সামষ্টিক অৰ্থনৈতিক ভাৰসাম্য আৰু আয় নিৰ্ণয়

► চমু প্ৰশ্নোত্তৰ

১। MPC আৰু MPS-ৰ মাজৰ সম্পৰ্ক লিখা।

উত্তৰঃ MPC আৰু MPS-ৰ যোগফল সদায় ১ৰ সমান।

অৰ্থাৎ,

MPC + MPS = 1

কাৰণ আয়ৰ যি বৃদ্ধি হয়, সেই বৃদ্ধিৰ এটা অংশ ভোগত ব্যয় কৰা হয় আৰু বাকী অংশ সঞ্চয় কৰা হয়।

২। প্ৰান্তিক ভোগ প্ৰৱণতাৰ অৰ্থ লিখা।

উত্তৰঃ আয়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত ভোগ ব্যয়ত হোৱা পৰিৱৰ্তনৰ অনুপাতক প্ৰান্তিক ভোগ প্ৰৱণতা বা Marginal Propensity to Consume (MPC) বুলি কোৱা হয়।

অৰ্থাৎ,

MPC = ভোগৰ পৰিৱৰ্তন / আয়ৰ পৰিৱৰ্তন

বা,

MPC = ΔC / ΔY

৩। কেইন্সৰ আয় নিৰ্ধাৰণত 45° ৰেখাডালৰ তাৎপৰ্য কি?

উত্তৰঃ Keynesian income determination-ত 45° ৰেখাডালে এনে সকলো বিন্দু দেখুৱায় য’ত সামগ্ৰিক ব্যয় আৰু জাতীয় আয় সমান হয়।

অৰ্থাৎ,

Aggregate Expenditure = Income

45° ৰেখাৰ ওপৰৰ প্ৰতিটো বিন্দুত উলম্ব অক্ষত দেখুওৱা ব্যয় আৰু অনুভূমিক অক্ষত দেখুওৱা আয়ৰ পৰিমাণ সমান থাকে।

য’ত সামগ্ৰিক চাহিদা বা Aggregate Expenditure ৰেখাই 45° ৰেখাক ছেদ কৰে, সেই বিন্দুত অৰ্থনীতিৰ ভাৰসাম্য আয় নিৰ্ধাৰিত হয়।

৪। MPS-ৰ মান শূন্য হ’লে MPC-ৰ মান কি?

উত্তৰঃ আমি জানো—

MPC + MPS = 1

যদি,

MPS = 0

তেন্তে,

MPC + 0 = 1

সেয়েহে,

MPC = 1

৫। সামগ্ৰিক চাহিদা কি?

উত্তৰঃ এখন অৰ্থনীতিত নিৰ্দিষ্ট সময়ত বিভিন্ন খণ্ডে দ্ৰব্য আৰু সেৱাৰ ওপৰত কৰা মুঠ পৰিকল্পিত ব্যয়ক সামগ্ৰিক চাহিদা বা Aggregate Demand বুলি কোৱা হয়।

মুক্ত অৰ্থনীতিত সামগ্ৰিক চাহিদাৰ উপাদানসমূহ হ’ল—

AD = C + I + G + (X – M)

য’ত—

C = ব্যক্তিগত ভোগ ব্যয়

I = বিনিয়োগ ব্যয়

G = চৰকাৰী ব্যয়

X = ৰপ্তানি

M = আমদানি

সৰল দুটা খণ্ডৰ অৰ্থনীতিত,

AD = C + I

৬। প্ৰান্তিক ভোগ প্ৰৱণতা উদাহৰণসহ ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰঃ আয়ৰ অতিৰিক্ত এটা অংশৰ কিমান অংশ ভোগত ব্যয় কৰা হয়, তাক প্ৰান্তিক ভোগ প্ৰৱণতা বা MPC বুলি কোৱা হয়।

ইয়াৰ সূত্ৰ—

MPC = ΔC / ΔY

উদাহৰণস্বৰূপে, যদি এজন ব্যক্তিৰ আয় ₹100 বৃদ্ধি পায় আৰু তাৰ ভিতৰত ₹80 ভোগত ব্যয় কৰে, তেন্তে—

MPC = 80 / 100 = 0.8

অৰ্থাৎ, অতিৰিক্ত আয়ৰ 80% ভোগত ব্যয় কৰা হৈছে।

৭। Keynesian আয় নিৰ্ধাৰণৰ সৰল আৰ্হিত দাম স্বল্পকালত স্থিৰ বুলি কিয় ধৰা হয়?

