বংগ বিভাজন(১৯০৫-১৯১১) আৰু স্বদেশী আন্দোলন
অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১) বংগ বিভাজন কোনগৰাকী ভাইচৰয়ৰ শাসনকালত সংঘটিত হৈছিল?
উত্তৰঃ লৰ্ড কাৰ্জনৰ শাসনকালত বংগ বিভাজন সংঘটিত হৈছিল।
২) ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰ কোন তাৰিখে বংগ বিভাজন কাৰ্যকৰী হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯০৫ চনৰ ১৬ অক্টোবৰ তাৰিখে বংগ বিভাজন কাৰ্যকৰী হৈছিল।
৩) বিদেশী পণ্য বৰ্জনৰ প্ৰস্তাৱ কোনখন সভাত গ্ৰহণ কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯০৫ চনৰ ২০ জুলাইত দিনাজপুৰৰ মহাৰাজৰ পৌৰোহিত্যত অনুষ্ঠিত সভাত এই প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।
৪) ‘যুগান্তৰ’ নামৰ সংবাদপত্ৰখন কোনে সম্পাদনা কৰিছিল?
উত্তৰঃ ভূপেন্দ্ৰ নাথ দত্তই ‘যুগান্তৰ’ সম্পাদনা কৰিছিল।
৫) ‘জাতীয় শিক্ষা পৰিষদ’ কেতিয়া গঠন হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯০৬ চনৰ ১১ মাৰ্চত ‘জাতীয় শিক্ষা পৰিষদ’ গঠন কৰা হৈছিল।
৬) ‘বেংগল কেমিকেলছ’ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ মুখ্য উদ্যোক্তা কোন আছিল?
উত্তৰঃ আচাৰ্য প্ৰফুল্ল চন্দ্ৰ ৰায় ইয়াৰ মুখ্য উদ্যোক্তা আছিল।
৭) “স্বৰাজ” দাবী কোন অধিৱেশনত গ্ৰহণ কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯০৬ চনত কলিকতাত অনুষ্ঠিত অধিৱেশনত দাদাভাই নৌৰজীৰ সভাপতিত্বত এই প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।
৮) বংগদেশৰ একত্ৰিকৰণ কেতিয়া হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯১১ চনৰ ১২ ডিচেম্বৰত বংগদেশ পুনৰ একত্ৰিত কৰা হৈছিল।
চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১) ‘পূৰ্ববংগ আৰু অসম’ প্ৰদেশৰ সৈতে সংলগ্ন হোৱা তিনিটা ভৌগোলিক অঞ্চল উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ এই প্ৰদেশৰ সৈতে সংলগ্ন মুখ্য তিনিটা অঞ্চল আছিল—ঢাকা, চট্টগ্ৰাম আৰু ৰাজশাহী।
২) বংগ বিভাজনৰ অন্তৰ্নিহিত উদ্দেশ্য কি আছিল?
উত্তৰঃ বংগ বিভাজনৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল বংগৰ ঐক্য ভাঙি দিয়া, হিন্দু-মুছলমান একতা দুৰ্বল কৰা, জাতীয়তাবাদী আন্দোলন নিয়ন্ত্ৰণ কৰা আৰু বুদ্ধিজীৱীসকলক দুৰ্বল কৰি তোলা।
৩) ‘স্বদেশী আন্দোলন’ নামটো কেনেকৈ আহিল?
উত্তৰঃ বিদেশী সামগ্ৰী বৰ্জন কৰি দেশীয় সামগ্ৰী ব্যৱহাৰৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰাৰ পাছতেই এই আন্দোলন ‘স্বদেশী আন্দোলন’ নামেৰে জনাজাত হয়।
৪) স্বদেশী আন্দোলনে জাতীয় শিক্ষাত কেনেদৰে অৱদান ৰাখিছিল?
উত্তৰঃ
চৰকাৰী শিক্ষাৰ বিৰোধিতা কৰি ছাত্ৰসকলে বিদ্যালয় ত্যাগ কৰিছিল।
“এন্টি-চাৰ্কুলাৰ ছ’চাইটি” গঠন কৰি আন্দোলন চলোৱা হৈছিল।
“The Dawn Society”ৰ জৰিয়তে জাতীয় শিক্ষা প্ৰচাৰ কৰা হৈছিল।
বংগ জাতীয় বিদ্যালয়, জাতীয় শিক্ষা পৰিষদ, বংগ জাতীয় মহাবিদ্যালয় আদি প্ৰতিষ্ঠান গঢ় লৈ উঠিছিল।
দেশজুৰি বহু জাতীয় বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল।
৫) স্বদেশী আন্দোলনৰ সময়ত জাতীয় শিল্প কেনেদৰে বিকাশ পাইছিল?
