লোকসংস্কৃতি
১। তলৰ প্ৰশ্নসমূহৰ অতি চমুকৈ উত্তৰ লিখা।
(ক) লোককৃষ্টিৰ সাধাৰণ উত্তৰণক কি বোলা হয়?
উত্তৰঃ লোককৃষ্টিৰ যেতিয়া এক পৰিশীলিত আৰু ব্যাপক ৰূপত উত্তৰণ ঘটে, তেতিয়া তাক লোকসংস্কৃতি বোলা হয়।
(খ) লোকসমাজত কোন সময়ৰ কথাৰ অধিক সমাদৰ?
উত্তৰঃ লোকসমাজত সাধাৰণতে পুৰণি দিনৰ বা অতীতৰ কথা, কাহিনী আৰু পৰম্পৰাৰ অধিক সমাদৰ দেখা পোৱা যায়।
(গ) লোককৃষ্টি কাক বোলা হয়?
উত্তৰঃ গঞা বা সাধাৰণ লোক সমাজে নিজৰ জীৱন ধাৰণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম সম্পাদন কৰাৰ উপৰি উৎসৱ-পাৰ্বনত যি গীত-মাত, নাচ-বাগ, অভিনয় আদি কৰে, সেই সকলোবোৰৰ সামূহিক সমষ্টিকে লোককৃষ্টি বোলা হয়।
(ঘ) লোকসংস্কৃতিৰ দৃশ্যমান দিশক কি বোলা হয়?
উত্তৰঃ লোকসংস্কৃতিৰ যিবোৰ উপাদান আমি চকুৰে দেখা পাওঁ বা হাতেৰে চুব পাৰোঁ, সেই দৃশ্যমান দিশটোক ভৌতিক বা বস্তুসংস্কৃতি বোলা হয়।
(ঙ) পাঠত উল্লিখিত লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাই সম্পাদনা কৰা সাধুকথাৰ পুথিখনৰ নাম কি?
উত্তৰঃ সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাদেৱে সম্পাদনা কৰা বিশ্ববিখ্যাত সাধুকথাৰ পুথিখনৰ নাম হ’ল ‘বুঢ়ী আইৰ সাধু’।
২। লোকসমাজ সম্পর্কে কিছুমান লোকতত্ত্ববিদে দিয়া কি ধাৰণা গ্ৰহণ কৰিব নোৱৰি বুলি লিখকে কৈছে? ইয়াৰ কাৰণ কি?
উত্তৰঃ কিছুমান লোকতত্ত্ববিদে ধাৰণা কৰে যে লোকসমাজ হ’ল সমাজৰ এটি নিম্নস্তৰ, য’ত কেৱল অশিক্ষিত বা আদিম লোকসকলেহে বাস কৰে। কিন্তু লিখকৰ মতে এই ধাৰণা গ্ৰহণযোগ্য নহয়।
কাৰণ: কেৱল বিজ্ঞানসন্মত শিক্ষা বা আধুনিকতা থাকিলেই এখন সমাজ উচ্চস্তৰৰ আৰু তাৰ অভাৱত আন এখন সমাজ নিম্নস্তৰৰ হ’ব নোৱাৰে। সাধাৰণতে গাঁৱৰ মানুহক ‘লোক’ আৰু চহৰৰ অভিজাত শ্ৰেণীক ‘শিষ্ট’ বুলি ভবা হয় যদিও গাঁৱতো বহু শিক্ষিত আৰু জ্ঞানী লোক থাকে। ঠিক তেনেদৰে চহৰতো বহু গঞা লোকে নিজৰ সংস্কৃতি ধৰি ৰাখি বাস কৰে। সেয়েহে লোকসমাজক কেৱল নিম্নস্তৰৰ বুলি বিভাজন কৰাটো বৈজ্ঞানিক নহয়।
৩। চমু টোকা লিখা :
নিচুকনী গীত: কেঁচুৱাক নিচুকাবলৈ বা টোপনি নিয়াবলৈ মাক বা আইতাই যি অতি মৰম লগা আৰু সুৰীয়া গীত গায়, তাকেই নিচুকনী গীত বোলে। ইয়াৰ ভাষা অতি সহজ-সৰল। যেনে— ‘জোনবাই এ এটি তৰা দিয়া…’।