উত্তৰঃ Keynesian আয় নিৰ্ধাৰণৰ সৰল আৰ্হিত স্বল্পকালত দামক স্থিৰ বুলি ধৰা হয়, যাতে উৎপাদন আৰু আয়ৰ পৰিৱৰ্তন মূলত সামগ্ৰিক চাহিদাৰ পৰিৱৰ্তনৰ ফল হিচাপে বিশ্লেষণ কৰিব পৰা যায়।

স্বল্পকালত—

(১) বহু দৰ আৰু মজুৰি তৎক্ষণাৎ সলনি নহয়।

(২) প্ৰতিষ্ঠানসমূহে চাহিদা বৃদ্ধি পালে প্ৰথমে উৎপাদন বৃদ্ধি কৰিব পাৰে।

(৩) অৰ্থনীতিত অব্যৱহৃত উৎপাদন ক্ষমতা আৰু নিবনুৱা শ্ৰম থাকিব পাৰে।

(৪) চাহিদাৰ পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰতি উৎপাদন দামতকৈ বেছি তৎক্ষণাৎ সঁহাৰি দিব পাৰে।

সেয়েহে সৰল Keynesian model-ত স্বল্পকালৰ বিশ্লেষণৰ সুবিধাৰ বাবে দাম স্থিৰ বুলি ধৰা হয়।

৮। মিতব্যয়িতাৰ সাঁথৰ (Paradox of Thrift) কি? ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰঃ মিতব্যয়িতাৰ সাঁথৰ বা Paradox of Thrift হৈছে Keynesian অৰ্থনীতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ধাৰণা। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল—এজন ব্যক্তিৰ বাবে অধিক সঞ্চয় ভাল হ’ব পাৰে, কিন্তু সকলো ব্যক্তিয়ে একেলগে অধিক সঞ্চয় কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিলে সামগ্ৰিক অৰ্থনীতিৰ আয় আৰু উৎপাদন হ্ৰাস পাব পাৰে।

ইয়াৰ প্ৰক্ৰিয়াটো হ’ল—

(১) মানুহে অধিক সঞ্চয় কৰিবলৈ ভোগ ব্যয় কমায়।

(২) ভোগ ব্যয় কমিলে সামগ্ৰিক চাহিদা হ্ৰাস পায়।

(৩) চাহিদা হ্ৰাস পালে উৎপাদন কমে।

(৪) উৎপাদন কমিলে আয় আৰু কৰ্মসংস্থাপন হ্ৰাস পায়।

(৫) আয় হ্ৰাস পোৱাৰ ফলত সমাজৰ মুঠ বাস্তৱ সঞ্চয় আশা কৰা পৰিমাণে বৃদ্ধি নাপাবও পাৰে।

সেয়েহে ব্যক্তিগতভাৱে মিতব্যয়িতা উপকাৰী হ’লেও, সকলো লোকে একেলগে অধিক সঞ্চয় কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিলে মন্দাৱস্থাত অৰ্থনীতিৰ বাবে সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।

৯। পূৰ্বৱৰ্তী আৰু পৰৱৰ্তী (Ex-ante and Ex-post) বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰঃ সামষ্টিক অৰ্থনীতিত Ex-ante আৰু Ex-post শব্দ দুটা পৰিকল্পিত আৰু বাস্তৱ মান বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

পূৰ্বৱৰ্তী বা Ex-ante: কোনো অৰ্থনৈতিক কাৰ্য সংঘটিত হোৱাৰ আগতে যি পৰিকল্পিত বা আশা কৰা মান নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়, তাক Ex-ante বুলি কোৱা হয়।

