৰি আশ্ৰম’ বোলা হয়। এইবোৰ হ’ল—ব্ৰহ্মচৰ্য, গাৰ্হস্থ্য, বানপ্ৰস্থ আৰু সন্ন্যাস।

ব্ৰহ্মচৰ্য আশ্ৰমত ব্যক্তিয়ে গুৰুৰ ওচৰত থাকি বিদ্যা, শিষ্টাচাৰ, ধৰ্ম, কৰ্ম আৰু জীৱনযাপনৰ নীতি শিকে। এইটো জ্ঞান আৰু চৰিত্ৰ গঠনৰ সময়।

গাৰ্হস্থ্য আশ্ৰমত ব্যক্তিয়ে বিবাহ কৰি সংসাৰ জীৱনত প্ৰৱেশ কৰে। এই সময়ত তেওঁ পৰিয়াল পালন, উপাৰ্জন, সন্তান লালন-পালন আৰু সমাজৰ প্ৰতি দায়িত্ব পালন কৰে।

বানপ্ৰস্থ আশ্ৰমত মানুহে সংসাৰৰ দৈনন্দিন দায়িত্বৰ পৰা লাহে লাহে আঁতৰি আধ্যাত্মিক চিন্তা আৰু আত্মসংযমৰ ফালে আগবাঢ়ে।

সন্ন্যাস আশ্ৰমত ব্যক্তিয়ে সাংসাৰিক আসক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে ত্যাগ কৰি আত্মজ্ঞান আৰু মুক্তিৰ সাধনাত নিজকে নিয়োজিত কৰে।

এই চাৰি আশ্ৰম ব্যৱস্থাৰ উদ্দেশ্য হ’ল মানুহক শিক্ষা, কৰ্তব্য, ত্যাগ আৰু আধ্যাত্মিকতাৰ মাজেৰে সুষম আৰু সাৰ্থক জীৱন যাপন কৰিবলৈ পথ দেখুওৱা।

৩। বৈৰাগ্য মানে কি? ভাৰতীয় আদৰ্শত কেনেধৰণৰ বৈৰাগ্যৰ কথা কোৱা হৈছে?

উত্তৰঃ বৈৰাগ্য মানে বিষয়-বস্তু, ইন্দ্ৰিয়সুখ আৰু ভোগ-বিলাসৰ প্ৰতি অনাসক্তি। কিন্তু ভাৰতীয় আদৰ্শত বৈৰাগ্য মানে জীৱনৰ পৰা পলাই যোৱা, কৰ্ম ত্যাগ কৰা বা একো নথকাৰ বাবে ভোগ কৰিব নোৱাৰা অৱস্থা নহয়।

অভাৱৰ বাবে কোনো বস্তু নোপোৱা বা বহু চেষ্টা কৰিও লাভ কৰিব নোৱাৰি বিৰক্ত হৈ সেই বস্তুৰ প্ৰতি অনিচ্ছা জন্মাটো প্ৰকৃত বৈৰাগ্য নহয়। তেনে অৱস্থা জীৱন-যুঁজত পৰাজয়ৰ লক্ষণহে।

প্ৰকৃত বৈৰাগ্য হ’ল সকলো সুবিধা থাকিলেও সেইবোৰৰ প্ৰতি আসক্ত নোহোৱা। মানুহে কৰ্ম কৰিব, ধন-সম্পদ অৰ্জন কৰিব, সংসাৰৰ দায়িত্ব পালন কৰিব আৰু সংযতভাৱে ভোগ কৰিব; কিন্তু লোভ, মোহ আৰু অধিকাৰবোধেৰে নিজকে বান্ধি নাৰাখিব।

নিজৰ উপাৰ্জিত সম্পদ আনৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰি সমাজৰ কল্যাণ সাধন কৰা, আনৰ সম্পত্তিলৈ লোভ নকৰা আৰু সকলো কৰ্মৰ মাজতো নিৰাসক্ত হৈ থকাটোৱেই ভাৰতীয় আদৰ্শৰ প্ৰকৃত বৈৰাগ্য।

সেয়েহে ভাৰতীয় বৈৰাগ্য নিষ্ক্ৰিয়তাৰ আদৰ্শ নহয়; ই হ’ল কৰ্মময় জীৱনৰ মাজত সংযম, ত্যাগ আৰু অনাসক্তিৰ আদৰ্শ।

৪। গুৰুৱে শিক্ষাৰ্থীক অধ্যয়ন সমাপ্ত হোৱাৰ পিছত কি কি উপদেশ দিছিল?

