অগতানুগতিক শিক্ষা
ক. অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ
১। অগতানুগতিক শিক্ষা কাক বোলে?
উত্তৰঃ আনুষ্ঠানিক বিদ্যালয় শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ বাহিৰত ব্যক্তি বা বিশেষ গোটৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি সুপৰিকল্পিত, সংগঠিত আৰু নমনীয়ভাৱে প্ৰদান কৰা শিক্ষাক অগতানুগতিক শিক্ষা বোলে।
২। অগতানুগতিক শিক্ষাৰ এটা সংজ্ঞা দিয়া।
উত্তৰঃ আনুষ্ঠানিক শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ বাহিৰত নিৰ্দিষ্ট শিক্ষণ-উদ্দেশ্য পূৰণৰ বাবে সংগঠিত আৰু পৰিকল্পিতভাৱে চলোৱা শৈক্ষিক কাৰ্যক অগতানুগতিক শিক্ষা বোলা হয়।
৩। অগতানুগতিক শিক্ষাৰ দুটা বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ
১. ই ব্যক্তি আৰু সমাজৰ প্ৰয়োজনভিত্তিক।
২. ই নমনীয় আৰু ব্যৱহাৰিকমুখী।
৪। অগতানুগতিক শিক্ষা অনুষ্ঠানকেন্দ্ৰিক হয়নে?
উত্তৰঃ অগতানুগতিক শিক্ষা কোনো নিৰ্দিষ্ট বিদ্যালয় বা শিক্ষানুষ্ঠানৰ চাৰিসীমাত আবদ্ধ নহয়। অৱশ্যে বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানৰ জৰিয়তেও ইয়াক সংগঠিত কৰিব পাৰি।
৫। অগতানুগতিক শিক্ষাৰ সময়সীমা নিৰ্দিষ্ট নে?
উত্তৰঃ সাধাৰণতে কঠোৰভাৱে নিৰ্দিষ্ট নহয়; শিক্ষাৰ্থীৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি নমনীয় হয়।
৬। অগতানুগতিক শিক্ষা কিহৰ পৰিপূৰক?
উত্তৰঃ আনুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ পৰিপূৰক আৰু বিকল্প ব্যৱস্থা।
৭। অগতানুগতিক শিক্ষাই কিহত অধিক গুৰুত্ব দিয়ে?
উত্তৰঃ ব্যক্তিগত প্ৰয়োজন, ব্যৱহাৰিক জ্ঞান, দক্ষতা আৰু জীৱনমুখী শিক্ষাত।
৮। যোগাযোগ শিক্ষা কি?
উত্তৰঃ শিক্ষক আৰু শিক্ষাৰ্থীয়ে মুখামুখি নিয়মিত শ্ৰেণীত উপস্থিত নথকাকৈ ছপা পাঠ্যসামগ্ৰী, ডাক, ই-মেইল বা অন্যান্য যোগাযোগ মাধ্যমৰ জৰিয়তে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰা পদ্ধতিক যোগাযোগ বা Correspondence Education বোলে।
৯। যোগাযোগ শিক্ষাৰ ধাৰণা প্ৰচলিত কৰাত কোনজনৰ নাম বিশেষভাৱে জড়িত?
উত্তৰঃ ছাৰ আইজাক পিটমেনৰ।
১০। আইজাক পিটমেনে যোগাযোগ শিক্ষাৰ প্ৰাথমিক ৰূপ কেতিয়া আৰম্ভ কৰিছিল?
উত্তৰঃ ১৮৪০ চনৰ আশে-পাশে shorthand শিক্ষা ডাকযোগে প্ৰদান কৰি।
১১। ভাৰতত বিশ্ববিদ্যালয় পৰ্যায়ত correspondence course-ৰ এটা প্ৰাচীন উদাহৰণ কি?
উত্তৰঃ দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ School of Correspondence Courses, ১৯৬২।
১২। দূৰৱৰ্তী শিক্ষা কি?
উত্তৰঃ যি শিক্ষা ব্যৱস্থাত শিক্ষক আৰু শিক্ষাৰ্থী ভৌগোলিকভাৱে পৃথক হৈ থাকিলেও ছপা, ইলেক্ট্ৰনিক বা ডিজিটেল মাধ্যমৰ জৰিয়তে শিক্ষা-শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া চলি থাকে, তাক দূৰৱৰ্তী শিক্ষা বোলে।
১৩। দূৰ শিক্ষাৰ এটা মুখ্য বৈশিষ্ট্য কি?
উত্তৰঃ শিক্ষক আৰু শিক্ষাৰ্থীৰ ভৌগোলিক পৃথকতা।
১৪। SLM-ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ কি?
উত্তৰঃ Self Learning Material।
১৫। মুক্ত শিক্ষা কি?
উত্তৰঃ যি শিক্ষা ব্যৱস্থাত বয়স, স্থান, সময়, শিক্ষণৰ গতি আৰু কিছুমান ক্ষেত্ৰত প্ৰৱেশৰ নিয়মত অধিক নমনীয়তা থাকে, তাক মুক্ত শিক্ষা বোলে।
১৬। মুক্ত বিদ্যালয় কি?
উত্তৰঃ আনুষ্ঠানিক বিদ্যালয়ৰ কঠোৰ নিয়মৰ বাহিৰত নমনীয় পদ্ধতিত মাধ্যমিক বা উচ্চতৰ মাধ্যমিক স্তৰৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰা ব্যৱস্থাক মুক্ত বিদ্যালয় বোলে।
১৭। ভাৰতৰ National Open School কেতিয়া স্থাপন কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯৮৯ চনত; ২০০২ চনত ইয়াৰ নাম National Institute of Open Schooling (NIOS) কৰা হয়।
১৮। মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয় কি?
উত্তৰঃ নমনীয় প্ৰৱেশ, দূৰ শিক্ষা, স্ব-শিক্ষণ সামগ্ৰী আৰু বিভিন্ন যোগাযোগ মাধ্যমৰ জৰিয়তে উচ্চ শিক্ষা প্ৰদান কৰা বিশ্ববিদ্যালয়ক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয় বোলে।
১৯। বিশ্বৰ বিখ্যাত প্ৰাচীন Open University কোনখন?
উত্তৰঃ The Open University, United Kingdom।
২০। The Open University, UK কেতিয়া স্থাপিত হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯৬৯ চনত Royal Charter লাভ কৰিছিল।
২১। ভাৰতৰ প্ৰথম মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয় কোনখন?
উত্তৰঃ Andhra Pradesh Open University।
২২। Andhra Pradesh Open University কেতিয়া স্থাপন কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯৮২ চনত।
২৩। Andhra Pradesh Open University-ৰ বৰ্তমান নাম কি?
উত্তৰঃ Dr. B. R. Ambedkar Open University। ১৯৯১ চনত নাম সলনি কৰা হয়।
২৪। IGNOU-ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ কি?
উত্তৰঃ Indira Gandhi National Open University।
২৫। IGNOU কেতিয়া স্থাপিত হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯৮৫ চনত সংসদীয় আইনৰ জৰিয়তে।
২৬। IGNOU ক’ত অৱস্থিত?
উত্তৰঃ নতুন দিল্লীত।
২৭। IGNOU-য়ে কেতিয়াৰ পৰা শিক্ষাক্ৰম আৰম্ভ কৰে?
উত্তৰঃ ১৯৮৭ চনত প্ৰথম দুটা academic programme আৰম্ভ কৰে।
২৮। অসমত থকা ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ নাম কি?
উত্তৰঃ কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয় (KKHSOU)।
২৯। KKHSOU কোন আইনৰ অধীনত স্থাপিত?
উত্তৰঃ KKHSOU Act, 2005-ৰ অধীনত।
৩০। অগতানুগতিক শিক্ষাৰ দ্বাৰা কোনসকল বিশেষভাৱে উপকৃত হয়?