উদাহৰণস্বৰূপে, পৰিকল্পিত সঞ্চয় আৰু পৰিকল্পিত বিনিয়োগ।

পৰৱৰ্তী বা Ex-post: কোনো সময়ছোৱাৰ শেষত বাস্তৱতে যি মান সংঘটিত হয়, তাক Ex-post বুলি কোৱা হয়।

উদাহৰণস্বৰূপে, বাস্তৱ সঞ্চয় আৰু বাস্তৱ বিনিয়োগ।

জাতীয় আয় হিচাপত Ex-post সঞ্চয় আৰু Ex-post বিনিয়োগ সদায় সমান হয়।

১০। বিনিয়োগ চাহিদাৰ নিৰ্ধাৰকসমূহ কি কি? ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰঃ প্ৰতিষ্ঠানে কিমান পৰিমাণ বিনিয়োগ কৰিব, সেই সিদ্ধান্ত বিভিন্ন অৰ্থনৈতিক কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। বিনিয়োগ চাহিদাৰ প্ৰধান নিৰ্ধাৰকসমূহ হ’ল—

(১) প্ৰত্যাশিত লাভঃ ভবিষ্যতে অধিক লাভৰ সম্ভাৱনা থাকিলে বিনিয়োগ বৃদ্ধি পায়।

(২) সুদৰ হাৰঃ সুদৰ হাৰ কম হ’লে ঋণ লোৱাৰ খৰচ কমে আৰু বিনিয়োগ উৎসাহিত হয়। সুদৰ হাৰ বৃদ্ধি পালে বিনিয়োগ কমিব পাৰে।

(৩) মূলধনৰ প্ৰান্তিক দক্ষতাঃ নতুন মূলধনী সামগ্ৰীৰ পৰা যি প্ৰত্যাশিত লাভ পোৱা যাব বুলি ধৰা হয়, সেয়াই বিনিয়োগৰ সিদ্ধান্তত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।

(৪) ভৱিষ্যৎ চাহিদাৰ আশাঃ দ্ৰব্যৰ চাহিদা বৃদ্ধি পাব বুলি প্ৰতিষ্ঠানে আশা কৰিলে উৎপাদন ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ অধিক বিনিয়োগ কৰিব পাৰে।

(৫) ব্যৱসায়িক আস্থাঃ অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক স্থিৰতা থাকিলে ব্যৱসায়ীসকল বিনিয়োগ কৰিবলৈ অধিক আগ্ৰহী হয়।

(৬) চৰকাৰী নীতিঃ কৰ ৰেহাই, subsidy, ঋণ সুবিধা আৰু বিনিয়োগ-বান্ধৱ নীতিয়ে বিনিয়োগ বৃদ্ধি কৰিব পাৰে।

(৭) প্ৰযুক্তিগত উন্নতিঃ নতুন আৰু অধিক উৎপাদনক্ষম প্ৰযুক্তিয়ে নতুন বিনিয়োগৰ প্ৰয়োজন সৃষ্টি কৰে।

(৮) অৱকাঠামোঃ উন্নত বিদ্যুৎ, যোগাযোগ, পৰিবহণ আৰু বজাৰ সুবিধাই বিনিয়োগ উৎসাহিত কৰে।

---

► MCQ

১। MPC আৰু MPS-ৰ যোগফল কিমান?

A. 0
B. 1
C. 2
D. 100

উত্তৰঃ B. 1

২। MPC-ৰ সূত্ৰ কোনটো?

A. ΔY / ΔC
B. ΔC / ΔY
C. ΔS / ΔY
D. C / S

উত্তৰঃ B. ΔC / ΔY

৩। MPS-ৰ মান 0 হ’লে MPC-ৰ মান কিমান?

A. 0
B. 0.5
C. 1
D. 2

উত্তৰঃ C. 1

৪। MPC-ৰ মান 0.75 হ’লে MPS-ৰ মান কিমান?

A. 0.25
B. 0.75
C. 1.25
D. 1

উত্তৰঃ A. 0.25

৫। 45° ৰেখাই কি বুজায়?