মালিতা বা কাহিনী গীত: যিবোৰ লোকগীতত কোনো এটা বিশেষ কাহিনী বা ঐতিহাসিক আখ্যান বৰ্ণনা কৰা হয়, তাকে মালিতা বোলে। যেনে— মণিৰাম দেৱানৰ গীত, চিকণ সৰিয়হৰ গীত আদি।
সাঁথৰ: সাঁথৰ হ’ল এক প্ৰকাৰৰ বৌদ্ধিক কছৰৎ বা খেল। ইয়াত কোনো এটা বস্তুৰ বিষয়ে ঘূৰাই-পকাই বৰ্ণনা দি উত্তৰটো সুধিবলৈ দিয়া হয়। ই মানুহৰ বুদ্ধি আৰু চিন্তা শক্তি বৃদ্ধি কৰে।
জনশ্রুতি: ঐতিহাসিক কোনো পুৰুষ বা স্থানক কেন্দ্ৰ কৰি লোকসমাজত মুখে মুখে চলি অহা বিশ্বাস বা কাহিনীসমূহক জনশ্রুতি বোলা হয়। ইয়াৰ কোনো লিখিত ঐতিহাসিক প্ৰমাণ নাথাকিলেও লোকবিশ্বাসত ইয়াৰ গুৰুত্ব অপৰিসীম।
জিকিৰ: হজৰত আজান ফকীৰ চাহেবে অসমীয়া লোকগীতৰ সুৰত ইছলাম ধৰ্মৰ আধ্যাত্মিক তত্ত্ব আৰু আল্লাহৰ গুণানুকীৰ্তন কৰি যিবোৰ গীত ৰচনা কৰিছিল, তাকে জিকিৰ বোলা হয়।
দেহবিচাৰৰ গীত: যিবোৰ গীতত মানুহৰ শৰীৰটোৰ নশ্বৰতা আৰু আত্মাৰ অমৰত্বৰ বিষয়ে আধ্যাত্মিক জ্ঞান দিয়া হয়, তাকে দেহবিচাৰৰ গীত বোলে। এই গীতবোৰে মানুহক বৈৰাগ্যৰ শিক্ষা দিয়ে।
হুঁচৰি গীত: বহাগ বিহুৰ সময়ত গাঁৱৰ জ্যেষ্ঠ লোক আৰু ডেকাসকলে দল বান্ধি প্ৰতিঘৰ মানুহৰ চোতালত যি গীত গায় আৰু আশীৰ্বাদ দিয়ে, তাকে হুঁচৰি বোলে। হুঁচৰিত ধৰ্মীয় আৰু পবিত্ৰ ভাৱ নিহিত থাকে।
৪। ‘লোকজীৱন তিনিটা ভাগত বিভক্ত’ — প্রত্যেকটি ভাগৰে চমু আভাস দিয়া।
উত্তৰঃ লোকজীৱনক প্ৰধানকৈ তিনিটা ভাগত বিভক্ত কৰা হৈছে:
সামাজিক আচাৰ-অনুষ্ঠান: ই পৰম্পৰাগত জীৱন আৰু লোকসাহিত্যৰ মাজৰ সংযোগ সেতু। জন্ম, বিবাহ, মৃত্যু, কৃষিৰ লগত জড়িত বিশ্বাস, উৎসৱ-পাৰ্বন, লোকঔষধ আৰু খেল-ধেমালি এই ভাগৰ অন্তৰ্গত।
ভৌতিক বা বস্তুসংস্কৃতি: লোকসংস্কৃতিৰ যিবোৰ বস্তু আমি চকুৰে দেখিবলৈ পাওঁ, সেয়াই ভৌতিক সংস্কৃতি। ঘৰ-দুৱাৰ, খেতিৰ সঁজুলি, তাঁত-শাল, সাজ-পাৰ আৰু ৰন্ধন প্ৰণালী ইয়াৰ প্ৰধান উপাদান।
পৰিৱেশ্য কলা: যিবোৰ কলা আনৰ আগত পৰিৱেশন কৰিব পাৰি, যেনে— সংগীত, নৃত্য আৰু নাটক। ওজাপালি, ভাওনা, বিহু নাচ আদি এই শ্ৰেণীত পৰে।
৬। লোকনাট কিহৰ সমষ্টি বুলি লিখকে কৈছে? তোমাৰ নিজৰ কথাৰে লিখা।