উত্তৰঃ বিদ্যালয় এৰা শিক্ষাৰ্থী, কৰ্মৰত ব্যক্তি, গৃহিণী, কৃষক, শ্রমিক, আৰ্থ-সামাজিকভাৱে পিছপৰা লোক, দূৰৱৰ্তী অঞ্চলৰ বাসিন্দা আৰু নিয়মিত শিক্ষা লাভ কৰিব নোৱাৰা ব্যক্তি।
খ. অগতানুগতিক শিক্ষাৰ বৈশিষ্ট্য
১। অগতানুগতিক শিক্ষাৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
অগতানুগতিক শিক্ষাৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল—
-
নমনীয়তা: বয়স, সময়, স্থান আৰু শিক্ষণৰ গতিত কঠোৰতা কম।
-
প্ৰয়োজনভিত্তিক: শিক্ষাৰ্থী আৰু সমাজৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি পাঠ্যক্ৰম গঢ়ি তোলা হয়।
-
জীৱনমুখী: বাস্তৱ জীৱন আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰৰ সৈতে সম্পর্কিত।
-
ব্যৱহাৰিক: তাত্ত্বিক জ্ঞানতকৈ প্ৰয়োগমূলক দক্ষতাত গুৰুত্ব দিয়ে।
-
শিক্ষাৰ্থীকেন্দ্ৰিক: শিক্ষাৰ্থীৰ সুবিধা আৰু সামৰ্থ্য অনুসৰি শিক্ষণ হয়।
-
মিতব্যয়ী: তুলনামূলকভাৱে কম খৰচত শিক্ষা লাভ কৰিব পাৰি।
-
বহল পৰিসৰ: শিশু, যুৱক, প্ৰাপ্তবয়স্ক আৰু কৰ্মৰত সকলো ব্যক্তিক সামৰিব পাৰে।
-
অবিৰত শিক্ষা: জীৱনৰ যিকোনো স্তৰত শিক্ষা লাভ কৰিব পাৰি।
-
বিভিন্ন মাধ্যমৰ ব্যৱহাৰ: ছপা সামগ্ৰী, ৰেডিঅ’, টেলিভিছন, কম্পিউটাৰ, ইণ্টাৰনেট আদি ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
-
আনুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ পৰিপূৰক: আনুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ পৰা বাদ পৰা বা বঞ্চিত ব্যক্তিক পুনৰ শিক্ষা লাভৰ সুযোগ দিয়ে।
গ. অগতানুগতিক শিক্ষাৰ উদ্দেশ্য
১। অগতানুগতিক শিক্ষাৰ চাৰিটা উদ্দেশ্য লিখা।
উত্তৰঃ
-
সমাজৰ সকলো শ্ৰেণীৰ লোকলৈ শিক্ষাৰ সুযোগ সম্প্ৰসাৰিত কৰা।
-
ব্যৱহাৰিক আৰু বৃত্তিমূলক দক্ষতা বিকাশ কৰা।
-
শিক্ষা আৰু উপাৰ্জন একেলগে চলোৱাৰ সুযোগ দিয়া।
-
ব্যক্তিৰ সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক উন্নতি সাধন কৰা।
ইয়াৰ উপৰিও—
-
নিৰক্ষৰতা হ্ৰাস,
-
জীৱনজোৰা শিক্ষা,
-
দক্ষতা উন্নয়ন,
-
শিক্ষাৰ সাৰ্বজনীনকৰণ
আদি ইয়াৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ লক্ষ্য।
ঘ. অগতানুগতিক শিক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা
১। বৰ্তমান সমাজত অগতানুগতিক শিক্ষা কিয় প্ৰয়োজনীয়?
উত্তৰঃ
বৰ্তমান সমাজত সকলো ব্যক্তিয়ে নিয়মীয়া বিদ্যালয় বা কলেজত উপস্থিত হৈ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰে। অৰ্থনৈতিক সমস্যা, কৰ্মসংস্থান, দূৰত্ব, স্বাস্থ্য, পাৰিবাৰিক দায়িত্ব বা অন্যান্য কাৰণত বহু ব্যক্তি আনুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ পৰা বঞ্চিত হয়।
অগতানুগতিক শিক্ষা প্ৰয়োজনীয় কাৰণ—
-
নিৰক্ষৰতা দূৰ কৰাত সহায় কৰে।
-
শিক্ষাৰ সাৰ্বজনীনকৰণত সহায় কৰে।
-
বিদ্যালয় এৰা লোকক দ্বিতীয় সুযোগ দিয়ে।
-
কৰ্মৰত ব্যক্তিক শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুযোগ দিয়ে।
-
বৃত্তিমূলক দক্ষতা বৃদ্ধি কৰে।
-
জীৱনজোৰা শিক্ষা সম্ভৱ কৰে।
-
কম খৰচত অধিক লোকক শিক্ষা দিব পাৰে।
-
নতুন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ জ্ঞান লাভৰ সুযোগ দিয়ে।
-
আৰ্থ-সামাজিকভাৱে পিছপৰা লোকৰ বাবে শিক্ষা সহজলভ্য কৰে।
ঙ. অগতানুগতিক শিক্ষাৰ পৰিসৰ
১। অগতানুগতিক শিক্ষাৰ পৰিসৰ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
অগতানুগতিক শিক্ষাৰ পৰিসৰ অত্যন্ত বহল। ইয়াৰ অন্তৰ্গত—
(ক) শিক্ষাৰ সুযোগ
-
বিদ্যালয় এৰা শিশু
-
প্ৰাপ্তবয়স্ক
-
কৰ্মৰত লোক
-
গৃহিণী
-
কৃষক
-
শ্রমিক
-
জনজাতীয় আৰু পিছপৰা গোট
-
বিশেষ প্ৰয়োজন থকা ব্যক্তি
(খ) শিক্ষামূলক কাৰ্যসূচী
-
কাৰ্যকৰী সাক্ষৰতা
-
বৃত্তিমূলক প্রশিক্ষণ
-
স্বাস্থ্য শিক্ষা
-
পুষ্টি শিক্ষা
-
পৰিৱেশ শিক্ষা
-
কৃষি শিক্ষা
-
উপভোক্তা শিক্ষা
-
দক্ষতা বিকাশ
-
জীৱনজোৰা শিক্ষা
-
দূৰ আৰু মুক্ত শিক্ষা
চ. অগতানুগতিক শিক্ষাৰ দ্বাৰা জ্ঞানৰ বিস্ফোৰণৰ সমস্যা
১। অগতানুগতিক শিক্ষাই জ্ঞানৰ বিস্ফোৰণৰ সমস্যা কেনেকৈ মোকাবিলা কৰে?
উত্তৰঃ
বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ দ্রুত বিকাশৰ ফলত নিতৌ নতুন জ্ঞানৰ সৃষ্টি হৈছে। বিদ্যালয়ত এবাৰ লাভ কৰা জ্ঞানেই গোটেই জীৱনৰ বাবে যথেষ্ট নহয়।
অগতানুগতিক শিক্ষাই—
-
নতুন জ্ঞান নিয়মিতভাৱে শিক্ষাৰ্থীৰ ওচৰলৈ লৈ যায়।
-
Short-term course আৰু skill course-ৰ সুযোগ দিয়ে।
-
দূৰ শিক্ষা আৰু অনলাইন মাধ্যমৰ ব্যৱহাৰ কৰে।
-
কৰ্মৰত ব্যক্তিক নতুন দক্ষতা শিকিবলৈ সুবিধা দিয়ে।
-
জীৱনজোৰা শিক্ষাৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰে।
সেয়ে জ্ঞানৰ বিস্ফোৰণৰ যুগত অগতানুগতিক শিক্ষাৰ গুৰুত্ব বৃদ্ধি পাইছে।
ছ. বৰ্তমান বিশ্বৰ তিনিটা “বিস্ফোৰণ”
১। বৰ্তমান বিশ্বই মুখামুখি হোৱা তিনিটা বিস্ফোৰণ কি কি?
উত্তৰঃ
(ক) জনসংখ্যা বিস্ফোৰণ
জনসংখ্যা দ্রুত বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত শিক্ষা, স্বাস্থ্য, কৰ্মসংস্থান আৰু সম্পদৰ ওপৰত চাপ বৃদ্ধি পায়।
(খ) আশা-আকাংক্ষাৰ বিস্ফোৰণ
মানুহৰ শিক্ষা, জীৱনমান আৰু সুযোগ-সুবিধাৰ আশা দ্রুত বৃদ্ধি পায়।
(গ) জ্ঞানৰ বিস্ফোৰণ
বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ বিকাশৰ ফলত নতুন জ্ঞানৰ পৰিমাণ দ্রুত বৃদ্ধি পায়।
অগতানুগতিক আৰু দূৰ শিক্ষা এই তিনিওটা সমস্যাৰ কিছু অংশ সমাধানত সহায়ক।
জ. যোগাযোগ শিক্ষা
১। যোগাযোগ শিক্ষা কি?
উত্তৰঃ
শিক্ষক আৰু শিক্ষাৰ্থী একে স্থানত উপস্থিত নথকাকৈ ছপা পাঠ্যসামগ্ৰী, চিঠিপত্ৰ, ডাক অথবা আধুনিক যোগাযোগ মাধ্যমৰ জৰিয়তে শিক্ষা আদান-প্ৰদান কৰা পদ্ধতিক যোগাযোগ বা Correspondence Education বোলে।
পৰম্পৰাগতভাৱে ই বিশেষকৈ ডাকযোগে পাঠ্যসামগ্ৰী আদান-প্ৰদানৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল।
২। যোগাযোগ শিক্ষাক “ডাকযোগে শিক্ষা” কিয় কোৱা হয়?
উত্তৰঃ
পৰম্পৰাগত যোগাযোগ শিক্ষাত—
-
পাঠ্যসামগ্ৰী,
-
লিখিত নিৰ্দেশনা,
-
assignment,
-
শিক্ষকৰ মন্তব্য
আদি ডাকযোগে শিক্ষক আৰু শিক্ষাৰ্থীৰ মাজত আদান-প্ৰদান কৰা হৈছিল।
সেয়ে ইয়াক ডাকযোগে শিক্ষা বুলিও কোৱা হয়।
৩। যোগাযোগ শিক্ষাৰ দুটা উদ্দেশ্য লিখা।
উত্তৰঃ
-
নিয়মীয়া শ্ৰেণীত উপস্থিত হ’ব নোৱাৰা ব্যক্তিক শিক্ষা লাভৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা।
-
কম খৰচত অধিক সংখ্যক শিক্ষাৰ্থীক শিক্ষা দিয়া।
৪। যোগাযোগ শিক্ষাৰ সুবিধাসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
-
ঘৰত থাকিয়েই শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিব পাৰি।
-
চাকৰি বা অন্যান্য কামৰ লগত শিক্ষা চলাব পাৰি।
-
সময় আৰু স্থানৰ বাধা কম।
-
কম খৰচী।
-
জীৱনজোৰা শিক্ষাৰ সুযোগ দিয়ে।
-
দূৰৱৰ্তী অঞ্চলৰ শিক্ষাৰ্থী উপকৃত হয়।
৫। যোগাযোগ শিক্ষাৰ অসুবিধাসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
-
শিক্ষক-শিক্ষাৰ্থীৰ মুখামুখি যোগাযোগ কম।
-
শিক্ষাৰ্থীৰ একাকিত্ব অনুভৱ হ’ব পাৰে।
-
তাৎক্ষণিক সন্দেহ নিৰসনৰ সুযোগ কম।
-
শিক্ষাৰ্থীৰ উচ্চ স্ব-অনুশাসন প্ৰয়োজন।
-
practical বিষয়ত সীমাবদ্ধতা থাকিব পাৰে।
৬। যোগাযোগ শিক্ষাৰ উৎপত্তি সম্পর্কে লিখা।
উত্তৰঃ
উনবিংশ শতিকাত ইউৰোপত correspondence education-ৰ বিকাশ আৰম্ভ হয়।
ছাৰ আইজাক পিটমেনে ১৮৪০ চনত shorthand-ৰ পাঠ ডাকযোগে শিক্ষাৰ্থীৰ ওচৰলৈ পঠিয়াই আৰু তেওঁলোকৰ লিখিত কাম সংশোধন কৰি ঘূৰাই পঠোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰে। এই কাৰণে তেওঁক আধুনিক correspondence education-ৰ অন্যতম পথিকৃৎ বুলি গণ্য কৰা হয়।
ভাৰতত বিশ্ববিদ্যালয় পৰ্যায়ত ১৯৬২ চনত দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ে School of Correspondence Courses আৰম্ভ কৰে।
ঝ. দূৰৱৰ্তী শিক্ষা
১। দূৰৱৰ্তী শিক্ষা কি?
উত্তৰঃ
শিক্ষক আৰু শিক্ষাৰ্থী স্থান আৰু কেতিয়াবা সময়ৰ ক্ষেত্ৰতো পৃথক হৈ থাকি ছপা, দৃশ্য-শ্ৰাব্য, ইলেক্ট্ৰনিক বা ডিজিটেল মাধ্যমৰ সহায়ত চলোৱা সুসংগঠিত শিক্ষা ব্যৱস্থাক দূৰৱৰ্তী শিক্ষা বোলে।
২। দূৰ শিক্ষাৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
-
শিক্ষক আৰু শিক্ষাৰ্থীৰ মাজত ভৌগোলিক দূৰত্ব থাকে।
-
স্ব-শিক্ষণ সামগ্ৰীৰ ব্যৱহাৰ হয়।
-
বিভিন্ন প্ৰযুক্তিগত মাধ্যম ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
-
সময় আৰু স্থানৰ ক্ষেত্ৰত নমনীয়।
-
শিক্ষাৰ্থীকেন্দ্ৰিক।
-
তুলনামূলকভাৱে মিতব্যয়ী।
-
কৰ্মৰত ব্যক্তিৰ বাবে সুবিধাজনক।
-
মুখামুখি শিক্ষাৰ সুযোগ সীমিত হ’লেও counselling/contact programme থাকিব পাৰে।
৩। দূৰ শিক্ষাৰ উদ্দেশ্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
-
শিক্ষাৰ সাৰ্বজনীনকৰণ।
-
সকলো আগ্ৰহী লোকলৈ শিক্ষাৰ সুযোগ প্ৰদান।
-
কম খৰচত অধিক শিক্ষাৰ্থীক সামৰি লোৱা।
-
শিক্ষা ব্যৱস্থাক নমনীয় কৰা।
-
বৃত্তিমূলক দক্ষতা বৃদ্ধি কৰা।
-
জীৱনজোৰা শিক্ষা প্ৰদান কৰা।
-
আনুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ ওপৰত থকা চাপ হ্ৰাস কৰা।
-
দূৰৱৰ্তী আৰু পিছপৰা অঞ্চললৈ শিক্ষা লৈ যোৱা।
৪। বৰ্তমান সমাজত দূৰ শিক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা কি?
উত্তৰঃ
বৰ্তমান সময়ত বহু ব্যক্তি—
-
চাকৰি,
-
অৰ্থনৈতিক সমস্যা,
-
পাৰিবাৰিক দায়িত্ব,
-
ভৌগোলিক দূৰত্ব,
-
স্বাস্থ্যজনিত সমস্যা
আদিৰ বাবে নিয়মীয়া শিক্ষা লাভ কৰিব নোৱাৰে।
দূৰ শিক্ষাই তেওঁলোকক নিজৰ সময় অনুসৰি শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুযোগ দিয়ে। ইয়াৰ জৰিয়তে ব্যক্তি চাকৰিৰ লগত শিক্ষা চলাব পাৰে, নতুন দক্ষতা আহৰণ কৰিব পাৰে আৰু উচ্চ শিক্ষা লাভ কৰিব পাৰে।
৫। “দূৰ শিক্ষা এক নমনীয় শিক্ষা ব্যৱস্থা”—ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ
দূৰ শিক্ষাত—
-
বয়সৰ ক্ষেত্ৰত শিথিলতা,
-
সময় বাছনিৰ সুবিধা,
-
স্থানৰ স্বাধীনতা,
-
নিজৰ গতি অনুসৰি অধ্যয়ন,
-
বিষয় বাছনিৰ সুযোগ
আদি থাকে।
সেয়ে দূৰ শিক্ষা আনুষ্ঠানিক শিক্ষাতকৈ অধিক নমনীয়।
৬। দূৰ শিক্ষাত ব্যৱহৃত আধুনিক মাধ্যমসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ
-
ছপা Self Learning Material
-
ৰেডিঅ’
-
টেলিভিছন
-
Audio-video programme
-
কম্পিউটাৰ
-
ইণ্টাৰনেট
-
Online class
-
Mobile application
-
Video conference
ঞ. মুক্ত শিক্ষা
১। মুক্ত শিক্ষা কি?