উত্তৰঃ তৈত্তিৰীয় উপনিষদত শিক্ষাৰ্থীয়ে শিক্ষা সমাপ্ত কৰি গাৰ্হস্থ্য জীৱনত প্ৰৱেশ কৰাৰ আগতে গুৰুৱে দিয়া কেইবাটাও মূল্যবান উপদেশৰ কথা উল্লেখ আছে।

প্ৰথমতে, গুৰুৱে শিক্ষাৰ্থীক সত্যৰ পৰা বিচ্যুত নহ’বলৈ আৰু ধৰ্ম আচৰণ কৰিবলৈ উপদেশ দিছিল—“সত্যং ৱদ, ধৰ্মং চৰ”। নিয়মিত অধ্যয়ন আৰু জ্ঞানচৰ্চা কেতিয়াও এৰি নিদিবলৈও কোৱা হৈছিল।

গুৰুৱে শিষ্যক গাৰ্হস্থ্য জীৱনত প্ৰৱেশ কৰি বংশধাৰা অব্যাহত ৰাখিবলৈ, নিজৰ মংগল আৰু সমাজৰ কল্যাণৰ বাবে কৰণীয় কামৰ পৰা আঁতৰি নাথাকিবলৈ উপদেশ দিছিল।

মাতৃ, পিতৃ, আচাৰ্য আৰু অতিথিক দেৱতাৰ দৰে মান্য কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল—“মাতৃদেৱো ভৱ, পিতৃদেৱো ভৱ, আচাৰ্যদেৱো ভৱ, অতিথিদেৱো ভৱ”।

লগতে জ্যেষ্ঠসকলৰ কেৱল সৎ আৰু অনিন্দনীয় আচৰণবোৰ অনুসৰণ কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল। দানৰ ক্ষেত্ৰতো শ্ৰদ্ধাৰে, সামৰ্থ্য অনুসাৰে, সলজ্জভাৱে আৰু প্ৰেম-সহানুভূতিৰে দান কৰিবলৈ উপদেশ দিয়া হৈছিল।

এইদৰে গুৰুৱে শিক্ষাৰ্থীক কেৱল জ্ঞানী ব্যক্তি নহয়, সত্যনিষ্ঠ, ধৰ্মপৰায়ণ, কৰ্মঠ আৰু সমাজৰ প্ৰতি দায়িত্বশীল গৃহস্থ হিচাপে জীৱন যাপন কৰিবলৈ শিক্ষা দিছিল।

৫। ‘ভাৰতীয় আদৰ্শত বৈৰাগ্য’ পাঠটিৰ মূল কথাখিনি তোমাৰ ভাষাত চমুকৈ লিখা।

উত্তৰঃ ‘ভাৰতীয় আদৰ্শত বৈৰাগ্য’ পাঠটিত তীৰ্থনাথ শৰ্মাই ভাৰতীয় জীৱনদৰ্শনত ত্যাগ, কৰ্ম আৰু বৈৰাগ্যৰ প্ৰকৃত তাৎপৰ্য ব্যাখ্যা কৰিছে।

ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ মূল ভেটি বেদ। বেদ আৰু উপনিষদে মানুহক জীৱনৰ পৰা আঁতৰি যাবলৈ নহয়, সত্য আৰু ধৰ্মৰ পথেৰে কৰ্মময় জীৱন যাপন কৰিবলৈ শিক্ষা দিয়ে। মানুহে ধন-সম্পদ অৰ্জন কৰিব, সংসাৰৰ দায়িত্ব পালন কৰিব আৰু জীৱনৰ সুবিধাসমূহ ভোগ কৰিব; কিন্তু তাৰ প্ৰতি লোভ আৰু আসক্তি ৰাখিব নালাগে।

ঈশোপনিষদৰ আদৰ্শ হ’ল ত্যাগৰ ভাব লৈ ভোগ কৰা। অৰ্থাৎ নিজৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰিও আনৰ অধিকাৰলৈ লোভ নকৰা আৰু নিজৰ অৰ্জিত সম্পদ সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা। তৈত্তিৰীয় উপনিষদে সত্য, ধৰ্ম, অধ্যয়ন, দান, মাতৃ-পিতৃ-আচাৰ্য আৰু অতিথিৰ প্ৰতি কৰ্তব্যৰ কথা কৈছে।