A. আয় > ব্যয়
B. ব্যয় > আয়
C. আয় = ব্যয়
D. সঞ্চয় = 0

উত্তৰঃ C. আয় = ব্যয়

৬। সৰল দুটা খণ্ডৰ অৰ্থনীতিত Aggregate Demand কিমান?

A. C + I
B. C + S
C. I + S
D. C + T

উত্তৰঃ A. C + I

৭। মুক্ত অৰ্থনীতিত Aggregate Demand-ৰ এটা উপাদান কোনটো?

A. নিকা ৰপ্তানি
B. কেৱল সঞ্চয়
C. কেৱল কৰ
D. কেৱল মজুৰি

উত্তৰঃ A. নিকা ৰপ্তানি

৮। Paradox of Thrift-ৰ সৈতে কোনজন অৰ্থনীতিবিদৰ চিন্তা বিশেষভাৱে জড়িত?

A. Adam Smith
B. J. M. Keynes
C. Marshall
D. Ricardo

উত্তৰঃ B. J. M. Keynes

৯। সকলো মানুহে একেলগে অধিক সঞ্চয় কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিলে প্ৰথমে কি হ্ৰাস পায়?

A. ভোগ ব্যয়
B. জনসংখ্যা
C. কৰ
D. মজুৰি

উত্তৰঃ A. ভোগ ব্যয়

১০। Ex-ante মানে কি?

A. বাস্তৱ মান
B. পৰিকল্পিত মান
C. অতীতৰ মান
D. মূল্যস্তৰ

উত্তৰঃ B. পৰিকল্পিত মান

১১। Ex-post মানে কি?

A. পৰিকল্পিত মান
B. বাস্তৱতে সংঘটিত মান
C. অনুমানিত মান
D. সম্ভাৱ্য মান

উত্তৰঃ B. বাস্তৱতে সংঘটিত মান

১২। বিনিয়োগ চাহিদা আৰু সুদৰ হাৰৰ মাজত সাধাৰণতে কি সম্পৰ্ক থাকে?

A. প্ৰত্যক্ষ
B. বিপৰীতমুখী
C. কোনো সম্পৰ্ক নাই
D. সদায় সমান

উত্তৰঃ B. বিপৰীতমুখী

১৩। সুদৰ হাৰ হ্ৰাস পালে সাধাৰণতে বিনিয়োগ—

A. বৃদ্ধি পায়
B. হ্ৰাস পায়
C. শূন্য হয়
D. অপৰিৱৰ্তিত থাকে

উত্তৰঃ A. বৃদ্ধি পায়

১৪। ভৱিষ্যতে লাভ বেছি হ’ব বুলি আশা কৰিলে বিনিয়োগ—

A. হ্ৰাস পায়
B. বৃদ্ধি পায়
C. বন্ধ হয়
D. সঞ্চয়ত পৰিণত হয়

উত্তৰঃ B. বৃদ্ধি পায়

১৫। জাতীয় আয় হিচাপত Ex-post সঞ্চয় আৰু Ex-post বিনিয়োগ—

A. সদায় অসমান
B. সদায় সমান
C. দুয়োটা শূন্য
D. কোনো সম্পৰ্ক নাই

উত্তৰঃ B. সদায় সমান

Teacher Generate Question Answer
 সামষ্টিক অৰ্থনৈতিক ভাৰসাম্য আৰু আয় নিৰ্ণয়

১। MPC আৰু MPS ৰ মাজৰ সম্পৰ্ক লিখা।

উত্তৰঃ MPC আৰু MPS ৰ যোগফল একৰ সৈতে সমান। অর্থাৎ MPC + MPS = 1

২। প্রান্তিক ভোগ প্ৰৱণতাৰ অৰ্থ লিখা।

উত্তৰঃ সামগ্রিক আয়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগত সামগ্রিক উপভোগৰ স্তৰৰ পৰিৱৰ্তনৰ অনুপাতেই প্রান্তিক ভোগ প্রৱণতা।

৩। কেইন্সৰ আয় নির্ধাৰণত 45° ৰেখাডালৰ তাৎপর্য কি?

