ASSEB Class 12 Geography Chapter 3 তৃতীয় অধ্যায় পাঠটোৰ উত্তৰ

অধ্যায় – ৩

জনসংখ্যাৰ গাঁথনি

ক. অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ

১। তলৰ কোনটো কৰ্মক্ষম জনসংখ্যা?

A) ১৫–৫০ বছৰ
B) ১৫–৫৫ বছৰ
C) ১৫–৫৯ বছৰ
D) ১৫–৬৬ বছৰ

উত্তৰঃ C) ১৫–৫৯ বছৰ।

২। তলৰ কোনখন দেশৰ লিংগ অনুপাত অধিক?

A) লাটভিয়া
B) ভাৰত
C) জাপান
D) ফ্ৰান্স

উত্তৰঃ A) লাটভিয়া।

৩। সাক্ষৰতাৰ হাৰ গণনাৰ ক্ষেত্ৰত সাধাৰণতে কোন বয়সৰ ওপৰৰ লোকক ধৰা হয়?

A) ৫ বছৰ
B) ৬ বছৰ
C) ৭ বছৰ
D) ১২ বছৰ

উত্তৰঃ C) ৭ বছৰ।

৪। জনসংখ্যাৰ গাঁথনিৰ দুটা উপাদান লিখা।

উত্তৰঃ বয়স সংৰচনা আৰু লিংগ সংৰচনা।

৫। জনসংখ্যাৰ গাঁথনি বা সংৰচনা কি?

উত্তৰঃ বয়স, লিংগ, সাক্ষৰতা, বাসস্থান, বৃত্তি আদি বৈশিষ্ট্যৰ ভিত্তিত কোনো অঞ্চলৰ জনসংখ্যাৰ গুণগত বৈশিষ্ট্যসমূহক জনসংখ্যাৰ গাঁথনি বা সংৰচনা বোলে।

৬। বয়স সংৰচনা কি?

উত্তৰঃ কোনো অঞ্চলৰ জনসংখ্যাক বিভিন্ন বয়স-গোটত বিভক্ত কৰি তাৰ অনুপাত প্ৰকাশ কৰাকে বয়স সংৰচনা বোলে।

৭। লিংগ সংৰচনা কি?

উত্তৰঃ কোনো জনসমষ্টিত পুৰুষ আৰু নাৰীৰ আপেক্ষিক অনুপাতক লিংগ সংৰচনা বোলে।

৮। লিংগ অনুপাত কি?

উত্তৰঃ কোনো জনসমষ্টিত পুৰুষ আৰু নাৰীৰ সংখ্যাৰ পাৰস্পৰিক অনুপাতক লিংগ অনুপাত বোলে।

৯। ভাৰতত লিংগ অনুপাত কেনেদৰে প্ৰকাশ কৰা হয়?

উত্তৰঃ প্ৰতি ১০০০ জন পুৰুষৰ বিপৰীতে থকা নাৰীৰ সংখ্যাৰে।

১০। বয়স-লিংগ পিৰামিড কি?

উত্তৰঃ কোনো জনসমষ্টিৰ বয়স আৰু লিংগভিত্তিক গাঁথনি চিত্ৰৰূপে উপস্থাপন কৰা আঁকনিক বয়স-লিংগ পিৰামিড বোলে।

১১। বয়স-লিংগ পিৰামিডত পুৰুষক কোনফালে দেখুওৱা হয়?

উত্তৰঃ সাধাৰণতে বাঁওফালে।

১২। বয়স-লিংগ পিৰামিডত নাৰীক কোনফালে দেখুওৱা হয়?

উত্তৰঃ সাধাৰণতে সোঁফালে।

১৩। পৌৰ জনসংখ্যা কি?

উত্তৰঃ নগৰ বা পৌৰ অঞ্চলত বসবাস কৰা মুঠ জনসংখ্যাক পৌৰ জনসংখ্যা বোলে।

১৪। গ্ৰাম্য জনসংখ্যা কি?

উত্তৰঃ গ্ৰামাঞ্চলত বসবাস কৰা মুঠ জনসংখ্যাক গ্ৰাম্য জনসংখ্যা বোলে।

১৫। জীৱিকা নিৰ্বাহৰ সংৰচনা কি?

