শিশুলীলা
১। অতি চমু প্ৰশ্নৰ উত্তৰ লিখা
(ক) ‘কৃষ্ণগীত গাৱন্ত সুন্দৰী’ — কৃষ্ণগীত গোৱা সুন্দৰীগৰাকী কোন?
উত্তৰঃ ‘কৃষ্ণগীত গাৱন্ত সুন্দৰী’ বুলি কোৱা সুন্দৰীগৰাকী হৈছে যশোদা।
(খ) ‘কৰ্ণত কুণ্ডল দোলে আতি’ — কাৰ কাণৰ কুণ্ডলৰ কথা কৈছে?
উত্তৰঃ ইয়াত যশোদাৰ কাণৰ কুণ্ডলৰ কথা কোৱা হৈছে।
(গ) ‘কাম্পে কোপে অৰুণ অধৰ’ — ইয়াত কাৰ অৰুণ অধৰৰ কথা কৈছে?
উত্তৰঃ ইয়াত শ্ৰীকৃষ্ণৰ অৰুণ অধৰৰ কথা কোৱা হৈছে।
(ঘ) ‘মথনিত ধৰিয়া নিষেধি’ — ‘মথনি’ শব্দৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ ‘মথনি’ শব্দৰ অৰ্থ হৈছে গাখীৰ ঘুঁটিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এবিধ সঁজুলি।
(ঙ) ‘নোজোড়ে আঙুলি দুই জৰী’ — ইয়াত কাৰ জৰীৰ নাটনি হৈছে?
উত্তৰঃ ইয়াত শ্ৰীকৃষ্ণক বান্ধিবলৈ মাক যশোদাৰ জৰীৰ নাটনি হৈছে।
(চ) ‘ৰুণ ঝুণ কেয়ূৰ কঙ্কণ’ — কাৰ কেয়ূৰ কঙ্কণৰ শব্দৰ কথা কোৱা হৈছে?
উত্তৰঃ ইয়াত যশোদাৰ কেয়ূৰ-কঙ্কণৰ ‘ৰুণ-ঝুণ’ শব্দৰ কথা কোৱা হৈছে।
২। ‘শিশুলীলা’ পাঠটিত ফুটি উঠা শ্ৰীকৃষ্ণৰ মানৱীয় ৰূপৰ বিষয়ে নিজৰ ভাষাৰে লিখা।
উত্তৰঃ মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ বিৰচিত ‘কীৰ্ত্তন-ঘোষা’ৰ অন্তৰ্গত ‘শিশুলীলা’ পাঠটিত শ্ৰীকৃষ্ণৰ ঐশ্বৰিক মহিমাৰ লগতে এক সাধাৰণ মানৱ শিশুৰ ৰূপ অতি জীৱন্ত ভাৱে প্ৰকাশ পাইছে। ইয়াত কৃষ্ণক কেৱল ভগৱান হিচাপে নহয়, বৰঞ্চ এক দুষ্ট, মৰমলগা আৰু স্বাভাৱিক শিশুৰূপে দেখুওৱা হৈছে। সাধাৰণ শিশুৱে যেনেকৈ মাকৰ মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ দুষ্টামি কৰে, তেনেদৰে কৃষ্ণয়ো মাক যশোদাৰ লগত ঠেহ-পেচ কৰিছে, অভিমান কৰিছে আৰু মৰম বিচাৰিছে।
মাক ব্যস্ত হৈ থাকোতে কৃষ্ণই আমনি কৰিছে, কোলাত উঠিবলৈ জোৰ কৰিছে, স্তনপান নাপালে খং কৰিছে। খঙত দধিভাণ্ড ভাঙি লণ্ড-ভণ্ড কৰিছে, লৱনু চুৰ কৰি নিজেও খাইছে আৰু বান্দৰকো খুৱাইছে। এইবোৰ আচৰণ সম্পূৰ্ণ মানৱ শিশুৰ দৰে স্বাভাৱিক।
মাকৰ খং উঠাত ভয় পাই পলাই ফুৰা আৰু পাছত মাকৰ অৱস্থা দেখি নিজে ধৰা দিয়াটোও তেওঁৰ মানৱীয় দিশটোক স্পষ্ট কৰে। এইদৰে ‘শিশুলীলা’ত কৃষ্ণৰ দুষ্টামি, মৰম, ভয় আৰু অভিমান—এই সকলোবোৰ গুণেৰে তেওঁ এক চিৰন্তন শিশুৰ ৰূপত আমাৰ আগত উপস্থিত হৈছে।
৩। শংকৰদেৱৰ মহত্ত্বম সৃষ্টি ‘কীৰ্ত্তন-ঘোষা’ৰ বিষয়ে এটি চমুটোকা লিখা।
উত্তৰঃ মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ সাহিত্যিক জীৱনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূর্ণ সৃষ্টি হৈছে ‘কীৰ্ত্তন-ঘোষা’। এই গ্ৰন্থখন নাম-প্ৰসঙ্গৰ বাবে ৰচিত আৰু একশৰণ নাম ধৰ্মৰ মূল আধাৰ হিচাপে পৰিগণিত। ‘কীৰ্ত্তন-ঘোষা’ত ভক্তিৰসৰ প্ৰাধান্য বিশেষভাৱে লক্ষ্য কৰা যায়।
গ্ৰন্থখনত বিভিন্ন ছন্দৰ ব্যৱহাৰ, ভাষাৰ সহজতা আৰু সংগীতধৰ্মিতা বিশেষ লক্ষণীয়। ইয়াত ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণৰ লীলা, ভক্তিৰ মহিমা আৰু ধৰ্মীয় আদৰ্শসমূহ সুন্দৰকৈ উপস্থাপন কৰা হৈছে। ‘কীৰ্ত্তন-ঘোষা’ত মুঠ ৯টা অধ্যায় আছে, য’ত প্ৰতিটো অংশই ভক্তিৰ অনুভূতিৰে পৰিপূৰ্ণ।
ই কেৱল ধৰ্মীয় গ্ৰন্থ নহয়, অসমীয়া সাহিত্যৰো এক অমূল্য সম্পদ। এই গ্ৰন্থই অসমৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাই আহিছে আৰু আজিও মানুহৰ হৃদয়ত বিশেষ স্থান অধিকাৰ কৰি আছে।
৪। ‘শিশুলীলা’ পাঠটিৰ অন্তৰ্নিহিত তাৎপৰ্য বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ ‘শিশুলীলা’ পাঠটি শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ ‘কীৰ্ত্তন-ঘোষা’ৰ অন্তৰ্গত এক গুৰুত্বপূর্ণ অংশ। এই পাঠত শ্ৰীকৃষ্ণৰ শিশুৰূপৰ লীলাৰ জৰিয়তে গভীৰ ধৰ্মীয় আৰু দাৰ্শনিক তাৎপৰ্য প্ৰকাশ পাইছে।
ইয়াত দেখুওৱা হৈছে যে ত্ৰিজগতৰ প্ৰভু পৰমব্ৰহ্ম শ্ৰীকৃষ্ণেও ভকতৰ কল্যাণৰ বাবে সাধাৰণ মানৱ শিশুৰূপ ধৰি জন্ম গ্ৰহণ কৰে। মাতৃ যশোদাৰ সৈতে তেওঁৰ মৰম, দুষ্টামি আৰু লীলা—এইবোৰে ভগৱান আৰু ভক্তৰ মাজৰ অন্তৰংগ সম্পৰ্কটো স্পষ্ট কৰে।
এই পাঠৰ মূল তাৎপৰ্য হৈছে—ভগৱান সদায় ভক্তৰ অধীন। ভক্তিৰ শক্তিৰে ভগৱানক লাভ কৰিব পাৰি। যশোদাই ভক্তিৰ জৰিয়তে সেই পৰম ঈশ্বৰক পুত্ৰৰূপে লাভ কৰিছিল, যিজনক মহাযোগীসকলেও তপস্যাৰে লাভ কৰিব নোৱাৰে।