উত্তৰঃ
স্বদেশী সামগ্ৰীৰ চাহিদা বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত নতুন উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছিল।
সূতা কল, তাত শাল, চাবোন, তেল, চেনী আদি উদ্যোগ বৃদ্ধি পাইছিল।
“স্বদেশী ভাণ্ডাৰ”, “ইণ্ডিয়ান ষ্টোৰচ”, “লক্ষী ভাণ্ডাৰ” আদি প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল।
বেংগল কেমিকেলছ, বংগলক্ষী কটন মিল আদি বৃহৎ উদ্যোগো গঢ় লৈ উঠিছিল।
৬) ব্ৰিটিছ চৰকাৰে স্বদেশী আন্দোলন দমন কৰিবলৈ কি ব্যৱস্থা লৈছিল?
উত্তৰঃ
উদাৰপন্থী নেতাসকলক পদ, উপাধি আৰু সুবিধা প্ৰদান কৰি নিজৰ পক্ষলৈ আনিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।
চৰকাৰী পদবী আৰু ৰাজনৈতিক সুবিধা প্ৰদানৰ প্ৰলোভন দেখুৱাইছিল।
আন্দোলনকাৰীসকলৰ ওপৰত দমনমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছিল।
৭) স্বদেশী আন্দোলনৰ ফলাফলসমূহ কি?
উত্তৰঃ
(ক) জাতীয় শিক্ষাৰ বিকাশ ঘটিছিল।
(খ) জাতীয় শিল্প-উদ্যোগৰ উন্নতি হৈছিল।
(গ) মহিলাসকলৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি পাইছিল।
৮) স্বদেশী আন্দোলনৰ অৱদানসমূহ কি?
উত্তৰঃ
(i) গণআন্দোলনৰ গুৰুত্ব জনসাধাৰণে বুজি পাইছিল।
(ii) স্বৰাজ দাবীৰ বাট মুকলি হৈছিল।
(iii) সশস্ত্ৰ বিপ্লৱৰ ধাৰণা বিকশিত হৈছিল।
চমু টোকা
(১) ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ
ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ ভাৰতীয় সাহিত্য আৰু সংস্কৃতিৰ এক প্ৰধান ব্যক্তিত্ব আছিল। স্বদেশী আন্দোলনৰ সময়ত তেওঁ গীত, প্ৰৱন্ধ আৰু শিক্ষাৰ জৰিয়তে দেশপ্ৰেম জাগ্ৰত কৰিছিল। “জন গণ মন” আৰু “আমাৰ সোণাৰ বাংলা” তেওঁৰ বিখ্যাত সৃষ্টি। তেওঁ বংগ জাতীয় বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠা কৰি জাতীয় শিক্ষাৰ বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়ায়।
(২) ভগিনী নিবেদিতা (মাৰ্গাৰেট এলিজাবেথ নবোল)
১৮৬৪ চনত আয়াৰলেণ্ডত জন্ম হোৱা ভগিনী নিবেদিতাই স্বদেশী আন্দোলনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁ নাৰী আৰু যুৱসমাজৰ মাজত দেশপ্ৰেম জাগ্ৰত কৰি দেশীয় শিল্পৰ জৰিয়তে আত্মনিৰ্ভৰশীলতা গঢ়ি তুলিবলৈ প্ৰচেষ্টা কৰিছিল।
(৩) নবাব ছলিমউল্লা
ঢাকাৰ নবাব ছলিমউল্লাই স্বদেশী আন্দোলনৰ সময়ত ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ সৈতে সহযোগিতা কৰিছিল। তেওঁৰ উদ্যোগতে ১৯০৬ চনত “মুছলিম লীগ” গঠন কৰা হৈছিল, যাৰ লক্ষ্য আছিল মুছলমান সমাজৰ স্বাৰ্থ সংৰক্ষণ আৰু ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ সৈতে সুসম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰা।