প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ব্যৱস্থাপনা
1. প্ৰাকৃতিক সম্পদ কি? দুটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ প্ৰকৃতিৰ পৰা স্বাভাৱিকভাৱে লাভ কৰা আৰু মানুহে নিজৰ প্ৰয়োজন পূৰণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা সম্পদসমূহক প্ৰাকৃতিক সম্পদ বোলে। যেনে— বায়ু, পানী, মাটি, বন, খনিজ পদাৰ্থ, কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম আদি।
2. ‘গংগা নদীৰ কাৰ্যকৰী আঁচনি’ কি? এই আঁচনি কেতিয়া আৰু কিয় আৰম্ভ কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ গংগা নদীৰ পানীৰ প্ৰদূষণ হ্ৰাস কৰি ইয়াৰ পানীৰ গুণগত মান উন্নত কৰাৰ উদ্দেশ্যে ভাৰত চৰকাৰে 1985 চনত গ্ৰহণ কৰা আঁচনিখনক গংগা কাৰ্য আঁচনি (Ganga Action Plan) বোলা হয়।
গংগা নদীত নগৰীয়া নলা-নৰ্দমাৰ পানী, ঔদ্যোগিক বৰ্জ্য আদি পৰাৰ ফলত পানী অতি প্ৰদূষিত হৈ পৰিছিল। সেইবাবে নদীখনৰ প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণৰ উদ্দেশ্যে এই আঁচনি গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।
3. পানীত কোনবিধ বেক্টেৰিয়াৰ উপস্থিতিয়ে পানী ৰোগ সৃষ্টিকাৰী অণুজীৱেৰে প্ৰদূষিত হোৱাৰ ইংগিত দিয়ে?
উত্তৰঃ পানীত **ক’লিফৰ্ম বেক্টেৰিয়া (Coliform bacteria)**ৰ উপস্থিতিয়ে পানী মল-মূত্ৰজাত পদাৰ্থ বা ৰোগ সৃষ্টিকাৰী অণুজীৱেৰে প্ৰদূষিত হোৱাৰ সম্ভাৱনা সূচায়।
4. পানীৰ pH সহজে পৰীক্ষা কৰিবলৈ কি ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি?
উত্তৰঃ পানীৰ pH পৰীক্ষা কৰিবলৈ সাৰ্বজনীন সূচক (Universal Indicator) বা pH কাগজ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
5. পৰিৱেশ সংৰক্ষণৰ 3R নীতি কি?
উত্তৰঃ পৰিৱেশ সংৰক্ষণৰ 3R নীতি হ’ল—
- Reduce — ব্যৱহাৰ হ্ৰাস কৰা
- Reuse — পুনঃব্যৱহাৰ কৰা
- Recycle — পুনঃচক্ৰীয়কৰণ কৰা
এই তিনিটা নীতি মানি চলিলে প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ওপৰত পৰা হেঁচা আৰু আৱৰ্জনাৰ পৰিমাণ দুয়োটাই কমাব পাৰি।
6. Reduce বা হ্ৰাসকৰণ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ যিকোনো বস্তু, পানী, বিদ্যুৎ, ইন্ধন আদি প্ৰয়োজনতকৈ অধিক ব্যৱহাৰ নকৰি মিতব্যয়ীভাৱে ব্যৱহাৰ কৰাকে হ্ৰাসকৰণ বোলে।
উদাহৰণ— অপ্ৰয়োজনীয় লাইট-ফেন বন্ধ কৰা, পানীৰ অপচয় নকৰা।
7. Reuse বা পুনঃব্যৱহাৰ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ এটা বস্তু এবাৰ ব্যৱহাৰ কৰাৰ পিছত তাক পেলাই নিদি পুনৰ একে বা আন কামত ব্যৱহাৰ কৰাকে পুনঃব্যৱহাৰ বোলে।
উদাহৰণ— কাঁচৰ বটল, পাত্ৰ, কাপোৰৰ মোনা আদি বাৰে বাৰে ব্যৱহাৰ কৰা।
8. Recycle বা পুনঃচক্ৰীয়কৰণ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ ব্যৱহাৰ হৈ যোৱা কাগজ, কাঁচ, ধাতু, প্লাষ্টিক আদি সংগ্ৰহ কৰি প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ জৰিয়তে নতুন ব্যৱহাৰযোগ্য সামগ্ৰী প্ৰস্তুত কৰাকে পুনঃচক্ৰীয়কৰণ বোলে।
9. পৰিৱেশ হিতৈষী হ’বলৈ কি কি অভ্যাসৰ পৰিৱৰ্তন কৰিব পাৰি?
উত্তৰঃ পৰিৱেশ হিতৈষী জীৱনশৈলী গঢ়িবলৈ তলৰ অভ্যাসসমূহ গ্ৰহণ কৰিব পাৰি—
- য’তে-ত’তে আৱৰ্জনা নেপেলোৱা।
- পলিথিনৰ সলনি কাপোৰ বা পাটৰ মোনা ব্যৱহাৰ কৰা।
- অপ্ৰয়োজনীয় লাইট, ফেন, টিভি আদি বন্ধ কৰি ৰখা।
- পানীৰ অপচয় নকৰা।
- কাগজৰ অপচয় কমোৱা।
- পুনঃব্যৱহাৰযোগ্য বস্তু বাৰে বাৰে ব্যৱহাৰ কৰা।
- গছ ৰোপণ কৰা।
- ঘৰ আৰু চৌহদ পৰিষ্কাৰ কৰি ৰখা।
- সম্ভৱ হ’লে খোজকঢ়া, চাইকেল বা গণপৰিবহণ ব্যৱহাৰ কৰা।
10. পৰিৱেশৰ বহনক্ষমতা ৰক্ষাৰ বাবে ঘৰখনত কি কি পৰিৱৰ্তন কৰিব পাৰি?