উত্তৰঃ কেইন্সৰ আয় নির্ধাৰণত 45° ৰেখাডালে সামগ্রিক যোগান [AS] = (ভাগশেষ + সঞ্চয়) ক বুজায়। কৰা।

৪। MPS ৰ মান শূন্য হ’লে, MPC ৰ মান কি?
উত্তৰঃ MPS + MPC 10+ MPC = 1 = MPC = 1 হ’ব।

৫। সামগ্রিক চাহিদা কি?

উত্তৰঃ এগ্ৰিগেট ডিমাণ্ড হৈছে এখন দেশৰ সকলো সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ মুঠ চাহিদা। ইয়াৰ ভিতৰত ঘৰুৱা ব্যৱহাৰ, বাণিজ্যিক বিনিয়োগ, চৰকাৰী ব্যৱহাৰ আৰু নিকা ৰপ্তানি (ৰপ্তানি – আমদানি) অন্তৰ্ভুক্ত। অৰ্থনীতিৰ মূল্যৰ স্তৰ, উৎপাদন আৰু নিবনুৱা সমস্যাৰ ওপৰত সামগ্ৰিক চাহিদাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰভাৱ পৰে। ইয়াৰ বৃদ্ধি অৰ্থনৈতিক পুনৰুদ্ধাৰৰ সংকেত, যেতিয়া সংকোচনশীল পৰিস্থিতিত সামগ্ৰিক চাহিদা হ্ৰাস পায়।

৬। প্রান্তিক ভোগ প্ৰৱণতাৰ অৰ্থ লিখা।

উত্তৰঃ প্ৰান্তীয় ব্যৱহাৰৰ প্ৰৱণতা (MPC) হৈছে এক অৰ্থনৈতিক সূচক যিয়ে উপভোগৰ বাবে ব্যয় কৰা উদ্বৃত্ত আয়ৰ এককৰ অনুপাত জুখিব পাৰে। এমপিচি হৈছে নতুন আয়ৰ উপাদান, যিয়ে এজন ব্যক্তিৰ ব্যয়ত প্ৰভাৱ পেলায়। যদি কোনো ব্যক্তিৰ আয় বাঢ়ি যায় আৰু সেই আয়ৰ এটা অংশ তেওঁ খৰচৰ বাবে ব্যয় কৰে, তেন্তে সেই ব্যয়ৰ অনুপাতক এম পি চি বুলি কোৱা হয়। যেনে, আয় বৃদ্ধি যদি ৫০ টকা হয়। ১০০ আৰু ৫০ টকা। সেই আয়ৰ ৮০ খৰচ হয়, এমপিচি ০.৮। এমপিচিয়ে অৰ্থনীতিত চাহিদা আৰু আয়ৰ মাজৰ সম্পৰ্ক বুজিবলৈ সহায় কৰে, আৰু উন্নয়ন, খৰচৰ সিদ্ধান্ত আৰু চৰকাৰী নীতিৰ প্ৰেক্ষাপটত ই গুৰুত্বপূৰ্ণ।

৭। দামৰ কেবল দীর্ঘকালতহে তাৰতম্য ঘটে বুলি আমি কিয় ধৰি লওঁ?