উত্তৰঃ
যি শিক্ষা ব্যৱস্থাত শিক্ষাৰ্থীয়ে কেতিয়া, ক’ত, কেনেকৈ আৰু নিজৰ সুবিধা অনুসৰি কিমান গতিত শিকিব সেই ক্ষেত্ৰত তুলনামূলক অধিক স্বাধীনতা লাভ কৰে, তাক মুক্ত শিক্ষা বোলে।
“মুক্ত” শব্দই বয়স, স্থান, সময় আৰু কিছুমান প্ৰৱেশগত বাধা কম হোৱাক বুজায়।
২। মুক্ত শিক্ষাৰ উদ্দেশ্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
-
জীৱনজোৰা শিক্ষাৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰা।
-
আনুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ পৰা বঞ্চিতসকলক দ্বিতীয় সুযোগ দিয়া।
-
কৰ্ম আৰু শিক্ষা একেলগে চলাবলৈ সুবিধা দিয়া।
-
শিক্ষাৰ গণতান্ত্ৰিকীকৰণ কৰা।
-
শিক্ষাক শিক্ষাৰ্থীকেন্দ্ৰিক কৰা।
-
বৃত্তিমূলক আৰু জীৱনমুখী দক্ষতা বৃদ্ধি কৰা।
৩। মুক্ত শিক্ষাৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
-
সময়ৰ নমনীয়তা।
-
স্থানৰ নমনীয়তা।
-
শিক্ষণৰ গতি নিজে নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ সুযোগ।
-
বয়সৰ কঠোৰ বাধা কম।
-
শিক্ষাৰ্থীকেন্দ্ৰিক।
-
প্রযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ।
-
স্ব-শিক্ষণ সামগ্ৰীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰতা।
-
কৰ্মৰত লোকৰ বাবে সুবিধাজনক।
-
কম খৰচত শিক্ষা লাভৰ সুযোগ।
-
দ্বিতীয় সুযোগ প্ৰদান।
৪। মুক্ত শিক্ষাৰ সুবিধাসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
-
আনুষ্ঠানিক শিক্ষা এৰা ব্যক্তিয়ে পুনৰ শিক্ষা আৰম্ভ কৰিব পাৰে।
-
দূৰৱৰ্তী অঞ্চলৰ লোক উপকৃত হয়।
-
কৰ্মৰত লোকেও শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।
-
নিজস্ব গতিত অধ্যয়ন কৰিব পাৰি।
-
আৰ্থ-সামাজিকভাৱে পিছপৰা লোকৰ বাবে সুবিধাজনক।
-
জীৱনজোৰা শিক্ষাক উৎসাহিত কৰে।
৫। বৰ্তমান সমাজত মুক্ত শিক্ষা কিয় প্ৰয়োজনীয়?
উত্তৰঃ
মুক্ত শিক্ষা প্ৰয়োজনীয় কাৰণ—
-
জ্ঞানৰ দ্রুত বিস্তাৰ হৈছে।
-
সকলো ব্যক্তিয়ে নিয়মীয়া শিক্ষানুষ্ঠানত যাব নোৱাৰে।
-
বিদ্যালয় এৰা লোকক দ্বিতীয় সুযোগ লাগে।
-
কৰ্মৰত ব্যক্তি দক্ষতা উন্নয়ন কৰিব লাগে।
-
শিক্ষাৰ গণতান্ত্ৰিকীকৰণ প্ৰয়োজন।
-
দূৰৱৰ্তী অঞ্চললৈ উচ্চ শিক্ষা লৈ যাব লাগে।
-
শিক্ষা আৰু উপাৰ্জন একেলগে চলাব লাগে।
ট. মুক্ত বিদ্যালয়
১। মুক্ত বিদ্যালয় কি?
উত্তৰঃ
যি বিদ্যালয় ব্যৱস্থাত আনুষ্ঠানিক বিদ্যালয়ৰ তুলনাত বয়স, সময়, উপস্থিতি আৰু শিক্ষণ পদ্ধতিৰ ক্ষেত্ৰত অধিক নমনীয়তা থাকে আৰু দূৰ বা মুক্ত পদ্ধতিত মাধ্যমিক স্তৰৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰা হয়, তাক মুক্ত বিদ্যালয় বোলে।
২। মুক্ত বিদ্যালয়ৰ উদ্দেশ্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
-
বিদ্যালয় এৰা শিক্ষাৰ্থীক পুনৰ শিক্ষাৰ সুযোগ দিয়া।
-
মাধ্যমিক আৰু উচ্চতৰ মাধ্যমিক শিক্ষাৰ সাৰ্বজনীনকৰণ।
-
কৰ্মৰত ব্যক্তিক শিক্ষা লাভৰ সুবিধা দিয়া।
-
সমাজৰ দুৰ্বল আৰু পিছপৰা শ্ৰেণীৰ বাবে শিক্ষা সহজলভ্য কৰা।
-
কম খৰচত নমনীয় শিক্ষা প্ৰদান কৰা।
-
বৃত্তিমূলক আৰু জীৱনমুখী শিক্ষা প্ৰদান কৰা।
৩। মুক্ত বিদ্যালয়ৰ শিক্ষাৰ্থী কোনসকল?
উত্তৰঃ
-
বিদ্যালয় এৰা শিক্ষাৰ্থী
-
কৰ্মৰত কিশোৰ-যুৱক
-
প্ৰাপ্তবয়স্ক
-
গৃহিণী
-
দূৰৱৰ্তী অঞ্চলৰ শিক্ষাৰ্থী
-
আৰ্থিকভাৱে পিছপৰা ব্যক্তি
-
নিয়মীয়া বিদ্যালয়ত উপস্থিত হ’ব নোৱাৰা শিক্ষাৰ্থী
ঠ. মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়
১। মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয় কি?
উত্তৰঃ
যি বিশ্ববিদ্যালয়ে নমনীয় প্ৰৱেশ পদ্ধতি, দূৰ শিক্ষা, Self Learning Material, counselling আৰু প্রযুক্তিগত মাধ্যমৰ সহায়ত সমাজৰ বিভিন্ন শ্ৰেণীৰ লোকক উচ্চ শিক্ষা প্ৰদান কৰে, তাক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয় বোলে।
২। মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ উদ্দেশ্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
-
বৃহৎ সংখ্যক লোকলৈ উচ্চ শিক্ষা সম্প্ৰসাৰিত কৰা।
-
উচ্চ শিক্ষাৰ গণতান্ত্ৰিকীকৰণ।
-
কৰ্মৰত ব্যক্তিক শিক্ষা লাভৰ সুযোগ দিয়া।
-
জীৱনজোৰা শিক্ষাৰ ব্যৱস্থা কৰা।
-
বৃত্তিমূলক আৰু জীৱিকামুখী কাৰ্যসূচী প্ৰদান কৰা।
-
যোগাযোগ আৰু প্ৰযুক্তিৰ সহায়ত শিক্ষা জনগণৰ ওচৰলৈ লৈ যোৱা।
-
নতুন জ্ঞান আৰু দক্ষতা আহৰণৰ সুযোগ দিয়া।
ড. ভাৰতৰ প্ৰথম মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়
১। ভাৰতৰ প্ৰথম মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয় কোনখন?