উত্তৰঃ ঘৰখনত তলৰ ব্যৱস্থাবোৰ গ্ৰহণ কৰিলে পৰিৱেশৰ ওপৰত পৰা হেঁচা কমাব পাৰি—
- বিদ্যুৎ মিতব্যয়ীভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা।
- পুৰণি অধিক শক্তি খৰচ কৰা বাল্বৰ সলনি LED ব্যৱহাৰ কৰা।
- ঘৰত প্ৰাকৃতিক পোহৰ আৰু বতাহ সোমাব পৰাকৈ দুৱাৰ-খিৰিকীৰ ব্যৱস্থা কৰা।
- পানীৰ টেপ খোলা ৰাখি অপচয় নকৰা।
- সম্ভৱ হ’লে সৌৰজল উত্তাপক বা অন্য নৱীকৰণযোগ্য শক্তি ব্যৱহাৰ কৰা।
- কাপোৰৰ মোনা আৰু পুনঃব্যৱহাৰযোগ্য পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা।
- জৈৱ আৰু অজৈৱ আৱৰ্জনা পৃথক কৰা।
- ৰান্ধনীঘৰৰ জৈৱ আৱৰ্জনাৰ পৰা পচন সাৰ প্ৰস্তুত কৰা।
- খাদ্যৰ অপচয় বন্ধ কৰা।
11. বিদ্যালয়ত পৰিৱেশ সংৰক্ষণৰ বাবে কি কি পৰিৱৰ্তনৰ পৰামৰ্শ দিবা?
উত্তৰঃ বিদ্যালয়ত তলৰ ব্যৱস্থাসমূহ গ্ৰহণ কৰিব পাৰি—
- পানী আৰু বিদ্যুতৰ অপচয় ৰোধ কৰা।
- বিদ্যালয় চৌহদত গছ-গছনি ৰোপণ কৰা।
- প্লাষ্টিকৰ ব্যৱহাৰ কমোৱা।
- কাগজৰ দুয়োফাল ব্যৱহাৰ কৰা আৰু অপচয় কমোৱা।
- জৈৱ আৰু অজৈৱ আৱৰ্জনা পৃথক কৰা।
- গছৰ পাত আৰু খাদ্য আৱৰ্জনাৰ পৰা জৈৱসাৰ তৈয়াৰ কৰা।
- কোঠাত প্ৰাকৃতিক পোহৰ সোমাব পৰা ব্যৱস্থা কৰা।
- পৰিৱেশ দিৱস, আলোচনা চক্ৰ আদিৰ জৰিয়তে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক সচেতন কৰা।
12. এজন সাধাৰণ ব্যক্তি হিচাপে প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ব্যৱহাৰ কম কৰিবলৈ কি কৰিবা?
উত্তৰঃ
- পানী আৰু বিদ্যুৎ অপচয় নকৰিম।
- খাদ্যবস্তু অপচয় নকৰিম।
- অপ্ৰয়োজনীয় কাগজ ব্যৱহাৰ কমাম।
- ব্যক্তিগত যানবাহনৰ ব্যৱহাৰ কমাই খোজকঢ়া, চাইকেল বা গণপৰিবহণ ব্যৱহাৰ কৰিম।
- 3R নীতি অনুসৰণ কৰিম।
- সৌৰ আৰু বায়ুশক্তিৰ দৰে বিকল্প শক্তিৰ ব্যৱহাৰক উৎসাহিত কৰিম।
- বনজ সম্পদৰ অপচয় কমাম।
13. প্ৰাকৃতিক সম্পদসমূহৰ বহনক্ষম ব্যৱহাৰৰ বাবে জীৱনশৈলীত কি পৰিৱৰ্তন কৰা উচিত?
উত্তৰঃ প্ৰাকৃতিক সম্পদসমূহ ভবিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ বাবেও সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিবলৈ মিতব্যয়ী আৰু দায়িত্বশীল জীৱনশৈলী গ্ৰহণ কৰিব লাগে। যেনে—
- পানী, বিদ্যুৎ আৰু ইন্ধনৰ অপচয় বন্ধ কৰা।
- কম দূৰত্বত খোজকঢ়া বা চাইকেল ব্যৱহাৰ কৰা।
- গণপৰিবহণ ব্যৱহাৰ কৰা।
- কয়লা আৰু পেট্ৰ’লিয়ামৰ ওপৰত নিৰ্ভৰতা কমোৱা।
- পুনঃব্যৱহাৰ আৰু পুনঃচক্ৰীয়কৰণ বৃদ্ধি কৰা।
- প্লাষ্টিকৰ ব্যৱহাৰ কমোৱা।
- গছ ৰোপণ আৰু বন সংৰক্ষণ কৰা।
14. যোৱা এটা সপ্তাহত প্ৰাকৃতিক সম্পদ সংৰক্ষণৰ বাবে কৰা পাঁচটা কাম লিখা।
উত্তৰঃ
- অপ্ৰয়োজনীয় লাইট আৰু ফেন বন্ধ কৰি ৰাখিছোঁ।
- পানীৰ টেপ খোলা ৰাখি পানী অপচয় কৰা নাই।
- বজাৰলৈ কাপোৰৰ মোনা লৈ গৈছোঁ।
- খাদ্য আৰু কাগজৰ অপচয় কমাইছোঁ।
- কম দূৰত্বত খোজকঢ়া বা চাইকেল ব্যৱহাৰ কৰিছোঁ।
15. যোৱা এটা সপ্তাহত কৰা এনে পাঁচটা কাম লিখা যিবোৰে প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ওপৰত হেঁচা বৃদ্ধি কৰে।
উত্তৰঃ
- অপ্ৰয়োজনীয়ভাৱে লাইট বা ফেন চলাই ৰখা।
- পানীৰ টেপ খোলা ৰাখি পানী অপচয় কৰা।
- কম দূৰত্বতো ব্যক্তিগত যানবাহন ব্যৱহাৰ কৰা।
- প্লাষ্টিকৰ মোনা ব্যৱহাৰ কৰা।
- কাগজ বা খাদ্য অপচয় কৰা।
16. ক্ষন্তেকীয়া উদ্দেশ্যে সম্পদ আহৰণৰ সুবিধা কি?