উত্তৰঃ কৰ্মক্ষম বা কৰ্মৰত জনসংখ্যা কোন কোন অৰ্থনৈতিক কাৰ্যত নিযুক্ত, তাৰ বিন্যাসক জীৱিকা নিৰ্বাহৰ সংৰচনা বোলে।

১৬। বয়স বঢ়াৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ জনসংখ্যা কি?

উত্তৰঃ যেতিয়া শিশু-কিশোৰৰ তুলনাত বৃদ্ধ লোকৰ অনুপাত ক্রমে বাঢ়ি যায়, তেনে জনসংখ্যাক বয়স বঢ়া বা ageing population বোলে।

১৭। প্ৰব্ৰজনৰ দুটা আকৰ্ষক কাৰক লিখা।

উত্তৰঃ উন্নত কৰ্মসংস্থান আৰু উন্নত শিক্ষা।

১৮। এখন দেশৰ মানুহ আন এখন দেশৰ মানুহৰ পৰা কিয় পৃথক?

উত্তৰঃ বয়স, লিংগ অনুপাত, সাক্ষৰতা, বৃত্তি, ভাষা, ধৰ্ম, গ্ৰাম্য-পৌৰ অনুপাত আদি বৈশিষ্ট্যৰ ভিন্নতাৰ বাবে।

খ. চমু প্ৰশ্নোত্তৰ

১। জনসংখ্যাৰ গাঁথনি কি? ইয়াৰ মুখ্য উপাদানসমূহ কি কি?

উত্তৰঃ
কোনো দেশ বা অঞ্চলৰ জনসংখ্যাক বয়স, লিংগ, সাক্ষৰতা, বাসস্থান, বৃত্তি, ভাষা, ধৰ্ম আদি বৈশিষ্ট্যৰ ভিত্তিত বিশ্লেষণ কৰাকে জনসংখ্যাৰ গাঁথনি বোলে।

ইয়াৰ মুখ্য উপাদানসমূহ হ’ল—

• বয়স সংৰচনা

• লিংগ সংৰচনা

• সাক্ষৰতা

• গ্ৰাম্য-পৌৰ সংৰচনা

• বৃত্তিগত সংৰচনা

• ভাষা আৰু ধৰ্মীয় গাঁথনি

২। বয়স সংৰচনাৰ গুৰুত্ব কি?

উত্তৰঃ
বয়স সংৰচনাই এখন দেশত শিশু, কৰ্মক্ষম আৰু বৃদ্ধ লোকৰ অনুপাত কিমান সেই কথা জনায়। ইয়াৰ পৰা দেশখনৰ কৰ্মশক্তি, নিৰ্ভৰশীল জনসংখ্যা আৰু ভবিষ্যৎ জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ ধাৰা বুজিব পাৰি।

৩। বয়স-লিংগ পিৰামিডৰ তাৎপৰ্য কি?

উত্তৰঃ
বয়স-লিংগ পিৰামিডৰ সহায়ত কোনো জনসমষ্টিৰ বয়স আৰু লিংগভিত্তিক গাঁথনি সহজে বুজিব পাৰি। ইয়াৰ পৰা জন্মহাৰ, মৃত্যুহাৰ, জনসংখ্যা বৃদ্ধি, কৰ্মক্ষম জনশক্তি আৰু বৃদ্ধ লোকৰ অনুপাতৰ আভাস পোৱা যায়।

৪। জনসংখ্যা পিৰামিডৰ ভূমি আৰু শীৰ্ষভাগে কি বুজায়?

উত্তৰঃ
পিৰামিডৰ ভূমিয়ে শিশু আৰু কম বয়সীয়া জনসংখ্যা বুজায়। শীৰ্ষভাগে অধিক বয়সীয়া বা বৃদ্ধ জনসংখ্যা বুজায়।

৫। জনসংখ্যাৰ লিংগ অনুপাতত কি কি কাৰকে প্ৰভাৱ পেলায়?

উত্তৰঃ
জন্মৰ সময়ৰ লিংগ অনুপাত, পুৰুষ-নাৰীৰ পৃথক মৃত্যুহাৰ, প্ৰব্ৰজন, সামাজিক অৱস্থা, স্বাস্থ্যসেৱা, যুদ্ধ আৰু নাৰী-পুৰুষৰ সামাজিক মৰ্যাদাই লিংগ অনুপাতত প্ৰভাৱ পেলায়।

৬। এখন দেশৰ জনসংখ্যাৰ গাঁথনি অধ্যয়ন কিয় প্ৰয়োজন?

উত্তৰঃ
ইয়াৰ সহায়ত জনশক্তি, শিক্ষা, স্বাস্থ্য, চাকৰি, গৃহসংস্থান, সামাজিক কল্যাণ আৰু উন্নয়ন পৰিকল্পনা সুচাৰুৰূপে কৰিব পাৰি।

গ. পৃথিৱীৰ জনসংখ্যাৰ বয়স গাঁথনি

১। পৃথিৱীৰ জনসংখ্যাৰ বয়স গাঁথনিৰ বিষয়ে চমুকৈ আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ
পৃথিৱীৰ বিভিন্ন দেশত জনসংখ্যাৰ বয়স গাঁথনি একে নহয়।

উচ্চ জন্মহাৰ থকা উন্নয়নশীল দেশসমূহত শিশু আৰু কিশোৰৰ অনুপাত অধিক হয়। এনে দেশৰ জনসংখ্যা পিৰামিডৰ ভূমি বহল হয় আৰু শীৰ্ষভাগ সৰু হয়।

সুস্থিৰ জনসংখ্যাযুক্ত দেশসমূহত শিশু, প্ৰাপ্তবয়স্ক আৰু বৃদ্ধ লোকৰ অনুপাত তুলনামূলকভাৱে সমতাপূৰ্ণ থাকে। এনে পিৰামিড ঘণ্টা বা স্তম্ভাকৃতিৰ হয়।

আনহাতে, কম জন্মহাৰ আৰু অধিক আয়ুস থকা উন্নত দেশসমূহত বৃদ্ধ লোকৰ অনুপাত অধিক হয় আৰু শিশু-কিশোৰৰ সংখ্যা কমে। এনে পিৰামিডৰ ভূমি সংকীৰ্ণ আৰু মধ্য-উচ্চ অংশ তুলনামূলকভাৱে বহল হয়।

সেয়েহে বয়স গাঁথনিৰ পৰা এখন দেশৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধি, কৰ্মশক্তি আৰু উন্নয়নৰ স্তৰৰ আভাস পোৱা যায়।

ঘ. গ্ৰাম্য আৰু পৌৰ জনসংখ্যা

১। জনসংখ্যাৰ গ্ৰাম্য আৰু পৌৰ সংযুতিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ
বাসস্থানৰ ভিত্তিত জনসংখ্যাক সাধাৰণতে গ্ৰাম্য আৰু পৌৰ—এই দুটা ভাগত বিভক্ত কৰা হয়।

গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ অধিকাংশ লোক কৃষি, পশুপালন, বনসম্পদ আহৰণ, মৎস্য পালন আদি প্ৰাথমিক কাৰ্যৰ সৈতে জড়িত থাকে। জনঘনত্ব তুলনামূলকভাৱে কম আৰু নগৰাঞ্চলৰ তুলনাত শিক্ষা, স্বাস্থ্য, পৰিবহণ আৰু অন্যান্য সেৱা সীমিত হ’ব পাৰে।

আনহাতে, পৌৰ বা নগৰাঞ্চলত উদ্যোগ, বাণিজ্য, প্ৰশাসন, শিক্ষা, চিকিৎসা, যোগাযোগ, তথ্য-প্ৰযুক্তি আৰু অন্যান্য সেৱামূলক কাৰ্য অধিক কেন্দ্ৰীভূত থাকে। নগৰত জনঘনত্ব, সাক্ষৰতা আৰু সুযোগ-সুবিধা সাধাৰণতে অধিক।