কিন্তু মানৱীয় অহংকাৰৰ বাবে যশোদাই কৃষ্ণক সাধাৰণ শিশু বুলি ভাবি বান্ধিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল আৰু তাত ব্যৰ্থ হৈছিল। ইয়াৰ দ্বাৰা বুজা যায় যে ভগৱান অসীম আৰু সর্বশক্তিমান। কেৱল শুদ্ধ ভক্তিৰ দ্বাৰাই তেওঁক লাভ কৰা সম্ভৱ। এইয়ে ‘শিশুলীলা’ পাঠটিৰ মুখ্য তাৎপৰ্য।
৫। ‘তাহাঙ্ক তনয় মানি বলে। যশোদা বান্ধন্ত উডুখলে।’ — কথাষাৰৰ অন্তৰ্নিহিত তাৎপৰ্য বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ উক্ত পদফাঁকি শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ বিৰচিত ‘শিশুলীলা’ পাঠৰ পৰা লোৱা হৈছে। ইয়াত মাতৃ যশোদাই শ্ৰীকৃষ্ণক নিজৰ পুত্ৰ বুলি ভাবি উডুখলত বান্ধিবলৈ চেষ্টা কৰা ঘটনাটো প্ৰকাশ পাইছে।
যশোদা আছিল শ্ৰীকৃষ্ণৰ একান্ত ভক্ত। ভক্তিৰ বলতেই তেওঁ ত্ৰিজগতৰ প্ৰভুক পুত্ৰৰূপে লাভ কৰিছিল। যিজন ভগৱানক মহা যোগীসকলেও বহু তপস্যাৰ পিছতো লাভ কৰিব নোৱাৰে, সেই ভগৱানেই যশোদাৰ ওচৰত সহজে ধৰা দিছিল।
কিন্তু মাতৃস্নেহ আৰু মানৱীয় ভাবনাৰ বাবে যশোদাই কৃষ্ণক সাধাৰণ শিশু বুলি ভাবিছিল। সেইবাবে তেওঁ কৃষ্ণৰ ওপৰত খং কৰি বান্ধিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।
এই ঘটনাৰ দ্বাৰা বুজা যায় যে ভগৱান ভক্তৰ অধীন। ভকতে যি ৰূপত তেওঁক বিচাৰে, ভগৱানে সেই ৰূপতেই ধৰা দিয়ে। সেয়ে এই পদফাঁকিত ভক্তি আৰু ভগৱানৰ মাজৰ গভীৰ সম্পৰ্কৰ প্ৰকাশ ঘটিছে।
৬। ‘নাহি আদি অন্ত পূৰ্বাপৰ। পূৰ্ণব্ৰহ্মা জগত ঈশ্বৰ।।’ — ইয়াত কবিয়ে শিশু কৃষ্ণৰ ঐশ্বৰিক গুণৰ প্ৰকাশ কেনেদৰে কৰিছে বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ উক্ত পদফাঁকিৰ জৰিয়তে শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে শ্ৰীকৃষ্ণৰ অসীম ঐশ্বৰিক গুণ আৰু মহিমা প্ৰকাশ কৰিছে। ইয়াত কোৱা হৈছে যে শ্ৰীকৃষ্ণৰ কোনো আদি-অন্ত নাই; তেওঁ অনন্ত আৰু চিৰন্তন। তেওঁয়ে এই বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সৃষ্টিকৰ্তা আৰু পৰম ঈশ্বৰ।
যদিও কৃষ্ণে যশোদাৰ ঘৰত শিশুৰূপে জন্ম লৈছে আৰু সাধাৰণ শিশুৰ দৰে দুষ্টামি কৰিছে—যেনে দধিভাণ্ড ভঙা, লৱনু খোৱা, বান্দৰক দিয়া আদি—তথাপিও তেওঁ মূলতঃ পৰমব্ৰহ্ম।