উত্তৰঃ ক্ষন্তেকীয়া উদ্দেশ্যে অধিক সম্পদ আহৰণ কৰিলে তাৎক্ষণিকভাৱে অধিক অৰ্থনৈতিক লাভ বা সামগ্ৰী লাভ কৰিব পাৰি। কিন্তু ইয়াৰ ফলত সম্পদ দ্ৰুতভাৱে নিঃশেষ হয়, পৰিৱেশৰ ক্ষতি হয় আৰু ভবিষ্যৎ প্ৰজন্ম সেই সম্পদৰ পৰা বঞ্চিত হ’ব পাৰে। সেয়ে কেৱল ক্ষন্তেকীয়া লাভৰ বাবে সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰাটো উপযুক্ত নহয়।
17. দীৰ্ঘম্যাদী সম্পদ ব্যৱস্থাপনা ক্ষন্তেকীয়া ব্যৱহাৰৰ তুলনাত কিয় উন্নত?
উত্তৰঃ দীৰ্ঘম্যাদী ব্যৱস্থাপনাত সম্পদৰ বৰ্তমান ব্যৱহাৰৰ লগতে ভবিষ্যৎ প্ৰয়োজনৰ কথাও বিবেচনা কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত—
- সম্পদ অপচয় কমে।
- পৰিৱেশৰ ক্ষতি কম হয়।
- সম্পদ পুনৰুদ্ধাৰৰ সুযোগ থাকে।
- ভবিষ্যৎ প্ৰজন্মও সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে।
অন্যহাতে ক্ষন্তেকীয়া ব্যৱহাৰে তাৎক্ষণিক লাভ দিলেও সম্পদ নিঃশেষ হোৱাৰ সম্ভাৱনা বঢ়ায়।
18. প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ সমবিতৰণ কিয় প্ৰয়োজন?
উত্তৰঃ প্ৰাকৃতিক সম্পদ সকলো মানুহৰ জীৱনধাৰণ আৰু উন্নয়নৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়। সেয়ে এই সম্পদ কেৱল কিছুমান ব্যক্তি বা সংস্থাৰ নিয়ন্ত্ৰণত নথাকি সমাজৰ সকলো স্তৰৰ মানুহে ন্যায়সংগতভাৱে লাভ কৰিব পৰাকৈ বিতৰণ হোৱা উচিত।
অতিৰিক্ত লাভৰ লোভ, বাণিজ্যিক স্বাৰ্থ আৰু সম্পদৰ ওপৰত একচেটিয়া অধিকাৰ স্থাপনৰ প্ৰৱণতাই সমবিতৰণৰ বিৰুদ্ধে কাম কৰে।
19. বন আৰু বন্যপ্ৰাণী কিয় সংৰক্ষণ কৰিব লাগে?
উত্তৰঃ বন আৰু বন্যপ্ৰাণী সংৰক্ষণ অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয়, কাৰণ—
- বনে বায়ুমণ্ডলৰ CO₂ গ্ৰহণ কৰি O₂ যোগান ধৰে।
- গছৰ শিপাই মাটি ধৰি ৰাখি মাটিক্ষয় কমায়।
- বন জলচক্ৰ আৰু স্থানীয় জলবায়ু নিয়ন্ত্ৰণত সহায় কৰে।
- বন বহু জীৱৰ প্ৰাকৃতিক আবাস।
- বনে মাটিৰ উৰ্বৰতা আৰু পুষ্টিচক্ৰ বজাই ৰাখে।
- ঔষধ, কাঠ, ফল-মূল, গাম আদি বনজ সম্পদ পোৱা যায়।
- বন্যপ্ৰাণীয়ে খাদ্যশৃংখল আৰু পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ ভাৰসাম্য বজাই ৰাখে।
- জীৱবৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণ হয়।
20. বনাঞ্চল সংৰক্ষণৰ উপায়সমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
- অবৈধ গছ কটা বন্ধ কৰিব লাগে।
- বনাঞ্চলত জুই লগা ৰোধ কৰিব লাগে।
- ব্যাপক বৃক্ষৰোপণ আৰু পুনঃবনানীকৰণ কৰিব লাগে।
- চোৰাং চিকাৰ বন্ধ কৰিব লাগে।
- বনাঞ্চলৰ স্থানীয় বাসিন্দাসকলক সংৰক্ষণ কাৰ্যত জড়িত কৰিব লাগে।
- বনজ সম্পদ মিতব্যয়ী আৰু বৈজ্ঞানিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
- বন আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ গুৰুত্বৰ বিষয়ে জনসচেতনতা বৃদ্ধি কৰিব লাগে।
21. বন আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ চাৰিটা মুখ্য অংশীদাৰ কোন কোন?