প্ৰব্ৰজনৰ বাবেও গ্ৰাম্য-পৌৰ গাঁথনিত পৰিৱৰ্তন ঘটে। চাকৰি, শিক্ষা আৰু উন্নত জীৱনৰ আশাত বহু লোক গ্ৰামৰ পৰা নগৰলৈ যায়। এই প্ৰক্ৰিয়াই নগৰীকৰণ বৃদ্ধি কৰে।

ঙ. এখন দেশৰ মানুহ এজন আনজনৰ পৰা কিয় পৃথক

১। এখন দেশৰ মানুহ কিদৰে এজন আনজনৰ পৰা পৃথক হয়? কাৰণ দর্শোৱা।

উত্তৰঃ
একেখন দেশৰ সকলো মানুহৰ জীৱন-পদ্ধতি একে নহয়। ভৌগোলিক, সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে লোকসকলৰ মাজত বিভিন্নতা দেখা যায়।

গ্ৰামাঞ্চলৰ মানুহ কৃষি, পশুপালন আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ সৈতে অধিক জড়িত থাকে, আনহাতে নগৰবাসী উদ্যোগ, বাণিজ্য, শিক্ষা, প্ৰশাসন আৰু সেৱাখণ্ডত অধিক নিযুক্ত থাকে।

ভাষা, ধৰ্ম, জাতি, জনজাতি, খাদ্যাভ্যাস, সাজ-পোছাক, শিক্ষা, সাক্ষৰতা আৰু আয়ৰ স্তৰতো পাৰ্থক্য দেখা যায়। বয়স আৰু লিংগ গাঁথনিও সকলো অঞ্চলত একে নহয়।

সেয়েহে জীৱিকা, সংস্কৃতি, সামাজিক আচাৰ-ব্যৱহাৰ, বাসস্থান আৰু শিক্ষা আদি বৈশিষ্ট্যৰ ভিত্তিত একেখন দেশৰ মানুহো এজন আনজনৰ পৰা পৃথক হয়।

চ. জীৱিকা নিৰ্বাহৰ সংৰচনা

১। পৃথিৱীত মানুহৰ জীৱিকা নিৰ্বাহৰ সংৰচনাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ
মানুহে জীৱিকা নিৰ্বাহৰ বাবে বিভিন্ন অৰ্থনৈতিক কাৰ্যত নিযুক্ত হয়। এই কাৰ্যসমূহক সাধাৰণতে চাৰিটা খণ্ডত ভাগ কৰা হয়।

১. প্ৰাথমিক খণ্ড

প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ পৰা পোনপটীয়াকৈ সামগ্ৰী আহৰণ কৰা কাৰ্যসমূহ এই খণ্ডত পৰে। যেনে—

• কৃষি

• পশুপালন

• মৎস্য পালন

• বনসম্পদ আহৰণ

• খনিজ উত্তোলন

২. দ্বিতীয়ক খণ্ড

প্ৰাথমিক খণ্ডত উৎপাদিত কেঁচামালক ৰূপান্তৰ কৰি নতুন সামগ্ৰী সৃষ্টি কৰা কাৰ্য দ্বিতীয়ক খণ্ডৰ অন্তৰ্গত। যেনে—

• উদ্যোগ

• কাৰখানা

• নিৰ্মাণ কাৰ্য

৩. তৃতীয়ক খণ্ড

মানুহক বিভিন্ন সেৱা প্ৰদান কৰা কাৰ্য এই খণ্ডত অন্তৰ্ভুক্ত। যেনে—

• পৰিবহণ

• বাণিজ্য

• শিক্ষা

• চিকিৎসা

• প্ৰশাসন

• যোগাযোগ

৪. চতুৰ্থক খণ্ড

উচ্চ জ্ঞান, গৱেষণা আৰু তথ্যভিত্তিক কাম এই খণ্ডত অন্তৰ্ভুক্ত। যেনে—

• গৱেষণা

• তথ্য-প্ৰযুক্তি

• পৰামৰ্শ

• বিজ্ঞান আৰু উদ্ভাৱন

উন্নত দেশসমূহত তৃতীয়ক আৰু চতুৰ্থক খণ্ডত অধিক লোক নিযুক্ত থাকে, আনহাতে উন্নয়নশীল দেশসমূহত প্ৰাথমিক খণ্ডৰ অংশ তুলনামূলকভাৱে অধিক।

ছ. বয়স-লিংগ পিৰামিডৰ প্ৰকাৰ

১। পৃথিৱীৰ বিভিন্ন অঞ্চলত দেখা পোৱা বয়স-লিংগ গাঁথনিৰ প্ৰধান ধৰণসমূহ আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ
জনসংখ্যাৰ বয়স আৰু লিংগভিত্তিক গাঁথনি সাধাৰণতে তিনিটা মুখ্য ৰূপত দেখা যায়—

(ক) বিস্তাৰশীল জনসংখ্যা

এই ধৰণৰ দেশত জন্মহাৰ অধিক আৰু শিশু-কিশোৰৰ সংখ্যা বেছি। পিৰামিডৰ ভূমি বহল আৰু শীৰ্ষভাগ সংকীৰ্ণ হয়। এনে গাঁথনি দ্রুত বর্ধমান জনসংখ্যাৰ লক্ষণ।

(খ) সুস্থিৰ জনসংখ্যা

ইয়াত বিভিন্ন বয়সৰ লোকৰ অনুপাত তুলনামূলকভাৱে সমান থাকে। জন্মহাৰ আৰু মৃত্যুহাৰ দুয়োটাই মধ্যম বা নিম্ন। জনসংখ্যা বিশেষ বৃদ্ধি বা হ্ৰাস নকৰে।

(গ) সংকোচনশীল জনসংখ্যা

ইয়াত জন্মহাৰ কম আৰু বৃদ্ধ লোকৰ অনুপাত অধিক। পিৰামিডৰ ভূমি সংকীৰ্ণ আৰু মধ্য-উচ্চ অংশ বহল হয়। এনে অৱস্থা অধিকাংশ উন্নত দেশত দেখা যায়।

জ. লিংগ অনুপাতৰ ভাৰসাম্যহীনতাৰ কাৰণ

১। পৃথিৱীৰ বিভিন্ন অঞ্চলত দেখা দিয়া বয়স-লিংগৰ ভাৰসাম্যহীন অৱস্থাৰ মুখ্য কাৰকসমূহ আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ
বয়স-লিংগ গাঁথনি বহু কাৰকৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হয়।

উচ্চ জন্মহাৰ: উন্নয়নশীল দেশত শিশু-কিশোৰৰ অনুপাত অধিক হয়।

নিম্ন জন্মহাৰ: উন্নত দেশত শিশুৰ সংখ্যা কম আৰু বৃদ্ধ লোকৰ অনুপাত বৃদ্ধি পায়।

আয়ুস বৃদ্ধি: উন্নত চিকিৎসা আৰু জীৱনমানৰ ফলত বৃদ্ধ জনসংখ্যা বাঢ়ে।

প্ৰব্ৰজন: কৰ্মসংস্থানৰ বাবে পুৰুষ বা নাৰীৰ একাংশ কোনো অঞ্চললৈ অধিক হাৰত প্ৰব্ৰজন কৰিলে লিংগ অনুপাতত ভাৰসাম্যহীনতা সৃষ্টি হয়।

যুদ্ধ: যুদ্ধত অধিক পুৰুষৰ মৃত্যু হ’লে নাৰীৰ অনুপাত বৃদ্ধি পায়।

স্বাস্থ্য আৰু সামাজিক অৱস্থা: মাতৃস্বাস্থ্য, কন্যাশিশুৰ যত্ন, নাৰীশিক্ষা আৰু স্বাস্থ্যসেৱাৰ মানেও লিংগ অনুপাতত প্ৰভাৱ পেলায়।

সেয়েহে বয়স-লিংগ গাঁথনি কোনো দেশৰ সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু জনসাংখ্যিক অৱস্থাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সূচক।

ঝ. বৃত্তিগত গাঁথনি

১। পৃথিৱীৰ জনসংখ্যাৰ বৃত্তিগত গাঁথনিৰ বিৱৰণ দিয়া।

উত্তৰঃ
কোনো দেশৰ কৰ্মৰত লোকসকল কোন কোন ধৰণৰ বৃত্তিত জড়িত, তাৰ ভিত্তিত জনসংখ্যাৰ বৃত্তিগত গাঁথনি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়।