উত্তৰঃ
ভাৰতৰ প্ৰথম মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয় হৈছে Andhra Pradesh Open University, যি ২৬ আগষ্ট ১৯৮২ চনত স্থাপন কৰা হৈছিল।
১৯৯১ চনত বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ নাম Dr. B. R. Ambedkar Open University কৰা হয়।
মন কৰিবাঃ “কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয় ভাৰতৰ প্ৰথম মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়” — এই উত্তৰ ভুল।
ঢ. IGNOU
১। IGNOU সম্পর্কে চমুটোকা লিখা।
উত্তৰঃ
IGNOU-ৰ পূৰ্ণ নাম Indira Gandhi National Open University।
ভাৰতীয় সংসদে IGNOU Act, 1985-ৰ জৰিয়তে ইয়াক স্থাপন কৰে। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় নতুন দিল্লীত।
ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে—
-
মুক্ত আৰু দূৰ শিক্ষাৰ বিকাশ,
-
উচ্চ শিক্ষা অধিক লোকলৈ লৈ যোৱা,
-
গুণগত দূৰ শিক্ষা প্ৰদান,
-
জীৱনজোৰা শিক্ষাৰ সুবিধা সৃষ্টি কৰা।
১৯৮৭ চনত IGNOU-য়ে প্ৰথম academic programmes আৰম্ভ কৰে।
ণ. কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়
১। KKHSOU সম্পর্কে চমুটোকা লিখা।
উত্তৰঃ
কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয় অসমৰ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়।
ই KKHSOU Act, 2005-ৰ অধীনত অসম চৰকাৰে স্থাপন কৰে আৰু ২৯ ছেপ্টেম্বৰ ২০০৫ত আইনখন Assam Gazette-ত প্ৰকাশিত হয়।
ই উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ একমাত্ৰ State Open University আৰু মুক্ত আৰু দূৰ শিক্ষাৰ জৰিয়তে সমাজৰ শিক্ষাবঞ্চিত অংশলৈ উচ্চ শিক্ষা লৈ যোৱাৰ লক্ষ্যৰে কাম কৰে।
মন কৰিবাঃ ২০০৭ চন বিশ্ববিদ্যালয়খন “স্থাপনৰ বছৰ” নহয়; ২০০৭ চনত Distance Education Council-ৰ স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল।
ত. অগতানুগতিক শিক্ষাৰ সুবিধা
১। অগতানুগতিক শিক্ষাৰ গুৰুত্ব বা সুবিধাসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
-
সকলোৰে বাবে শিক্ষাৰ সুযোগ বৃদ্ধি কৰে।
-
বিদ্যালয় এৰা লোকক পুনৰ শিক্ষা লাভৰ সুযোগ দিয়ে।
-
কৰ্মৰত লোকৰ বাবে উপযোগী।
-
জীৱনজোৰা শিক্ষা প্ৰদান কৰে।
-
বৃত্তিমূলক দক্ষতা বৃদ্ধি কৰে।
-
কম খৰচী।
-
শিক্ষাৰ্থীৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি শিক্ষা দিয়ে।
-
শিক্ষা আৰু উপাৰ্জন একেলগে চলাব পাৰি।
-
নিৰক্ষৰতা হ্ৰাসত সহায় কৰে।
-
গণতান্ত্ৰিক শিক্ষাৰ আদৰ্শ বাস্তৱায়িত কৰে।
থ. অগতানুগতিক শিক্ষাৰ দুৰ্বলতা
১। অগতানুগতিক শিক্ষাৰ দুৰ্বলতাসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ
-
শিক্ষক-শিক্ষাৰ্থীৰ মুখামুখি যোগাযোগ সীমিত।
-
শিক্ষাৰ্থীৰ আত্ম-অনুশাসন নাথাকিলে অধ্যয়ন ব্যাহত হয়।
-
practical বা laboratory বিষয়ত অসুবিধা হ’ব পাৰে।
-
সহপাঠীৰ সৈতে নিয়মীয়া সামাজিক যোগাযোগ কম।
-
তাৎক্ষণিক feedback সদায় নাপাব পাৰে।
-
প্রযুক্তিগত সুবিধা নথকা শিক্ষাৰ্থী অসুবিধাত পৰে।
-
কিছুমান শিক্ষাৰ্থীৰ motivation কমি যাব পাৰে।
দ. “অগতানুগতিক শিক্ষা গণতান্ত্ৰিক আদৰ্শৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত”—ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ
অগতানুগতিক শিক্ষাই জাতি, বয়স, লিংগ, স্থান বা আৰ্থিক অৱস্থাৰ ভিত্তিত শিক্ষা লাভৰ সুযোগ সীমিত নকৰে।
ই—
-
বঞ্চিত,
-
পিছপৰা,
-
কৰ্মৰত,
-
বিদ্যালয় এৰা,
-
প্ৰাপ্তবয়স্ক
সকলো ব্যক্তিক শিক্ষাৰ সুযোগ দিয়ে।
ই প্ৰয়োজনভিত্তিক, নমনীয় আৰু শিক্ষাৰ্থীকেন্দ্ৰিক। সেয়ে শিক্ষাৰ সমতা, স্বাধীনতা আৰু সুযোগৰ গণতান্ত্ৰিক আদৰ্শ অগতানুগতিক শিক্ষাত প্ৰতিফলিত হয়।
ধ. “অগতানুগতিক শিক্ষা বাদ পৰা আৰু বঞ্চিতসকলৰ বাবে আশীৰ্বাদ”—ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ
বহু ব্যক্তি দৰিদ্ৰতা, চাকৰি, বাল্যবিবাহ, দূৰত্ব, অসুস্থতা বা পাৰিবাৰিক সমস্যাৰ বাবে সময়মতে আনুষ্ঠানিক শিক্ষা লাভ কৰিব নোৱাৰে।
অগতানুগতিক শিক্ষাই তেওঁলোকক—
-
পুনৰ শিক্ষা আৰম্ভ কৰাৰ সুযোগ দিয়ে।
-
বয়সৰ বাধা কমায়।
-
চাকৰিৰ লগতে শিক্ষা চলাবলৈ সুবিধা দিয়ে।
-
নিজৰ সুবিধা অনুসৰি অধ্যয়ন কৰিব দিয়ে।
-
দক্ষতা আৰু অৰ্হতা বৃদ্ধি কৰে।
সেয়েহে পলমকৈ শিক্ষা ল’ব খোজা, বাদ পৰা আৰু বঞ্চিতসকলৰ বাবে ই এক মূল্যৱান দ্বিতীয় সুযোগ।
ন. আনুষ্ঠানিক আৰু অগতানুগতিক শিক্ষাৰ পাৰ্থক্য
| আনুষ্ঠানিক শিক্ষা | অগতানুগতিক শিক্ষা |
|---|---|
| বিদ্যালয়/কলেজকেন্দ্ৰিক | বিদ্যালয়ৰ সীমাত আবদ্ধ নহয় |
| নিৰ্দিষ্ট সময়সূচী থাকে | অধিক নমনীয় |
| নিৰ্দিষ্ট বয়সৰ গোট | বিভিন্ন বয়সৰ লোক |
| নিৰ্দিষ্ট পাঠ্যক্ৰম | প্ৰয়োজনভিত্তিক পাঠ্যক্ৰম |
| শিক্ষককেন্দ্ৰিক হ’ব পাৰে | অধিক শিক্ষাৰ্থীকেন্দ্ৰিক |
| নিয়মীয়া উপস্থিতি প্ৰয়োজন | উপস্থিতিৰ ক্ষেত্ৰত নমনীয় |
| ডিগ্ৰী-কেন্দ্ৰিক | দক্ষতা/জীৱনমুখী শিক্ষাও গুৰুত্বপূৰ্ণ |
প. খালী ঠাই পূৰণ কৰা
১। অগতানুগতিক শিক্ষাক ______ শিক্ষাৰ ওপৰঞ্চি আৰু পৰিপূৰক বুলি কোৱা হয়।
উত্তৰঃ আনুষ্ঠানিক।
২। অগতানুগতিক শিক্ষাই ______ প্ৰয়োজনভিত্তিক বিষয়ত গুৰুত্ব দিয়ে।