উত্তৰঃ বন আৰু বন্যপ্ৰাণী সম্পদৰ মুখ্য অংশীদাৰসমূহ হ’ল—
- বনাঞ্চলৰ আশে-পাশে বসবাস কৰা স্থানীয় লোক।
- চৰকাৰৰ বন বিভাগ।
- বনজ সম্পদৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল উদ্যোগপতি বা ব্যৱসায়িক সংস্থা।
- প্ৰকৃতিপ্ৰেমী, বন্যপ্ৰাণী সংৰক্ষণকাৰী আৰু পৰিৱেশ সচেতন ব্যক্তি বা সংগঠন।
22. বনসম্পদৰ ব্যৱস্থাপনাৰ সিদ্ধান্ত লোৱাৰ ক্ষেত্ৰত কোন অংশীদাৰক অধিক গুৰুত্ব দিয়া উচিত? কিয়?
উত্তৰঃ বনাঞ্চলৰ আশে-পাশে বসবাস কৰা স্থানীয় লোকসকলক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া উচিত। কাৰণ—
- তেওঁলোক বনাঞ্চল আৰু স্থানীয় জীৱবৈচিত্ৰ্যৰ বিষয়ে ভালদৰে জানে।
- তেওঁলোকৰ জীৱন-জীৱিকা প্ৰায়েই বনসম্পদৰ সৈতে জড়িত।
- বন ধ্বংস হ’লে প্ৰথমে স্থানীয় লোকসকলেই প্ৰভাৱিত হয়।
- স্থানীয় লোকৰ সহযোগিতা থাকিলে বন সংৰক্ষণ অধিক ফলপ্ৰসূ হয়।
তথাপি বন বিভাগ, বিজ্ঞানী আৰু সংৰক্ষণকাৰীসকলৰ পৰামৰ্শও একেলগে গ্ৰহণ কৰা উচিত।
23. বন্যজীৱন কি? ইয়াৰ উপকাৰিতা কি?
উত্তৰঃ মানুহৰ পোহনীয়া নিয়ন্ত্ৰণৰ বাহিৰত স্বাভাৱিক পৰিৱেশত বসবাস কৰা উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীজগতক সামগ্ৰিকভাৱে বন্যজীৱন বোলে।
উপকাৰিতা—
- পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ ভাৰসাম্য বজাই ৰাখে।
- খাদ্যশৃংখল অটুট ৰাখে।
- জীৱবৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণ কৰে।
- প্ৰকৃতিৰ জিনীয় সম্পদ সংৰক্ষণত সহায় কৰে।
24. ‘চিপকো আন্দোলন’ৰ মূল উদ্দেশ্য কি আছিল?
উত্তৰঃ বনাঞ্চলত নির্বিচাৰে গছ কটা বন্ধ কৰি বন আৰু স্থানীয় মানুহৰ জীৱন-জীৱিকা সংৰক্ষণ কৰাই চিপকো আন্দোলনৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল। গছ কাটিবলৈ অহা লোকক বাধা দিবলৈ স্থানীয় মানুহে গছক সাবটি ধৰিছিল।
25. অমৃতা দেৱীৰ স্মৃতিত প্ৰদান কৰা পুৰস্কাৰৰ নাম কি?
উত্তৰঃ বন্যপ্ৰাণী সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত সাহসিকতা আৰু অৱদানৰ স্বীকৃতি হিচাপে অমৃতা দেৱী বিষ্ণোই বন্যপ্ৰাণী সংৰক্ষণ পুৰস্কাৰ প্ৰদান কৰা হয়।
জলসম্পদ আৰু জলসঞ্চয়
26. জলসঞ্চয়ন কাক বোলে?
উত্তৰঃ বৰষুণ বা অন্য উৎসৰ পানী অপচয় হ’ব নিদি জলাধাৰ, পুখুৰী, টেংক, বান্ধ আদি ব্যৱস্থাৰ সহায়ত সংগ্ৰহ কৰি ভবিষ্যৎ ব্যৱহাৰৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰাকে জলসঞ্চয়ন বোলে।
27. জলসঞ্চয়নৰ সুবিধা কি কি?
উত্তৰঃ
- জলসিঞ্চনৰ বাবে পানী পোৱা যায়।
- খৰাং সময়ত পানীৰ অভাৱ কমে।
- ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ স্তৰ পুনৰ পূৰণত সহায় কৰে।
- গৃহস্থালি আৰু কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
- বৰষুণৰ পানীৰ অপচয় কমে।
28. পৰম্পৰাগত জলসঞ্চয়ন পদ্ধতিৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰঃ বিভিন্ন অঞ্চলত স্থানীয় ভৌগোলিক অৱস্থাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি যুগ যুগ ধৰি বিভিন্ন জলসঞ্চয়ন পদ্ধতি ব্যৱহাৰ হৈ আহিছে। যেনে—
- সৰু পুখুৰী বা জলাধাৰ খন্দা,
- মাটি বা শিলেৰে সৰু বান্ধ নিৰ্মাণ,
- পাহাৰীয়া অঞ্চলত সৰু নলা বা কুঁহলৰ জৰিয়তে পানী খেতিলৈ নিয়া,
- বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ কৰা,
- ৰাজস্থানত খাদিন,
- মহাৰাষ্ট্ৰত বান্ধাৰা আদি।
এই ব্যৱস্থাসমূহে স্থানীয়ভাৱে পানী সংৰক্ষণ আৰু ভূগৰ্ভস্থ পানী পুনৰ পূৰণত সহায় কৰে।
29. পাহাৰীয়া আৰু সমতল অঞ্চলৰ জলসঞ্চয়ন পদ্ধতিৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ
পাহাৰীয়া অঞ্চলত—
- পাহাৰৰ ঢালৰ পৰা নামি অহা পানী সৰু নলা বা কুঁহলৰ সহায়ত খেতিপথাৰলৈ নিয়া হয়।
- স্বাভাৱিক উচ্চতাৰ পাৰ্থক্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
সমতল বা মালভূমি অঞ্চলত—
- পুখুৰী, টেংক, জলাধাৰ বা সৰু বান্ধত পানী জমা কৰা হয়।
- প্ৰয়োজন অনুসৰি সেই পানী কৃষিকাৰ্য আৰু গৃহস্থালিত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
30. ৰাজস্থান আৰু মহাৰাষ্ট্ৰৰ পৰম্পৰাগত জলসঞ্চয়ন পদ্ধতিৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ
- ৰাজস্থান — খাদিন (Khadin)
- মহাৰাষ্ট্ৰ — বান্ধাৰা (Bandhara) আদি।
31. বৃহৎ কৃত্ৰিম বান্ধ কি? ইয়াৰ সুবিধা আৰু অসুবিধা লিখা।
উত্তৰঃ নদীৰ পানীৰ প্ৰৱাহ ৰোধ কৰি বৃহৎ পৰিমাণৰ পানী জলাধাৰত সংগ্ৰহ কৰিবলৈ নিৰ্মাণ কৰা বৃহৎ কৃত্ৰিম গঠনক বান্ধ বোলে।
সুবিধা—
- জলবিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিব পাৰি।
- কৃষিক্ষেত্ৰত জলসিঞ্চন কৰিব পাৰি।
- নগৰ আৰু গাঁওলৈ পানী যোগান ধৰিব পাৰি।
- কিছুমান ক্ষেত্ৰত বান নিয়ন্ত্ৰণত সহায় কৰে।
অসুবিধা—
- বৃহৎ অঞ্চল পানীৰ তলত ডুবিব পাৰে।
- বনাঞ্চল আৰু জীৱবৈচিত্ৰ্য ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়।
- স্থানীয় মানুহক স্থানান্তৰিত কৰিব লগা হয়।
- নদীৰ স্বাভাৱিক পৰিৱেশ আৰু জলজ জীৱৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পৰে।
32. জীৱাশ্ম ইন্ধন কি?
উত্তৰঃ লাখ লাখ বছৰৰ আগতে মাটিৰ তলত পোত যোৱা উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ অৱশেষ তাপ আৰু চাপৰ প্ৰভাৱত পৰিৱৰ্তিত হৈ সৃষ্টি হোৱা ইন্ধনসমূহক জীৱাশ্ম ইন্ধন বোলে।
উদাহৰণ— কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ।
33. কয়লা আৰু পেট্ৰ’লিয়াম সংৰক্ষণ কিয় প্ৰয়োজন?
উত্তৰঃ কয়লা আৰু পেট্ৰ’লিয়াম অনৱীকৰণযোগ্য প্ৰাকৃতিক সম্পদ। ইহঁতৰ সৃষ্টি হ’বলৈ লাখ লাখ বছৰ লাগে, কিন্তু মানুহে অতি দ্ৰুতভাৱে ব্যৱহাৰ কৰি আছে। অধিক দহনৰ ফলত বায়ু প্ৰদূষণ আৰু সেউজগৃহ গেছৰ নিৰ্গমনো বৃদ্ধি পায়। সেয়ে ইহঁতৰ ব্যৱহাৰ মিতব্যয়ী কৰা প্ৰয়োজন।
34. জীৱাশ্ম ইন্ধন সংৰক্ষণৰ উপায়সমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
- অপ্ৰয়োজনীয় বিদ্যুৎ ব্যৱহাৰ বন্ধ কৰা।
- শক্তি-সঞ্চয়ী যন্ত্ৰপাতি ব্যৱহাৰ কৰা।
- ব্যক্তিগত গাড়ীৰ সলনি গণপৰিবহণ ব্যৱহাৰ কৰা।
- কম দূৰত্বত খোজকঢ়া বা চাইকেল ব্যৱহাৰ কৰা।
- যানবাহনৰ নিয়মিত ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰা।
- সৌৰ, বায়ু আদি বিকল্প শক্তিৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি কৰা।
35. এজন সাধাৰণ ব্যক্তি হিচাপে তলৰ সম্পদসমূহৰ ব্যৱস্থাপনাত কি দায়িত্ব ল’ব পাৰা?
(a) বন আৰু বন্যপ্ৰাণী
উত্তৰঃ
- অপ্ৰয়োজনীয় কাগজ ব্যৱহাৰ কমোৱা।
- গছ কটা আৰু চোৰাং চিকাৰৰ বিৰুদ্ধে সজাগ হোৱা।
- বন্যপ্ৰাণীৰ ছাল, শিং, দাঁত আদিৰ পৰা তৈয়াৰী সামগ্ৰী নকিনা।
- বৃক্ষৰোপণ কৰা।
- বন সংৰক্ষণৰ বিষয়ে সচেতনতা বৃদ্ধি কৰা।
(b) জলসম্পদ
উত্তৰঃ
- পানী অপচয় নকৰা।
- ফুটো টেপ বা পাইপ তৎক্ষণাৎ মেৰামতি কৰা।
- বৰষুণৰ পানী সংৰক্ষণ কৰা।
- নদী-পুখুৰীত আৱৰ্জনা নেপেলোৱা।
- পানী সংৰক্ষণৰ বিষয়ে মানুহক সচেতন কৰা।
(c) কয়লা আৰু পেট্ৰ’লিয়াম
উত্তৰঃ
- বিদ্যুৎ অপচয় নকৰা।
- ব্যক্তিগত যানবাহন কম ব্যৱহাৰ কৰা।
- গণপৰিবহণ, চাইকেল বা খোজকঢ়া বাছি লোৱা।
- শক্তি-সঞ্চয়ী LED আদি ব্যৱহাৰ কৰা।
- বিকল্প শক্তিৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰা।
36. সেউজগৃহ গেছ কি?