প্ৰাথমিক বৃত্তিত কৃষি, পশুপালন, বননি, মৎস্য পালন আৰু খনিজ আহৰণ অন্তৰ্ভুক্ত। দ্বিতীয়ক বৃত্তিত উদ্যোগ, নিৰ্মাণ আৰু উৎপাদনমূলক কাম অন্তৰ্ভুক্ত।

তৃতীয়ক বৃত্তিৰ ভিতৰত বাণিজ্য, পৰিবহণ, শিক্ষা, চিকিৎসা, প্ৰশাসন আৰু যোগাযোগ আদি সেৱা থাকে। চতুৰ্থক বৃত্তিত গৱেষণা, তথ্য-প্ৰযুক্তি, বিজ্ঞান, উদ্ভাৱন আৰু উচ্চ জ্ঞানভিত্তিক সেৱা অন্তৰ্ভুক্ত।

উন্নয়নশীল দেশসমূহত অধিক লোক প্ৰাথমিক খণ্ডত জড়িত থাকে, আনহাতে উন্নত দেশসমূহত তৃতীয়ক আৰু চতুৰ্থক খণ্ডৰ অংশ অধিক।

বৃত্তিগত গাঁথনিৰ পৰা দেশখনৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ স্তৰো অনুমান কৰিব পাৰি।

ঞ. গুৰুত্বপূৰ্ণ অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ

১। কৰ্মক্ষম জনসংখ্যা বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰঃ সাধাৰণতে অৰ্থনৈতিক কাৰ্যত অংশগ্ৰহণ কৰিব পৰা বয়সৰ জনসংখ্যাক কৰ্মক্ষম জনসংখ্যা বোলে।

২। নিৰ্ভৰশীল জনসংখ্যা কি?

উত্তৰঃ শিশু আৰু বৃদ্ধৰ দৰে যিসকল সাধাৰণতে কৰ্মক্ষম গোটৰ ওপৰত আৰ্থিকভাৱে নিৰ্ভৰ কৰে, তেওঁলোকক নিৰ্ভৰশীল জনসংখ্যা বোলে।

৩। অধিক বৃদ্ধ জনসংখ্যাই কি সমস্যা সৃষ্টি কৰিব পাৰে?

উত্তৰঃ স্বাস্থ্য, পেঞ্চন, সামাজিক সুৰক্ষা আৰু কৰ্মক্ষম জনশক্তিৰ ওপৰত অধিক চাপ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।

৪। উচ্চ শিশু জনসংখ্যাই কি সূচায়?

উত্তৰঃ উচ্চ জন্মহাৰ আৰু ভবিষ্যতে জনসংখ্যা অধিক বৃদ্ধিৰ সম্ভাৱনা সূচায়।

৫। লিংগ অনুপাত কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ?

উত্তৰঃ ই সমাজত পুৰুষ-নাৰীৰ ভাৰসাম্য, নাৰীৰ সামাজিক অৱস্থা আৰু জনসাংখ্যিক স্বাস্থ্যৰ আভাস দিয়ে।

৬। সাক্ষৰতা জনসংখ্যাৰ গাঁথনিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান কিয়?

উত্তৰঃ সাক্ষৰতাই শিক্ষা, কৰ্মসংস্থান, স্বাস্থ্য সচেতনতা আৰু জীৱনমানৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলায়।

৭। গ্ৰাম্য-পৌৰ সংৰচনা কিয় অধ্যয়ন কৰা হয়?

উত্তৰঃ ইয়াৰ পৰা নগৰীকৰণ, জীৱিকা, সুবিধা, জনঘনত্ব আৰু সামাজিক-অৰ্থনৈতিক বৈচিত্ৰ্য বুজিব পাৰি।

৮। বৃত্তিগত গাঁথনি আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ সম্পৰ্ক কি?

উত্তৰঃ উন্নত দেশত অধিক লোক সেৱা আৰু জ্ঞানভিত্তিক খণ্ডত থাকে; অনুন্নত দেশত প্ৰাথমিক খণ্ডৰ অংশ অধিক থাকে।

ট. MCQ — ২০টা

১। জনসংখ্যাৰ গাঁথনিৰ মুখ্য উপাদান কোনটো?