পাঠটিত স্পষ্ট কৰা হৈছে যে একো নথকাৰ বাবে ত্যাগ কৰা বা বহু চেষ্টা কৰিও নোপোৱাৰ পাছত বিৰক্ত হোৱাটো প্ৰকৃত বৈৰাগ্য নহয়। প্ৰকৃত বৈৰাগ্য হ’ল থাকিও অনাসক্ত হৈ থকা, সংযমেৰে ভোগ কৰা আৰু নিজৰ কৰ্ম কৰি যোৱা।

সেয়েহে ভাৰতীয় আদৰ্শৰ বৈৰাগ্য জীৱনৰ পৰা পলায়ন নহয়; ই হ’ল কৰ্ম, সংযম, ত্যাগ, দায়িত্ববোধ আৰু অনাসক্তিৰ সুসমন্বিত জীৱনদৰ্শন।

---

অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ

১। ‘বেদ’ শব্দৰ অৰ্থ কি?

উত্তৰঃ ‘বেদ’ শব্দৰ অৰ্থ জ্ঞান।

২। চাৰিখন বেদৰ নাম কি কি?

উত্তৰঃ ঋক্‌বেদ, যজুৰ্বেদ, সামবেদ আৰু অথৰ্ববেদ।

৩। ‘মা গৃধঃ’ কথাষাৰৰ অৰ্থ কি?

উত্তৰঃ আনৰ ধন বা সম্পত্তিৰ প্ৰতি লোভ নকৰিবা।

৪। ‘ত্যক্তেন ভূঞ্জীথাঃ’ কথাষাৰৰ মূল তাৎপৰ্য কি?

উত্তৰঃ ত্যাগ আৰু অনাসক্তিৰ মনোভাৱেৰে ভোগ কৰা।

৫। প্ৰকৃত বৈৰাগ্য নিষ্কৰ্মা জীৱন নে?

উত্তৰঃ নহয়। প্ৰকৃত বৈৰাগ্য হ’ল কৰ্ম কৰি থাকিও কৰ্মফল আৰু ভোগ-বস্তুৰ প্ৰতি অনাসক্ত হৈ থকা।

৬। গাৰ্হস্থ্য আশ্ৰমৰ মুখ্য কৰ্তব্য কি?

উত্তৰঃ সংসাৰ পালন, উপাৰ্জন, পৰিয়ালৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ আৰু সমাজৰ প্ৰতি কৰ্তব্য পালন কৰা।

৭। বানপ্ৰস্থ আশ্ৰম বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰঃ গাৰ্হস্থ্য জীৱনৰ দায়িত্বৰ পৰা লাহে লাহে আঁতৰি আধ্যাত্মিক চিন্তা আৰু আত্মসংযমৰ ফালে আগবঢ়া জীৱন-পৰ্যায়।

৮। ‘মাতৃদেৱো ভৱ’ মানে কি?

উত্তৰঃ মাতৃক দেৱতাৰ দৰে সন্মান কৰিবা।

৯। ‘পিতৃদেৱো ভৱ’ মানে কি?

উত্তৰঃ পিতৃক দেৱতাৰ দৰে সন্মান কৰিবা।

১০। দান কেনেদৰে কৰা উচিত?

উত্তৰঃ শ্ৰদ্ধাৰে, সামৰ্থ্য অনুসাৰে, সলজ্জভাৱে, দায়িত্ববোধ আৰু প্ৰেম-সহানুভূতিৰে দান কৰা উচিত।

---

MCQ

১। ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ মূল আধাৰ কি?

A) বেদ
B) পুৰাণ
C) ৰামায়ণ
D) মহাভাৰত

উত্তৰঃ A) বেদ

২। ভাৰতীয় আদৰ্শত কিহৰ স্থান অতি উচ্চ?

A) ভোগৰ
B) ত্যাগ আৰু বৈৰাগ্যৰ
C) সম্পত্তিৰ
D) ক্ষমতাৰ

উত্তৰঃ B) ত্যাগ আৰু বৈৰাগ্যৰ

৩। ‘যোগঃ কৰ্মসু কৌশলম্’ কোনখন গ্ৰন্থৰ বাণী?

A) ঋক্‌বেদ
B) ঈশোপনিষদ
C) ভগৱদ্‌গীতা
D) ৰামায়ণ

উত্তৰঃ C) ভগৱদ্‌গীতা

৪। তীৰ্থনাথ শৰ্মাৰ কাব্যগ্ৰন্থ কোনখন?

A) বনফুল
B) নিৰ্মালি
C) আপোন সুৰ
D) কামসেন্দূৰ

উত্তৰঃ D) কামসেন্দূৰ

৫। তৈত্তিৰীয় উপনিষদৰ প্ৰথম উপদেশ কোনটো?

A) সত্যং ৱদ, ধৰ্মং চৰ
B) মা গৃধঃ
C) চৰৈৱেতি
D) অহিংসা পৰম ধৰ্ম

উত্তৰঃ A) সত্যং ৱদ, ধৰ্মং চৰ

৬। ‘সংবিভাজ্য’ শব্দটোৱে কি বুজায়?

A) সকলো ত্যাগ কৰা
B) ভাগ-বতৰা কৰি ভোগ কৰা
C) কেৱল সঞ্চয় কৰা
D) ঋণ লোৱা

উত্তৰঃ B) ভাগ-বতৰা কৰি ভোগ কৰা

৭। ‘শ্ৰদ্ধয়া দেয়ম্’ৰ অৰ্থ কি?

A) ভয়ত দান কৰা
B) গোপনে দান কৰা
C) শ্ৰদ্ধাৰে দান কৰা
D) দান নকৰা

উত্তৰঃ C) শ্ৰদ্ধাৰে দান কৰা

৮। ‘অশ্ৰদ্ধয়া অদেয়ম্’ মানে কি?

A) সকলোকে দান কৰিব লাগে
B) ধন জমা কৰিব লাগে
C) অধিক দান কৰিব লাগে
D) অশ্ৰদ্ধাৰে দান কৰা উচিত নহয়

উত্তৰঃ D) অশ্ৰদ্ধাৰে দান কৰা উচিত নহয়

৯। প্ৰকৃত ত্যাগ কি?

A) থাকিও অনাসক্ত আৰু সংযমী হৈ থকা
B) সকলো সম্পদ নষ্ট কৰা
C) কাম নকৰা
D) দৰিদ্ৰ হোৱা

উত্তৰঃ A) থাকিও অনাসক্ত আৰু সংযমী হৈ থকা

১০। ‘ভুঞ্জীথাঃ’ শব্দৰ অৰ্থ কি?

A) ত্যাগ কৰা
B) ভোগ কৰা
C) দান কৰা
D) অধ্যয়ন কৰা

উত্তৰঃ B) ভোগ কৰা

১১। ‘মা গৃধঃ’ৰ অৰ্থ কি?

A) ভোগ নকৰিবা
B) কৰ্ম নকৰিবা
C) আনৰ সম্পত্তিৰ প্ৰতি লোভ নকৰিবা
D) সংসাৰ নকৰিবা

উত্তৰঃ C) আনৰ সম্পত্তিৰ প্ৰতি লোভ নকৰিবা

১২। ‘অতিথি দেৱো ভৱ’ মানে কি?

A) অতিথিক বিদায় দিয়া
B) অতিথিক এৰাই চলা
C) অতিথিক ধন দিয়া
D) অতিথিক দেৱতাৰ দৰে মান্য কৰা

উত্তৰঃ D) অতিথিক দেৱতাৰ দৰে মান্য কৰা

১৩। চাৰি আশ্ৰমৰ প্ৰথমটো কোনটো?

A) ব্ৰহ্মচৰ্য
B) গাৰ্হস্থ্য
C) বানপ্ৰস্থ
D) সন্ন্যাস

উত্তৰঃ A) ব্ৰহ্মচৰ্য

১৪। চাৰি আশ্ৰমৰ দ্বিতীয়টো কোনটো?

A) সন্ন্যাস
B) গাৰ্হস্থ্য
C) বানপ্ৰস্থ
D) ব্ৰহ্মচৰ্য

উত্তৰঃ B) গাৰ্হস্থ্য

১৫। গাৰ্হস্থ্যৰ পিছৰ আশ্ৰম কোনটো?

A) ব্ৰহ্মচৰ্য
B) সন্ন্যাস
C) বানপ্ৰস্থ
D) গৃহত্যাগ

উত্তৰঃ C) বানপ্ৰস্থ

১৬। চাৰি আশ্ৰমৰ অন্তিমটো কোনটো?

A) বানপ্ৰস্থ
B) ব্ৰহ্মচৰ্য
C) গাৰ্হস্থ্য
D) সন্ন্যাস

উত্তৰঃ D) সন্ন্যাস

১৭। ‘মাতৃদেৱো ভৱ’ মানে কি?

A) মাতৃক দেৱতাৰ দৰে মান্য কৰিবা
B) মাতৃৰ পৰা আঁতৰি থাকিবা
C) মাতৃক ধন দিবা
D) মাতৃক শিক্ষা দিবা

উত্তৰঃ A) মাতৃক দেৱতাৰ দৰে মান্য কৰিবা

১৮। বৈৰাগ্যৰ প্ৰকৃত স্বৰূপ কি?

A) হতাশা
B) অনাসক্তি
C) অলসতা
D) দৰিদ্ৰতা

উত্তৰঃ B) অনাসক্তি

১৯। ভাৰতীয় আদৰ্শৰ বৈৰাগ্য কিহৰ সৈতে যুক্ত?

A) নিষ্ক্ৰিয়তা
B) পলায়ন
C) কৰ্ম আৰু সংযম
D) ভোগ-বিলাস

উত্তৰঃ C) কৰ্ম আৰু সংযম

২০। ‘ভাৰতীয় আদৰ্শত বৈৰাগ্য’ পাঠৰ মূল শিক্ষা কি?

A) সংসাৰ ত্যাগ কৰিব লাগে
B) সম্পদ সঞ্চয়েই জীৱনৰ লক্ষ্য
C) ভোগেই জীৱনৰ মূল
D) কৰ্ম কৰি সংযম, ত্যাগ আৰু অনাসক্তিৰে জীৱন যাপন কৰা উচিত

উত্তৰঃ D) কৰ্ম কৰি সংযম, ত্যাগ আৰু অনাসক্তিৰে জীৱন যাপন কৰা উচিত

Teacher Generate Question Answer

ভাৰতীয় আদর্শত বৈৰাগ্য

(ক) অতি চমু প্ৰশ্নঃ

১। ভাৰতীয় আদর্শত বৈৰাগ্যৰ স্থান কেনেকুৱা ?

উত্তৰঃ ভাৰতীয় আদৰ্শত বৈৰাগ্যৰ স্থান অতি উচ্চ।

২। ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ মূল আধাৰ কি?

উত্তৰঃ ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ মূল আধাৰ হ’ল বেদ।

৩। কর্ম কৰা কৌশলক ভগৱদ্‌গীতাত কি যোগ বুলি কৈছে?

উত্তৰঃ কৰ্ম কৰা কৌশলক ভাগৱদ্গীতাত ‘কর্মযোগ’ বুলি অভিহিত কৰা হৈছে।

৪। তীর্থনাথ শৰ্মাৰ কাব্যগ্রন্থখনৰ নাম কি?

উত্তৰঃ তীৰ্থনাথ শৰ্মাৰ কাব্য়গ্ৰন্থ খনৰ নাম হ’ল ‘কামসেন্দুৰ’।

৫। তৈত্তিৰীয় উপনিষদৰ প্রথম উপদেশ কি?

উত্তৰঃ তৈত্তিৰীয় উপনিষদৰ প্ৰথম উপদেশ হৈছে ‘সত্য’ আৰু ‘ধৰ্ম

(খ) চমু প্ৰশ্নঃ

১। ভাৰতীয় আদর্শত বৈৰাগ্য পাঠটিত ‘সংবিভাজ্য’ শব্দটিয়ে কি সূচাইছে?

উত্তৰঃ ভাৰতীয় আদৰ্শত ‘সংবিভাজ্য’ শব্দটোৱে নিজৰ উপাৰ্জিত ধন-সম্পত্তি আনৰ সৈতে সমানে ভগাই লৈ ভোগ কৰা কাৰ্যক বুজাইছে।

২। ‘শ্ৰদ্ধয়া দেয়ম্’ ‘অশ্রদ্ধয়া অদেয়ম্’ মানে কি?

উত্তৰঃ ভাৰতীয় আদর্শত বৈৰাগ্য পাঠটিত উল্লেখিত ‘শ্ৰদ্ধয়া দেয়ম্’ মানে হ’ল শ্ৰদ্ধাৰে দান কৰা আৰু ‘অশ্রদ্ধয়া অদেয়ম্’ মানে হ’ল অশ্রদ্ধাযুক্ত মন লৈ, নিদিলে নহয় এনেভাৱে দান কৰিব নালাগে। এনে ভাৱ দান কৰা-নকৰা সমান। নিজৰ সামৰ্থ অনুসৰি অন্তৰত শ্রদ্ধাৰ ভাৱ ৰাখি প্ৰেম ভাবত দান কৰিব লাগে।

৩। প্রকৃত ত্যাগ মানে কি বুজা?

উত্তৰঃ প্ৰকৃত ত্যাগ বা বৈৰাগ্য হ’ল এক বিশেষ মনোধর্ম । কিন্তু নোহোৱাৰ নালাগে বোলা ত্যাগক প্রকৃত ত্যাগ বুলিব নোৱাৰি। নিষ্কৰ্মাৰ জিৰণি কথাটো যেনেকৈ অৰ্থহীন, নথকাৰ ত্যাগ আৰু লাগে-লাগেকৈ হাবাথুৰি খাই নোপোৱাৰ পিছত বিৰক্তি ৰূপ বৈৰাগ্যও জীৱন-যুঁজত পৰাজয় বৰণৰ তুল্য। থাকিও সংযতভাৱে ভোগ কৰা আৰু সংবিভাজনৰ দ্বাৰা সমৃদ্ধিৰ সদগতি ঘটোৱাই হ’ল প্রকৃত ত্যাগ।

৪। ঈশোপনিষদত ‘ভূঞ্জীথাঃ’ মানে কি বুজাইছে?

উত্তৰঃ ঈশোপনিষদৰ প্ৰথম মন্ত্রটিত বিধিবাক্য আছে ‘–‘ভূঞ্জীথাঃ’, নিষেধ বাক্য হ’ল মা গৃধঃ’। ‘ভুঞ্জীথাঃ’ মানে ভোগ কৰা কিন্ত সাৱধান ত্যক্তেন- ত্যাগ কৰিহে ভোগ কৰিব লাগে । মা গৃধঃ নিজে ত্যাগৰ ভাবত থাকি আনৰখিনিলৈ আকাংক্ষা নকৰাকৈ ভোগ কৰাই হ’ল উপনিষদৰ বিধান। অৰ্থাৎ ঈশোপনিষদত ভূঞ্জীথাঃ’ৰ মাধ্যমেৰে মানুহে কেনেদৰে ভোগ কৰিব তাৰ উপদেশ প্রদান কৰিছে ।

৫। ‘অতিথি দেৱো ভৱ’ মানে কি?

উত্তৰঃ অতিথি দেবো ভৱ — মানে অতিথি দেৱতাৰ তুল্য। ঘৰলৈ অহা অতিথি- আলহীক সেইকাৰণে ভালদৰে সেৱা-সৎকাৰ কৰিব লাগে। ইয়াত অতিথিয়ে ব্যক্তিৰ, সমাজৰ প্ৰতি থাকিব লগা দায়িত্বৰ কথা সুচাইছে। উপনিষদৰ মতে সংসাৰত প্ৰৱেশ কৰিব খোজা প্ৰতিজন যুৱকে বুজা উচিত যে তেওঁ নিজৰ কাৰণেই ডাঙৰ হোৱা নাই, নিজৰ কাৰণেই ধন-সম্পদ অৰ্জন কৰাৰ উপদেশ পোৱা নাই। নিজৰ পৰিয়ালৰ, শিক্ষক আৰু অতিথিয়ে প্রতিনিধিত্ব কৰা সমাজখনৰ কাৰণেও ব্যক্তিৰ আৰ্জন অৰ্পিত কৰিব লাগে।

(গ) দীঘল প্রশ্ন।

১। ‘ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ মূলাধাৰ বেদ’- কথাষাৰ বহলাই লিখা।

উত্তৰঃ বেদ হৈছে হিন্দুধৰ্মৰ এক পুৰণি ধৰ্ম গ্ৰন্থ। ‘বেদ’ শব্দৰ অৰ্থ হৈছে জ্ঞান। ভাৰতীয় বিশ্বাস অনুসৰি বেদসমূহৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট ৰচক নাই। পৰম্পৰা অনুসাৰে ব্যাস মুনি হৈছে বেদৰ সংকলক; তেখেতে চাৰিপ্ৰকাৰৰ মন্ত্ৰ একেলগ কৰি বেদ সংকলন কৰিছিল। এই চাৰিখন বেদৰ নাম হৈছে—ঋক্ বেদ, যজুঃবেদ, সামবেদ আৰু অথৰ্ববেদ। এই বেদবোৰ কেৱল ধৰ্মগ্ৰন্থ নহয়, বৰঞ্চ জীৱন যাপনৰ উচ্চস্তৰৰ সুস্পষ্ট দিশ নিৰ্দেশ কৰা হৈছে।