উত্তৰঃ বায়ুমণ্ডলত থকা যিবোৰ গেছে পৃথিৱীৰ পৰা নিৰ্গত তাপৰ এক অংশ শোষণ কৰি বায়ুমণ্ডলক উষ্ণ কৰি ৰাখে, সেইবোৰক সেউজগৃহ গেছ বোলে।
উদাহৰণ— কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড (CO₂), মিথেন (CH₄), নাইট্ৰাছ অক্সাইড আদি।
37. প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ বহনক্ষম ব্যৱস্থাপনা বুলিলে কি বুজা? ইয়াৰ প্ৰয়োজনীয়তা ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ বৰ্তমান প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰাৰ লগতে ভবিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ বাবে যথেষ্ট সম্পদ সংৰক্ষণ কৰি সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰাকে বহনক্ষম ব্যৱস্থাপনা বোলে।
ইয়াৰ প্ৰয়োজনীয়তা হ’ল—
- প্ৰাকৃতিক সম্পদ সীমাহীন নহয়।
- অনিয়ন্ত্ৰিত ব্যৱহাৰে সম্পদ নিঃশেষ কৰিব পাৰে।
- সম্পদ আহৰণে পৰিৱেশৰ ক্ষতি কৰিব পাৰে।
- ভবিষ্যৎ প্ৰজন্মৰো সম্পদৰ ওপৰত সমান অধিকাৰ আছে।
- সুপৰিকল্পিত ব্যৱস্থাপনাই পৰিৱেশ আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ মাজত ভাৰসাম্য ৰাখে।
38. বনসম্পদ ব্যৱস্থাপনাত স্থানীয় লোকৰ অংশগ্ৰহণ কিয় প্ৰয়োজন?
উত্তৰঃ স্থানীয় লোকসকল বনাঞ্চলৰ ওচৰত বাস কৰাৰ বাবে বনজ সম্পদ, গছ-গছনি, বন্যপ্ৰাণী আৰু স্থানীয় পৰিৱেশৰ বিষয়ে গভীৰ জ্ঞান ৰাখে। তেওঁলোকৰ জীৱিকা আৰু দৈনন্দিন প্ৰয়োজনো বনসম্পদৰ সৈতে জড়িত।
সেয়ে বন ব্যৱস্থাপনাত স্থানীয় লোকৰ অংশগ্ৰহণ থাকিলে—
- অবৈধ গছ কটা আৰু চোৰাং চিকাৰ ৰোধ কৰাটো সহজ হয়।
- বনজ সম্পদৰ দায়িত্বশীল ব্যৱহাৰ হয়।
- স্থানীয় লোকৰ প্ৰয়োজন আৰু বন সংৰক্ষণ দুয়োটা একেলগে বিবেচনা কৰিব পাৰি।
- বন সংৰক্ষণৰ প্ৰতি স্থানীয় মানুহৰ দায়িত্ববোধ বৃদ্ধি পায়।
39. বৃহৎ বান্ধ আৰু স্থানীয় জলসঞ্চয়ন ব্যৱস্থাৰ মাজত তুলনা কৰা।
উত্তৰঃ
| বৃহৎ বান্ধ | স্থানীয় জলসঞ্চয়ন |
|---|---|
| বৃহৎ নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হয়। | স্থানীয়ভাৱে সৰু জলাধাৰ, খাদিন, বান্ধাৰা আদি ব্যৱহাৰ কৰা হয়। |
| অধিক মূলধনৰ প্ৰয়োজন হয়। | তুলনামূলকভাৱে কম খৰচ। |
| বৃহৎ পৰিমাণৰ পানী আৰু বিদ্যুৎ যোগান ধৰিব পাৰে। | স্থানীয় কৃষি আৰু পানীৰ প্ৰয়োজন পূৰণত সহায় কৰে। |
| বহু মানুহ স্থানান্তৰিত হ’ব পাৰে। | স্থানান্তৰৰ সমস্যা তুলনামূলকভাৱে কম। |
| বনাঞ্চল আৰু জীৱবৈচিত্ৰ্য ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’ব পাৰে। | সাধাৰণতে স্থানীয় পৰিৱেশৰ সৈতে অধিক সামঞ্জস্যপূর্ণ। |
40. 3R নীতি অনুসৰণ কৰি প্ৰাকৃতিক সম্পদ কেনেকৈ সংৰক্ষণ কৰিব পাৰি?