যশোদাই তেওঁক বান্ধিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ সময়ত বাৰে বাৰে ৰছীৰ দৈৰ্ঘ্য কম হোৱা ঘটনাই তেওঁৰ ঐশ্বৰিক শক্তিৰ প্ৰমাণ দিয়ে। অৱশেষত মাকৰ পৰিশ্ৰম দেখি কৃষ্ণই নিজেই বান্ধি ল’বলৈ অনুমতি দিয়ে।
এইদৰে কবিয়ে দেখুৱাইছে যে কৃষ্ণ একে সময়তে মানৱ শিশুও আৰু পৰম ঈশ্বৰো। তেওঁৰ এই দ্বৈত ৰূপেই তেওঁৰ মহিমাক অধিক গভীৰ কৰে।
৭। ব্যাখ্যা কৰা—
(ক) ‘যাক যোগী নপাৱে ধ্যানত। হেন হৰি পলান্ত ভয়ত।।’
উত্তৰঃ এই পদফাঁকি ‘শিশুলীলা’ পাঠৰ পৰা লোৱা হৈছে। ইয়াত শ্ৰীকৃষ্ণৰ অসীম মহিমা আৰু ভক্তিৰ শক্তি প্ৰকাশ পাইছে।
যিজন ভগৱানক মহা মহা যোগীসকলেও ধ্যান আৰু তপস্যাৰে লাভ কৰিব নোৱাৰে, সেইজন শ্ৰীকৃষ্ণই মাতৃ যশোদাৰ ভয়ত পলাই ফুৰা দৃশ্যই অতি আশ্চৰ্যজনক।
ইয়াৰ দ্বাৰা বুজা যায় যে ভগৱান ভক্তৰ অধীন। যশোদাৰ ভক্তিৰ বলতেই তেওঁ কৃষ্ণক পুত্ৰৰূপে লাভ কৰিছিল আৰু কৃষ্ণয়ো সাধাৰণ শিশুৰ দৰে আচৰণ কৰিছিল।
সেয়ে কবিয়ে এই পদফাঁকিৰ জৰিয়তে ভগৱানৰ মহিমা আৰু ভক্তিৰ মহিমা দুয়োটাই সুন্দৰকৈ প্ৰকাশ কৰিছে।
(খ) ‘ভাণ্ড ভাঙ্গি আবে যাইবি কোথা। খাইবো আজি কৃষ্ণ তোৰ মাথা।।’’
উত্তৰঃ এই পদফাঁকি ‘শিশুলীলা’ পাঠৰ পৰা লোৱা হৈছে। ইয়াত মাতৃ যশোদাৰ খং আৰু মাতৃস্নেহৰ এক সুন্দৰ প্ৰকাশ দেখা যায়।
কৃষ্ণই দধিভাণ্ড ভাঙি লৱনু চটিয়াই দিয়াত যশোদাৰ খং উঠিছিল আৰু তেওঁ কৃষ্ণক গালি পাৰিছিল।
এই ঘটনাৰ জৰিয়তে মাতৃ-পুত্ৰৰ মাজৰ স্বাভাৱিক স্নেহ, খং আৰু মৰমৰ সম্পৰ্কটো স্পষ্টকৈ প্ৰকাশ পাইছে। ইয়াত মানৱ জীৱনৰ এক সাধাৰণ কিন্তু মৰমলগা দৃশ্য অতি জীৱন্ত ৰূপত চিত্ৰিত হৈছে।
(গ) ‘পাচে পাচে যশোদা খেদন্ত। ভয়ে লাগ মাৱক নেদন্ত।।’
উত্তৰঃ এই পদফাঁকি ‘শিশুলীলা’ পাঠৰ পৰা লোৱা হৈছে। ইয়াত মাতৃ যশোদা আৰু শিশু কৃষ্ণৰ মাজৰ খং-অভিমানৰ এক দৃশ্য বৰ্ণনা কৰা হৈছে।
কৃষ্ণই দুষ্টামি কৰাৰ পিছত যশোদাই তেওঁক ধৰিবলৈ পিছত পিছত খেদি গৈছিল। কিন্তু মাকৰ খং দেখি কৃষ্ণ ভয়তে পলাইছিল।
এই ঘটনাই শিশুৰ স্বাভাৱিক ভয় আৰু মাতৃৰ শাসনৰ দৃশ্যটো স্পষ্টকৈ দাঙি ধৰে। ইয়াৰ দ্বাৰা কবিয়ে মাতৃ-পুত্ৰৰ মৰমলগা সম্পৰ্ক অতি সুন্দৰকৈ প্ৰকাশ কৰিছে।