উত্তৰঃ লেখকৰ মতে, লোকনাট হ’ল গীত আৰু নৃত্যৰ এক অপূৰ্ব সমষ্টি।
লোকনাটত আধুনিক নাটকৰ দৰে কেৱল সংলাপৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া নহয়। ইয়াত চৰিত্ৰসমূহৰ ভাৱ-ভংগীমা, কাহিনীৰ আগবঢ়া বা আৱেগবোৰ গীতৰ সুৰ আৰু নৃত্যৰ দ্বাৰাহে বেছিভাগ প্ৰকাশ কৰা হয়। বাদ্যযন্ত্ৰৰ তালে তালে অভিনয় কৰাটো ইয়াৰ এক বিশেষ বৈশিষ্ট্য। উদাহৰণস্বৰূপে, ভাওনাত গীত আৰু নৃত্যই সমগ্ৰ পৰিৱেশটো নিয়ন্ত্ৰণ কৰে, য’ত সংলাপতকৈ পৰিৱেশনশৈলীহে বেছি গুৰুত্বপূৰ্ণ।
১০। তাৎপর্য ব্যাখ্যা কৰা :
(ক) লোকসংস্কৃতি পুৰণি হৈও নতুন, নতুন হৈও পুৰণি।
উত্তৰঃ লোকসংস্কৃতিৰ উপাদানবোৰ অতি প্ৰাচীন কালৰ পৰা আমাৰ সমাজত চলি আহিছে, সেই অৰ্থত ই পুৰণি। কিন্তু সময়ৰ সোঁতত সমাজ পৰিৱৰ্তন হোৱাৰ লগে লগে এই পুৰণি উপাদানবোৰেও আধুনিকতাৰ ছপা লাভ কৰি নতুন ৰূপত আমাৰ আগত ধৰা দিয়ে। সেয়েহে লোকসংস্কৃতিয়ে নিজৰ ঐতিহ্য (পুৰণি) ধৰি ৰাখিও বৰ্তমানৰ (নতুন) লগত খোজ মিলাই আগুৱাই যায়।
(খ) সমাজৰ পৰিবৰ্তনৰ লগে লগে লোকসংস্কৃতিৰো পৰিবৰ্তন ঘটে।
উত্তৰঃ লোকসংস্কৃতি হ’ল সমাজৰ জীৱন যাত্ৰাৰ প্ৰতিফলন। সমাজৰ গাঁথনি, শিক্ষা, অৰ্থনীতি বা প্ৰযুক্তিৰ যদি পৰিৱৰ্তন হয়, তেন্তে তাৰ প্ৰভাৱ স্বাভাৱিকতে সংস্কৃতিৰ ওপৰত পৰে। আগৰ দিনৰ যাতায়ত বা খেতিৰ যি ধৰণ আছিল, এতিয়া বিজ্ঞানৰ বাবে সেয়া সলনি হৈছে। ঠিক সেইদৰে মানুহৰ সাজ-পোছাক, গীত-মাতৰ ধৰণ আদিও সমাজৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে সলনি হয়।
ভাষা-বিষয়ক
১১। মূৰ্দ্ধন্য ‘ণ’ আৰু ‘ষ’ হোৱাৰ কাৰণ:
কৃষি: ‘ঋ’ কাৰৰ পিছত থকা বাবে ‘ষ’ হৈছে।
অনুষ্ঠান: ‘অনু’ উপসৰ্গৰ পিছত ‘স্থা’ ধাতুৰ ‘স’ থকা বাবে ‘ষ’ হৈছে।
ধাৰণ: একেটা পদতে ‘ৰ’ৰ পিছত থকা বাবে ‘ন’ মূৰ্ধন্য ‘ণ’ হৈছে।
আহৰণ: ‘ৰ’ৰ পিছত থকা বাবে স্বাভাৱিকতে ‘ণ’ হৈছে।
১২। বিপৰীত শব্দ:
বিশ্বাস – অবিশ্বাস
মৌখিক – লিখিত
সংযোগ – বিয়োগ
প্ৰয়োজনীয় – অপ্ৰয়োজনীয়
জন্ম – মৃত্যু
উচিত – অনুচিত
১৩। সমাৰ্থক শব্দ:
গঞা – গাঁৱলীয়া
পিতা – দেউতা / পিতৃ
বেমাৰ – অসুখ / ৰোগ
চহৰ – নগৰ
লোক – জনসাধাৰণ / মানুহ