উত্তৰঃ 3R নীতিৰ সহায়ত প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ব্যৱহাৰ আৰু আৱৰ্জনা দুয়োটাই হ্ৰাস কৰিব পাৰি।
Reduce: প্ৰয়োজনতকৈ অধিক বস্তু, পানী বা শক্তি ব্যৱহাৰ নকৰা।
Reuse: ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰ, বটল, কাপোৰৰ মোনা আদি পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰা।
Recycle: কাগজ, কাঁচ, ধাতু আদি পুনঃচক্ৰীয়কৰণ কৰি নতুন সামগ্ৰী প্ৰস্তুত কৰা।
এই নীতি মানিলে নতুন কেঁচামাল আহৰণ কমে, শক্তি সঞ্চয় হয় আৰু পৰিৱেশ দূষণ হ্ৰাস পায়।
Human Generate Question Answer
1. পৰিৱেশৰ ক্ষমতা ৰক্ষাৰ কাৰণে ঘৰখনত কেনেধৰণৰ পৰিৱৰ্তনৰ পৰামৰ্শ আগবঢ়াব
উত্তৰঃ– পৰিৱেশৰ ক্ষমতা ৰক্ষাৰ বাবে ঘৰখনত তলত দিয়া পৰামৰ্শবোৰ আগবঢ়োৱা উচিত–
(i) বিদ্যুৎ শক্তি ব্য়ৱহাৰত মিতব্যয় হ’ব লাগে। অপ্ৰয়োজনবশতঃ ফেন, বাল্ব, টি.ভি. আদি চলাব নালাগে।
(ii) বেছি পুৰণি ক্ষমতাযুক্ত বাল্বৰ সলনি কম ক্ষমতাযুক্ত CFL বা LED বাল্ব জ্বলাব লাগে।
(iii) ঘৰবোৰত পৰ্যাপ্ত পৰিমাণে দুৱাৰ-খিৰিকী ৰাখিব লাগে। যাতে বতাহ আৰু সূৰ্যৰ পোহৰ পৰিব পাৰে।
(iv) পানী বা অন্য খাদ্যবস্তু অপচয় কৰিব নালাগে।
(v) পানী গৰম কৰিবলৈ গেছ বা হিটাৰৰ পৰিৱৰ্তে সৌৰশক্তি ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
(vi) পুনৰ ব্যৱহাৰযোগ্য পাত্ৰৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি কৰিব লাগে।
(vii) প’লিথিনৰ মোনাৰ পৰিৱৰ্তে পাট বা কাপোৰৰ মোনা ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
(viii) জৈৱ নমনীয় আৰু জৈৱ অৱনমনীয় আৱৰ্জনাবোৰ পৃথক কৰিব লাগে।
(ix) পচন সাৰ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
2. পৰিৱেশৰ ক্ষমতা ৰক্ষাৰ কাৰণে তোমালোকৰ বিদ্যালয়ত কেনেধৰণৰ পৰিৱৰ্তনৰ পৰামৰ্শ দিবা?
উত্তৰঃ– পৰিৱেশৰ ক্ষমতা ৰক্ষাৰ বাবে বিদ্যালয়ত তলত দিয়া পৰামৰ্শবোৰ আগবঢ়াব লাগে −
(i) পানী আৰু বিদ্যুতৰ অপচয় ৰোধ কৰা।
(ii) গছ-গছনিৰ লগতে ঘাঁহ-বন যথেষ্ট পৰিমাণে ৰোপণ কৰা।
(iii) সৌৰশক্তিৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি কৰা।
(iv) প্লাষ্টিকৰ ব্য়ৱহাৰ নিষিদ্ধ কৰা।
(v) জৈৱ নমনীয় আৰু অজৈৱ অনমনীয় পদাৰ্থবোৰ পৃথকে মজুত কৰা।
(vi) পৰিৱেশ সংৰক্ষণৰ বাবে পৰিৱেশ দিৱস পাতি সকলোকে পৰিৱেশৰ প্ৰতি সচেতন কৰি তোলা।
3. এই অধ্য়ায়ত আমি দেখিলো বন আৰু বন্যপ্ৰণীৰ প্ৰধানকৈ চাৰিটা অংশীদাৰ (Stack holders) আছে। এইবোৰৰ ভিতৰত কোনটো অংশীদাৰৰ বনসম্পদৰ ব্যৱস্থাপনাৰ বিষয়ে সিদ্ধান্ত ল’ব পৰা কৰ্ত্তৃত্ব থাকিব লাগে? তুমি কিয় তেনেকৈ ভাবা?
উত্তৰঃ– বন আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ ক্ষেত্ৰত চাৰিটা অংশীদাৰ হ’ল 一
(i) স্থানীয় লোক
(ii) বন বিভাগ
(iii) উদ্যোগ পাতি
(iv) বন্যপ্ৰাণী আৰু প্ৰকৃতি সচেতন লোক।
এই সকলোবোৰৰ ভিতৰত স্থানীয় লোকক যি সকলে বনাঞ্চলৰ আশে পাশে বাস কৰে তেওঁলোকৰে বনাঞ্চলত উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ ব্য়ৱস্থাপনাৰ ক্ষেত্ৰত সিদ্ধান্ত লোৱাৰ কৰ্তৃত্ব থকা উচিত। কাৰণ তেওঁলোকে সেই অঞ্চলৰ বাসিন্দা হোৱাৰ বাবে সেই হাবিত থকা সকলো গছ-গছনিৰ অৱস্থান আৰু বনৰীয়া জীৱ-জন্তুৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে জ্ঞাত। গতিকে তেওঁলোকক এই দায়িত্ব অৰ্পন কৰিলে এইবোৰ সম্পদ সুৰক্ষাত অগ্ৰাধিকাৰ পাব।
4. তলৰ সম্পদসমূহৰ ওপৰত এজন সাধাৰণ ব্যক্তি হিচাপে কেনেধৰণৰ ব্যৱস্থাপনা দায়িত্ব ল’বা 一
(a) বন আৰু বন্যপ্ৰাণী
(b) জলসম্পদ
(c) কয়লা আৰু পেট্ৰ’লিয়াম।
উত্তৰঃ– এজন সাধাৰণ ব্যক্তি হিচাপে তলত দিয়া ব্যৱস্থাপনাসমূহ ল’ব পৰা যায় 一
(a) বন আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ ওপৰত ব্যৱস্থাপনা 一
(i) স্থানীয় লোকক বন আৰু বন্যপ্ৰাণী সুৰক্ষাকৰ্মী হিচাপে নিয়োগ কৰা।
(ii) গছ কটা বন্ধ কৰা।
(iii) বনানীকৰণত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা।
(iv) চোৰাং চিকাৰীক বাধা দিয়া।
(v) আলোচনাচক্ৰৰ জৰিয়তে মানুহক বন্যপ্ৰাণী আৰু বনাঞ্চলৰ গুৰুত্ব সম্পৰ্কে সজাগ কৰা।
(b) জলসম্পদৰ ব্যৱস্থাপনা 一
(i) মিতব্যয়ীভাৱে পানী খৰচ কৰা।
(ii) ব্যৱহাৰ কৰা পানীৰ নলীত ফুটা বা বিন্ধ্য় থাকিলে ততালিকে মেৰামতি কৰা।
(iii) গৰু-ছাগলীক নদী বা পুখুৰীত নমাই গাঁ-ধোৱা বন্ধ কৰা।
(iv) জলসম্পদৰ বিষয়ে মানুহৰ মাজত সজাগতা সৃষ্টি কৰা।
(c) কয়লা আৰু পেট্ৰ’লিয়ামৰ ওপৰত ব্যৱস্থাপনা 一
(i) মিতব্যয়ীভাৱে বিদ্যুৎ শক্তি খৰচ কৰা।
(ii) CFL বা LED বাল্ব ব্যৱহাৰ কৰা।
(iii) মটৰ গাড়ী, মটৰ চাইকেল আদিৰ পৰিৱৰ্তে কম দূৰত্ব যাবৰ বাবে খোজকঢ়া বা চাইকেল চলোৱা।
(iv) বেছি দূৰত্ব যাবৰ বাবে পৰ্যাপ্তমানে জনসাধাৰণৰ গাড়ী ব্যৱহাৰ কৰা।
(v) শক্তিৰ বিকল্প উৎস হিচাপে সৌৰশক্তি, বায়ু শক্তি ব্যৱহাৰ কৰা।
5. তুমি এজন সাধাৰণ ব্যক্তি হিচাপে বিভিন্ন ধৰণৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদবোৰৰ ব্যৱহাৰ কম কৰিবলৈ কি কৰিবা?