৮। শিশুলীলা পাঠৰ আধাৰত শ্ৰীকৃষ্ণৰ নানা ধৰণৰ কাৰ্যৰ বিষয়ে নিজৰ ভাষাৰে বিৱৰি লিখা।
উত্তৰঃ ‘শিশুলীলা’ পাঠত শ্ৰীকৃষ্ণৰ বিভিন্ন কাৰ্যৰ জৰিয়তে তেওঁৰ দুমুখীয়া ৰূপ—মানৱীয় আৰু ঐশ্বৰিক—দুয়োটাই সুন্দৰকৈ প্ৰকাশ পাইছে।
শিশুৰূপে কৃষ্ণ অতি দুষ্ট আছিল। তেওঁ মাক যশোদাক বাৰে বাৰে আমনি কৰিছিল, কোলাত উঠিবলৈ জোৰ কৰিছিল আৰু স্তনপান নাপালে খং কৰিছিল। খঙত দধিভাণ্ড ভাঙিছিল, লৱনু সিঁচৰিত কৰিছিল আৰু বান্দৰকো খুৱাইছিল।
মাকৰ খং উঠাত তেওঁ ভয়তে পলাইছিল আৰু পাছত মাকৰ অৱস্থা দেখি নিজে ধৰা দিছিল। এইবোৰ কাৰ্যৰ জৰিয়তে তেওঁৰ মানৱীয় দিশটো স্পষ্ট হয়।
আনহাতে, তেওঁৰ ঐশ্বৰিক ৰূপটোও প্ৰকাশ পাইছে। যশোদাই বান্ধিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ সময়ত ৰছীৰ দৈৰ্ঘ্য কম হোৱা আৰু অৱশেষত নিজেই বান্ধি লোৱা ঘটনাই তেওঁৰ ভগৱানত্ব প্ৰকাশ কৰে।
এইদৰে কৃষ্ণৰ দুষ্টামি আৰু মহিমাৰ সমন্বয়ে পাঠটি অতি মনোমোহা হৈ উঠিছে।
৯। ‘মহাকোপে কোঠা পশিলন্ত সিঞ্চিৰাই লৱনু ভুজন্ত।’— কোনে অতি খঙেৰে কোঠাত সোমাইছিল? তেওঁ কিয় লৱণুবোৰ ছটিয়াই খাইছিল বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ শিশু কৃষ্ণই অতি খঙেৰে কোঠাত সোমাইছিল।
মাক যশোদাই কৃষ্ণক কোলাত লৈ স্তনপান কৰাইছিল, কিন্তু জুইত থকা গাখীৰ উতলি উঠাত তেওঁ কৃষ্ণক নামি থৈ গাখীৰ নমাবলৈ গৈছিল।
মাকে এইদৰে তেওঁক এৰি যোৱাত কৃষ্ণৰ খং উঠিছিল। সেই খঙতে তেওঁ দধিভাণ্ড ভাঙি লৱনুবোৰ চাৰিওফালে ছটিয়াই নিজেও খাইছিল আৰু বান্দৰকো দিছিল।
এই ঘটনাই শিশুৰ অভিমান আৰু খংৰ স্বাভাৱিক প্ৰকাশ দেখুৱায়।
১০। কৃষ্ণক ধৰিবলৈ গৈ যশোদাৰ কেনে অৱস্থা হৈছিল বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ কৃষ্ণক ধৰিবলৈ গৈ যশোদা অতি ভাগৰি পৰিছিল।
কৃষ্ণ পলাই ফুৰাত তেওঁ পিছত পিছত দৌৰি গৈছিল আৰু এই দৌৰাদৌৰিৰ ফলত তেওঁ ক্লান্ত হৈ পৰিছিল। তেওঁৰ খোপা ঢিলা হৈ পৰিছিল আৰু খোপাত পিন্ধা মালতী ফুলবোৰো সৰি পৰিছিল।
মাকৰ এনে অৱস্থা দেখি কৃষ্ণই দয়া কৰি নিজে ধৰা দিছিল। ইয়াৰ দ্বাৰা মাতৃ-পুত্ৰৰ মৰম আৰু ভক্তি-সম্পৰ্কৰ এক সুন্দৰ প্ৰকাশ দেখা যায়।