বেদৰ অন্তিম অংশ বেদান্ত বা উপনিষদত কৰ্ম, ত্যাগ, বৈৰাগ্য, সত্য, ধৰ্ম আদি জীৱন কৌশলৰ বিৱৰণ আছে। এই কৌশলসমূহে ব্যক্তি আৰু সমাজক জীৱনৰ বিভিন্ন পৰিস্থিতিত সন্মুখীন হ’বলৈ শিক্ষা দিয়ে। ঋক্ বেদৰ মন্ত্ৰ আৰু ঋষিসকলৰ প্ৰার্থনাত এটা সুসমৃদ্ধ আৰু গঠনমূলক জীৱন যাপনৰ পৰিচয় পোৱা যায়।

বেদত প্ৰকাশিত ধর্ম, দর্শন আৰু সমাজ সংক্রান্ত চিন্তাধাৰাই প্ৰাচীন ভাৰতৰ সভ্যতা আৰু সংস্কৃতিত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছে। সেইদৰে বেদক ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ মূলাধাৰ বুলি কোৱা হয়, কাৰণ যুগে যুগে এই কৰ্ম, ধৰ্ম আৰু দৰ্শনৰ শিক্ষা ভাৰতীয় সমাজৰ আধ্যাত্মিক, সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিক গঠন সজাই ৰাখিবলৈ সহায় কৰিছে।

২। চাৰি আশ্ৰম বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰঃ চাৰি আশ্ৰম বুলিলে ভাৰতীয় আদৰ্শ অনুসৰি ব্যক্তি এজনৰ জীৱনকালক চাৰিটা স্তৰত ভাগ কৰা বুজায়। এই চাৰিটা আশ্ৰম হৈছে— ব্ৰহ্মচর্য, গার্হস্থ্য, বানপ্রস্থ আৰু সন্ন্যাস।

চাৰি আশ্ৰমৰ প্ৰথম স্তৰ ব্ৰহ্মচর্য। এই সময়ছোৱাত ব্যক্তিয়ে গুৰুৰ কাষত থাকি বিদ্যা-শিক্ষাৰ জৰিয়তে জ্ঞান আহৰণ কৰে। গুৰুয়ে শিষ্যক বেদৰ মন্ত্ৰ, প্ৰাৰ্থনা, উপনিষদৰ আধ্যাত্মিক শিক্ষা আৰু কৰ্মৰ কৌশলসমূহৰ উপদেশ প্ৰদান কৰে।

দ্বিতীয় স্তৰ হৈছে গার্হস্থ্য, য’ত ব্যক্তি বৈবাহিক জীৱনত প্ৰৱেশ কৰে আৰু সংসাৰৰ দায়িত্ব পালন কৰে। তাৰ পিছত বানপ্রস্থ— সংসাৰৰ চিন্তা এৰি বৈৰাগ্য আৰু ধৰ্মত নিয়োজিত হোৱা অৱস্থা। সকলো সংসাৰিক কৰ্ম এৰি ঈশ্বৰ চিন্তাত নিমজ্জিত হৈ জীৱন কটোৱা অৱস্থাক সন্ন্যাস আশ্ৰম বোলা হৈছে।

৩। বৈৰাগ্য মানে কি? ভাৰতীয় আদৰ্শত কেনেধৰণৰ বৈৰাগ্যৰ কথা কোৱা হৈছে?

উত্তৰঃ বৈৰাগ্য মানে হৈছে বিৰাগ বা বিষয়-ইন্দ্রিয়ৰ প্ৰতি অনাশক্তি। সহজ ভাষাত ক’লে, ই হৈছে সংসাৰৰ সুখ-সম্ভোগ, ধন-সম্পদ বা ইন্দ্রিয় ভোগৰ পৰা মনোসংযোগ এৰি ঈশ্বৰ সাধনাত নিয়োজিত হোৱা অৱস্থা। সংযতভাৱে জীৱন-যাপন কৰি, প্ৰাপ্তিৰ পিছতো নিৰাসক্ত হৈ থকাটোৱেই বৈৰাগ্যৰ প্রকৃত অৰ্থ।

ভাৰতীয় আদৰ্শত বৈৰাগ্যক অতি উচ্চ স্থান দিয়া হৈছে। কিন্তু নোপোৱাৰ অসন্তোষ বা হতাশাত জন্ম হোৱা বিৰক্তিক বৈৰাগ্য বুলি গণ্য কৰা হোৱা নাই। মানে, পোৱা বা নোপোৱাৰ বাবে হাবাথুৰি খাই দুখী হোৱাৰ দৰে বৈৰাগ্য সঠিক নহয়।