উত্তৰঃ– এজন সাধাৰণ ব্যক্তি হিচাপে বিভিন্ন ধৰণৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদবোৰৰ ব্যৱহাৰ কম কৰিবলৈ তলত দিয়া পদক্ষেপবোৰ ল’ব পৰা যায় 一
(i) মিতব্যয়ীভাৱে বিদ্যুৎ শক্তি খৰচ কৰা।
(ii) মিতব্যয়ীভাৱে পানী ব্যৱহাৰ কৰা।
(iii) খাদ্য-বস্তুৰ অপব্যৱহাৰ ৰোধ কৰা।
(iv) গাড়ী-মটৰ ব্যৱহাৰৰ পৰিৱৰ্তে চাইকেল বা খোজ কাঢ়ি অহা-যোৱা কৰাৰ অভ্যাস কৰা।
(v) সৌৰশক্তি, বায়ুশক্তি ব্যৱহাৰ কৰা।
6. যোৱা এটা সপ্তাহ ধৰি তুমি কেনেধৰণৰ কাৰ্যপন্থা হাতত লৈছা তাৰ এটা তালিকা প্ৰস্তুত কৰা (পাঁচটাকৈ)
(a) আমাৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদ সংৰক্ষণ
(b) আমাৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ওপৰত হেঁচা বৃদ্ধি।
উত্তৰঃ– আমাৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদ সংৰক্ষণৰ বাবে যোৱা সপ্তাহত হাতত লোৱা কাৰ্যপন্থাসমূহ হ’ল 一
(i) বিদ্যুৎ আৰু পানীৰ অপব্যৱহাৰ ৰোধ কৰা।
(ii) প’লিথিনৰ মোনা ব্যৱহাৰৰ সলনি কাপোৰ বা পাটৰ মোনা ব্যৱহাৰ কৰা।
(iii) খাদ্য-বস্তুৰ অপচয় ৰোধ কৰা।
(iv) যাতায়তৰ বাবে চাইকেল বা খোজকঢ়া।
(v) বৃক্ষৰোপণ কৰা।
(b) আমাৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ওপৰত হেঁচাৰ বৃদ্ধি কৰাকৈ যোৱা সপ্তাহত হাতত লোৱা কাৰ্যপন্থাসমূহ হ’ল 一
(i) পানীৰ টেপ খুলি থোৱা।
(ii) ৰাতি শুৱাৰ সময়ত লাইট জ্বলাই থোৱা।
(iii) বাথৰুমৰ লাইট অফ কৰিবলৈ পাহৰি যোৱা।
(iv) খটখটিৰ সলনি লিফ্টত উঠা-নমা কৰা।
(v) ব্যক্তিগত বাহনেৰে অহা-যোৱা কৰা।
(vi) বজাৰ কৰোঁতে প’লিথিনৰ মোনা ব্যৱহাৰ কৰা।
7. এই পাঠত উত্থাপন হোৱা সমস্যাৰ ভিত্তিত আমাৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদসমূহৰ বহনক্ষম ব্য়ৱহাৰ কাৰণে তোমালোকৰ জীৱন শৈলীৰ কি পৰিৱৰ্তন কৰিবা?
উত্তৰঃ– এজন সাধাৰণ ব্যক্তি হিচাপে বিভিন্ন ধৰণৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদবোৰৰ ব্যৱহাৰ কম কৰিবলৈ তলত দিয়া পদক্ষেপবোৰ ল’ব পৰা যায় 一
(i) মিতব্যয়ীভাৱে বিদ্যুৎ শক্তি খৰচ কৰা।
(ii) মিতব্যয়ীভাৱে পানী ব্যৱহাৰ কৰা।
(iii) খাদ্যবস্তুৰ অপব্যৱহাৰ ৰোধ কৰা।
(iv) গাড়ী-মটৰ ব্যৱহাৰৰ পৰিৱৰ্তে চাইকেল বা খোজ কাঢ়ি অহা-যোৱা কৰাৰ অভ্যাস কৰা।
(v) সৌৰশক্তি, বায়ুশক্তি ব্যৱহাৰ কৰা।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post