উত্তৰঃ ব্যক্তিগত।
৩। যোগাযোগ শিক্ষাৰ পথিকৃৎ হিচাপে ______-ৰ নাম উল্লেখ কৰা হয়।
উত্তৰঃ আইজাক পিটমেন।
৪। আইজাক পিটমেনে ______ শিক্ষাৰ বাবে correspondence ব্যৱহাৰ কৰিছিল।
উত্তৰঃ Shorthand।
৫। দূৰ শিক্ষাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হৈছে শিক্ষক আৰু শিক্ষাৰ্থীৰ ______।
উত্তৰঃ ভৌগোলিক দূৰত্ব।
৬। SLM-ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ ______।
উত্তৰঃ Self Learning Material।
৭। দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ে School of Correspondence Courses ______ চনত আৰম্ভ কৰে।
উত্তৰঃ ১৯৬২।
৮। The Open University, UK-এ ______ চনত Royal Charter লাভ কৰে।
উত্তৰঃ ১৯৬৯।
৯। ভাৰতৰ প্ৰথম মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয় ______।
উত্তৰঃ Andhra Pradesh Open University।
১০। Andhra Pradesh Open University ______ চনত স্থাপিত হৈছিল।
উত্তৰঃ ১৯৮২।
১১। IGNOU ______ চনত স্থাপিত হৈছিল।
উত্তৰঃ ১৯৮৫।
১২। IGNOU অৱস্থিত ______।
উত্তৰঃ নতুন দিল্লীত।
১৩। National Open School ______ চনত স্থাপন কৰা হয়।
উত্তৰঃ ১৯৮৯।
১৪। National Open School-ৰ নাম ২০০২ চনত ______ কৰা হয়।
উত্তৰঃ National Institute of Open Schooling (NIOS)।
১৫। KKHSOU ______ চনৰ আইনৰ অধীনত স্থাপিত।
উত্তৰঃ ২০০৫।
ফ. চমুটোকা
(ক) দূৰৱৰ্তী শিক্ষা
উত্তৰঃ
দূৰৱৰ্তী শিক্ষা হৈছে এনে এক শিক্ষা ব্যৱস্থা য’ত শিক্ষক আৰু শিক্ষাৰ্থী একে স্থানত নিয়মীয়াকৈ উপস্থিত নাথাকে।
ছপা Self Learning Material, ৰেডিঅ’, টেলিভিছন, কম্পিউটাৰ, ইণ্টাৰনেট আৰু অনলাইন যোগাযোগৰ মাধ্যম ব্যৱহাৰ কৰি শিক্ষা প্ৰদান কৰা হয়।
ই বিশেষকৈ—
-
কৰ্মৰত ব্যক্তি,
-
গৃহিণী,
-
দূৰৱৰ্তী অঞ্চলৰ শিক্ষাৰ্থী,
-
নিয়মীয়া শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰা ব্যক্তি
সকলৰ বাবে উপযোগী।
(খ) মুক্ত বিদ্যালয়
উত্তৰঃ
মুক্ত বিদ্যালয় হৈছে মাধ্যমিক আৰু উচ্চতৰ মাধ্যমিক স্তৰৰ নমনীয় শিক্ষা ব্যৱস্থা।
ইয়াত—
-
বয়সৰ বাধা কম,
-
নিয়মীয়া উপস্থিতিৰ কঠোৰতা কম,
-
নিজৰ সুবিধা অনুসৰি অধ্যয়ন,
-
দূৰ শিক্ষণ সামগ্ৰী,
-
বৃত্তিমূলক পাঠ্যক্ৰম
আদিৰ সুবিধা থাকে।
ভাৰতত National Open School ১৯৮৯ চনত স্থাপন কৰা হয় আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াক NIOS নামেৰে জনা যায়।
(গ) মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়
উত্তৰঃ
মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয় হৈছে উচ্চ শিক্ষাৰ এক নমনীয় ব্যৱস্থা য’ত শিক্ষাৰ্থীয়ে নিজৰ সময়, স্থান আৰু সামৰ্থ্য অনুসৰি অধ্যয়ন কৰিব পাৰে।
ইয়াত—
-
দূৰ শিক্ষা,
-
Self Learning Material,
-
counselling,
-
online learning,
-
audio-video programme
আদি ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
ভাৰতৰ প্ৰথম মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয় Andhra Pradesh Open University, ১৯৮২। বৰ্তমান ইয়াৰ নাম Dr. B. R. Ambedkar Open University।
ব. “সকলো মুক্ত শিক্ষা দূৰ শিক্ষা নে?”
উত্তৰঃ
মুক্ত শিক্ষা আৰু দূৰ শিক্ষা ঘনিষ্ঠভাৱে সম্পর্কিত, কিন্তু দুয়োটা একে অৰ্থৰ নহয়।
দূৰ শিক্ষাত মূল বৈশিষ্ট্য হৈছে শিক্ষক আৰু শিক্ষাৰ্থীৰ ভৌগোলিক পৃথকতা।
মুক্ত শিক্ষাত মূল বৈশিষ্ট্য হৈছে প্ৰৱেশ, সময়, স্থান, অধ্যয়নৰ গতি আৰু শিক্ষণ পদ্ধতিৰ নমনীয়তা।
সেয়ে বাস্তৱত বহু মুক্ত শিক্ষাৰ কাৰ্যসূচী দূৰ শিক্ষাৰ পদ্ধতিত চলে, কিন্তু দুয়োটা শব্দ সম্পূৰ্ণ সমাৰ্থক নহয়।
ভ. MCQ — ২০টা
১। অগতানুগতিক শিক্ষা সাধাৰণতে—
A) আনুষ্ঠানিক শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ বাহিৰত সংগঠিত শিক্ষা
B) কেৱল বিদ্যালয়ৰ শিক্ষা
C) কেৱল বিশ্ববিদ্যালয় শিক্ষা
D) কেৱল শিশুৰ শিক্ষা
উত্তৰঃ A) আনুষ্ঠানিক শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ বাহিৰত সংগঠিত শিক্ষা
২। Correspondence Education-ৰ পথিকৃৎ হিচাপে জনাজাত—
A) John Dewey
B) Isaac Pitman
C) Rousseau
D) Montessori
উত্তৰঃ B) Isaac Pitman
৩। দূৰ শিক্ষাৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্য—
A) কেৱল পৰীক্ষা
B) কেৱল পাঠ্যপুথি
C) শিক্ষক-শিক্ষাৰ্থীৰ ভৌগোলিক পৃথকতা
D) বাধ্যতামূলক দৈনিক উপস্থিতি
উত্তৰঃ C) শিক্ষক-শিক্ষাৰ্থীৰ ভৌগোলিক পৃথকতা
৪। SLM-ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ—
A) Standard Learning Method
B) School Learning Media
C) Student Learning Model
D) Self Learning Material
উত্তৰঃ D) Self Learning Material
৫। অগতানুগতিক শিক্ষাৰ এটা মুখ্য বৈশিষ্ট্য—
A) নমনীয়তা
B) কঠোৰ সময়সীমা
C) বাধ্যতামূলক ইউনিফৰ্ম
D) কেৱল শিশুৰ বাবে
উত্তৰঃ A) নমনীয়তা
৬। দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ে correspondence course আৰম্ভ কৰে—
A) ১৯৫২
B) ১৯৬২
C) ১৯৭২
D) ১৯৮২
উত্তৰঃ B) ১৯৬২
৭। The Open University-য়ে Royal Charter লাভ কৰে—
A) ১৯৫৯
B) ১৯৬৫
C) ১৯৬৯
D) ১৯৭৫
উত্তৰঃ C) ১৯৬৯