উত্তৰঃ আমি ধৰি লৈছোঁ যে মূল্যৰ তাৰতম্য কেৱল দীৰ্ঘম্যাদীভাৱেহে হয় কাৰণ ইয়াৰ ভিত্তি হৈছে কিছুমান মৌলিক অৰ্থনৈতিক তত্ত্ব: ১) উৎপাদন আৰু খৰচ: যদিহে কোনো উৎপাদকৰ বাবে উৎপাদনৰ খৰচ আৰু প্ৰযুক্তি সুস্থিৰ নহয়, তেন্তে মূল্যৰ তাৰতম্য স্বাভাৱিক। যেতিয়া সময়ৰ লগে লগে উৎপাদন ব্যয় আৰু ভৰিৰ প্ৰযুক্তিৰ প্ৰভাৱ সলনি হয়, তেতিয়া দাম সলনি হয়। ২) বজাৰৰ অভ্যাস: গ্ৰাহকৰ চাহিদা আৰু আগ্ৰহৰ পৰিৱৰ্তনেও মূল্যৰ তাৰতম্যৰ সৃষ্টি কৰে। চাহিদা বৃদ্ধি বা হ্ৰাস হ’লে মূল্যৰ পৰিৱৰ্তন সাধাৰণ কথা। ৩) ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰিঘটনাঃ ৰাজনৈতিক, সামাজিক আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিঘটনা (যেনে বানপানী, যুদ্ধ) দীৰ্ঘকালীনভাৱে অৰ্থনীতিত প্ৰভাৱিত কৰে আৰু মূল্যৰ পৰিৱৰ্তন ঘটায়। ৪) প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ অভাৱো: কোনো সামগ্ৰীৰ বাবে সম্পদৰ অভাৱ বা অতিৰিক্ত লাভজনকতাৰ বাবে সময়ৰ লগে লগে মূল্যৰ পৰিৱৰ্তন ঘটে। এই সকলোবোৰ কাৰণতে দীৰ্ঘকালীনভাৱেহে দাম বেলেগ বেলেগ হয়।

৮। মিতব্যয়িতাৰ সাঁথৰ (Paradox of thrift) কি ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰঃ পেৰাডক্স অৱ থ্ৰিফ্ট হৈছে এনে এক অৰ্থনৈতিক তত্ত্ব যিয়ে দেখুৱাইছে যে ব্যক্তি বা পৰিয়ালৰ মিতব্যয়ীতা (অৰ্থাৎ অধিক সঞ্চয়ৰ চেষ্টা) একেলগে সামগ্ৰিক অৰ্থনীতিৰ বাবে ক্ষতিকাৰক হ’ব পাৰে। যেতিয়া বহুতে মিতব্যয়ীতাৰ বাবে ব্যয় হ্ৰাস কৰে, তেতিয়া ইয়াৰ ফলত সামগ্ৰিক চাহিদা হ্ৰাস পায়। তলত দিয়া দিশসমূহে এই সাঁথৰটোৰ ব্যাখ্যা কৰে: ১/ চাহিদা হ্ৰাস: সঞ্চয়ৰ স্বাৰ্থত যেতিয়া মানুহে খৰচ কমাব পাৰে তেতিয়া সামগ্ৰীৰ চাহিদা কমি যায়। ২) উৎপাদন হ্ৰাস: চাহিদা হ্ৰাস পালে উৎপাদকসকলে উৎপাদন কমি যায়, যাৰ ফলত চাকৰি আৰু আয় হ্ৰাস পায়। ৩) সঞ্চয়ৰ বিসংগতি: যদিও ব্যক্তিসকল মিতব্যয়ী অৰ্থাৎ অধিক সঞ্চয় কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে, সামগ্ৰিকভাৱে চাবলৈ গ’লে সঞ্চয়ৰ পৰিমাণ কম হ’ব পাৰে, কাৰণ আয় হ্ৰাস পালে খৰচ আৰু সঞ্চয় দুয়োটা কম হয়। ঠিক তেনেদৰে মিতব্যয়ীতাৰ সাঁথৰটোৱে দেখুৱাইছে যে সঞ্চয়ৰ উদ্দেশ্যে ব্যৱহাৰ কমি গ’লে অৰ্থনৈতিক সংকটৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে, যাৰ ফলত সামগ্ৰিকভাৱে সমাজখনৰ বাবে অসুবিধাৰ সৃষ্টি হয়।

৯। পূর্ববর্তী আৰু পৰৱৰ্তী কি?