প্ৰকৃত বৈৰাগ্য হৈছে প্ৰাপ্তিৰ পিছতো বিষয়-ভোগৰ প্ৰতি মন আসক্ত নথকাৰ অৱস্থা। ভাৰতীয় আদৰ্শত এনে বৈৰাগ্যক যথেষ্ট গুৰুত্ব দিয়া হৈছে, সেইবাবে গৃহস্থী জীৱনৰ কৰ্তব্যৰ সঠিক পালন কৰাৰ পাছতহে বানপ্ৰস্থ আৰু সন্ন্যাসৰ বিধান দিয়া হৈছে।

8। গুৰুৱে শিক্ষার্থীক অধ্যয়ন সমাপ্ত হোৱাৰ পিছত কি কি উপদেশ দিছিল?

উত্তৰঃ গুৰুৱে শিক্ষাৰ্থীক অধ্যয়ন সমাপ্ত হোৱাৰ পিছত সত্যৰ পৰা বিচ্যুত নহ’ব আৰু ধৰ্ম আচৰণ কৰিবলৈ উপদেশ দিছিল। দৈনন্দিন অধ্যয়নৰ পৰা বিচ্যুত নহ’ব আৰু নিজৰ মংগলৰ বাবে কৰণীয় কামত মনোনিবেশ কৰিবলৈ বুলি শিকাইছিল। তেওঁ শিক্ষাৰ্থীক গৃহস্থাশ্ৰমত প্ৰৱেশ কৰি বংশধাৰা অক্ষুন্ন ৰাখিবলৈ, ধন-সম্পত্তি সংগ্ৰহ কৰিবলৈ কিন্তু ধর্মপথৰ পৰা বিচ্যুত নহ’বলৈ আৰু মংগলজনক কাৰ্য কৰিবলৈ উপদেশ দিছিল। লগতে দেৱকাৰ্য আৰু পিতৃকাৰ্যত কেতিয়াও প্ৰসাদগ্রস্ত নহ’ব, পিতৃ-মাতৃক দেৱতাৰ দৰে মানি, আৰু আচাৰ্যক দেৱতাৰ দৰে মানি চলিবলৈ গুৰুৱে উপদেশ দিছিল। তদুপৰি ডাঙৰৰ যিবােৰ ভাল সেইবােৰ আচৰণ কৰিবলৈ আৰু ডাঙৰৰ যিবােৰ বেয়া সেইবােৰ পৰিহাৰ কৰিবলৈ গুৰুৱে শিক্ষার্থীক অধ্যয়ন সমাপ্ত হোৱাৰ পিছত উপদেশ দিছিল । 

৫। ‘ভাৰতীয় আদৰ্শত বৈৰাগ্য’ পাঠটিৰ মূল কথাখিনি তোমাৰ ভাষাত চমুকৈ লিখা।

উত্তৰঃ ‘ভাৰতীয় আদৰ্শত বৈৰাগ্য’ পাঠটিত বৈৰাগ্যক বিষয় বা ইন্দ্ৰিয় ভোগৰ প্ৰতি অনাসক্তি বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ভাৰতীয় আদৰ্শত কৰ্ম, ত্যাগ আৰু বৈৰাগ্য একেলগে চলা ধাৰা। মানুহে কৰ্ম কৰি গৈয়েই নিৰাসক্ত হৈ থাকিলে জীৱনৰ প্রকৃত সত্য উপলব্ধি কৰিব পাৰে। ইয়াত নোপোৱাৰ হতাশা বা ব্যৰ্থতাৰ পৰা জন্ম হোৱা বৈৰাগ্যক মান্যতা দিয়া হোৱা নাই। প্ৰকৃত বৈৰাগ্য হৈছে পালেও বিষয়-ভোগৰ প্ৰতি আসক্ত নোহোৱা, সংযতভাৱে জীৱন যাপন কৰা আৰু সংবিভাজনৰ জৰিয়তে সমাজৰ কল্যাণ সাধন কৰা। সেয়েহে ভাৰতীয় আদৰ্শত ত্যাগ আৰু বৈৰাগ্যক উচ্চ স্থান দিয়া হৈছে, কিন্তু সেই ত্যাগ হৈছে সচেতন আৰু মনোধর্মগত ত্যাগ।