৮। ভাৰতৰ প্ৰথম মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়—
A) IGNOU
B) KKHSOU
C) Delhi University
D) Andhra Pradesh Open University
উত্তৰঃ D) Andhra Pradesh Open University
৯। Andhra Pradesh Open University স্থাপিত হৈছিল—
A) ১৯৮২
B) ১৯৮৫
C) ১৯৮৯
D) ১৯৯১
উত্তৰঃ A) ১৯৮২
১০। IGNOU-ৰ পূৰ্ণ ৰূপ—
A) Indian National General Open University
B) Indira Gandhi National Open University
C) International Gandhi National Open University
D) Indian Global National Open University
উত্তৰঃ B) Indira Gandhi National Open University
১১। IGNOU স্থাপিত হৈছিল—
A) ১৯৬৯
B) ১৯৮২
C) ১৯৮৫
D) ২০০৫
উত্তৰঃ C) ১৯৮৫
১২। IGNOU-ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়—
A) Mumbai
B) Kolkata
C) Chennai
D) New Delhi
উত্তৰঃ D) New Delhi
১৩। National Open School স্থাপিত হৈছিল—
A) ১৯৮৯
B) ১৯৮২
C) ১৯৯৫
D) ২০০২
উত্তৰঃ A) ১৯৮৯
১৪। National Open School বৰ্তমান জনাজাত—
A) NCERT
B) NIOS
C) UGC
D) AICTE
উত্তৰঃ B) NIOS
১৫। KKHSOU স্থাপনৰ আইন—
A) ১৯৮৫
B) ১৯৯২
C) ২০০৫
D) ২০০৭
উত্তৰঃ C) ২০০৫
১৬। মুক্ত শিক্ষাৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্য—
A) বাধ্যতামূলক দৈনিক উপস্থিতি
B) কঠোৰ বয়স সীমা
C) কেৱল classroom teaching
D) সময় আৰু স্থানৰ নমনীয়তা
উত্তৰঃ D) সময় আৰু স্থানৰ নমনীয়তা
১৭। যোগাযোগ শিক্ষাত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল—
A) ডাকযোগে পাঠ্যসামগ্ৰী
B) কেৱল মুখামুখি lecture
C) কেৱল laboratory
D) কেৱল residential class
উত্তৰঃ A) ডাকযোগে পাঠ্যসামগ্ৰী
১৮। দূৰ শিক্ষা বিশেষভাৱে সুবিধাজনক—
A) কেৱল শিক্ষকসকলৰ বাবে
B) কৰ্মৰত আৰু দূৰৱৰ্তী শিক্ষাৰ্থীৰ বাবে
C) কেৱল ৬ বছৰৰ শিশুৰ বাবে
D) কেৱল নগৰীয়া লোকৰ বাবে
উত্তৰঃ B) কৰ্মৰত আৰু দূৰৱৰ্তী শিক্ষাৰ্থীৰ বাবে
১৯। অগতানুগতিক শিক্ষা—
A) কেৱল ডিগ্ৰী-কেন্দ্ৰিক
B) কঠোৰভাবে institution-bound
C) প্ৰয়োজনভিত্তিক আৰু জীৱনমুখী
D) কেৱল পৰীক্ষামুখী
উত্তৰঃ C) প্ৰয়োজনভিত্তিক আৰু জীৱনমুখী
২০। মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মুখ্য উদ্দেশ্য—
A) শিক্ষা সীমিত কৰা
B) কেৱল নিয়মীয়া শিক্ষাৰ্থীক লোৱা
C) কেৱল আবাসিক শিক্ষা
D) অধিক লোকলৈ নমনীয় উচ্চ শিক্ষা প্ৰদান
উত্তৰঃ D) অধিক লোকলৈ নমনীয় উচ্চ শিক্ষা প্ৰদান
Teacher Generate Question Answer
অগতানুগতিক শিক্ষা
১। অগতানুগতিক শিক্ষা কাক বোলে ?
উত্তৰঃ আনুষ্ঠানিক বিদ্যালয় শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ বাহিৰত সুপৰিকল্পিতভাৱে ব্যক্তি আৰু সমাজৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি যি শিক্ষা প্ৰদান কৰা হয় তাকে অগতানুগতিক শিক্ষা বোলে।
২। অগতানুগতিক শিক্ষাৰ সংজ্ঞা দিয়া ।
উত্তৰঃ শিক্ষাবিদ জে.পি. নায়কৰ মতে —
“আনুষ্ঠানিক শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ বাহিৰত সুপৰিকল্পিতভাৱে প্ৰদান কৰা শিক্ষা ব্যৱস্থাক অগতানুগতিক শিক্ষা বোলা হয়।”
৩। অগতানুগতিক শিক্ষাৰ যিকোনাে দুটা বৈশিষ্ট্য লিখা ।
উত্তৰঃ ১। ব্যক্তি আৰু সমাজৰ প্ৰয়োজনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠে।
২। তাত্ত্বিক বিষয়তকৈ ব্যৱহাৰিক আৰু কাৰ্যকৰী শিক্ষাক অধিক গুৰুত্ব দিয়ে।
৩। এই শিক্ষা ব্যৱস্থা তুলনামূলকভাৱে কম খৰচী।
৪। যোগাযোগ শিক্ষা মানে কি ?
উত্তৰঃ যি শিক্ষা ব্যৱস্থাত শিক্ষাৰ্থীয়ে বিদ্যালয়ত উপস্থিত নোহোৱাকৈ বিভিন্ন মাধ্যম যেনে ৰেডিঅ’, টেলিভিছন, কম্পিউটাৰ, মোবাইল আদি ব্যৱহাৰ কৰি শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে তাক যোগাযোগ শিক্ষা বোলে।
৫। যোগাযোগ শিক্ষাৰ দুটা উদ্দেশ্য লিখা ।
উত্তৰঃ ১। নিয়মিত শ্ৰেণীত উপস্থিত নোহোৱাকৈ উচ্চ শিক্ষা লাভৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা।
২। কম খৰচত অধিক সংখ্যক লোকক শিক্ষা প্ৰদান কৰা।
৬। অগতানুগতিক শিক্ষা প্রতিষ্ঠানিক হয়নে ?
উত্তৰঃ অগতানুগতিক শিক্ষা সাধাৰণতে অপ্ৰতিষ্ঠানিক স্বৰূপৰ হয়, যদিও কিছুমান ক্ষেত্ৰত প্রতিষ্ঠানৰ সহায়ত চলোৱা হয়।
৭। অগতানুগতিক শিক্ষাৰ অন্তর্ভুক্ত ব্যক্তিসকল কোন কোন ?
উত্তৰঃ ১। অকৃতকাৰ্য যুৱক-যুৱতী
২। দক্ষ কৰ্মী আৰু শিল্পী
৩। কৃষক আৰু ব্যৱসায়ী
৪। গৃহিণী
৫। শিক্ষক আৰু কৰ্মচাৰী
৬। অনুসূচিত জাতি আৰু জনজাতিৰ লোক
৭। শিশু শ্রমিক
৮। যোগাযোগ শিক্ষাৰ ধাৰণা কোনে প্ৰথম প্ৰচলন কৰিছিল ?
উত্তৰঃ চাৰ আইজাক পিটমেনে ১৮৪০ চনত যোগাযোগ শিক্ষাৰ ধাৰণা প্ৰথম প্ৰচলন কৰিছিল।
৯। অগতানুগতিক শিক্ষাৰ চাৰিটা উদ্দেশ্য উল্লেখ কৰা ।
উত্তৰঃ ১। ব্যক্তিক ব্যৱহাৰিক শিক্ষা প্ৰদান কৰি জীৱনৰ মান উন্নত কৰা।
২। আৰ্থ-সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক উন্নতি সাধন কৰা।
৩। সমাজৰ সকলো স্তৰৰ লোকক শিক্ষা প্ৰদান কৰা।
৪। উপাৰ্জন আৰু শিক্ষা একেলগে চলোৱাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰা।
১০। অগতানুগতিক শিক্ষাই জ্ঞানৰ বিস্ফোৰণৰ সমস্যা কেনেকৈ সমাধান কৰিব পাৰে ?