উত্তৰঃ পেৰাডক্স অৱ থ্ৰিফ্ট হৈছে এনে এক অৰ্থনৈতিক তত্ত্ব যিয়ে দেখুৱাইছে যে ব্যক্তি বা পৰিয়ালৰ মিতব্যয়ীতা (অৰ্থাৎ অধিক সঞ্চয়ৰ চেষ্টা) একেলগে সামগ্ৰিক অৰ্থনীতিৰ বাবে ক্ষতিকাৰক হ’ব পাৰে। যেতিয়া বহুতে মিতব্যয়ীতাৰ বাবে ব্যয় হ্ৰাস কৰে, তেতিয়া ইয়াৰ ফলত সামগ্ৰিক চাহিদা হ্ৰাস পায়। তলত দিয়া দিশসমূহে এই সাঁথৰটোৰ ব্যাখ্যা কৰে: ১/ চাহিদা হ্ৰাস: সঞ্চয়ৰ স্বাৰ্থত যেতিয়া মানুহে খৰচ কমাব পাৰে তেতিয়া সামগ্ৰীৰ চাহিদা কমি যায়। ২) উৎপাদন হ্ৰাস: চাহিদা হ্ৰাস পালে উৎপাদকসকলে উৎপাদন কমি যায়, যাৰ ফলত চাকৰি আৰু আয় হ্ৰাস পায়। ৩) সঞ্চয়ৰ বিসংগতি: যদিও ব্যক্তিসকল মিতব্যয়ী অৰ্থাৎ অধিক সঞ্চয় কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে, সামগ্ৰিকভাৱে চাবলৈ গ’লে সঞ্চয়ৰ পৰিমাণ কম হ’ব পাৰে, কাৰণ আয় হ্ৰাস পালে খৰচ আৰু সঞ্চয় দুয়োটা কম হয়। ঠিক তেনেদৰে মিতব্যয়ীতাৰ সাঁথৰটোৱে দেখুৱাইছে যে সঞ্চয়ৰ উদ্দেশ্যে ব্যৱহাৰ কমি গ’লে অৰ্থনৈতিক সংকটৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে, যাৰ ফলত সামগ্ৰিকভাৱে সমাজখনৰ বাবে অসুবিধাৰ সৃষ্টি হয়।

১০। বিনিয়োগ চাহিদাৰ নিৰ্দ্ধাৰকবোৰ কি কি? ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰঃ বিনিয়োগ চাহিদাৰ নিৰ্দ্ধাৰকবোৰ (Determinants of Investment Demand) বিভিন্ন কাৰকসমূহৰ সমাহাৰ, যিয়ে বিনিয়োগৰ পৰিমাণ আৰু দিশ নিৰ্ধাৰণ কৰে: ১. প্ৰত্যাশিত লাভ: উচ্চ লাভৰ আশা বিনিয়োগ বৃদ্ধি কৰে। বিনিয়োগকাৰীসকলে যদি ভবিষ্যতে লাভৰ সলনি সম্ভাৱনা দেখুৱায়, তেন্তে তেওঁলোকে অধিক বিনিয়োগ কৰিব পাৰে। ২. সুদৰ হাৰ: নিম্ন সুদৰ হাৰৰ ক্ষেত্ৰত ঋণ গ্ৰহণ কৰা সস্তা হয়, যিয়ে বিনিয়োগৰ চাহিদা বৃদ্ধি কৰে। ৩. অৱকাঠামোগত পৰিস্থিতি: উন্নত অবকাঠামো (যেনে সড়ক, বিদ্যুৎ) বিনিয়োগক উৎসাহিত কৰে, কাৰণ ইয়াৰ দ্বাৰা উৎপাদন সুবিধা বৃদ্ধি পায়। ৪. চৰকাৰী নীতি: চৰকাৰী সহায়, কৰ সুবিধা আৰু অনুদান বিনিয়োগৰ ওপৰত গুৰুত্বপূর্ণ প্ৰভাৱ ফেলে। ৫. আন্তর্জাতিক পৰিস্থিতি: বাণিজ্যিক পৰিৱেশ, বিশ্বব্যাপী অৰ্থনৈতিক ঘটনা বিনিয়োগৰ ওপৰত প্ৰভাৱিত কৰে। এই সকলোবোৰ মিলি বিনিয়োগৰ পৰিমাণ আৰু দিশ নিৰ্ধাৰণ কৰে।