A) বয়স
B) নদী
C) পাহাৰ
D) বৰষুণ
উত্তৰঃ A) বয়স

২। ১৫–৫৯ বছৰ বয়সৰ লোকসকল সাধাৰণতে—

A) বৃদ্ধ জনসংখ্যা
B) কৰ্মক্ষম জনসংখ্যা
C) শিশু জনসংখ্যা
D) নিৰ্ভৰশীল জনসংখ্যা
উত্তৰঃ B) কৰ্মক্ষম জনসংখ্যা

৩। সাক্ষৰতাৰ ক্ষেত্ৰত সাধাৰণতে কোন বয়সৰ ওপৰৰ লোক গণনা কৰা হয়?

A) ৫ বছৰ
B) ৬ বছৰ
C) ৭ বছৰ
D) ১২ বছৰ
উত্তৰঃ C) ৭ বছৰ

৪। বয়স-লিংগ পিৰামিডত নাৰীক সাধাৰণতে কোনফালে দেখুওৱা হয়?

A) ওপৰত
B) তলত
C) বাঁওফালে
D) সোঁফালে
উত্তৰঃ D) সোঁফালে

৫। লিংগ অনুপাত প্ৰকাশ কৰে—

A) পুৰুষ আৰু নাৰীৰ অনুপাত
B) শিশু আৰু বৃদ্ধৰ অনুপাত
C) নগৰ আৰু গাঁওৰ অনুপাত
D) শিক্ষিত আৰু অশিক্ষিতৰ অনুপাত
উত্তৰঃ A) পুৰুষ আৰু নাৰীৰ অনুপাত

৬। গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ মুখ্য জীৱিকা সাধাৰণতে—

A) তথ্য-প্ৰযুক্তি
B) কৃষি
C) বেংকিং
D) গৱেষণা
উত্তৰঃ B) কৃষি

৭। চতুৰ্থক বৃত্তিৰ উদাহৰণ কোনটো?

A) কৃষি
B) খনি
C) গৱেষণা
D) নিৰ্মাণ
উত্তৰঃ C) গৱেষণা

৮। পৌৰ জনসংখ্যা বুলিলে—

A) গাঁওৰ জনসংখ্যা
B) বৃদ্ধ জনসংখ্যা
C) কৰ্মক্ষম জনসংখ্যা
D) নগৰ অঞ্চলৰ জনসংখ্যা
উত্তৰঃ D) নগৰ অঞ্চলৰ জনসংখ্যা

৯। বিস্তাৰশীল জনসংখ্যা পিৰামিডৰ ভূমি—

A) বহল
B) সংকীৰ্ণ
C) একে
D) নাথাকে
উত্তৰঃ A) বহল

১০। সংকোচনশীল জনসংখ্যাত সাধাৰণতে—

A) শিশু অধিক
B) বৃদ্ধ লোকৰ অনুপাত অধিক
C) জন্মহাৰ অতি উচ্চ
D) কৰ্মক্ষম লোক নাই
উত্তৰঃ B) বৃদ্ধ লোকৰ অনুপাত অধিক

১১। বয়স বঢ়া জনসংখ্যাৰ মুখ্য লক্ষণ—

A) শিশু বৃদ্ধি
B) জন্মহাৰ বৃদ্ধি
C) বৃদ্ধ লোকৰ অনুপাত বৃদ্ধি
D) প্ৰব্ৰজন শূন্য
উত্তৰঃ C) বৃদ্ধ লোকৰ অনুপাত বৃদ্ধি

১২। প্ৰাথমিক বৃত্তিৰ উদাহৰণ—

A) বেংকিং
B) শিক্ষা
C) গৱেষণা
D) মৎস্য পালন
উত্তৰঃ D) মৎস্য পালন

১৩। দ্বিতীয়ক বৃত্তিৰ উদাহৰণ—

A) উদ্যোগ
B) কৃষি
C) চিকিৎসা
D) পৰ্যটন
উত্তৰঃ A) উদ্যোগ

১৪। তৃতীয়ক বৃত্তিৰ উদাহৰণ—

A) খনি
B) পৰিবহণ
C) কৃষি
D) মাছ ধৰা
উত্তৰঃ B) পৰিবহণ

১৫। জনসংখ্যা পিৰামিডৰ শীৰ্ষভাগে সূচায়—

A) শিশু
B) কৰ্মক্ষম লোক
C) বৃদ্ধ লোক
D) নবজাতক
উত্তৰঃ C) বৃদ্ধ লোক

১৬। অধিক নগৰীকৰণ সাধাৰণতে কোন খণ্ডৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত?