উত্তৰঃ জ্ঞানৰ বিস্ফোৰণৰ ফলত জ্ঞানৰ পৰিমাণ বহুগুণে বৃদ্ধি পাইছে। অগতানুগতিক শিক্ষাই যোগাযোগ মাধ্যম, দূৰৱৰ্তী শিক্ষা আৰু মুক্ত শিক্ষাৰ ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে অধিক সংখ্যক লোকক সহজে আৰু দ্রুত শিক্ষা প্ৰদান কৰি এই সমস্যাৰ সমাধান কৰিব পাৰে।
১১। বর্তমান সময়ত অগতানুগতিক শিক্ষা কিয় প্রয়োজনীয় ?
উত্তৰঃ ১। নিৰক্ষৰতা দূৰ কৰাৰ বাবে।
২। শিক্ষাৰ সাৰ্বজনীনকৰণৰ বাবে।
৩। বৃত্তিমূলক দক্ষতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ।
৪। কৰ্মৰত লোকসকলক শিক্ষা লাভৰ সুবিধা দিবলৈ।
১২। যোগাযোগ শিক্ষাৰ দুটা ভাল দিশ উল্লেখ কৰা ।
উত্তৰঃ ১। জীৱনজোৰা শিক্ষা লাভৰ সুযোগ দিয়ে।
২। সময় আৰু স্থানৰ বাধা নাথাকে।
১৩। যোগাযোগ শিক্ষাৰ দুটা কুফল উল্লেখ কৰা ।
উত্তৰঃ ১। শিক্ষাৰ্থীৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ কম হয়।
২। শিক্ষক আৰু শিক্ষাৰ্থীৰ মাজত প্রত্যক্ষ যোগাযোগ নাথাকে।
১৪। দূৰৱৰ্তী শিক্ষা মানে কি ?
উত্তৰঃ যি শিক্ষা ব্যৱস্থাত শিক্ষাৰ্থী আৰু শিক্ষক ভৌগোলিকভাৱে দূৰত থাকিলেও বিভিন্ন যোগাযোগ মাধ্যমৰ সহায়ত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে তাক দূৰৱৰ্তী শিক্ষা বোলে।
১৫। দূৰৱৰ্তী শিক্ষাৰ এটা সংজ্ঞা দিয়া ।
উত্তৰঃ জেক ফকচেৰ মতে —
“দূৰৱৰ্তী শিক্ষা হৈছে এনে শিক্ষা পদ্ধতি যি সাধাৰণ বিদ্যালয় ভিত্তিক শিক্ষাৰ পৰা পৃথক।”
১৬। দূৰৱৰ্তী শিক্ষাৰ চাৰিটা উদ্দেশ্য লিখা ।
উত্তৰঃ ১। শিক্ষাৰ সাৰ্বজনীনকৰণ কৰা।
২। শিক্ষা ব্যৱস্থাক বৃত্তিমুখী কৰা।
৩। শিক্ষাৰ মান উন্নত কৰা।
৪। কম খৰচত অধিক লোকক শিক্ষা প্ৰদান কৰা।
১৭। দূৰৱৰ্তী শিক্ষাৰ দুটা মূল উদ্দেশ্য লিখা ।
উত্তৰঃ ১। শিক্ষাৰ সাৰ্বজনীনকৰণ কৰা।
২। বৃত্তিমুখী আৰু ব্যৱহাৰিক শিক্ষা প্ৰদান কৰা।
১৮। মুক্ত শিক্ষা মানে কি ?
উত্তৰঃ যি শিক্ষা ব্যৱস্থাত শিক্ষাৰ্থীয়ে নিজৰ ইচ্ছা, সুবিধা আৰু সামৰ্থ্য অনুসৰি স্বাধীনভাৱে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিব পাৰে তাক মুক্ত শিক্ষা বোলে।
১৯। মুক্ত শিক্ষাৰ দুটা উদ্দেশ্য লিখা ।
উত্তৰঃ ১। জীৱনজোৰা শিক্ষা লাভৰ সুযোগ প্ৰদান কৰা।
২। শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ মান উন্নত কৰা।
২০। মুক্ত শিক্ষাৰ তিনিটা উদ্দেশ্য লিখা ।
উত্তৰঃ ১। জীৱনজোৰা শিক্ষা প্ৰদান কৰা।
২। শিক্ষা আৰু উপাৰ্জন একেলগে চলোৱাৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰা।
৩। শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ মান উন্নত কৰা।
২১। অগতানুগতিক শিক্ষাৰ দুটা বৈশিষ্ট্য লিখা ।
উত্তৰঃ ১। ব্যক্তি আৰু সমাজৰ চাহিদাভিত্তিক শিক্ষা।
২। ব্যৱহাৰিক শিক্ষাৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব।
২২। মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তিনিটা উদ্দেশ্য লিখা ।
উত্তৰঃ ১। শিক্ষাৰ গণতান্ত্রিকীকৰণ কৰা।
২। জনসাধাৰণক নতুন জ্ঞান আৰু কৌশল আহৰণৰ সুবিধা দিয়া।
৩। শিক্ষাক শিক্ষাৰ্থীকেন্দ্ৰিক কৰা।
২৩। মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দুটা উদ্দেশ্য লিখা ।
উত্তৰঃ ১। নতুন জ্ঞান আৰু কৌশল আহৰণৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা।
২। শিক্ষাক শিক্ষাৰ্থীকেন্দ্ৰিক কৰা।
২৪। ভাৰতৰ প্ৰথম মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ নাম কি ?
উত্তৰঃ অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়।
২৫। IGNOU- ৰ সম্পূর্ণ ৰূপ লিখা ।
উত্তৰঃ Indira Gandhi National Open University.
২৬। ১৯৮৫ চনত স্থাপিত মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ নাম কি ?
উত্তৰঃ ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয় (IGNOU)।
২৭। প্ৰথম মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়খন ক’ত আৰু কেতিয়া স্থাপন কৰা হৈছিল ?
উত্তৰঃ ইংলেণ্ডত ১৯৬৯ চনত স্থাপন কৰা হৈছিল।
২৮। ইন্দিৰা গান্ধী মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয় ক’ত আৰু কেতিয়া স্থাপন কৰা হৈছিল ?
উত্তৰঃ দিল্লীত ১৯৮৫ চনত স্থাপন কৰা হৈছিল।
২৯। অসমত স্থাপিত মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ নাম কি ?
উত্তৰঃ কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়।
৩১। চমুটোকা
(ক) দূৰৱৰ্তী শিক্ষা
উত্তৰঃ দূৰৱৰ্তী শিক্ষা হৈছে এনে শিক্ষা ব্যৱস্থা য’ত শিক্ষক আৰু শিক্ষাৰ্থী একে ঠাইত উপস্থিত নাথাকে। যোগাযোগ মাধ্যম যেনে ছপা পাঠ্যসামগ্ৰী, ৰেডিঅ’, টেলিভিছন, ইণ্টাৰনেট আদিৰ সহায়ত শিক্ষা প্ৰদান কৰা হয়। ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে অধিক সংখ্যক লোকক সহজে আৰু কম খৰচত শিক্ষা প্ৰদান কৰা।
(খ) মুক্ত বিদ্যালয়
উত্তৰঃ মুক্ত বিদ্যালয় হৈছে এনে শিক্ষা প্রতিষ্ঠান য’ত আনুষ্ঠানিক বিদ্যালয়ৰ দৰে কঠোৰ নিয়ম নাথাকে। শিক্ষাৰ্থীয়ে নিজৰ সুবিধা অনুসৰি শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। এই বিদ্যালয়ত আধুনিক যোগাযোগ মাধ্যম ব্যৱহাৰ কৰি শিক্ষাদান কৰা হয়।
(গ) মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়
উত্তৰঃ মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয় হৈছে এনে বিশ্ববিদ্যালয় য’ত শিক্ষাৰ্থীয়ে নিজৰ সুবিধা আৰু সময় অনুসৰি উচ্চ শিক্ষা লাভ কৰিব পাৰে। ইয়াত দূৰৱৰ্তী শিক্ষা, যোগাযোগ শিক্ষা আৰু মুক্ত শিক্ষাৰ ব্যৱস্থা থাকে।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post