A) প্ৰাথমিক
B) কেৱল কৃষি
C) কেৱল বননি
D) দ্বিতীয়ক আৰু তৃতীয়ক
উত্তৰঃ D) দ্বিতীয়ক আৰু তৃতীয়ক

১৭। উন্নত দেশসমূহত অধিক লোক সাধাৰণতে কোন খণ্ডত নিযুক্ত?

A) তৃতীয়ক আৰু চতুৰ্থক
B) কেৱল প্ৰাথমিক
C) কেৱল কৃষি
D) কেৱল পশুপালন
উত্তৰঃ A) তৃতীয়ক আৰু চতুৰ্থক

১৮। প্ৰব্ৰজনে কোন গাঁথনিত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে?

A) লিংগ
B) বয়স
C) দুয়োটাতে
D) কোনো এটাতো নহয়
উত্তৰঃ C) দুয়োটাতে

১৯। জনসংখ্যাৰ গাঁথনি অধ্যয়নৰ সহায়ত কি বুজিব পাৰি?

A) কেৱল ভূমিৰূপ
B) কেৱল জলবায়ু
C) সামাজিক-অৰ্থনৈতিক অৱস্থা
D) কেৱল নদী
উত্তৰঃ C) সামাজিক-অৰ্থনৈতিক অৱস্থা

২০। জনসংখ্যাৰ বৃত্তিগত গাঁথনিৰ পৰা জানিব পাৰি—

A) দেশখনৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ স্তৰ
B) নদীৰ গভীৰতা
C) পাহাৰৰ উচ্চতা
D) বৃষ্টিপাত
উত্তৰঃ A) দেশখনৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ স্তৰ

Teacher Generate Question Answer

তৃতীয় অধ্যায়

জনসংখ্যাৰ সংৰচনা

অনুশীলনীঃ

(১) লিংগ অনুপাত কি ? ইয়াক কেনেদৰে নিৰ্ণয় কৰা হয়।

উত্তৰঃ

(২) জনসংখ্যা গঠন মানে কি ?

উত্তৰঃ

(৩) কৰ্মঠ জনসংখ্যা কি ?

উত্তৰঃ

(৪) বয়স্ক জনসংখ্যা কি ?

উত্তৰঃ

(৫) পৃথিৱীৰ কোনখন দেশৰ সৰ্বাধিক লিংগ অনুপাত আছে ?

উত্তৰঃ

(৬) লিংগ অনুপাত নিম্ন হোৱা কেইখনমান দেশৰ নাম ?

উত্তৰঃ

(৭) পৃথিৱীৰ কোনখন দেশৰ একেবাৰে নিম্ন লিংগ অনুপাত দেখা যায় ?

উত্তৰঃ

(৮) ভাৰতবৰ্ষত কিমান বয়সৰ জনসংখ্যা শিক্ষিত বুলি ধৰা হয় ?

উত্তৰঃ

(৯) গ্ৰাম্য আৰু নগৰৰ সংৰচনাৰ মাজত পাথৰ্ক্যবোৰ কি কি ?

উত্তৰঃ

(১০) নিম্ন লিংগ অনুপাত হোৱাৰ কাৰণবোৰ কি কি ?

উত্তৰঃ

(১১) উন্নয়নশীল দেশসমূহৰ মহিলাৰ জনসংখ্যা কম হোৱাৰ কাৰণ কি ?

উত্তৰঃ

(১২) মানুহৰ বৃত্তীয় গাঁঠনিৰ বিষয়ে লিখা ?

উত্তৰঃ